৭. সড়াযতনৱিভঙ্গসুত্তৱণ্ণনা
৩০৪. এৱং মে সুতন্তি সড়াযতনৱিভঙ্গসুত্তং. তত্থ ৱেদিতব্বানীতি সহৱিপস্সনেন মগ্গেন জানিতব্বানি. মনোপৱিচাৰাতি ৱিতক্কৱিচাৰা. ৱিতক্কুপ্পাদকঞ্হি মনো ইধ মনোতি অধিপ্পেতং, মনস্স উপৱিচাৰাতি মনোপৱিচাৰা. সত্তপদাতি ৱট্টৱিৱট্টনিস্সিতানং সত্তানং পদা. এত্থ হি অট্ঠাৰস ৱট্টপদা নাম, অট্ঠাৰস ৱিৱট্টপদা নাম, তেপি সহৱিপস্সনেন মগ্গেনেৱ ৱেদিতব্বা. যোগ্গাচৰিযানন্তি হত্থিযোগ্গাদিআচাৰসিক্খাপকানং, দমেতব্বদমকানন্তি অত্থো. সেসং ৱিভঙ্গেযেৱ আৱিভৱিস্সতি. অযমুদ্দেসোতি ইদং মাতিকাট্ঠপনং.
৩০৫. চক্খাযতনাদীনি ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱিত্থাৰিতানি. চক্খুৱিঞ্ঞাণন্তি কুসলাকুসলৱিপাকতো দ্ৱে চক্খুৱিঞ্ঞাণানি. সেসপসাদৱিঞ্ঞাণেসুপি এসেৱ নযো. ইমানি পন দস ঠপেত্ৱা সেসং ইধ মনোৱিঞ্ঞাণং নাম.
চক্খুসম্ফস্সোতি চক্খুম্হি সম্ফস্সো. চক্খুৱিঞ্ঞাণসম্পযুত্তসম্ফস্সস্সেতং অধিৱচনং. সেসেসুপি এসেৱ নযো.
চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱাতি চক্খুৱিঞ্ঞাণেন ৰূপং দিস্ৱা. এসেৱ নযো সব্বত্থ. সোমনস্সট্ঠানিযন্তি সোমনস্সস্স আৰম্মণৱসেন কাৰণভূতং. উপৱিচৰতীতি তত্থ ৱিচাৰপৱত্তনেন উপৱিচৰতি, ৱিতক্কো তংসম্পযুত্তো চাতি ইমিনা নযেন অট্ঠাৰস ৱিতক্কৱিচাৰসঙ্খাতা মনোপৱিচাৰা ৱেদিতব্বা. ছ সোমনস্সূপৱিচাৰাতি এত্থ পন সোমনস্সেন সদ্ধিং উপৱিচৰন্তীতি সোমনস্সূপৱিচাৰা. সেসপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো.
৩০৬. গেহসিতানীতি কামগুণনিস্সিতানি. নেক্খম্মসিতানীতি ৱিপস্সনানিস্সিতানি. ইট্ঠানন্তি পৰিযেসিতানং. কন্তানন্তি কামিতানং. মনোৰমানন্তি মনো এতেসু ৰমতীতি মনোৰমানি, তেসং মনোৰমানং. লোকামিসপটিসংযুত্তানন্তি তণ্হাপটিসংযুত্তানং. অতীতন্তি পটিলদ্ধং. পচ্চুপ্পন্নং তাৱ আৰব্ভ সোমনস্সং উপ্পজ্জতু, অতীতে কথং উপ্পজ্জতীতি. অতীতেপি – ‘‘যথাহং এতৰহি ইট্ঠাৰম্মণং অনুভৱামি, এৱং পুব্বেপি অনুভৱি’’ন্তি অনুস্সৰন্তস্স বলৱসোমনস্সং উপ্পজ্জতি.
অনিচ্চতন্তি অনিচ্চাকাৰং. ৱিপৰিণামৱিৰাগনিৰোধন্তি পকতিৱিজহনেন ৱিপৰিণামং, ৱিগচ্ছনেন ৱিৰাগং, নিৰুজ্ঝনেন নিৰোধং. সম্মপঞ্ঞাযাতি ৱিপস্সনাপঞ্ঞায. ইদং ৱুচ্চতি নেক্খম্মসিতং সোমনস্সন্তি ইদং ৰঞ্ঞো ৱিয অত্তনো সিৰিসম্পত্তিং ওলোকেন্তস্স ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা নিসিন্নস্স সঙ্খাৰানং ভেদং পস্সতো সঙ্খাৰগতম্হি তিক্খে সূৰে ৱিপস্সনাঞাণে ৱহন্তে উপ্পন্নসোমনস্সং ‘‘নেক্খম্মসিতং সোমনস্স’’ন্তি ৱুচ্চতি. ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘সুঞ্ঞাগাৰং পৱিট্ঠস্স, সন্তচিত্তস্স ভিক্খুনো;
অমানুসী ৰতী হোতি, সম্মা ধম্মং ৱিপস্সতো.
