৬. মহাকম্মৱিভঙ্গসুত্তৱণ্ণনা

২৯৮. এৱং মে সুতন্তি মহাকম্মৱিভঙ্গসুত্তং. তত্থ মোঘন্তি তুচ্ছং অফলং. সচ্চন্তি তথং ভূতং. ইদঞ্চ এতেন ন সম্মুখা সুতং, উপালিসুত্তে (ম. নি. ২.৫৬) পন – ‘‘মনোকম্মং মহাসাৱজ্জতৰং পঞ্ঞপেমি পাপস্স কম্মস্স কিৰিযায পাপস্স কম্মস্স পৱত্তিযা, নো তথা কাযকম্মং নো তথা ৱচীকম্ম’’ন্তি ভগৱতা ৱুত্তং অত্থি, সা কথা তিত্থিযানং অন্তৰে পাকটা জাতা, তং গহেত্ৱা এস ৱদতি. অত্থি চ সা সমাপত্তীতি ইদং – ‘‘কথং নু খো, ভো, অভিসঞ্ঞানিৰোধো হোতী’’তি পোট্ঠপাদসুত্তে (দী. নি. ১.৪০৬ আদযো) উপ্পন্নং অভিসঞ্ঞানিৰোধকথং সন্ধায ৱদতি. ন কিঞ্চি ৱেদিযতীতি একৱেদনম্পি ন ৱেদিযতি. অত্থি চ খোতি থেৰো নিৰোধসমাপত্তিং সন্ধায অনুজানাতি. পৰিৰক্খিতব্বন্তি গৰহতো মোচনেন ৰক্খিতব্বং. সঞ্চেতনা অস্স অত্থীতি সঞ্চেতনিকং, সাভিসন্ধিকং সঞ্চেতনিককম্মং কত্ৱাতি অত্থো. দুক্খং সোতি থেৰো ‘‘অকুসলমেৱ সন্ধায পৰিব্বাজকো পুচ্ছতী’’তি সঞ্ঞায এৱং ৱদতি.

দস্সনম্পি খো অহন্তি ভগৱা চতুৰঙ্গেপি অন্ধকাৰে সমন্তা যোজনট্ঠানে তিলমত্তম্পি সঙ্খাৰং মংসচক্খুনাৱ পস্সতি, অযঞ্চ পৰিব্বাজকো ন দূৰে গাৱুতমত্তব্ভন্তৰে ৱসতি, কস্মা ভগৱা এৱমাহাতি? সমাগমদস্সনং সন্ধাযেৱমাহ.

২৯৯. উদাযীতি লালুদাযী. তং দুক্খস্মিন্তি সব্বং তং দুক্খমেৱ. ইতি ইমং ৱট্টদুক্খং কিলেসদুক্খং সঙ্খাৰদুক্খং সন্ধায ‘‘সচে ভাসিতং ভৱেয্য ভগৱা’’তি পুচ্ছতি.

৩০০. উম্মঙ্গন্তি পঞ্হাউম্মঙ্গং. উম্মুজ্জমানোতি সীসং নীহৰমানো. অযোনিসো উম্মুজ্জিস্সতীতি অনুপাযেন সীসং নীহৰিস্সতি. ইদঞ্চ পন ভগৱা জানন্তো নেৱ দিব্বচক্খুনা ন চেতোপৰিযঞাণেন ন সব্বঞ্ঞুতঞাণেন জানি, অধিপ্পাযেনেৱ পন অঞ্ঞাসি. কথেন্তস্স হি অধিপ্পাযো নাম সুৱিজানো হোতি, কথেতুকামো গীৱং পগ্গণ্হাতি, হনুকং চালেতি, মুখমস্স ফন্দতি, সন্নিসীদিতুং ন সক্কোতি. ভগৱা তস্স তং আকাৰং দিস্ৱা ‘‘অযং উদাযী সন্নিসীদিতুং ন সক্কোতি, যং অভূতং, তদেৱ কথেস্সতী’’তি ওলোকেত্ৱাৱ অঞ্ঞাসি. আদিং যেৱাতিআদিম্হিযেৱ. তিস্সো ৱেদনাতি ‘‘কিং সো ৱেদিযতী’’তি? পুচ্ছন্তেন ‘‘তিস্সো ৱেদনা পুচ্ছামী’’তি এৱং ৱৱত্থপেত্ৱাৱ তিস্সো ৱেদনা পুচ্ছিতা. সুখৱেদনিযন্তি সুখৱেদনায পচ্চযভূতং. সেসেসুপি এসেৱ নযো.

এত্থ চ কামাৱচৰকুসলতো সোমনস্সসহগতচিত্তসম্পযুত্তা চতস্সো চেতনা, হেট্ঠা তিকজ্ঝানচেতনাতি এৱং পটিসন্ধিপৱত্তেসু সুখৱেদনায জননতো সুখৱেদনিযং কম্মং নাম. কামাৱচৰঞ্চেত্থ পটিসন্ধিযংযেৱ একন্তেন সুখং জনেতি, পৱত্তে ইট্ঠমজ্ঝত্তাৰম্মণে অদুক্খমসুখম্পি.

