৯. সুন্দৰিকসুত্তৱণ্ণনা
১৯৫. নৱমে সুন্দৰিকভাৰদ্ৱাজোতি সুন্দৰিকায নদিযা তীৰে অগ্গিজুহণেন এৱংলদ্ধনামো. সুন্দৰিকাযাতি এৱংনামিকায নদিযা. অগ্গিং জুহতীতি আহুতিং পক্খিপনেন জালেতি. অগ্গিহুত্তং পৰিচৰতীতি অগ্যাযতনং সম্মজ্জনুপলেপনবলিকম্মাদিনা পযিৰুপাসতি. কো নু খো ইমং হব্যসেসং ভুঞ্জেয্যাতি সো কিৰ ব্ৰাহ্মণো অগ্গিম্হি হুতাৱসেসং পাযাসং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অগ্গিম্হি তাৱ পক্খিত্তপাযাসো মহাব্ৰহ্মুনা ভুত্তো, অযং পন অৱসেসো অত্থি, তং যদি ব্ৰহ্মুনো মুখতো জাতস্স ব্ৰাহ্মণস্স দদেয্যং, এৱং মে পিতৰা সহ পুত্তোপি সন্তপ্পিতো ভৱেয্য, সুৱিসোধিতো চস্স ব্ৰহ্মলোকগামিমগ্গো’’তি. সো ব্ৰাহ্মণস্স দস্সনত্থং উট্ঠাযাসনা চতুদ্দিসা অনুৱিলোকেসি, ‘‘কো নু খো ইমং হব্যসেসং ভুঞ্জেয্যা’’তি?
ৰুক্খমূলেতি তস্মিং ৱনসণ্ডে জেট্ঠকৰুক্খস্স মূলে. সসীসং পাৰুতং নিসিন্নন্তি সহ সীসেন পাৰুতকাযং নিসিন্নং. কস্মা পন ভগৱা তত্থ নিসীদি? ভগৱা কিৰ পচ্চূসসমযে লোকং ওলোকেন্তো ইমং ব্ৰাহ্মণং দিস্ৱা চিন্তেসি – অযং ব্ৰাহ্মণো এৱৰূপং অগ্গপাযাসং গহেত্ৱা ‘‘মহাব্ৰহ্মানং ভোজেমী’’তি অগ্গিম্হি ঝাপেন্তো অফলং কৰোতি…পে… চত্তাৰো মগ্গে চেৱ চত্তাৰি চ ফলানি দেমীতি. তস্মা কালস্সেৱ ৱুট্ঠায সৰীৰপটিজগ্গনং কত্ৱা পত্তচীৱৰং আদায গন্ত্ৱা ৱুত্তনযেন তস্মিং ৰুক্খমূলে নিসীদি. অথ কস্মা সসীসং পাৰুপীতি? হিমপাতস্স চ সীতৱাতস্স চ পটিবাহণত্থং, পটিবলোৱ এতং তথাগতো অধিৱাসেতুং. সচে পন অপাৰুপিত্ৱা নিসীদেয্য, ব্ৰাহ্মণো দূৰতোৱ সঞ্জানিত্ৱা নিৱত্তেয্য, এৱং সতি কথা নপ্পৱত্তেয্য. ইতি ভগৱা – ‘‘ব্ৰাহ্মণে আগতে সীসং ৱিৱৰিস্সামি, অথ মং সো দিস্ৱা কথং পৱত্তেস্সতি, তস্সাহং কথানুসাৰেন ধম্মং দেসেস্সামী’’তি কথাপৱত্তনত্থং এৱমকাসি.
