২. ৱেদনাসংযুত্তং
১. সগাথাৱগ্গো
১. সমাধিসুত্তৱণ্ণনা
২৪৯. ৱেদনাসংযুত্তে সগাথাৱগ্গস্স পঠমে সমাহিতোতি উপচাৰেন ৱা অপ্পনায ৱা সমাহিতো. ৱেদনা চ পজানাতীতি ৱেদনা দুক্খসচ্চৱসেন পজানাতি. ৱেদনানঞ্চ সম্ভৱন্তি তাসংযেৱ সম্ভৱং সমুদযসচ্চৱসেন পজানাতি. যত্থ চেতাতি যত্থেতা ৱেদনা নিৰুজ্ঝন্তি, তং নিব্বানং নিৰোধসচ্চৱসেন পজানাতি. খযগামিনন্তি তাসংযেৱ ৱেদনানং খযগামিনং মগ্গং মগ্গসচ্চৱসেন পজানাতি. নিচ্ছাতো পৰিনিব্বুতোতি নিত্তণ্হো হুত্ৱা কিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বুতো. এৱমেত্থ সুত্তে সম্মসনচাৰৱেদনা কথিতা. গাথাসু দ্ৱীহি পদেহি সমথৱিপস্সনা কথিতা, সেসেহি চতুসচ্চং কথিতং. এৱমেত্থ সব্বসঙ্গাহিকো চতুভূমকধম্মপৰিচ্ছেদো ৱুত্তো.
২. সুখসুত্তৱণ্ণনা
২৫০. দুতিযে অদুক্খমসুখং সহাতি অদুক্খমসুখঞ্চ সুখদুক্খেহি সহ. অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চাতি অত্তনো চ পৰস্স চ. মোসধম্মন্তি নস্সনসভাৱং. পলোকিনন্তি পলুজ্জনকং ভিজ্জনসভাৱং. ফুস্স ফুস্স ৱযং পস্সন্তি ঞাণেন ফুসিত্ৱা ফুসিত্ৱা ৱযং পস্সন্তো. এৱং তত্থ ৱিৰজ্জতীতি এৱং তাসু ৱেদনাসু ৱিৰজ্জতি. ইধাপি সুত্তে সম্মসনচাৰৱেদনা কথিতা, গাথাসু ঞাণফুসনং.
৩. পহানসুত্তৱণ্ণনা
২৫১. ততিযে অচ্ছেচ্ছি তণ্হন্তি সব্বম্পি তণ্হং ছিন্দি সমুচ্ছিন্দি. ৱিৱত্তযি সংযোজনন্তি দসৱিধম্পি সংযোজনং পৰিৱত্তযি নিম্মূলকমকাসি. সম্মাতি হেতুনা কাৰণেন. মানাভিসমযাতি মানস্স দস্সনাভিসমযা, পহানাভিসমযা চ. অৰহত্তমগ্গো হি কিচ্চৱসেন মানং সম্পস্সতি, অযমস্স দস্সনাভিসমযো. তেন দিট্ঠো পন সো তাৱদেৱ পহীযতি, দিট্ঠৱিসেন দিট্ঠসত্তানং জীৱিতং ৱিয. অযমস্স পহানাভিসমযো.
অন্তমকাসি দুক্খস্সাতি এৱং অৰহত্তমগ্গেন মানস্স দিট্ঠত্তা চ পহীনত্তা চ যে ইমে ‘‘কাযবন্ধনস্স অন্তো জীৰতি (চূড়ৱ. ২৭৮) হৰিতন্তং ৱা’’তি (ম. নি. ১.৩০৪) এৱং ৱুত্তঅন্তিমমৰিযাদন্তো চ, ‘‘অন্তমিদং, ভিক্খৱে, জীৱিকান’’ন্তি (ইতিৱু. ৯১; সং. নি. ৩.৮০) এৱং ৱুত্তলামকন্তো চ, ‘‘সক্কাযো একো অন্তো’’তি (অ. নি. ৬.৬১; চূড়নি. তিস্সমেত্তেয্যমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ১১) এৱং ৱুত্তকোট্ঠাসন্তো চ, ‘‘এসেৱন্তো দুক্খস্স সব্বপচ্চযসঙ্খযা’’তি (সং নি. ২.৫১; ২.৪.৭১; উদা. ৭১) এৱং ৱুত্তকোটন্তো চাতি চত্তাৰো অন্তা, তেসু সব্বস্সেৱ ৱট্টদুক্খস্স অদুং চতুত্থকোটিসঙ্খাতং অন্তমকাসি, পৰিচ্ছেদং পৰিৱটুমং অকাসি, অন্তিমসমুস্সযমত্তাৱসেসং দুক্খমকাসীতি ৱুত্তং হোতি.
