৬. অৱস্সুতপৰিযাযসুত্তৱণ্ণনা

২৪৩. ছট্ঠে নৱং সন্থাগাৰন্তি অধুনা কাৰিতং সন্থাগাৰং, একা মহাসালাতি অত্থো. উয্যোগকালাদীসু হি ৰাজানো তত্থ ঠত্ৱা, ‘‘এত্তকা পুৰতো গচ্ছন্তু, এত্তকা পচ্ছা, এত্তকা উভোহি পস্সেহি, এত্তকা হত্থী অভিৰুহন্তু, এত্তকা অস্সে, এত্তকা ৰথেসু তিট্ঠন্তূ’’তি এৱং সন্থং কৰোন্তি, মৰিযাদং বন্ধন্তি, তস্মা তং ঠানং সন্থাগাৰন্তি ৱুচ্চতি. উয্যোগট্ঠানতো চ আগন্ত্ৱা যাৱ গেহেসু অল্লগোমযপৰিভণ্ডাদীনি কাৰেন্তি, তাৱ দ্ৱে তীণি দিৱসানি তে ৰাজানো তত্থ সন্থৰন্তীতিপি সন্থাগাৰং. তেসং ৰাজূনং সহ অত্থানুসাসনং অগাৰন্তিপি সন্থাগাৰং. গণৰাজানো হি তে, তস্মা উপ্পন্নং কিচ্চং একস্স ৱসেন ন ছিজ্জতি, সব্বেসং ছন্দোপি লদ্ধুং ৱট্টতি, তস্মা সব্বে তত্থ সন্নিপতিত্ৱা অনুসাসন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘সহ অত্থানুসাসনং অগাৰন্তিপি সন্থাগাৰ’’ন্তি. যস্মা পন তে তত্থ সন্নিপতিত্ৱা, ‘‘ইমস্মিং কালে কসিতুং ৱট্টতি, ইমস্মিং কালে ৱপিতু’’ন্তি এৱমাদিনা নযেন ঘৰাৱাসকিচ্চানি সম্মন্তযন্তি, তস্মা ছিদ্দাৱছিদ্দং ঘৰাৱাসং তত্থ সন্থৰন্তীতিপি, সন্থাগাৰং. অচিৰকাৰিতং হোতীতি ইট্ঠককম্মসুধাকম্মচিত্তকম্মাদিৱসেন সুসজ্জিতং দেৱৱিমানং ৱিয অধুনা নিট্ঠাপিতং. সমণেন ৱাতি এত্থ যস্মা ঘৰৱত্থুপৰিগ্গহণকালেযেৱ দেৱতা অত্তনো ৱসনট্ঠানং গণ্হন্তি, তস্মা ‘‘দেৱেন ৱা’’তি অৱত্ৱা, ‘‘সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা কেনচি ৱা মনুস্সভূতেনা’’তি ৱুত্তং.

যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসূতি সন্থাগাৰং নিট্ঠিতন্তি সুত্ৱা ‘‘গচ্ছাম নং পস্সিস্সামা’’তি গন্ত্ৱা দ্ৱাৰকোট্ঠকতো পট্ঠায সব্বং ওলোকেত্ৱা ‘‘ইদং সন্থাগাৰং অতিৱিয মনোৰমং সস্সিৰিকং. কেন পঠমং পৰিভুত্তং অম্হাকং দীঘৰত্তং হিতায সুখায অস্সা’’তি চিন্তেত্ৱা – ‘‘অম্হাকং ঞাতিসেট্ঠস্স পঠমং দিয্যমানেপি সত্থুনোৱ অনুচ্ছৱিকং, দক্খিণেয্যৱসেন দিয্যমানেপি সত্থুনোৱ অনুচ্ছৱিকং, তস্মা সত্থাৰং পঠমং পৰিভুঞ্জাপেস্সাম, ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ আগমনং কৰিস্সাম, ভিক্খুসঙ্ঘে আগতে তেপিটকং বুদ্ধৱচনং আগতমেৱ ভৱিস্সতি, সত্থাৰং তিযামৰত্তিং অম্হাকং ধম্মকথং কথাপেস্সাম, ইতি তীহি ৰতনেহি পৰিভুত্তং পচ্ছা মযং পৰিভুঞ্জিস্সাম, এৱং নো দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতী’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৱা উপসঙ্কমিংসু.

