নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স

মজ্ঝিমনিকাযে

উপৰিপণ্ণাস-অট্ঠকথা

১. দেৱদহৱগ্গো

১. দেৱদহসুত্তৱণ্ণনা

১. এৱং মে সুতন্তি দেৱদহসুত্তং. তত্থ দেৱদহং নামাতি দেৱা ৱুচ্চন্তি ৰাজানো, তত্থ চ সক্যৰাজূনং মঙ্গলপোক্খৰণী অহোসি পাসাদিকা আৰক্খসম্পন্না, সা দেৱানং দহত্তা ‘‘দেৱদহ’’ন্তি পঞ্ঞাযিত্থ. তদুপাদায সোপি নিগমো দেৱদহন্ত্ৱেৱ সঙ্খং গতো. ভগৱা তং নিগমং নিস্সায লুম্বিনিৱনে ৱিহৰতি. সব্বং তং পুব্বেকতহেতূতি পুব্বে কতকম্মপচ্চযা. ইমিনা কম্মৱেদনঞ্চ কিৰিযৱেদনঞ্চ পটিক্খিপিত্ৱা একং ৱিপাকৱেদনমেৱ সম্পটিচ্ছন্তীতি দস্সেতি. এৱং ৱাদিনো, ভিক্খৱে, নিগণ্ঠাতি ইমিনা পুব্বে অনিযমেত্ৱা ৱুত্তং নিযমেত্ৱা দস্সেতি.

অহুৱম্হেৱ মযন্তি ইদং ভগৱা তেসং অজাননভাৱং জানন্তোৱ কেৱলং কলিসাসনং আৰোপেতুকামো পুচ্ছতি. যে হি ‘‘মযং অহুৱম্হা’’তিপি ন জানন্তি, তে কথং কম্মস্স কতভাৱং ৱা অকতভাৱং ৱা জানিস্সন্তি. উত্তৰিপুচ্ছাযপি এসেৱ নযো.

২. এৱং সন্তেতি চূড়দুক্খক্খন্ধে (ম. নি. ১.১৭৯-১৮০) মহানিগণ্ঠস্স ৱচনে সচ্চে সন্তেতি অত্থো, ইধ পন এত্তকস্স ঠানস্স তুম্হাকং অজাননভাৱে সন্তেতি অত্থো. ন কল্লন্তি ন যুত্তং.

৩. গাড়্হূপলেপনেনাতি বহলূপলেপনেন, পুনপ্পুনং ৱিসৰঞ্জিতেন, ন পন খলিযা লিত্তেন ৱিয. এসনিযাতি এসনিসলাকায অন্তমসো নন্তকৱট্টিযাপি. এসেয্যাতি গম্ভীৰং ৱা উত্তানং ৱাতি ৱীমংসেয্য. অগদঙ্গাৰন্তি ঝামহৰীতকস্স ৱা আমলকস্স ৱা চুণ্ণং. ওদহেয্যাতি পক্খিপেয্য. অৰোগোতিআদি মাগণ্ডিযসুত্তে (ম. নি. ২.২১৩) ৱুত্তমেৱ.

এৱমেৱ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং, সল্লেন ৱিদ্ধস্স হি ৱিদ্ধকালে ৱেদনায পাকটকালো ৱিয ইমেসং ‘‘মযং পুব্বে অহুৱম্হা ৱা নো ৱা, পাপকম্মং অকৰম্হা ৱা নো ৱা, এৱৰূপং ৱা পাপং কৰম্হা’’তি জাননকালো সিযা. ৱণমুখস্স পৰিকন্তনাদীসু চতূসু কালেসু ৱেদনায পাকটকালো ৱিয ‘‘এত্তকং ৱা নো দুক্খং নিজ্জিণ্ণং, এত্তকে ৱা নিজ্জিণ্ণে সব্বমেৱ দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৱিস্সতি, সুদ্ধন্তে পতিট্ঠিতা নাম ভৱিস্সামা’’তি জাননকালো সিযা. অপৰভাগে ফাসুভাৱজাননকালো ৱিয দিট্ঠেৱ ধম্মে অকুসলানং ধম্মানং পহানায কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায জাননকালো সিযা. এৱমেত্থ একায উপমায তযো অত্থা, চতূহি উপমাহি একো অত্থো পৰিদীপিতো.