যতো যতো সম্মসতি, খন্ধানং উদযব্বযং;
লভতী পীতিপামোজ্জং, অমতন্তং ৱিজানত’’ন্তি. (ধ. প. ৩৭৩-৩৭৪);
ইমানীতি ইমানি ছসু দ্ৱাৰেসু ইট্ঠাৰম্মণে আপাথগতে অনিচ্চাদিৱসেন ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা নিসিন্নস্স উপ্পন্নানি ছ নেক্খম্মসিতানি সোমনস্সানি.
৩০৭. অতীতন্তি পচ্চুপ্পন্নং তাৱ পত্থেত্ৱা অলভন্তস্স দোমনস্সং উপ্পজ্জতু, অতীতে কথং উপ্পজ্জতীতি. অতীতেপি ‘‘যথাহং এতৰহি ইট্ঠাৰম্মণং পত্থেত্ৱা ন লভামি, এৱং পুব্বেপি পত্থেত্ৱা ন লভি’’ন্তি অনুস্সৰন্তস্স বলৱদোমনস্সং উপ্পজ্জতি.
অনুত্তৰেসু ৱিমোক্খেসূতি অনুত্তৰৱিমোক্খো নাম অৰহত্তং, অৰহত্তে পত্থনং পট্ঠপেন্তস্সাতি অত্থো. আযতনন্তি অৰহত্তাযতনং. পিহং উপট্ঠাপযতোতি পত্থনং পট্ঠপেন্তস্স. তং পনেতং পত্থনং পট্ঠপেন্তস্স উপ্পজ্জতি, ইতি পত্থনামূলকত্তা ‘‘পিহং উপট্ঠাপযতো’’তি ৱুত্তং. ইমানি ছ নেক্খম্মসিতানি দোমনস্সানীতি ইমানি এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ইট্ঠাৰম্মণে আপাথগতে অৰহত্তে পিহং পট্ঠপেত্ৱা তদধিগমায অনিচ্চাদিৱসেন ৱিপস্সনং উপট্ঠপেত্ৱা উস্সুক্কাপেতুং অসক্কোন্তস্স – ‘‘ইমম্পি পক্খং ইমম্পি মাসং ইমম্পি সংৱচ্ছৰং অৰহত্তং পাপুণিতুং নাসক্খি’’ন্তি অনুসোচতো গামন্তপব্ভাৰৱাসিমহাসীৱত্থেৰস্স ৱিয অস্সুধাৰাপৱত্তনৱসেন উপ্পন্নদোমনস্সানি ছ নেক্খম্মসিতদোমনস্সানীতি ৱেদিতব্বানি. ৱত্থু পন সুমঙ্গলৱিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায সক্কপঞ্হৱণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৬১) ৱিত্থাৰিতং, ইচ্ছন্তেন ততো গহেতব্বং.
৩০৮. উপ্পজ্জতি উপেক্খাতি এত্থ উপেক্খা নাম অঞ্ঞাণুপেখা. অনোধিজিনস্সাতি কিলেসোধিং জিনিত্ৱা ঠিতত্তা খীণাসৱো ওধিজিনো নাম, তস্মা অখীণাসৱস্সাতি অত্থো. অৱিপাকজিনস্সাতি এত্থপি আযতিং ৱিপাকং জিনিত্ৱা ঠিতত্তা খীণাসৱোৱ ৱিপাকজিনো নাম, তস্মা অখীণাসৱস্সেৱাতি অত্থো. অনাদীনৱদস্সাৱিনোতিআদীনৱতো উপদ্দৱতো অপস্সন্তস্স. ইমা ছ গেহসিতা উপেক্খাতি ইমা এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ইট্ঠাৰম্মণে আপাথগতে গুড়পিণ্ডকে নিলীনমক্খিকা ৱিয ৰূপাদীনি অনতিৱত্তমানা তত্থ লগ্গা লগ্গিতা হুত্ৱা উপ্পন্না উপেক্খা ছ গেহসিতা উপেক্খাতি ৱেদিতব্বা.
ৰূপং সা অতিৱত্ততীতি ৰূপং সা অনতিক্কমতি, তত্থ নিকন্তিৱসেন ন তিট্ঠতি. ইমা ছ নেক্খম্মসিতা উপেক্খাতি ইমা এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ইট্ঠাদিআৰম্মণে আপাথগতে ইট্ঠে অৰজ্জন্তস্স, অনিট্ঠে অদুস্সন্তস্স, অসমপেক্খনে অসম্মুয্হন্তস্স, উপ্পন্নৱিপস্সনা-ঞাণসম্পযুত্তা ছ নেক্খম্মসিতা উপেক্খাতি ৱেদিতব্বা.