যেন নৱং সন্থাগাৰং তেনুপসঙ্কমিংসূতি তংদিৱসং কিৰ সন্থাগাৰং কিঞ্চাপি ৰাজকুলানং দস্সনত্থায দেৱৱিমানং ৱিয সুসজ্জিতং হোতি সুপটিজগ্গিতং, বুদ্ধাৰহং পন কত্ৱা অপঞ্ঞত্তং. বুদ্ধা হি নাম অৰঞ্ঞজ্ঝাসযা অৰঞ্ঞাৰামা অন্তোগামে ৱসেয্যুং ৱা নো ৱা, তস্মা ‘‘ভগৱতো মনং জানিত্ৱাৱ, পঞ্ঞাপেস্সামা’’তি চিন্তেত্ৱা, তে ভগৱন্তং উপসঙ্কমিংসু, ইদানি পন মনং লভিত্ৱা পঞ্ঞাপেতুকামা যেন সন্থাগাৰং তেনুপসঙ্কমিংসু.

সব্বসন্থৰিং সন্থাগাৰং সন্থৰিত্ৱাতি যথা সব্বমেৱ সন্থতং হোতি, এৱং তং সন্থৰাপেত্ৱা. সব্বপঠমং তাৱ ‘‘গোমযং নাম সব্বমঙ্গলেসু ৱট্টতী’’তি সুধাপৰিকম্মকতম্পি ভূমিং অল্লগোমযেন ওপুঞ্জাপেত্ৱা, পৰিসুক্খভাৱং ঞত্ৱা, যথা অক্কন্তট্ঠানে পদং পঞ্ঞাযতি, এৱং চতুজ্জাতিযগন্ধেহি লিম্পাপেত্ৱা উপৰি নানাৱণ্ণকটসাৰকে সন্থৰিত্ৱা তেসং উপৰি মহাপিট্ঠিককোজৱে আদিং কত্ৱা হত্থত্থৰঅস্সত্থৰসীহত্থৰব্যগ্ঘত্থৰচন্দত্থৰকসূৰিযত্থৰকচিত্তত্থৰকাদীহি নানাৱণ্ণেহি অত্থৰকেহি সন্থৰিতব্বযুত্তকং সব্বোকাসং সন্থৰাপেসুং. তেন ৱুত্তং ‘‘সব্বসন্থৰিং সন্থাগাৰং সন্থৰিত্ৱা’’তি.

আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱাতি মজ্ঝট্ঠানে তাৱ মঙ্গলথম্ভং নিস্সায মহাৰহং বুদ্ধাসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা, তত্থ তত্থ যং যং মুদুকঞ্চ মনোৰমঞ্চ পচ্চত্থৰণং, তং তং পচ্চত্থৰিত্ৱা উভতোলোহিতকং মনুঞ্ঞদস্সনং উপধানং উপদহিত্ৱা উপৰি সুৱণ্ণৰজততাৰকৱিচিত্তৱিতানং বন্ধিত্ৱা গন্ধদামপুপ্ফদামপত্তদামাদীহি অলঙ্কৰিত্ৱা সমন্তা দ্ৱাদসহত্থে ঠানে পুপ্ফজালং কাৰেত্ৱা, তিংসহত্থমত্তং ঠানং পটসাণিযা পৰিক্খিপাপেত্ৱা পচ্ছিমভিত্তিং নিস্সায ভিক্খুসঙ্ঘস্স পল্লঙ্কপীঠঅপস্সযপীঠমুণ্ডপীঠানি পঞ্ঞাপেত্ৱা উপৰি সেতপচ্চত্থৰণেহি পচ্চত্থৰাপেত্ৱা পাচীনভিত্তিং নিস্সায অত্তনো অত্তনো মহাপিট্ঠিককোজৱে পঞ্ঞাপেত্ৱা মনোৰমানি হংসলোমাদিপূৰিতানি উপধানানি ঠপাপেসুং ‘‘এৱং অকিলমমানা সব্বৰত্তিং ধম্মং সুণিস্সামা’’তি. ইদং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱা’’তি.

উদকমণিকং পতিট্ঠাপেত্ৱাতি মহাকুচ্ছিকং উদকচাটিং পতিট্ঠাপেত্ৱা ‘‘এৱং ভগৱা চ ভিক্খুসঙ্ঘো চ যথাৰুচিযা হত্থে ৱা ধোৱিস্সন্তি পাদে ৱা, মুখং ৱা ৱিক্খালেস্সন্তী’’তি তেসু তেসু ঠানেসু মণিৱণ্ণস্স উদকস্স পূৰাপেত্ৱা ৱাসত্থায নানাপুপ্ফানি চেৱ উদকৱাসচুণ্ণানি চ পক্খিপিত্ৱা কদলিপণ্ণেহি পিদহিত্ৱা পতিট্ঠাপেসুং. ইদং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘উদকমণিকং পতিট্ঠাপেত্ৱা’’তি.