৪. ইমে পন ততো একম্পি ন জানন্তি, ৱিৰজ্ঝিত্ৱা গতে সল্লে অৱিদ্ধোৱ ‘‘ৱিদ্ধোসি মযা’’তি পচ্চত্থিকস্স ৱচনপ্পমাণেনেৱ ‘‘ৱিদ্ধোস্মী’’তি সঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৱা দুক্খপ্পত্তপুৰিসো ৱিয কেৱলং মহানিগণ্ঠস্স ৱচনপ্পমাণেন সব্বমেতং সদ্দহন্তা এৱং সল্লোপমায ভগৱতা নিগ্গহিতা পচ্চাহৰিতুং অসক্কোন্তা যথা নাম দুব্বলো সুনখো মিগং উট্ঠাপেত্ৱা সামিকস্স অভিমুখং কৰিত্ৱা অত্তনা ওসক্কতি, এৱং মহানিগণ্ঠস্স মত্থকে ৱাদং পক্খিপন্তা নিগণ্ঠো, আৱুসোতিআদীমাহংসু.

৫. অথ নে ভগৱা সাচৰিযকে নিগ্গণ্হন্তো পঞ্চ খো ইমেতিআদিমাহ. তত্ৰাযস্মন্তানন্তি তেসু পঞ্চসু ধম্মেসু আযস্মন্তানং. কা অতীতংসে সত্থৰি সদ্ধাতি অতীতংসৱাদিম্হি সত্থৰি কা সদ্ধা. যা অতীতৱাদং সদ্দহন্তানং তুম্হাকং মহানিগণ্ঠস্স সদ্ধা, সা কতমা? কিং ভূতত্থা অভূতত্থা, ভূতৱিপাকা অভূতৱিপাকাতি পুচ্ছতি. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. সহধম্মিকন্তি সহেতুকং সকাৰণং. ৱাদপটিহাৰন্তি পচ্চাগমনকৱাদং. এত্তাৱতা তেসং ‘‘অপনেথ সদ্ধং, সব্বদুব্বলা এসা’’তি সদ্ধাছেদকৱাদং নাম দস্সেতি.

৬. অৱিজ্জা অঞ্ঞাণাতি অৱিজ্জায অঞ্ঞাণেন. সম্মোহাতি সম্মোহেন. ৱিপচ্চেথাতি ৱিপৰীততো সদ্দহথ, ৱিপল্লাসগ্গাহং ৱা গণ্হথাতি অত্থো.

৭. দিট্ঠধম্মৱেদনীযন্তি ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে ৱিপাকদাযকং. উপক্কমেনাতি পযোগেন. পধানেনাতি ৱীৰিযেন. সম্পৰাযৱেদনীযন্তি দুতিযে ৱা ততিযে ৱা অত্তভাৱে ৱিপাকদাযকং. সুখৱেদনীযন্তি ইট্ঠাৰম্মণৱিপাকদাযকং কুসলকম্মং. ৱিপৰীতং দুক্খৱেদনীযং. পৰিপক্কৱেদনীযন্তি পৰিপক্কে নিপ্ফন্নে অত্তভাৱে ৱেদনীযং, দিট্ঠধম্মৱেদনীযস্সেৱেতং অধিৱচনং. অপৰিপক্কৱেদনীযন্তি অপৰিপক্কে অত্তভাৱে ৱেদনীযং, সম্পৰাযৱেদনীযস্সেৱেতং অধিৱচনং. এৱং সন্তেপি অযমেত্থ ৱিসেসো – যং পঠমৱযে কতং পঠমৱযে ৱা মজ্ঝিমৱযে ৱা পচ্ছিমৱযে ৱা ৱিপাকং দেতি, মজ্ঝিমৱযে কতং মজ্ঝিমৱযে ৱা পচ্ছিমৱযে ৱা ৱিপাকং দেতি, পচ্ছিমৱযে কতং তত্থেৱ ৱিপাকং দেতি, তং দিট্ঠধম্মৱেদনীযং নাম. যং পন সত্তদিৱসব্ভন্তৰে ৱিপাকং দেতি, তং পৰিপক্কৱেদনীযং নাম. তং কুসলম্পি হোতি অকুসলম্পি.