৩০৯. তত্ৰ ইদং নিস্সায ইদং পজহথাতি তেসু ছত্তিংসসত্তপদেসু অট্ঠাৰস নিস্সায অট্ঠাৰস পজহথাতি অত্থো. তেনেৱ – ‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, যানি ছ নেক্খম্মসিতানী’’তিআদিমাহ. নিস্সায আগম্মাতি পৱত্তনৱসেন নিস্সায চেৱ আগম্ম চ. এৱমেতেসং সমতিক্কমো হোতীতি এৱং নেক্খম্মসিতানং পৱত্তনেন গেহসিতানি অতিক্কন্তানি নাম হোন্তি.
এৱং সৰিক্খকেনেৱ সৰিক্খকং জহাপেত্ৱা ইদানি বলৱতা দুব্বলং জহাপেন্তো – ‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, যানি ছ নেক্খম্মসিতানি সোমনস্সানী’’তিআদিমাহ. এৱং নেক্খম্মসিতসোমনস্সেহি নেক্খম্মসিতদোমনস্সানি, নেক্খম্মসিতউপেক্খাহি চ নেক্খম্মসিতসোমনস্সানি জহাপেন্তেন বলৱতা দুব্বলপ্পহানং কথিতং.
এত্থ পন ঠত্ৱা উপেক্খাকথা ৱেদিতব্বা – অট্ঠসু হি সমাপত্তীসু পঠমাদীনি চ তীণি ঝানানি, সুদ্ধসঙ্খাৰে চ পাদকে কত্ৱা ৱিপস্সনং আৰদ্ধানং চতুন্নং ভিক্খূনং পুব্বভাগৱিপস্সনা সোমনস্সসহগতা ৱা হোতি উপেক্খাসহগতা ৱা, ৱুট্ঠানগামিনী পন সোমনস্সসহগতাৱ. চতুত্থজ্ঝানাদীনি পাদকানি কত্ৱা ৱিপস্সনং আৰদ্ধানং পঞ্চন্নং পুব্বভাগৱিপস্সনা পুৰিমসদিসাৱ. ৱুট্ঠানগামিনী পন উপেক্খাসহগতা হোতি. ইদং সন্ধায – ‘‘যা ছ নেক্খম্মসিতা উপেক্খা, তা নিস্সায তা আগম্ম, যানি ছ নেক্খম্মসিতানি সোমনস্সানি, তানি পজহথা’’তি ৱুত্তং. ন কেৱলঞ্চ এৱংপটিপন্নস্স ভিক্খুনো অযং ৱিপস্সনায ৱেদনাৱিসেসোৱ হোতি, অৰিযমগ্গেপি পন ঝানঙ্গবোজ্ঝঙ্গমগ্গঙ্গানম্পি ৱিসেসো হোতি.
কো পনেতং ৱিসেসং নিযমেতি? কেচি তাৱ থেৰা ৱিপস্সনাপাদকজ্ঝানং নিযমেতীতি ৱদন্তি, কেচি ৱিপস্সনায আৰম্মণভূতা খন্ধা নিযমেন্তীতি ৱদন্তি, কেচি পুগ্গলজ্ঝাসযো নিযমেতীতি ৱদন্তি. তেসম্পি ৱাদে অযমেৱ পুব্বভাগে ৱুট্ঠানগামিনীৱিপস্সনা নিযমেতীতি ৱেদিতব্বা. ৱিনিচ্ছযকথা পনেত্থ ৱিসুদ্ধিমগ্গে সঙ্খাৰুপেক্খানিদ্দেসে ৱুত্তাৱ.
৩১০. নানত্তাতি নানা বহূ অনেকপ্পকাৰা. নানত্তসিতাতি নানাৰম্মণনিস্সিতা. একত্তাতি একা. একত্তসিতাতি একাৰম্মণনিস্সিতা. কতমা পনাযং উপেক্খাতি? হেট্ঠা তাৱ অঞ্ঞাণুপেক্খা ৱুত্তা, উপৰি ছড়ঙ্গুপেক্খা ৱক্খতি, ইধ সমথউপেক্খা, ৱিপস্সনুপেক্খাতি দ্ৱে উপেক্খা গহিতা.