তেলপ্পদীপং আৰোপেত্ৱাতি ৰজতসুৱণ্ণাদিমযদণ্ডদীপিকাসু যোনকৰূপকিৰাতৰূপকাদীনং হত্থে ঠপিতসুৱণ্ণৰজতাদিমযকপল্লিকাসু চ তেলপ্পদীপং জালাপেত্ৱাতি অত্থো. যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসূতি এত্থ পন তে সক্যৰাজানো ন কেৱলং সন্থাগাৰমেৱ, অথ খো যোজনাৱট্টে কপিলৱত্থুস্মিং নগৰৱীথিযোপি সম্মজ্জাপেত্ৱা ধজে উস্সাপেত্ৱা গেহদ্ৱাৰেসু পুণ্ণঘটে চ কদলিযো চ ঠপাপেতেৱা সকলনগৰং দীপমালাদীহি ৱিপ্পকিণ্ণতাৰকং ৱিয কত্ৱা ‘‘খীৰূপগে দাৰকে খীৰং পাযেথ, দহৰে কুমাৰে লহুং লহুং ভোজেত্ৱা সযাপেথ, উচ্চাসদ্দং মা কৰিত্থ, অজ্জ একৰত্তিং সত্থা অন্তোগামে ৱসিস্সতি, বুদ্ধা নাম অপ্পসদ্দকামা হোন্তী’’তি ভেৰিং চৰাপেত্ৱা সযং দণ্ডদীপিকা আদায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু.

অথ খো ভগৱা নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন নৱং সন্থাগাৰং তেনুপসঙ্কমীতি ‘‘যস্স দানি, ভন্তে, ভগৱা কালং মঞ্ঞতী’’তি এৱং কিৰ কালে আৰোচিতে ভগৱা লাখাৰসতিন্তৰত্তকোৱিড়াৰপুপ্ফৱণ্ণং ৰত্তদুপট্টং কত্তৰিযা পদুমং কন্তেন্তো ৱিয, সংৱিধায তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তো নিৱাসেত্ৱা সুৱণ্ণপামঙ্গেন পদুমকলাপং পৰিক্খিপন্তো ৱিয, ৱিজ্জুলতাসস্সিৰিকং কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা ৰত্তকম্বলেন গজকুম্ভং পৰিযোনন্ধন্তো ৱিয, ৰতনসতুব্বেধে সুৱণ্ণগ্ঘিকে পৱাড়জালং খিপমানো ৱিয সুৱণ্ণচেতিযে ৰত্তকম্বলকঞ্চুকং পটিমুঞ্চন্তো ৱিয, গচ্ছন্তং পুণ্ণচন্দং ৰত্তৱণ্ণৱলাহকেন পটিচ্ছাদযমানো ৱিয, কঞ্চনপব্বতমত্থকে সুপক্কলাখাৰসং পৰিসিঞ্চন্তো ৱিয, চিত্তকূটপব্বতমত্থকং ৱিজ্জুলতায পৰিক্খিপন্তো ৱিয চ সচক্কৱাড়সিনেৰুযুগন্ধৰং মহাপথৱিং সঞ্চালেত্ৱা গহিতং নিগ্ৰোধপল্লৱসমানৱণ্ণং ৰত্তৱৰপংসুকূলং পাৰুপিত্ৱা, গন্ধকুটিদ্ৱাৰতো নিক্খমি কঞ্চনগুহতো সীহো ৱিয উদযপব্বতকূটতো পুণ্ণচন্দো ৱিয চ. নিক্খমিত্ৱা পন গন্ধকুটিপমুখে অট্ঠাসি.

অথস্স কাযতো মেঘমুখেহি ৱিজ্জুকলাপা ৱিয ৰস্মিযো নিক্খমিত্ৱা সুৱণ্ণৰসধাৰাপৰিসেকপিঞ্জৰপত্তপুপ্ফফলৱিটপে ৱিয আৰামৰুক্খে কৰিংসু. তাৱদেৱ চ অত্তনো অত্তনো পত্তচীৱৰমাদায মহাভিক্খুসঙ্ঘো ভগৱন্তং পৰিৱাৰেসি. তে পন পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতা ভিক্খূ এৱৰূপা অহেসুং – অপ্পিচ্ছা সন্তুট্ঠা পৱিৱিত্তা অসংসট্ঠা আৰদ্ধৱীৰিযা ৱত্তাৰো ৱচনক্খমা চোদকা পাপগৰহিনো সীলসম্পন্না সমাধিসম্পন্না পঞ্ঞাৱিমুত্তিৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্না. তেহি পৰিৱাৰিতো ভগৱা ৰত্তকম্বলপৰিক্খিত্তো ৱিয সুৱণ্ণক্খন্ধো, ৰত্তপদুমসণ্ডমজ্ঝগতা ৱিয সুৱণ্ণনাৱা, পৱাড়ৱেদিকাপৰিক্খিত্তো ৱিয সুৱণ্ণপাসাদো ৱিৰোচিত্থ. সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানাদযো মহাথেৰাপি নং মেঘৱণ্ণং পংসুকূলং পাৰুপিত্ৱা মণিৱম্মৱম্মিকা ৱিয মহানাগা পৰিৱাৰযিংসু ৱন্তৰাগা ভিন্নকিলেসা ৱিজটিতজটা ছিন্নবন্ধনা কুলে ৱা গণে ৱা অলগ্গা.