অকুসলচেতনা পটিসন্ধিপৱত্তেসু দুক্খস্সেৱ জননতো দুক্খৱেদনিযং কম্মং নাম. কাযদ্ৱাৰে পৱত্তেযেৱ চেতং একন্তেন দুক্খং জনেতি, অঞ্ঞত্থ অদুক্খমসুখম্পি, সা পন ৱেদনা অনিট্ঠানিট্ঠমজ্ঝত্তেসুযেৱ আৰম্মণেসু উপ্পজ্জনতো দুক্খাত্ৱেৱ সঙ্খং গতা.

কামাৱচৰকুসলতো পন উপেক্খাসহগতচিত্তসম্পযুত্তা চতস্সো চেতনা, ৰূপাৱচৰকুসলতো চতুত্থজ্ঝানচেতনাতি এৱং পটিসন্ধিপৱত্তেসু ততিযৱেদনায জননতো অদুক্খমসুখৱেদনিযং কম্মং নাম. এত্থ চ কামাৱচৰং পটিসন্ধিযংযেৱ একন্তেন অদুক্খমসুখং জনেতি, পৱত্তে ইট্ঠাৰম্মণে সুখম্পি. অপিচ সুখৱেদনিযকম্মং পটিসন্ধিপৱত্তিৱসেন ৱট্টতি, তথা অদুক্খমসুখৱেদনিযং, দুক্খৱেদনিযং পৱত্তিৱসেনেৱ ৱট্টতি. এতস্স পন ৱসেন সব্বং পৱত্তিৱসেনেৱ ৱট্টতি.

এতস্স ভগৱাতি থেৰো তথাগতেন মহাকম্মৱিভঙ্গকথনত্থং আলযো দস্সিতো, তথাগতং যাচিত্ৱা মহাকম্মৱিভঙ্গঞাণং ভিক্খুসঙ্ঘস্স পাকটং কৰিস্সামীতি চিন্তেত্ৱা অনুসন্ধিকুসলতায এৱমাহ. তত্থ মহাকম্মৱিভঙ্গন্তি মহাকম্মৱিভজনং. কতমে চত্তাৰো…পে… ইধানন্দ, একচ্চো পুগ্গলো…পে… নিৰযং উপপজ্জতীতি ইদং ন মহাকম্মৱিভঙ্গঞাণভাজনং, মহাকম্মৱিভঙ্গঞাণভাজনত্থায পন মাতিকাট্ঠপনং.

৩০১. ইধানন্দ, একচ্চো সমণো ৱাতি পাটিযেক্কো অনুসন্ধি. ইদঞ্হি ভগৱা – ‘‘দিব্বচক্খুকা সমণব্ৰাহ্মণা ইদং আৰম্মণং কত্ৱা ইমং পচ্চযং লভিত্ৱা ইদং দস্সনং গণ্হন্তী’’তি পকাসনত্থং আৰভি. তত্থ আতপ্পন্তিআদীনি পঞ্চপি ৱীৰিযস্সেৱ নামানি. চেতোসমাধিন্তি দিব্বচক্খুসমাধিং. পস্সতীতি ‘‘সো সত্তো কুহিং নিব্বত্তো’’তি ওলোকেন্তো পস্সতি. যে অঞ্ঞথাতি যে ‘‘দসন্নং কুসলানং কম্মপথানং পূৰিতত্তা নিৰযং উপপজ্জতী’’তি জানন্তি, মিচ্ছা তেসং ঞাণন্তি ৱদতি. ইমিনা নযেন সব্বৱাৰেসু অত্থো ৱেদিতব্বো. ৱিদিতন্তি পাকটং. থামসাতি দিট্ঠিথামেন. পৰামাসাতি দিট্ঠিপৰামাসেন. অভিনিৱিস্স ৱোহৰতীতি অধিট্ঠহিত্ৱা আদিযিত্ৱা ৱোহৰতি.

৩০২. তত্ৰানন্দাতি ইদম্পি ন মহাকম্মৱিভঙ্গঞাণস্স ভাজনং, অথ খ্ৱাস্স মাতিকাট্ঠপনমেৱ. এত্থ পন এতেসং দিব্বচক্খুকানং ৱচনে এত্তকা অনুঞ্ঞাতা, এত্তকা অননুঞ্ঞাতাতি ইদং দস্সিতং. তত্থ তত্ৰাতি তেসু চতূসু সমণব্ৰাহ্মণেসু. ইদমস্সাতি ইদং ৱচনং অস্স. অঞ্ঞথাতি অঞ্ঞেনাকাৰেন. ইতি ইমেসং সমণব্ৰাহ্মণানং ৱাদে দ্ৱীসু ঠানেসু অনুঞ্ঞাতা, তীসু অননুঞ্ঞাতাতি এৱং সব্বত্থ অনুঞ্ঞা নানুঞ্ঞা ৱেদিতব্বা.