তত্ৰিমানি ৱত্থূনি – পুণ্ণো নাম কিৰ দুগ্গতমনুস্সো ৰাজগহে সুমনসেট্ঠিং নিস্সায ৱসতি. তমেনং একদিৱসং নগৰম্হি নক্খত্তে সঙ্ঘুট্ঠে সেট্ঠি আহ – ‘‘সচে অজ্জ কসিস্সসি, দ্ৱে চ গোণে নঙ্গলঞ্চ লভিস্সসি. কিং নক্খত্তং কীড়িস্সসি, কসিস্সসী’’তি. কিং মে নক্খত্তেন, কসিস্সামীতি? তেন হি যে গোণে ইচ্ছসি, তে গহেত্ৱা কসাহীতি. সো কসিতুং গতো. তং দিৱসং সাৰিপুত্তত্থেৰো নিৰোধা ৱুট্ঠায ‘‘কস্স সঙ্গহং কৰোমী’’তি? আৱজ্জন্তো পুণ্ণং দিস্ৱা পত্তচীৱৰং আদায তস্স কসনট্ঠানং গতো. পুণ্ণো কসিং ঠপেত্ৱা থেৰস্স দন্তকট্ঠং দত্ৱা মুখোদকং অদাসি. থেৰো সৰীৰং পটিজগ্গিত্ৱা কম্মন্তস্স অৱিদূৰে নিসীদি ভত্তাভিহাৰং ওলোকেন্তো. অথস্স ভৰিযং ভত্তং আহৰন্তিং দিস্ৱা অন্তৰামগ্গেযেৱ অত্তানং দস্সেসি.

সা সামিকস্স আহটভত্তং থেৰস্স পত্তে পক্খিপিত্ৱা পুন গন্ত্ৱা অঞ্ঞং ভত্তং সম্পাদেত্ৱা দিৱা অগমাসি. পুণ্ণো একৱাৰং কসিত্ৱা নিসীদি. সাপি ভত্তং গহেত্ৱা আগচ্ছন্তী আহ – ‘‘সামি পাতোৱ তে ভত্তং আহৰিযিত্থ, অন্তৰামগ্গে পন সাৰিপুত্তত্থেৰং দিস্ৱা তং তস্স দত্ৱা অঞ্ঞং পচিত্ৱা আহৰন্তিযা মে উস্সূৰো জাতো, মা কুজ্ঝি সামী’’তি. ভদ্দকং তে ভদ্দে কতং, মযা থেৰস্স পাতোৱ দন্তকট্ঠঞ্চ মুখোদকঞ্চ দিন্নং, অম্হাকংযেৱানেন পিণ্ডপাতোপি পৰিভুত্তো, অজ্জ থেৰেন কতসমণধম্মস্স মযং ভাগিনো জাতাতি চিত্তং পসাদেসি. একৱাৰং কসিতট্ঠানং সুৱণ্ণমেৱ অহোসি. সো ভুঞ্জিত্ৱা কসিতট্ঠানং ওলোকেন্তো ৱিজ্জোতমানং দিস্ৱা উট্ঠায যট্ঠিযা পহৰিত্ৱা ৰত্তসুৱণ্ণভাৱং জানিত্ৱা ‘‘ৰঞ্ঞো অকথেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ন সক্কা’’তি গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা তং সব্বং সকটেহি আহৰাপেত্ৱা ৰাজঙ্গণে ৰাসিং কাৰেত্ৱা ‘‘কস্সিমস্মিং নগৰে এত্তকং সুৱণ্ণং অত্থী’’তি পুচ্ছি. কস্সচি নত্থীতি চ ৱুত্তে সেট্ঠিট্ঠানমস্স অদাসি. সো পুণ্ণসেট্ঠি নাম জাতো.

অপৰম্পি ৱত্থু – তস্মিংযেৱ ৰাজগহে কাড়ৱেড়িযো নাম দুগ্গতো অত্থি. তস্স ভৰিযা পণ্ণম্বিলযাগুং পচি. মহাকস্সপত্থেৰো নিৰোধা ৱুট্ঠায ‘‘কস্স সঙ্গহং কৰোমী’’তি আৱজ্জন্তো তং দিস্ৱা গন্ত্ৱা গেহদ্ৱাৰে অট্ঠাসি. সা পত্তং গহেত্ৱা সব্বং তত্থ পক্খিপিত্ৱা থেৰস্স অদাসি, থেৰো ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সত্থু উপনামেসি. সত্থা অত্তনো যাপনমত্তং গণ্হি, সেসং পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং পহোসি. কাড়ৱড়িযোপি তং ঠানং পত্তো চূড়কং লভি. মহাকস্সপো সত্থাৰং কাড়ৱড়িযস্স ৱিপাকং পুচ্ছি. সত্থা ‘‘ইতো সত্তমে দিৱসে সেট্ঠিচ্ছত্তং লভিস্সতী’’তি আহ. কাড়ৱড়িযো তং কথং সুত্ৱা গন্ত্ৱা ভৰিযায আৰোচেসি.