ইতি ভগৱা সযং ৱীতৰাগো ৱীতৰাগেহি, ৱীতদোসো ৱীতদোসেহি, ৱীতমোহো ৱীতমোহেহি, নিত্তণ্হো নিত্তণ্হেহি, নিক্কিলেসো নিক্কিলেসেহি, সযং বুদ্ধো বহুস্সুতবুদ্ধেহি পৰিৱাৰিতো পত্তপৰিৱাৰিতং ৱিয কেসৰং, কেসৰপৰিৱাৰিতা ৱিয কণ্ণিকা, অট্ঠনাগসহস্সপৰিৱাৰিতো ৱিয ছদ্দন্তো নাগৰাজা, নৱুতিহংসসহস্সপৰিৱাৰিতো ৱিয ধতৰট্ঠো হংসৰাজা, সেনঙ্গপৰিৱাৰিতো ৱিয চক্কৱত্তিৰাজা, মৰুগণপৰিৱাৰিতো ৱিয সক্কো দেৱৰাজা, ব্ৰহ্মগণপৰিৱাৰিতো ৱিয হাৰিতমহাব্ৰহ্মা, তাৰাগণপৰিৱাৰিতো ৱিয পুণ্ণচন্দো অসমেন বুদ্ধৱেসেন অপৰিমাণেন বুদ্ধৱিলাসেন কপিলৱত্থুগামিমগ্গং পটিপজ্জি.

অথস্স পুৰত্থিমকাযতো সুৱণ্ণৱণ্ণা ৰস্মি উট্ঠহিত্ৱা অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসি পচ্ছিম-কাযতো, দক্খিণহত্থতো, ৱামহত্থতো সুৱণ্ণৱণ্ণা ৰস্মি উট্ঠহিত্ৱা অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসি. উপৰি কেসন্ততো পট্ঠায সব্বকেসাৱট্টেহি মোৰগীৱৱণ্ণা ৰস্মি উট্ঠহিত্ৱা গগনতলে অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসি. হেট্ঠা পাদতলেহি পৱাড়ৱণ্ণা ৰস্মি উট্ঠহিত্ৱা ঘনপথৱিং অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসি. এৱং সমন্তা অসীতিহত্থট্ঠানং ছব্বণ্ণা বুদ্ধৰস্মিযো ৱিজ্জোতমানা ৱিপ্ফন্দমানা কঞ্চনদণ্ডদীপিকাহি নিচ্ছৰিত্ৱা আকাসং পক্খন্দজালা ৱিয চাতুদ্দীপিকমহামেঘতো নিক্খন্তৱিজ্জুলতা ৱিয ৱিধাৱিংসু. সব্বদিসাভাগা সুৱণ্ণচম্পকপুপ্ফেহি ৱিকিৰিযমানা ৱিয, সুৱণ্ণঘটতো নিক্খন্তসুৱণ্ণৰসধাৰাহি সিঞ্চমানা ৱিয, পসাৰিতসুৱণ্ণপটপৰিক্খিত্তা ৱিয, ৱেৰম্ভৱাতসমুট্ঠিতকিংসুককণিকাৰপুপ্ফচুণ্ণসমোকিণ্ণা ৱিয ৱিপ্পভাসিংসু.