৩০৩. এৱং দিব্বচক্খুকানং ৱচনে অনুঞ্ঞা চ অননুঞ্ঞা চ দস্সেত্ৱা ইদানি মহাকম্মৱিভঙ্গঞাণং ৱিভজন্তো তত্ৰানন্দ, য্ৱাযং পুগ্গলোতিআদিমাহ.

পুব্বে ৱাস্স তং কতং হোতীতি যং ইমিনা দিব্বচক্খুকেন কম্মং কৰোন্তো দিট্ঠো, ততো পুব্বে কতং. পুব্বে কতেনপি হি নিৰযে নিব্বত্ততি, পচ্ছা কতেনপি নিব্বত্ততি, মৰণকালে ৱা পন – ‘‘খন্দো সেট্ঠো সিৱো সেট্ঠো, পিতামহো সেট্ঠো, ইস্সৰাদীহি ৱা লোকো ৱিসট্ঠো’’তিআদিনা মিচ্ছাদস্সনেনপি নিব্বত্ততেৱ. দিট্ঠেৱ ধম্মেতি যং তত্থ দিট্ঠধম্মৱেদনীযং হোতি, তস্স দিট্ঠেৱ ধম্মে, যং উপপজ্জৱেদনীযং, তস্স উপপজ্জিত্ৱা, যং অপৰাপৰিযৱেদনীযং, তস্স অপৰস্মিং পৰিযাযে ৱিপাকং পটিসংৱেদেতি.

ইতি অযং সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা একং কম্মৰাসিং একঞ্চ ৱিপাকৰাসিং অদ্দস, সম্মাসম্বুদ্ধো ইমিনা অদিট্ঠে তযো কম্মৰাসী, দ্ৱে চ ৱিপাকৰাসী অদ্দস. ইমিনা পন দিট্ঠে অদিট্ঠে চ চত্তাৰো কম্মৰাসী তযো চ ৱিপাকৰাসী অদ্দস. ইমানি সত্ত ঠানানি জাননঞাণং তথাগতস্স মহাকম্মৱিভঙ্গঞাণং নাম. দুতিযৱাৰে দিব্বচক্খুকেন কিঞ্চি ন দিট্ঠং, তথাগতেন পন তযো কম্মৰাসী, দ্ৱে চ ৱিপাকৰাসী দিট্ঠাতি. ইমানিপি পঞ্চ পচ্চত্তট্ঠানানি জাননঞাণং তথাগতস্স মহাকম্মৱিভঙ্গঞাণং নাম. সেসৱাৰদ্ৱযেপি এসেৱ নযো.

অভব্বন্তি ভূতৱিৰহিতং অকুসলং. অভব্বাভাসন্তি অভব্বং আভাসতি অভিভৱতি পটিবাহতীতি অত্থো. বহুকস্মিঞ্হি অকুসলকম্মে আযূহিতে বলৱকম্মং দুব্বলকম্মস্স ৱিপাকং পটিবাহিত্ৱা অত্তনো ৱিপাকস্স ওকাসং কৰোতি ইদং অভব্বঞ্চেৱ অভব্বাভাসঞ্চ. কুসলং পন আযূহিত্ৱা আসন্নে অকুসলং কতং হোতি, তং কুসলস্স ৱিপাকং পটিবাহিত্ৱা অত্তনো ৱিপাকস্স ওকাসং কৰোতি, ইদং অভব্বং ভব্বাভাসং. বহুম্হি কুসলে আযূহিতেপি বলৱকম্মং দুব্বলকম্মস্স ৱিপাকং পটিবাহিত্ৱা অত্তনো ৱিপাকস্স ওকাসং কৰোতি, ইদং ভব্বঞ্চেৱ ভব্বাভাসঞ্চ. অকুসলং পন আযূহিত্ৱা আসন্নে কুসলং কতং হোতি, তং অকুসলস্স ৱিপাকং পটিবাহিত্ৱা অত্তনো ৱিপাকস্স ওকাসং কৰোতি, ইদং ভব্বং অভব্বাভাসং.

অপিচ উপট্ঠানাকাৰেনপেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. ইদঞ্হি ৱুত্তং হোতি, অভব্বতো আভাসতি উপট্ঠাতীতি অভব্বাভাসং. তত্থ ‘‘য্ৱাযং পুগ্গলো ইধ পাণাতিপাতী’’তিআদিনা নযেন চত্তাৰো পুগ্গলা ৱুত্তা, তেসু পঠমস্স কম্মং অভব্বং অভব্বাভাসং, তঞ্হি অকুসলত্তা অভব্বং, তস্স চ নিৰযে নিব্বত্তত্তা তত্থ নিব্বত্তিকাৰণভূতং অকুসলং হুত্ৱা উপট্ঠাতি. দুতিযস্স কম্মং অভব্বং ভব্বাভাসং, তঞ্হি অকুসলত্তা অভব্বং. তস্স পন সগ্গে নিব্বত্তত্তা অঞ্ঞতিত্থিযানং সগ্গে নিব্বত্তিকাৰণভূতং কুসলং হুত্ৱা উপট্ঠাতি. ইতৰস্মিম্পি কম্মদ্ৱযে এসেৱ নযো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

মহাকম্মৱিভঙ্গসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.