সম্পজঞ্ঞং ন ৰিঞ্চতীতি সম্পজঞ্ঞং ন জহতি. সঙ্খ্যং নোপেতীতি ৰত্তো দুট্ঠো মূড়্হোতি পঞ্ঞত্তিং ন উপেতি, তং পঞ্ঞত্তিং পহায খীণাসৱো নাম হোতীতি অত্থো. ইমস্মিং সুত্তে আৰম্মণানুসযো কথিতো.
৪. পাতালসুত্তৱণ্ণনা
২৫২. চতুত্থে পাতালোতি পাতস্স অলং পৰিযত্তো, নত্থি এত্থ পতিট্ঠাতি পাতালো. অসন্তং অৱিজ্জমানন্তি অসম্ভূতত্তং অপঞ্ঞাযমানত্তং. এৱং ৱাচং ভাসতীতি অত্থি মহাসমুদ্দে পাতালোতি এৱং ৱাচং. সো হি যং তং বলৱামুখং মহাসমুদ্দস্স উদকং ৱেগেন পক্খন্দিত্ৱা চক্কৱাড়ং ৱা সিনেৰুং ৱা আহচ্চ যোজনদ্ৱিযোজনদসযোজনপ্পমাণম্পি উগ্গন্ত্ৱা পুন মহাসমুদ্দে পততি, যস্স পতিতট্ঠানে মহানৰকপপাতো ৱিয হোতি, যং লোকে বলৱামুখন্তি ৱুচ্চতি. তং সন্ধায এৱং ৱদতি.
যস্মা পন তত্থ তথাৰূপানং মচ্ছকচ্ছপদেৱদানৱানং পতিট্ঠাপি হোতি সুখনিৱাসোপি, তস্মা অসন্তং অসংৱিজ্জমানং তং তং ৱাচং ভাসতি নাম. যস্মা পন সব্বপুথুজ্জনা সাৰীৰিকায দুক্খৱেদনায পতিট্ঠাতুং ন সক্কোন্তি, তস্মা পাতস্স অলন্তি অত্থেন অযমেৱ পাতালোতি দস্সেন্তো সাৰীৰিকানং খো এতং ভিক্খৱেতিআদিমাহ.
পাতালে ন পচ্চুট্ঠাসীতি পাতালস্মিং ন পতিট্ঠাসি. গাধন্তি পতিট্ঠং. অক্কন্দতীতি অনিবদ্ধং ৱিপ্পলাপং ৱিলপন্তো কন্দতি. দুব্বলোতি দুব্বলঞাণো. অপ্পথামকোতি ঞাণথামস্স পৰিত্ততায পৰিত্তথামকো. ইমস্মিং সুত্তে অৰিযসাৱকোতি সোতাপন্নো. সোতাপন্নো হি এত্থ ধুৰং, বলৱৱিপস্সকো ন তিক্খবুদ্ধি উপ্পন্নং ৱেদনং অননুৱত্তিত্ৱা পতিট্ঠাতুং সমত্থো যোগাৱচৰোপি ৱট্টতি.
৫. দট্ঠব্বসুত্তৱণ্ণনা
২৫৩. পঞ্চমে দুক্খতো দট্ঠব্বাতি ৱিপৰিণামনৱসেন দুক্খতো দট্ঠব্বা. সল্লতোতি দুক্খাপনৱিনিৱিজ্ঝনট্ঠেন সল্লাতি দট্ঠব্বা. অনিচ্চতোতি অদুক্খমসুখা হুত্ৱা অভাৱাকাৰেন অনিচ্চতো দট্ঠব্বা. অদ্দাতি অদ্দস. সন্তন্তি সন্তসভাৱং.