ভগৱতোপি অসীতিঅনুব্যঞ্জনব্যামপ্পভাদ্ৱত্তিংসৱৰলক্খণসমুজ্জলসৰীৰং সমুগ্গততাৰকং ৱিয গগনতলং, ৱিকসিতমিৱ পদুমৱনং, সব্বপালিফুল্লো ৱিয যোজনসতিকো পাৰিচ্ছত্তকো, পটিপাটিযা ঠপিতানং দ্ৱত্তিংসচন্দানং দ্ৱত্তিংসসূৰিযানং দ্ৱত্তিংসচক্কৱত্তীনং দ্ৱত্তিংসদেৱৰাজানং দ্ৱত্তিংসমহাব্ৰহ্মানং সিৰিযা সিৰিং অভিভৱমানং ৱিয ৱিৰোচিত্থ, যথা তং দসহি পাৰমীহি দসহি উপপাৰমীহি দসহি পৰমত্থপাৰমীহি সম্মদেৱ পূৰিতাহি সমতিংসপাৰমিতাহি অলঙ্কতং. কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি দিন্নদানং ৰক্খিতসীলং কতকল্যাণকম্মং একস্মিং অত্তভাৱে ওতৰিত্ৱা ৱিপাকং দাতুং ঠানং অলভমানং সম্বাধপত্তং ৱিয অহোসি. নাৱাসহস্সভণ্ডং একনাৱং আৰোপনকালো ৱিয, সকটসহস্সভণ্ডং একসকটং আৰোপনকালো ৱিয, পঞ্চৱীসতিযা গঙ্গানং ওঘস্স সম্ভিজ্জ মুখদ্ৱাৰে একতো ৰাসিভূতকালো ৱিয অহোসি.

ইমায বুদ্ধসিৰিযা ওভাসমানস্সাপি চ ভগৱতো পুৰতো অনেকানি দণ্ডদীপিকাসহস্সানি উক্খিপিংসু, তথা পচ্ছতো, ৱামপস্সে, দক্খিণপস্সে. জাতিসুমনচম্পকৱনমল্লিকাৰত্তুপ্পল-নীলুপ্পল-বকুলসিন্দুৱাৰপুপ্ফানি চেৱ নীলপীতাদিৱণ্ণসুগন্ধগন্ধচুণ্ণানি চ চাতুদ্দীপিকমেঘৱিস্সট্ঠা উদকৱুট্ঠিযো ৱিয ৱিপ্পকিৰিযিংসু. পঞ্চঙ্গিকতূৰিযনিগ্ঘোসা চেৱ বুদ্ধধম্মসঙ্ঘগুণপটিসংযুত্তা থুতিঘোসা চ সব্বা দিসা পূৰযিংসু. দেৱমনুস্সনাগসুপণ্ণগন্ধব্বযক্খাদীনং অক্খীনি অমতপানং ৱিয লভিংসু. ইমস্মিং পন ঠানে ঠত্ৱা পদসহস্সেন গমনৱণ্ণং ৱত্তুং ৱট্টতি. তত্ৰিদং মুখমত্তং –

‘‘এৱং সব্বঙ্গসম্পন্নো, কম্পযন্তো ৱসুন্ধৰং;

অহেঠযন্তো পাণানি, যাতি লোকৱিনাযকো.

‘‘দক্খিণং পঠমং পাদং, উদ্ধৰন্তো নৰাসভো

গচ্ছন্তো সিৰিসম্পন্নো, সোভতে দ্ৱিপদুত্তমো.

‘‘গচ্ছতো বুদ্ধসেট্ঠস্স, হেট্ঠাপাদতলং মুদু;

সমং সম্ফুসতে ভূমিং, ৰজসা নুপলিপ্পতি.

‘‘নিন্নট্ঠানং উন্নমতি, গচ্ছন্তে লোকনাযকে;

উন্নতঞ্চ সমং হোতি, পথৱী চ অচেতনা.

‘‘পাসাণা সক্খৰা চেৱ, কথলা খাণুকণ্টকা;

সব্বে মগ্গা ৱিৱজ্জন্তি, গচ্ছন্তে লোকনাযকে.

‘‘নাতিদূৰে উদ্ধৰতি, নচ্চাসন্নে চ নিক্খিপং;

অঘট্টযন্তো নিয্যাতি, উভো জাণূ চ গোপ্ফকে.

‘‘নাতিসীঘং পক্কমতি, সম্পন্নচৰণো মুনি;

ন চাপি সণিকং যাতি, গচ্ছমানো সমাহিতো.

‘‘উদ্ধং অধো চ তিৰিযঞ্চ, দিসঞ্চ ৱিদিসং তথা;

ন পেক্খমানো সো যাতি, যুগমত্তঞ্হি পেক্খতি.

‘‘নাগৱিক্কন্তচাৰো সো, গমনে সোভতে জিনো;

চাৰুং গচ্ছতি লোকগ্গো, হাসযন্তো সদেৱকে.

‘‘উড়ুৰাজাৱ সোভন্তো, চতুচাৰীৱ কেসৰী;

তোসযন্তো বহূ সত্তে, পুৰং সেট্ঠং উপাগমী’’তি.