উপসঙ্কমীতি ব্ৰাহ্মণো – ‘‘অযং সসীসং পাৰুপিত্ৱা সব্বৰত্তিং পধানমনুযুত্তো. ইমস্স দক্খিণোদকং দত্ৱা ইমং হব্যসেসং দস্সামী’’তি, ব্ৰাহ্মণসঞ্ঞী হুত্ৱা উপসঙ্কমি. মুণ্ডো অযং ভৱং, মুণ্ডকো অযং ভৱন্তি সীসে ৱিৱৰিতমত্তে নীচকেসন্তং দিস্ৱা ‘‘মুণ্ডো’’তি আহ. ততো সুট্ঠুতৰং ওলোকেন্তো পৱত্তমত্তম্পি সিখং অদিস্ৱা হীড়েন্তো ‘‘মুণ্ডকো’’তি আহ. ততোৱাতি যত্থ ঠিতো অদ্দস, তম্হাৱ পদেসা. মুণ্ডাপি হীতি কেনচি কাৰণেন মুণ্ডিতসীসাপি হোন্তি.
মা জাতিং পুচ্ছাতি যদি দানস্স মহপ্ফলতং পচ্চাসীসসি, জাতিং মা পুচ্ছ. অকাৰণং হি দক্খিণেয্যভাৱস্স জাতি. চৰণঞ্চ পুচ্ছাতি অপিচ খো সীলাদিগুণভেদং চৰণং পুচ্ছ. এতং হি দক্খিণেয্যভাৱস্স কাৰণং. ইদানিস্স তমত্থং ৱিভাৱেন্তো কট্ঠা হৱে জাযতি জাতৱেদোতিআদিমাহ. তত্ৰাযং অধিপ্পাযো – ইধ কট্ঠা অগ্গি জাযতি, ন চ সো সালাদিকট্ঠা জাতোৱ অগ্গিকিচ্চং কৰোতি, সাপান-দোণিআদিকট্ঠা জাতো ন কৰোতি, অত্তনো পন অচ্চিযাদিগুণসম্পত্তিযা যতো ৱা ততো ৱা জাতো কৰোতিযেৱ. এৱং ন ব্ৰাহ্মণকুলাদীসু জাতোৱ দক্খিণেয্যো হোতি, চণ্ডালকুলাদীসু জাতো ন হোতি, অপিচ খো নীচকুলিনোপি উচ্চকুলিনোপি খীণাসৱ-মুনি ধিতিমা হিৰীনিসেধো আজানীযো হোতি. ইমায ধিতিহিৰিপমোক্খায গুণসম্পত্তিযা জাতিমা উত্তমদক্খিণেয্যো হোতি. সো হি ধিতিযা গুণে ধাৰেতি, হিৰিযা দোসে নিসেধেতীতি. অপিচেত্থ মুনীতি মোনধম্মেন সমন্নাগতো. ধিতিমাতি ৱীৰিযৱা. আজানীযোতি কাৰণাকাৰণজাননকো. হিৰীনিসেধোতি হিৰিযা পাপানি নিসেধেত্ৱা ঠিতো.
সচ্চেন দন্তোতি পৰমত্থসচ্চেন দন্তো. দমসা উপেতোতি ইন্দ্ৰিযদমেন উপেতো. ৱেদন্তগূতি চতুন্নং মগ্গৱেদানং অন্তং, চতূহি ৱা মগ্গৱেদেহি কিলেসানং অন্তং গতো. ৱুসিতব্ৰহ্মচৰিযোতি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযৱাসং ৱুত্থো. যঞ্ঞোপনীতোতি উপনীতযঞ্ঞো পটিযাদিতযঞ্ঞো চ. তমুপৱ্হযেথাতি যেন যঞ্ঞো পটিযাদিতো, সো তং পৰমত্থব্ৰাহ্মণং অৱ্হযেয্য. ‘‘ইন্দমৱ্হযাম, সোমমৱ্হযাম, ৱৰুণমৱ্হযাম, ঈসানমৱ্হযাম, যামমৱ্হযামা’’তি ইদং পন অৱ্হানং নিৰত্থকং. কালেনাতি অৱ্হযন্তো চ ‘‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি অন্তোমজ্ঝন্হিককালেযেৱ তং উপৱ্হযেয্য. সো জুহতি দক্খিণেয্যেতি যো এৱং কালে খীণাসৱং আমন্তেত্ৱা তত্থ চতুপচ্চযদক্খিণং পতিট্ঠপেতি, সো দক্খিণেয্যে জুহতি নাম, ন অচেতনে অগ্গিম্হি পক্খিপন্তো.