৬. সল্লসুত্তৱণ্ণনা
২৫৪. ছট্ঠে তত্ৰাতি তেসু দ্ৱীসু জনেসু. অনুৱেধং ৱিজ্ঝেয্যাতি তস্সেৱ ৱণমুখস্স অঙ্গুলন্তৰে ৱা দ্ৱঙ্গুলন্তৰে ৱা আসন্নপদেসে অনুগতৱেধং. এৱং ৱিদ্ধস্স হি সা অনুৱেধা ৱেদনা পঠমৱেদনায বলৱতৰা হোতি, পচ্ছা উপ্পজ্জমানা দোমনস্সৱেদনাপি এৱমেৱ পুৰিমৱেদনায বলৱতৰা হোতি. দুক্খায ৱেদনায নিস্সৰণন্তি দুক্খায ৱেদনায হি সমাধিমগ্গফলানি নিস্সৰণং, তং সো ন জানাতি, কামসুখমেৱ নিস্সৰণন্তি জানাতি. তাসং ৱেদনানন্তি তাসং সুখদুক্খৱেদনানং. সঞ্ঞুত্তো নং ৱেদযতীতি কিলেসেহি সম্পযুত্তোৱ হুত্ৱা তং ৱেদনং ৱেদযতি, ন ৱিপ্পযুত্তো. সঞ্ঞুত্তো দুক্খস্মাতি কৰণত্থে নিস্সক্কং, দুক্খেন সম্পযুত্তোতি অত্থো. সঙ্খাতধম্মস্সাতি ৱিদিতধম্মস্স তুলিতধম্মস্স. বহুস্সুতস্সাতি পৰিযত্তিবহুস্সুতস্স পটিৱেধবহুস্সুতস্স চ. সম্মা পজানাতি ভৱস্স পাৰগূতি ভৱস্স পাৰং নিব্বানং গতো, তদেৱ নিব্বানং সম্মা পজানাতি. ইমস্মিম্পি সুত্তে আৰম্মণানুসযোৱ কথিতো. অৰিযসাৱকেসু চ খীণাসৱো এত্থ ধুৰং, অনাগামীপি ৱট্টতীতি ৱদন্তি.
৭. পঠমগেলঞ্ঞসুত্তৱণ্ণনা
২৫৫. সত্তমে যেন গিলানসালা তেনুপসঙ্কমীতি ‘‘সদেৱকে লোকে অগ্গপুগ্গলো তথাগতোপি গিলানুপট্ঠানং গচ্ছতি, উপট্ঠাতব্বযুত্তকা নাম গিলানাতি ভিক্খূ সদ্দহিত্ৱা ওকপ্পেত্ৱা গিলানে উপট্ঠাতব্বে মঞ্ঞিস্সন্তী’’তি চ ‘‘যে তত্থ কম্মট্ঠানসপ্পাযা, তেসং কম্মট্ঠানং কথেস্সামী’’তি চ চিন্তেত্ৱা উপসঙ্কমি. কাযে কাযানুপস্সীতিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং পৰতো ৱক্খাম. অনিচ্চানুপস্সীতি অনিচ্চতং অনুপস্সন্তো. ৱযানুপস্সীতি ৱযং অনুপস্সন্তো. ৱিৰাগানুপস্সীতি ৱিৰাগং অনুপস্সন্তো. নিৰোধানুপস্সীতি নিৰোধং অনুপস্সন্তো. পটিনিস্সগ্গানুপস্সীতি পটিনিস্সগ্গং অনুপস্সন্তো.
এত্তাৱতা কিং দস্সিতং হোতি? ইমস্স ভিক্খুনো আগমনীযপটিপদা, সতিপট্ঠানাপি হি পুব্বভাগাযেৱ, সম্পজঞ্ঞেপি অনিচ্চানুপস্সনা ৱযানুপস্সনা ৱিৰাগানুপস্সনাতি চ ইমাপি তিস্সো অনুপস্সনা পুব্বভাগাযেৱ, নিৰোধানুপস্সনাপি পটিনিস্সগ্গানুপস্সনাপি ইমা দ্ৱে মিস্সকা. এত্তাৱতা ইমস্স ভিক্খুনো ভাৱনাকালো দস্সিতোতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.
৮-৯. দুতিযগেলঞ্ঞসুত্তাদিৱণ্ণনা
২৫৬-২৫৭. অট্ঠমে ইমমেৱ ফস্সং পটিচ্চাতি ৱুত্তে বুজ্ঝনকানং অজ্ঝাসযেন ৱুত্তং, অত্থতো পনেতং নিন্নানাকৰণং. কাযোৱ হি এত্থ ফস্সোতি ৱুত্তো. নৱমং উত্তানমেৱ.
১০. ফস্সমূলকসুত্তৱণ্ণনা
২৫৮. দসমে সুখৱেদনিযন্তি সুখৱেদনায পচ্চযভূতং. সেসেসুপি এসেৱ নযো. অনুপদৱণ্ণনা পনেত্থ হেট্ঠা ৱিত্থাৰিতাৱ. ইমস্মিং সুত্তদ্ৱযে সম্মসনচাৰৱেদনা কথিতা.