তত্থ যস্মা অঞ্ঞাৱ ৰূপেসু উপেক্খা, অঞ্ঞাৱ সদ্দাদীসু, ন হি যা ৰূপে উপেক্খা, সা সদ্দাদীসু হোতি. ৰূপে উপেক্খা চ ৰূপমেৱ আৰম্মণং কৰোতি, ন সদ্দাদযো. ৰূপে উপেক্খাভাৱঞ্চ অঞ্ঞা সমথউপেক্খা পথৱীকসিণং আৰম্মণং কত্ৱা উপ্পজ্জতি, অঞ্ঞা আপোকসিণাদীনি. তস্মা নানত্তং নানত্তসিতং ৱিভজন্তো অত্থি, ভিক্খৱে, উপেক্খা ৰূপেসূতিআদিমাহ. যস্মা পন দ্ৱে ৱা তীণি ৱা আকাসানঞ্চাযতনানি ৱা ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনাদীনি ৱা নত্থি, তস্মা একত্তং একত্তসিতং ৱিভজন্তো অত্থি, ভিক্খৱে, উপেক্খা আকাসানঞ্চাযতননিস্সিতাতিআদিমাহ.
তত্থ আকাসানঞ্চাযতনউপেক্খা সম্পযুত্তৱসেন আকাসানঞ্চাযতননিস্সিতা, আকাসানঞ্চাযতনখন্ধে ৱিপস্সন্তস্স ৱিপস্সনুপেক্খা আৰম্মণৱসেন আকাসানঞ্চাযতননিস্সিতা. সেসাসুপি এসেৱ নযো.
তং পজহথাতি এত্থ অৰূপাৱচৰসমাপত্তিউপেক্খায ৰূপাৱচৰসমাপত্তিউপেক্খং পজহাপেতি, অৰূপাৱচৰৱিপস্সনুপেক্খায ৰূপাৱচৰৱিপস্সনুপেক্খং.
অতম্মযতন্তি এত্থ তম্মযতা নাম তণ্হা, তস্সা পৰিযাদানতো ৱুট্ঠানগামিনীৱিপস্সনা অতম্মযতাতি ৱুচ্চতি. তং পজহথাতি ইধ ৱুট্ঠানগামিনীৱিপস্সনায অৰূপাৱচৰসমাপত্তিউপেক্খঞ্চ ৱিপস্সনুপেক্খঞ্চ পজহাপেতি.
৩১১. যদৰিযোতি যে সতিপট্ঠানে অৰিযো সম্মাসম্বুদ্ধো সেৱতি. তত্থ তীসু ঠানেসু সতিং পট্ঠপেন্তো সতিপট্ঠানে সেৱতীতি ৱেদিতব্বো. ন সুস্সূসন্তীতি সদ্দহিত্ৱা সোতুং ন ইচ্ছন্তি. ন অঞ্ঞাতি জাননত্থায চিত্তং ন উপট্ঠপেন্তি. ৱোক্কম্মাতি অতিক্কমিত্ৱা. সত্থু সাসনাতি সত্থু ওৱাদং গহেতব্বং পূৰেতব্বং ন মঞ্ঞন্তীতি অত্থো. ন চ অত্তমনোতি ন সকমনো. এত্থ চ গেহসিতদোমনস্সৱসেন অপ্পতীতো হোতীতি ন এৱমত্থো দট্ঠব্বো, অপ্পটিপন্নকেসু পন অত্তমনতাকাৰণস্স অভাৱেনেতং ৱুত্তং. অনৱস্সুতোতি পটিঘঅৱস্সৱেন অনৱস্সুতো. সতো সম্পজানোতি সতিযা চ ঞাণেন চ সমন্নাগতো. উপেক্খকোতি ছড়ঙ্গুপেক্খায উপেক্খকো. অত্তমনোতি ইধাপি গেহসিতসোমনস্সৱসেন উপ্পিলাৱিতোতি ন এৱমত্থো দট্ঠব্বো, পটিপন্নকেসু পন অনত্তমনতাকাৰণস্স অভাৱেনেতং ৱুত্তং. অনৱস্সুতোতি ৰাগাৱস্সৱেন অনৱস্সুতো.
৩১২. সাৰিতোতি দমিতো. একমেৱ দিসং ধাৱতীতি অনিৱত্তিত্ৱা ধাৱন্তো একংযেৱ দিসং ধাৱতি, নিৱত্তিত্ৱা পন অপৰং ধাৱিতুং সক্কোতি. অট্ঠ দিসা ৱিধাৱতীতি একপল্লঙ্কেন নিসিন্নো কাযেন অনিৱত্তিত্ৱাৱ ৱিমোক্খৱসেন একপ্পহাৰেনেৱ অট্ঠ দিসা ৱিধাৱতি, পুৰত্থাভিমুখো ৱা দক্খিণাদীসু অঞ্ঞতৰদিসাভিমুখো ৱা নিসীদিত্ৱা অট্ঠ সমাপত্তিযো সমাপজ্জতিযেৱাতি অত্থো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
সড়াযতনৱিভঙ্গসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.