ইতি ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো কথং সুণন্তো পসীদিত্ৱা ইদানি অত্তনো পসাদং আৱিকৰোন্তো অদ্ধা সুযিট্ঠন্তিআদিমাহ. তস্সত্থো – অদ্ধা মম যিদং ইদানি সুযিট্ঠঞ্চ সুহুতঞ্চ ভৱিস্সতি, পুব্বে পন অগ্গিম্হি ঝাপিতং নিৰত্থকং অহোসীতি. অঞ্ঞো জনোতি ‘‘অহং ব্ৰাহ্মণো, অহং ব্ৰাহ্মণো’’তি ৱদন্তো অন্ধবালপুথুজ্জনো. হব্যসেসন্তি হুতসেসং. ভুঞ্জতু ভৱন্তিআদি পুৰিমসুত্তে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
ন খ্ৱাহন্তি ন খো অহং. কস্মা পনেৱমাহাতি? তস্মিং কিৰ ভোজনে উপহটমত্তেৱ ‘‘সত্থা ভুঞ্জিস্সতী’’তি সঞ্ঞায চতূসু মহাদীপেসু দ্ৱীসু পৰিত্তদীপসহস্সেসু দেৱতা পুপ্ফফলাদীনি চেৱ সপ্পিনৱনীততেলমধুফাণিতাদীনি চ আদায মধুপটলং পীড়েত্ৱা মধুং গণ্হন্তিযো ৱিয দিব্বানুভাৱেন নিব্বত্তিতোজমেৱ গহেত্ৱা পক্খিপিংসু. তেন তং সুখুমত্তং গতং, মনুস্সানঞ্চ ওড়াৰিকং ৱত্থূতি তেসং তাৱ ওড়াৰিকৱত্থুতায সম্মা পৰিণামং ন গচ্ছতি. গোযূসে পন তিলবীজানি পক্খিপিত্ৱা পক্কত্তা ওড়াৰিকমিস্সকং জাতং, দেৱানঞ্চ সুখুমং ৱত্থূতি তেসং সুখুমৱত্থুতায সম্মা পৰিণামং ন গচ্ছতি. সুক্খৱিপস্সকখীণাসৱস্সাপি কুচ্ছিযং ন পৰিণমতি. অট্ঠসমাপত্তিলাভীখীণাসৱস্স পন সমাপত্তিবলেন পৰিণামেয্য. ভগৱতো পন পাকতিকেনেৱ কম্মজতেজেন পৰিণামেয্য.
অপ্পহৰিতেতি অহৰিতে. সচে হি হৰিতেসু তিণেসু পক্খিপেয্য, সিনিদ্ধপাযাসেন তিণানি পূতীনি ভৱেয্যুং. বুদ্ধা চ ভূতগামসিক্খাপদং ন ৱীতিক্কমন্তি, তস্মা এৱমাহ. যত্থ পন গলপ্পমাণানি মহাতিণানি, তাদিসে ঠানে পক্খিপিতুং ৱট্টতি. অপ্পাণকেতি সপ্পাণকস্মিং হি পৰিত্তকে উদকে পক্খিত্তে পাণকা মৰন্তি, তস্মা এৱমাহ. যং পন গম্ভীৰং মহাউদকং হোতি, পাতিসতেপি পাতিসহস্সেপি পক্খিত্তে ন আলুড়তি, তথাৰূপে উদকে ৱট্টতি. ওপিলাপেসীতি সুৱণ্ণপাতিযা সদ্ধিংযেৱ নিমুজ্জাপেসি. চিচ্চিটাযতি চিটিচিটাযতীতি এৱৰূপং সদ্দং কৰোতি. কিং পনেস পাযাসস্স আনুভাৱো, উদাহু তথাগতস্সাতি? তথাগতস্স. অযং হি ব্ৰাহ্মণো তং পাযাসং ওপিলাপেত্ৱা উম্মগ্গং আৰুয্হ সত্থু সন্তিকং অনাগন্ত্ৱাৱ গচ্ছেয্য, অথ ভগৱা – ‘‘এত্তকং অচ্ছৰিযং দিস্ৱা মম সন্তিকং আগমিস্সতি. অথস্সাহং ধম্মদেসনায মিচ্ছাদিট্ঠিগহণং ভিন্দিত্ৱা সাসনে ওতাৰেত্ৱা অমতপানং পাযেস্সামী’’তি অধিট্ঠানবলেন এৱমকাসি.