সগাথাৱগ্গো পঠমো.
২. ৰহোগতৱগ্গো
১. ৰহোগতসুত্তৱণ্ণনা
২৫৯. ৰহোগতৱগ্গস্স পঠমে যং কিঞ্চি ৱেদযিতং, তং দুক্খস্মিন্তি যং কিঞ্চি ৱেদযিতং, তং সব্বং দুক্খন্তি অত্থো. সঙ্খাৰানংযেৱ অনিচ্চতন্তিআদীসু যা এসা সঙ্খাৰানং অনিচ্চতা খযধম্মতা ৱযধম্মতা ৱিপৰিণামধম্মতা, এতং সন্ধায যং কিঞ্চি ৱেদযিতং, তং দুক্খন্তি মযা ভাসিতন্তি দীপেতি. যা হি সঙ্খাৰানং অনিচ্চতা, ৱেদনানম্পি সা অনিচ্চতা এৱ. অনিচ্চতা চ নামেসা মৰণং, মৰণতো উত্তৰি দুক্খং নাম নত্থীতি ইমিনা অধিপ্পাযেন সব্বা ৱেদনা দুক্খাতি ৱুত্তা. অথ খো পন ভিক্খু মযাতি ইদং ন কেৱলং অহং ৱেদনানংযেৱ নিৰোধং পঞ্ঞাপেমি, ইমেসম্পি ধম্মানং নিৰোধং পঞ্ঞাপেমীতি দস্সনত্থং আৰদ্ধং. ৱূপসমো চ পস্সদ্ধিযো চ এৱৰূপায দেসনায বুজ্ঝনকানং অজ্ঝাসযেন ৱুত্তা. সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধগ্গহণেন চেত্থ চত্তাৰো আৰুপ্পা গহিতাৱ হোন্তীতি ৱেদিতব্বা.
২-৩. পঠমআকাসসুত্তাদিৱণ্ণনা
২৬০-২৬১. দুতিযে পুথূ ৱাযন্তি মালুতাতি বহূ ৱাতা ৱাযন্তি. সেসং উত্তানত্থমেৱাতি. ততিযং ৱিনা গাথাহি বুজ্ঝন্তানং অজ্ঝাসযেন ৱুত্তং.
৪. অগাৰসুত্তৱণ্ণনা
২৬২. চতুত্থে পুৰত্থিমাতি পুৰত্থিমায. এৱং সব্বত্থ. সামিসাপি সুখা ৱেদনাতিআদীসু সামিসা সুখা নাম কামামিসপটিসংযুত্তা ৱেদনা. নিৰামিসা সুখা নাম পঠমজ্ঝানাদিৱসেন ৱিপস্সনাৱসেন অনুস্সতিৱসেন চ উপ্পন্না ৱেদনা. সামিসা দুক্খা নাম কামামিসেনেৱ সামিসা ৱেদনা, নিৰামিসা দুক্খা নাম অনুত্তৰেসু ৱিমোক্খেসু পিহং উপট্ঠাপযতো পিহপচ্চযা উপ্পন্নদোমনস্সৱেদনা. সামিসা অদুক্খমসুখা নাম কামামিসেনেৱ সামিসা ৱেদনা. নিৰামিসা অদুক্খমসুখা নাম চতুত্থজ্ঝানৱসেন উপ্পন্না অদুক্খমসুখা ৱেদনা.
৫-৮. পঠমআনন্দসুত্তাদিৱণ্ণনা
২৬৩-২৬৬. পঞ্চমাদীনি চত্তাৰি হেট্ঠা কথিতনযানেৱ. পুৰিমানি পনেত্থ দ্ৱে পৰিপুণ্ণপস্সদ্ধিকানি, পচ্ছিমানি উপড্ঢপস্সদ্ধিকানি. দেসনায বুজ্ঝনকানং অজ্ঝাসযেন ৱুত্তানি.