ৱণ্ণকালো নাম কিৰেস, এৱংৱিধেসু কালেসু বুদ্ধস্স সৰীৰৱণ্ণে ৱা গুণৱণ্ণে ৱা ধম্মকথিকস্স থামোযেৱ পমাণং. চুণ্ণিযপদেহি ৱা গাথাবন্ধেন ৱা যত্তকং সক্কোতি, তত্তকং ৱত্তব্বং. দুক্কথিতন্তি ন ৱত্তব্বং. অপ্পমাণৱণ্ণা হি বুদ্ধা. তেসং বুদ্ধাপি অনৱসেসতো ৱণ্ণং ৱত্তুং অসমত্থা, পগেৱ ইতৰা পজাতি. ইমিনা সিৰিৱিলাসেন অলঙ্কতপটিযত্তং সক্যৰাজকুলং পৱিসিত্ৱা ভগৱা পসন্নচিত্তেন জনেন গন্ধধূমৱাসচুণ্ণাদীহি পূজিযমানো সন্থাগাৰং পাৱিসি. তেন ৱুত্তং ‘‘অথ খো ভগৱা নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন নৱং সন্থাগাৰং তেনুপসঙ্কমী’’তি.

ভগৱন্তংযেৱ পুৰক্খত্ৱাতি ভগৱন্তং পুৰতো কত্ৱা. তত্থ ভগৱা ভিক্খূনঞ্চেৱ উপাসকানঞ্চ মজ্ঝে নিসিন্নো গন্ধোদকেন ন্হাপেত্ৱা দুকূলচুম্বটকেন ৱোদকং কত্ৱা জাতিহিঙ্গুলকেন মজ্জিত্ৱা ৰত্তকম্বলপলিৱেঠিতে পীঠে ঠপিতৰত্তসুৱণ্ণঘনপটিমা ৱিয অতিৱিৰোচিত্থ. অযং পনেত্থ পোৰাণানং ৱণ্ণভণনমগ্গো –

‘‘গন্ত্ৱান মণ্ডলমাড়ং, নাগৱিক্কন্তচাৰণো;

ওভাসযন্তো লোকগ্গো, নিসীদি ৱৰমাসনে.

‘‘তহিং নিসিন্নো নৰদম্মসাৰথি,

দেৱাতিদেৱো সতপুঞ্ঞলক্খণো;

বুদ্ধাসনে মজ্ঝগতো ৱিৰোচতি,

সুৱণ্ণনেক্খং ৱিয পণ্ডুকম্বলে.

‘‘নেক্খং জম্বোনদস্সেৱ, নিক্খিত্তং পণ্ডুকম্বলে;

ৱিৰোচতি ৱীতমলো, মণিৱেৰোচনো যথা.

‘‘মহাসালোৱ সম্ফুল্লো, নেৰুৰাজাৱ’লঙ্কতো;

সুৱণ্ণযূপসঙ্কাসো, পদুমো কোকনদো যথা.

‘‘জলন্তো দীপৰুক্খোৱ, পব্বতগ্গে যথা সিখী;

দেৱানং পাৰিচ্ছত্তোৱ, সব্বফুল্লো ৱিৰোচতী’’তি.

কাপিলৱত্থৱে সক্যে বহুদেৱ ৰত্তিং ধম্মিযা কথাযাতি এত্থ ধম্মকথা নাম সন্থাগাৰানুমোদনাপটিসংযুত্তা পকিণ্ণককথা ৱেদিতব্বা. তদা হি ভগৱা আকাসগঙ্গং ওতাৰেন্তো ৱিয পথৱোজং আকড্ঢন্তো ৱিয মহাজম্বুং মত্থকে গহেত্ৱা চালেন্তো ৱিয যোজনিকং মধুভণ্ডং চক্কযন্তেন পীড়েত্ৱা মধুপানং পাযমানো ৱিয কপিলৱত্থুৱাসীনং সক্যানং হিতসুখাৱহং পকিণ্ণককথং কথেসি. ‘‘আৱাসদানং নামেতং, মহাৰাজ, মহন্তং, তুম্হাকং আৱাসো মযা পৰিভুত্তো, ভিক্খুসঙ্ঘেন চ পৰিভুত্তো, মযা চ ভিক্খুসঙ্ঘেন চ পৰিভুত্তো পন ধম্মৰতনেন পৰিভুত্তোযেৱাতি তীহি ৰতনেহি পৰিভুত্তো নাম হোতি. আৱাসদানস্মিঞ্হি দিন্নে সব্বদানং দিন্নমেৱ হোতি. ভুম্মট্ঠকপণ্ণসালায ৱা সাখামণ্ডপস্স ৱাপি আনিসংসো নাম পৰিচ্ছিন্দিতুং ন সক্কা. আৱাসদানানুভাৱেন হি ভৱে ভৱে নিব্বত্তস্সাপি সম্বাধিতগব্ভৱাসো ন হোতি, দ্ৱাদসহত্থো ওৱৰকো ৱিয মাতুকুচ্ছি অসম্বাধোৱ হোতী’’তি. এৱং নানানযৱিচিত্তং বহুং ধম্মিং কথং কথেত্ৱা –