দাৰু সমাদহানোতি দাৰুং ঝাপযমানো. বহিদ্ধা হি এতন্তি এতং দাৰুজ্ঝাপনং নাম অৰিযধম্মতো বহিদ্ধা. যদি এতেন সুদ্ধি ভৱেয্য, যে দৱডাহকাদযো বহূনি দাৰূনি ঝাপেন্তি, তে পঠমতৰং সুজ্ঝেয্যুং. কুসলাতি খন্ধাদীসু কুসলা. অজ্ঝত্তমেৱুজ্জলযামি জোতিন্তি নিযকজ্ঝত্তে অত্তনো সন্তানস্মিংযেৱ ঞাণজোতিং জালেমি. নিচ্চগ্গিনীতি আৱজ্জনপটিবদ্ধেন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন নিচ্চং পজ্জলিতগ্গি. নিচ্চসমাহিতত্তোতি নিচ্চং সম্মা ঠপিতচিত্তো. ব্ৰহ্মচৰিযং চৰামীতি বোধিমণ্ডে চৰিতং ব্ৰহ্মচৰিযং গহেত্ৱা এৱং ৱদতি.
মানো হি তে, ব্ৰাহ্মণ, খাৰিভাৰোতি যথা খাৰিভাৰো খন্ধেন ৱয্হমানো উপৰি ঠিতোপি অক্কন্তক্কন্তট্ঠানে পথৱিযা সদ্ধিং ফুসেতি, এৱমেৱ জাতিগোত্তকুলাদীনি মানৱত্থূনি নিস্সায উস্সাপিতো মানোপি তত্থ তত্থ ইস্সং উপ্পাদেন্তো চতূসু অপাযেসু সংসীদাপেতি. তেনাহ ‘‘মানো হি তে, ব্ৰাহ্মণ, খাৰিভাৰো’’তি. কোধো ধূমোতি তৱ ঞাণগ্গিস্স উপক্কিলেসট্ঠেন কোধো ধুমো. তেন হি তে উপক্কিলিট্ঠো ঞাণগ্গি ন ৱিৰোচতি. ভস্মনি মোসৱজ্জন্তি নিৰোজট্ঠেন মুসাৱাদো ছাৰিকা নাম. যথা হি ছাৰিকায পটিচ্ছন্নো অগ্গি ন জোতেতি, এৱং তে মুসাৱাদেন পটিচ্ছন্নং ঞাণন্তি দস্সেতি. জিৱ্হা সুজাতি যথা তুয্হং সুৱণ্ণৰজতলোহকট্ঠমত্তিকাসু অঞ্ঞতৰমযা যাগযজনত্থায সুজা হোতি, এৱং ময্হং ধম্মযাগং যজনত্থায পহূতজিৱ্হা সুজাতি ৱদতি. হদযং জোতিট্ঠানন্তি যথা তুয্হং নদীতীৰে জোতিট্ঠানং, এৱং ময্হং ধম্মযাগস্স যজনট্ঠানত্থেন সত্তানং হদযং জোতিট্ঠানং. অত্তাতি চিত্তং.