৯-১০. পঞ্চকঙ্গসুত্তাদিৱণ্ণনা
২৬৭-২৬৮. নৱমে পঞ্চকঙ্গো থপতীতি পঞ্চকঙ্গোতি তস্স নামং, ৱাসিফৰসুনিখাদনদণ্ডমুগ্গৰকাড়সুত্তনাড়িসঙ্খাতেহি ৱা পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতত্তা সো পঞ্চকঙ্গোতি পঞ্ঞাতো. থপতীতি ৱড্ঢকীজেট্ঠকো. উদাযীতি পণ্ডিতউদাযিত্থেৰো. পৰিযাযন্তি কাৰণং. দ্ৱেপানন্দাতি দ্ৱেপি, আনন্দ, পৰিযাযেনাতি কাৰণেন. এত্থ চ কাযিকচেতসিকৱসেন দ্ৱে ৱেদিতব্বা, সুখাদিৱসেন তিস্সোপি, ইন্দ্ৰিযৱসেন সুখিন্দ্ৰিযাদিকা পঞ্চ, দ্ৱাৰৱসেন চক্খুসম্ফস্সজাদিকা ছ, উপৱিচাৰৱসেন ‘‘চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা সোমনস্সঠানিযং ৰূপং উপৱিচৰতী’’তিআদিকা অট্ঠাৰস, ছ গেহসিতানি সোমনস্সানি, ছ নেক্খম্মসিতানি, ছ গেহসিতানি দোমনস্সানি, ছ নেক্খম্মসিতানি, ছ গেহসিতা উপেক্খা, ছ নেক্খম্মসিতাতি এৱং ছত্তিংস. তা অতীতে ছত্তিংস, অনাগতে ছত্তিংস, পচ্চুপ্পন্নে ছত্তিংসাতি এৱং অট্ঠসতং ৱেদনা ৱেদিতব্বা.
পঞ্চিমে আনন্দ কামগুণাতি অযং পাটিযেক্কো অনুসন্ধি. ন কেৱলঞ্হি দ্ৱে আদিং কত্ৱা ৱেদনা ভগৱতা পঞ্ঞত্তা, পৰিযাযেন একাপি ৱেদনা কথিতা, তং দস্সেন্তো পঞ্চকঙ্গস্স থপতিনো ৱাদং উপত্থম্ভেতুং ইমং দেসনং আৰভি. অভিক্কন্ততৰন্তি সুন্দৰতৰং. পণীততৰন্তি অতপ্পকতৰং. এত্থ চ চতুত্থজ্ঝানতো পট্ঠায অদুক্খমসুখা ৱেদনা, সাপি সন্তট্ঠেন পণীতট্ঠেন চ সুখন্তি ৱুত্তা. নিৰোধো অৱেদযিতসুখৱসেন সুখং নাম জাতো. পঞ্চকামগুণৱসেন হি অট্ঠসমাপত্তিৱসেন চ উপ্পন্নং ৱেদযিতং সুখং নাম, নিৰোধো অৱেদযিতসুখং নাম. ইতি ৱেদযিতসুখং ৱা হোতু অৱেদযিতসুখং ৱা, নিদ্দুক্খভাৱসঙ্খাতেন সুখট্ঠেন একন্তসুখমেৱ জাতং.
যত্থ যত্থাতি যস্মিং যস্মিং ঠানে. সুখং উপলব্ভতীতি ৱেদযিতং সুখং ৱা অৱেদযিতং সুখং ৱা উপলব্ভতি. তং তং তথাগতো সুখস্মিং পঞ্ঞপেতি, তং সব্বং তথাগতো নিদ্দুক্খভাৱং সুখস্মিংযেৱ পঞ্ঞপেতীতি ইধ ভগৱা নিৰোধসমাপত্তিং সীসং কত্ৱা নেয্যপুগ্গলস্স ৱসেন অৰহত্তনিকূটেনেৱ দেসনং নিট্ঠাপেসি. দসমং উত্তানত্থমেৱাতি.
ৰহোগতৱগ্গো দুতিযো.