‘‘সীতং উণ্হং পটিহন্তি, ততো ৱাড়মিগানি চ;

সিৰীসপে চ মকসে, সিসিৰে চাপি ৱুট্ঠিযো.

‘‘ততো ৱাতাতপো ঘোৰো, সঞ্জাতো পটিহঞ্ঞতি;

লেণত্থঞ্চ সুখত্থঞ্চ, ঝাযিতুঞ্চ ৱিপস্সিতুং.

‘‘ৱিহাৰদানং সঙ্ঘস্স, অগ্গং বুদ্ধেন ৱণ্ণিতং;

তস্মা হি পণ্ডিতো পোসো, সম্পস্সং অত্থমত্তনো.

‘‘ৱিহাৰে কাৰযে ৰম্মে, ৱাসযেত্থ বহুস্সুতে;

তেসং অন্নঞ্চ পানঞ্চ, ৱত্থসেনাসনানি চ.

‘‘দদেয্য উজুভূতেসু, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা;

তে তস্স ধম্মং দেসেন্তি, সব্বদুক্খাপনূদনং;

যং সো ধম্মং ইধঞ্ঞায, পৰিনিব্বাতি অনাসৱো’’তি. (চূড়ৱ. ২৯৫) –

এৱং ‘‘অযম্পি আৱাসে আনিসংসো, অযম্পি আৱাসে আনিসংসো’’তি বহুদেৱ ৰত্তিং অতিৰেকতৰং দিযড্ঢযামং আৱাসানিসংসকথং কথেসি. তত্থ ইমা তাৱ গাথাৱ সঙ্গহং আৰুড়্হা, পকিণ্ণকধম্মদেসনা পন সঙ্গহং নাৰোহতি. সন্দস্সেত্ৱাতিআদীনি ৱুত্তত্থানেৱ.

অভিক্কন্তাতি অতিক্কন্তা দ্ৱে যামা গতা. যস্স দানি কালং মঞ্ঞথাতি যস্স তুম্হে গমনস্স কালং মঞ্ঞথ, গমনকালো তুম্হাকং, গচ্ছথাতি ৱুত্তং হোতি. কস্মা পন ভগৱা তে উয্যোজেসীতি? অনুকম্পায. সুখুমালা হি তে, তিযামৰত্তিং নিসীদিত্ৱা ৱীতিনামেন্তানং সৰীৰে আবাধো উপ্পজ্জেয্য. ভিক্খুসঙ্ঘোপি মহা, তস্স ঠাননিসজ্জানং ওকাসো লদ্ধুং ৱট্টতীতি উভযানুকম্পায উয্যোজেসি.

ৱিগতথিনমিদ্ধোতি তত্ৰ কিৰ ভিক্খূ যামদ্ৱযং ঠিতাপি নিসিন্নাপি অচালযিংসু, পচ্ছিমযামে পন আহাৰো পৰিণমতি, তস্স পৰিণতত্তা ভিক্খুসঙ্ঘো ৱিগতথিনমিদ্ধো জাতোতি অকাৰণমেতং. বুদ্ধানঞ্হি কথং সুণন্তস্স কাযিকচেতসিকদৰথা ন হোন্তি, কাযচিত্তলহুতাদযো উপ্পজ্জন্তি, তেন তেসং দ্ৱে যামে ঠিতানম্পি নিসিন্নানম্পি ধম্মং সুণন্তানং থিনমিদ্ধং ৱিগতং, পচ্ছিমযামেপি সম্পত্তে তথা ৱিগতমেৱ জাতং. তেনাহ ‘‘ৱিগতথিনমিদ্ধো’’তি.