ধম্মো ৰহদোতি যথা ত্ৱং অগ্গিং পৰিচৰিত্ৱা ধূমছাৰিকসেদকিলিট্ঠসৰীৰো সুন্দৰিকং নদিং ওতৰিত্ৱা ন্হাযসি, এৱং ময্হং সুন্দৰিকাসদিসেন বাহিৰেন ৰহদেন অত্থো নত্থি, অট্ঠঙ্গিকমগ্গধম্মো পন ময্হং ৰহদো, তত্ৰাহং পাণসতম্পি পাণসহস্সম্পি চতুৰাসীতিপাণসহস্সানিপি একপ্পহাৰেন ন্হাপেমি. সীলতিত্থোতি তস্স পন মে ধম্মৰহদস্স চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং তিত্থন্তি দস্সেতি. অনাৱিলোতি যথা তুয্হং সুন্দৰিকা নদী চতূহি পঞ্চহি একতো ন্হাযন্তেহি হেট্ঠুপৰিযৱালিকা আলুড়া হোতি, ন এৱং ময্হং ৰহদো, অনেকসতসহস্সেসুপি পাণেসু ওতৰিত্ৱা ন্হাযন্তেসু সো অনাৱিলো ৱিপ্পসন্নোৱ হোতি. সব্ভি সতং পসত্থোতি পণ্ডিতেহি পণ্ডিতানং পসট্ঠো. উত্তমত্থেন ৱা সো সব্ভীতি ৱুচ্চতি, পণ্ডিতেহি পসত্থত্তা সতং পসত্থো. তৰন্তি পাৰন্তি নিব্বানপাৰং গচ্ছন্তি.
ইদানি অৰিযমগ্গৰহদস্স অঙ্গানি উদ্ধৰিত্ৱা দস্সেন্তো সচ্চং ধম্মোতিআদিমাহ. তত্থ সচ্চন্তি ৱচীসচ্চং. ধম্মোতি ইমিনা দিট্ঠিসঙ্কপ্পৱাযামসতিসমাধযো দস্সেতি. সংযমোতি ইমিনা কম্মন্তাজীৱা গহিতা. সচ্চন্তি ৱা ইমিনা মগ্গসচ্চং গহিতং. সা অত্থতো সম্মাদিট্ঠি. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘সম্মাদিট্ঠি মগ্গো চেৱ হেতু চা’’তি (ধ. স. ১০৩৯). সম্মাদিট্ঠিযা পন গহিতায তগ্গতিকত্তা সম্মাসঙ্কপ্পো গহিতোৱ হোতি. ধম্মোতি ইমিনা ৱাযামসতিসমাধযো. সংযমোতি ইমিনা ৱাচাকম্মন্তাজীৱা. এৱম্পি অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো দস্সিতো হোতি. অথ ৱা সচ্চন্তি পৰমত্থসচ্চং, তং অত্থতো নিব্বানং. ধম্মোতিপদেন দিট্ঠি সঙ্কপ্পো ৱাযামো সতি সমাধীতি পঞ্চঙ্গানি গহিতানি. সংযমোতি ৱাচা কম্মন্তো আজীৱোতি তীণি. এৱম্পি অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো দস্সিতো হোতি. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি এতং ব্ৰহ্মচৰিযং নাম. মজ্ঝে সিতাতি সস্সতুচ্ছেদে ৱজ্জেত্ৱা মজ্ঝে নিস্সিতা. ব্ৰহ্মপত্তীতি সেট্ঠপত্তি. স তুজ্জুভূতেসু নমো কৰোহীতি এত্থ ত-কাৰো পদসন্ধিকৰো, স ত্ৱং উজুভূতেসু খীণাসৱেসু নমো কৰোহীতি অত্থো. তমহং নৰং ধম্মসাৰীতি ব্ৰূমীতি যো এৱং পটিপজ্জতি, তমহং পুগ্গলং ‘‘ধম্মসাৰী এসো ধম্মসাৰিযা পটিচ্ছন্নো’’তি চ ‘‘কুসলধম্মেহি অকুসলধম্মে সাৰেত্ৱা ঠিতো’’তি ৱাতি ৱদামীতি. নৱমং.