৩. অট্ঠসতপৰিযাযৱগ্গো
১. সীৱকসুত্তৱণ্ণনা
২৬৯. ততিযৱগ্গস্স পঠমে মোড়িযসীৱকোতি সীৱকোতি তস্স নামং. চূড়া পনস্স অত্থি, তস্মা মোড়িযসীৱকোতি ৱুচ্চতি. পৰিব্বাজকোতি ছন্নপৰিব্বাজকো. পিত্তসমুট্ঠানানীতি পিত্তপচ্চযানি. ৱেদযিতানীতি ৱেদনা. তত্থ পিত্তপচ্চযা তিস্সো ৱেদনা উপ্পজ্জন্তি. কথং? একচ্চো হি ‘‘পিত্তং মে কুপিতং দুজ্জানং খো পন জীৱিত’’ন্তি দানং দেতি, সীলং সমাদিযতি উপোসথকম্মং কৰোতি, এৱমস্স কুসলৱেদনা উপ্পজ্জতি. একচ্চো ‘‘পিত্তভেসজ্জং কৰিস্সামী’’তি পাণং হনতি, অদিন্নং আদিযতি, মুসা ভণতি, দস দুস্সীল্যকম্মানি কৰোতি, এৱমস্স অকুসলৱেদনা উপ্পজ্জতি. একচ্চো ‘‘এত্তকেনপি মে ভেসজ্জকৰণেন পিত্তং ন ৱূপসম্মতি, অলং যং হোতি. তং হোতূ’’তি মজ্ঝত্তো কাযিকৱেদনং অধিৱাসেন্তো নিপজ্জতি, এৱং অস্স অব্যাকতৱেদনা উপ্পজ্জতি.
সামম্পি খো এতন্তি তং তং পিত্তৱিকাৰং দিস্ৱা অত্তনাপি এতং ৱেদিতব্বং. সচ্চসম্মতন্তি ভূতসম্মতং. লোকোপি হিস্স সৰীৰে সবলৱণ্ণতাদিপিত্তৱিকাৰং দিস্ৱা ‘‘পিত্তমস্স কুপিত’’ন্তি জানাতি. তস্মাতি যস্মা সামঞ্চ ৱিদিতং লোকস্স চ সচ্চসম্মতং অতিধাৱন্তি, তস্মা. সেম্হসমুট্ঠানাদীসুপি এসেৱ নযো. এত্থ পন সন্নিপাতিকানীতি তিণ্ণম্পি পিত্তাদীনং কোপেন সমুট্ঠিতানি. উতুপৰিণামজানীতি ৱিসভাগউতুতো জাতানি. জঙ্গলদেসৱাসীনঞ্হি অনুপদেসে ৱসন্তানং ৱিসভাগো উতু উপ্পজ্জতি, অনুপদেসৱাসীনঞ্চ জঙ্গলদেসেতি এৱং মলযসমুদ্দতীৰাদিৱসেনাপি উতুৱিসভাগতা উপ্পজ্জতিযেৱ. ততো জাতাতি উতুপৰিণামজাতানি নাম.
ৱিসমপৰিহাৰজানীতি মহাভাৰৱহনসুধাকোট্টনাদিতো ৱা অৱেলায চৰন্তস্স সপ্পডংসকূপপাতাদিতো ৱা ৱিসমপৰিহাৰতো জাতানি. ওপক্কমিকানীতি ‘‘অযং চোৰো ৱা পাৰদাৰিকো ৱা’’তি গহেত্ৱা জণ্ণুককপ্পৰমুগ্গৰাদীহি নিপ্পোথনউপক্কমং পচ্চযং কত্ৱা উপ্পন্নানি. এতং বহি উপক্কমং লভিত্ৱা কোচি ৱুত্তনযেনেৱ কুসলং কৰোতি, কোচি অকুসলং, কোচি অধিৱাসেন্তো নিপজ্জতি. কম্মৱিপাকজানীতি কেৱলং কম্মৱিপাকতো, জাতানি. তেসুপি হি উপ্পন্নেসু ৱুত্তনযেনেৱ কোচি কুসলং কৰোতি, কোচি অকুসলং, কোচি অধিৱাসেন্তো নিপজ্জতি. এৱং সব্বৱাৰেসু তিৱিধাৱ ৱেদনা হোন্তি.
তত্থ পুৰিমেহি সত্তহি কাৰণেহি উপ্পন্না সাৰীৰিকা ৱেদনা সক্কা পটিবাহিতুং, কম্মৱিপাকজানং পন সব্বভেসজ্জানিপি সব্বপৰিত্তানিপি নালং পটিঘাতায. ইমস্মিং সুত্তে লোকৱোহাৰো নাম কথিতোতি.