পিট্ঠি মে আগিলাযতীতি কস্মা আগিলাযতি? ভগৱতো হি ছব্বস্সানি মহাপধানং পদহন্তস্স মহন্তং কাযদুক্খং অহোসি, অথস্স অপৰভাগে মহল্লককালে পিট্ঠিৱাতো উপ্পজ্জীতি. অকাৰণং ৱা এতং. পহোতি হি ভগৱা উপ্পন্নং ৱেদনং ৱিক্খম্ভেত্ৱা একম্পি দ্ৱেপি সত্তাহানি একপল্লঙ্কেন নিসীদিতুং. সন্থাগাৰসালং পন চতূহি ইৰিযাপথেহি পৰিভুঞ্জিতুকামো অহোসি. তত্থ পাদধোৱনট্ঠানতো যাৱ ধম্মাসনা অগমাসি, এত্তকে ঠানে গমনং নিপ্ফন্নং. ধম্মাসনং পত্তং থোকং ঠত্ৱা নিসীদি, এত্তকে ঠানে ঠানং নিপ্ফন্নং. দ্ৱেযামং ধম্মাসনে নিসীদি, এত্তকে ঠানে নিসজ্জা নিপ্ফন্না. ইদানি দক্খিণেন পস্সেন থোকং নিপন্নে সযনং নিপ্ফজ্জিস্সতীতি এৱং চতূহি ইৰিযাপথেহি পৰিভুঞ্জিতুকামো অহোসি. উপাদিন্নকসৰীৰঞ্চ নাম ‘‘নো আগিলাযতী’’তি ন ৱত্তব্বং, তস্মা চিৰনিসজ্জায সঞ্জাতং অপ্পকম্পি আগিলাযনং গহেত্ৱা এৱমাহ.

সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেত্ৱাতি সন্থাগাৰস্স কিৰ একপস্সে তে ৰাজানো পটসাণিং পৰিক্খিপাপেত্ৱা কপ্পিযমঞ্চকং পঞ্ঞাপেত্ৱা কপ্পিযপচ্চত্থৰণেন অত্থৰিত্ৱা উপৰি সুৱণ্ণতাৰকগন্ধমালাদিদামপটিমণ্ডিতং ৱিতানং বন্ধিত্ৱা গন্ধতেলপ্পদীপং আৰোপযিংসু, ‘‘অপ্পেৱ নাম সত্থা ধম্মাসনতো ৱুট্ঠায থোকং ৱিস্সমন্তো ইধ নিপজ্জেয্য, এৱং নো ইমং সন্থাগাৰং ভগৱতা চতূহি ইৰিযাপথেহি পৰিভুত্তং দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতী’’তি. সত্থাপি তদেৱ সন্ধায তত্থ সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেত্ৱা নিপজ্জি. উট্ঠানসঞ্ঞং মনসি কৰিত্ৱাতি ‘‘এত্তকং কালং অতিক্কমিত্ৱা ৱুট্ঠহিস্সামী’’তি ৱুট্ঠানসঞ্ঞং চিত্তে ঠপেত্ৱা, তঞ্চ খো অনিদ্দাযন্তোৱ থেৰস্স ধম্মকথং সুণমানো.

অৱস্সুতপৰিযাযন্তি অৱস্সুতস্স পৰিযাযং, অৱস্সুতস্স কাৰণন্তি অত্থো. অধিমুচ্চতীতি কিলেসাধিমুচ্চনেন অধিমুচ্চতি, গিদ্ধো হোতি. ব্যাপজ্জতীতি ব্যাপাদৱসেন পূতিচিত্তো হোতি. চক্খুতোতি চক্খুভাৱেন. মাৰোতি কিলেসমাৰোপি দেৱপুত্তমাৰোপি. ওতাৰন্তি ৱিৱৰং. আৰম্মণন্তি পচ্চযং. নড়াগাৰতিণাগাৰং ৱিয হি সৱিসেৱনানি আযতনানি, তিণুক্কা ৱিয কিলেসুপ্পত্তিৰহং আৰম্মণং, তিণুক্কায ঠপিতঠপিতট্ঠানে অঙ্গাৰস্সুজ্জলনং ৱিয আৰম্মণে আপাথমাগতে কিলেসানং উপ্পত্তি. তেন ৱুত্তং লভেথ মাৰো ওতাৰন্তি.

সুক্কপক্খে বহলমত্তিকপিণ্ডাৱলেপনং কূটাগাৰং ৱিয নিব্বিসেৱনানি আযতনানি, তিণুক্কা ৱিয ৱুত্তপকাৰাৰম্মণং, তিণুক্কায ঠপিতঠপিতট্ঠানে নিব্বাপনং ৱিয নিব্বিসেৱনানং আযতনানং আৰম্মণে আপাথমাগতে কিলেসপৰিড়াহস্স অনুপ্পত্তি. তেন ৱুত্তং নেৱ লভেথ মাৰো ওতাৰন্তি.