২-১০. অট্ঠসতসুত্তাদিৱণ্ণনা
২৭০-২৭৮. দুতিযে অট্ঠসতপৰিযাযন্তি অট্ঠসতস্স কাৰণভূতং. ধম্মপৰিযাযন্তি ধম্মকাৰণং. কাযিকা চ চেতসিকা চাতি এত্থ কাযিকা কামাৱচৰেযেৱ লব্ভন্তি, চেতসিকা চতুভূমিকাপি. সুখাতিআদীসু সুখা ৱেদনা অৰূপাৱচৰে নত্থি, সেসাসু তীসু ভূমীসু লব্ভন্তি, দুক্খা কামাৱচৰাৱ, ইতৰা চতুভূমিকা. পঞ্চকে সুখিন্দ্ৰিযদুক্খিন্দ্ৰিযদোমনস্সিন্দ্ৰিযানি কামাৱচৰানেৱ, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং তেভূমকং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং চতুভূমকং. ছক্কে পঞ্চসু দ্ৱাৰেসু ৱেদনা কামাৱচৰাৱ, মনোদ্ৱাৰে চতুভূমিকা, অট্ঠাৰসকে ছসু ইট্ঠাৰম্মণেসু সোমনস্সেন সহ উপৱিচৰন্তীতি সোমনস্সূপৱিচাৰা. সেসদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. ইতি অযং দেসনা ৱিচাৰৱসেন আগতা, তংসম্পযুত্তানং পন সোমনস্সাদীনং ৱসেন ইধ অট্ঠাৰস ৱেদনা ৱেদিতব্বা.
ছ গেহসিতানি সোমনস্সানীতিআদীসু ‘‘চক্খুৱিঞ্ঞেয্যানং ৰূপানং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং মনোৰমানং লোকামিসপটিসংযুত্তানং পটিলাভং ৱা পটিলাভতো সমনুপস্সতো পুব্বে ৱা পটিলদ্ধপুব্বং অতীতং নিৰুদ্ধং ৱিপৰিণতং সমনুস্সৰতো উপ্পজ্জতি সোমনস্সং. যং এৱৰূপং সোমনস্সং, ইদং ৱুচ্চতি গেহসিতং সোমনস্স’’ন্তি (ম. নি. ৩.৩০৬). এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ৱুত্তকামগুণনিস্সিতানি সোমনস্সানি ছ গেহসিতসোমনস্সানি নাম.
‘‘ৰূপানং ত্ৱেৱ অনিচ্চতং ৱিদিত্ৱা ৱিপৰিণামৱিৰাগনিৰোধং ‘পুব্বে চেৱ ৰূপা এতৰহি চ, সব্বে তে ৰূপা অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো উপ্পজ্জতি সোমনস্সং. যং এৱৰূপং সোমনস্সং, ইদং ৱুচ্চতি নেক্খম্মসিতং সোমনস্স’’ন্তি (ম. নি. ৩.৩০৬) এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ইট্ঠাৰম্মণে আপাথগতে অনিচ্চতাদিৱসেন ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা উস্সুক্কাপেতুং সক্কোন্তস্স ‘‘উস্সুক্কিতা মে ৱিপস্সনা’’তি সোমনস্সজাতস্স উপ্পন্নসোমনস্সানি ছ নেক্খম্মসিতসোমনস্সানি নাম.
‘‘চক্খুৱিঞ্ঞেয্যানং ৰূপানং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং মনোৰমানং লোকামিসপটিসংযুত্তানং অপ্পটিলাভং ৱা অপ্পটিলাভতো সমনুপস্সতো পুব্বে ৱা পটিলদ্ধপুব্বং অতীতং নিৰুদ্ধং ৱিপৰিণতং সমনুস্সৰতো উপ্পজ্জতি দোমনস্সং. যং এৱৰূপং দোমনস্সং, ইদং ৱুচ্চতি গেহসিতং দোমনস্স’’ন্তি. এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ‘‘ইট্ঠাৰম্মণং নানুভৱিস্সামি নানুভৱামী’’তি ৱিতক্কযতো উপ্পন্নানি কামগুণনিস্সিতদোমনস্সানি ছ গেহসিতদোমনস্সানি নাম.
‘‘ৰূপানং ত্ৱেৱ অনিচ্চতং ৱিদিত্ৱা ৱিপৰিণামৱিৰাগনিৰোধং ‘পুব্বে চেৱ ৰূপা এতৰহি চ, সব্বে তে ৰূপা অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৱা অনুত্তৰেসু ৱিমোক্খেসু পিহং উপট্ঠাপেতি ‘কুদাস্সু নামাহং তদাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সামি, যদৰিযা এতৰহি আযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি. ইতি অনুত্তৰেসু ৱিমোক্খেসু পিহং উপট্ঠাপযতো উপ্পজ্জতি পিহপচ্চযা দোমনস্সং. যং এৱৰূপং দোমনস্সং, ইদং ৱুচ্চতি নেক্খম্মসিতং দোমনস্সন্তি; এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ইট্ঠাৰম্মণে আপাথগতে অনুত্তৰৱিমোক্খসঙ্খাতঅৰিযফলধম্মেসু পিহং উপট্ঠাপেত্ৱা তদধিগমায অনিচ্চতাদিৱসেন ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা উস্সুক্কাপেতুং অসক্কোন্তস্স ‘‘ইমম্পি পক্খং ইমম্পি মাসং ইমম্পি সংৱচ্ছৰং ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা অৰিযভূমিং পাপুণিতুং নাসক্খি’’ন্তি অনুসোচতো উপ্পন্নানি দোমনস্সানি ছ নেক্খম্মসিতদোমনস্সানি নাম.
‘‘চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা উপ্পজ্জতি উপেক্খা বালস্স মূড়্হস্স পুথুজ্জনস্স অনোধিজিনস্স অৱিপাকজিনস্স অনাদীনৱদস্সাৱিনো অস্সুতৱতো পুথুজ্জনস্স. যা এৱৰূপা উপেক্খা, ৰূপং সা নাতিৱত্ততি, তস্মা সা উপেক্খা গেহসিতাতি ৱুচ্চতী’’তি; এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ইট্ঠাৰম্মণে আপাথগতে গুড়পিণ্ডকে নিলীনমক্খিকা ৱিয ৰূপাদীনি অনতিৱত্তমানা তত্থেৱ লগ্গা লগ্গিতা হুত্ৱা উপ্পন্নকামগুণনিস্সিতা উপেক্খা ছ গেহসিতউপেক্খা নাম.
‘‘ৰূপানং ত্ৱেৱ অনিচ্চতং ৱিদিত্ৱা ৱিপৰিণামৱিৰাগনিৰোধং পুব্বে চেৱ ৰূপা এতৰহি চ, ‘সব্বে তে ৰূপা অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো উপ্পজ্জতি উপেক্খা. যা এৱৰূপা উপেক্খা, ৰূপং সা অতিৱত্ততি, তস্মা সা উপেক্খা নেক্খম্মসিতাতি ৱুচ্চতী’’তি; এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ইট্ঠাদিআৰম্মণে আপাথগতে ইট্ঠে অৰজ্জন্তস্স অনিট্ঠে অদুস্সন্তস্স অসমপেক্খনে অমুয্হন্তস্স উপ্পন্না ৱিপস্সনাঞাণসম্পযুত্তা উপেক্খা নেক্খম্মসিতউপেক্খা নাম. ইমস্মিং সুত্তে সব্বসঙ্গাহকো চতুভূমকধম্মপৰিচ্ছেদো কথিতো. ততিযাদীনি উত্তানত্থানেৱ.
১১. নিৰামিসসুত্তৱণ্ণনা
২৭৯. একাদসমে সামিসাতি কিলেসামিসেন সামিসা. নিৰামিসতৰাতি নিৰামিসাযপি ঝানপীতিযা নিৰামিসতৰাৱ. ননু চ দ্ৱীসু ঝানেসু পীতি মহগ্গতাপি হোতি লোকুত্তৰাপি, পচ্চৱেক্খণপীতি লোকিযাৱ, সা কস্মা নিৰামিসতৰা জাতাতি? সন্তপণীতধম্মপচ্চৱেক্খণৱসেন উপ্পন্নত্তা. যথা হি ৰাজৱল্লভো চূড়ুপট্ঠাকো অপ্পটিহাৰিকং যথাসুখং ৰাজকুলং পৱিসন্তো সেট্ঠিসেনাপতিআদযো পাদেন পহৰন্তোপি ন গণেতি. কস্মা? ৰঞ্ঞো আসন্নপৰিচাৰকত্তা. ইতি সো তেহি উত্তৰিতৰো হোতি, এৱমযম্পি সন্তপণীতধম্মপচ্চৱেক্খণৱসেন উপ্পন্নত্তা লোকুত্তৰপীতিতোপি উত্তৰিতৰাতি ৱেদিতব্বা. সেসৱাৰেসুপি এসেৱ নযো.
ৱিমোক্খৱাৰে পন ৰূপপটিসংযুত্তো ৱিমোক্খো অত্তনো আৰম্মণভূতেন ৰূপামিসৱসেনেৱ সামিসো নাম, অৰূপপটিসংযুত্তো ৰূপামিসাভাৱেন নিৰামিসো নামাতি.
ৱেদনাসংযুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.