তদা চ ৰাজা নগৰং অনুসঞ্চৰন্তো বহিনগৰে জীৱসূলে নিসিন্নং পুৰিসং অদ্দস. পুৰিসো ৰাজানং দিস্ৱা উচ্চাসদ্দং অকাসি ‘‘তুম্হাকং মে ভুঞ্জনভত্তং পহিণথ দেৱা’’তি. ৰাজা ‘‘পেসেস্সামী’’তি ৱত্ৱা সাযমাসভত্তে উপনীতে সৰিত্ৱা ‘‘ইমং হৰিতুং সমত্থং জানাথা’’তি আহ, নগৰে সহস্সভণ্ডিকং চাৰেসুং. ততিযৱাৰে কাড়ৱড়িযস্স ভৰিযা অগ্গহেসি. অথ নং ৰঞ্ঞো দস্সেসুং, সা পুৰিসৱেসং গহেত্ৱা পঞ্চাৱুধসন্নদ্ধা ভত্তপাতিং গহেত্ৱা নগৰা নিক্খমি. বহিনগৰে তালে অধিৱত্থো দীঘতালো নাম যক্খো তং ৰুক্খমূলেন গচ্ছন্তিং দিস্ৱা ‘‘তিট্ঠ তিট্ঠ ভক্খোসি মে’’তি আহ. নাহং তৱ ভক্খো, ৰাজদূতো অহন্তি. কত্থ গচ্ছসীতি. জীৱসূলে নিসিন্নস্স পুৰিসস্স সন্তিকন্তি. মমপি একং সাসনং হৰিতুং সক্খিস্সসীতি. আম সক্খিস্সামীতি. ‘‘দীঘতালস্স ভৰিযা সুমনদেৱৰাজধীতা কাড়ী পুত্তং ৱিজাতা’’তি আৰোচেয্যাসি. ইমস্মিং তালমূলে সত্ত নিধিকুম্ভিযো অত্থি, তা ত্ৱং গণ্হেয্যাসীতি. সা ‘‘দীঘতালস্স ভৰিযা সুমনদেৱৰাজধীতা কাড়ী পুত্তং ৱিজাতা’’তি উগ্ঘোসেন্তী অগমাসি.

সুমনদেৱো যক্খসমাগমে নিসিন্নো সুত্ৱা ‘‘একো মনুস্সো অম্হাকং পিযপৱত্তিং আহৰতি, পক্কোসথ ন’’ন্তি সাসনং সুত্ৱা পসন্নো ‘‘ইমস্স ৰুক্খস্স পৰিমণ্ডলচ্ছাযায ফৰণট্ঠানে নিধিকুম্ভিযো তুয্হং দম্মী’’তি আহ. জীৱসূলে নিসিন্নপুৰিসো ভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা মুখপুঞ্ছনকালে ইত্থিফস্সোতি ঞত্ৱা চূড়ায ডংসি, সা অসিনা অত্তনো চূড়ং ছিন্দিত্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকংযেৱ গতা. ৰাজা ভত্তভোজিতভাৱো কথং জানিতব্বোতি? চূড়সঞ্ঞাযাতি ৱত্ৱা ৰঞ্ঞো আচিক্খিত্ৱা তং ধনং আহৰাপেসি. ৰাজা অঞ্ঞস্স এত্তকং ধনং নাম অত্থীতি. নত্থি দেৱাতি. ৰাজা তস্সা পতিং তস্মিং নগৰে ধনসেট্ঠিং অকাসি. মল্লিকাযপি দেৱিযা ৱত্থু কথেতব্বং. ইমানি তাৱ কুসলকম্মে ৱত্থূনি.

নন্দমাণৱকো পন উপ্পলৱণ্ণায থেৰিযা ৱিপ্পটিপজ্জি, তস্স মঞ্চতো উট্ঠায নিক্খমিত্ৱা গচ্ছন্তস্স মহাপথৱী ভিজ্জিত্ৱা ওকাসমদাসি, তত্থেৱ মহানৰকং পৱিট্ঠো. নন্দোপি গোঘাতকো পণ্ণাস ৱস্সানি গোঘাতককম্মং কত্ৱা একদিৱসং ভোজনকালে মংসং অলভন্তো একস্স জীৱমানকগোণস্স জিৱ্হং ছিন্দিত্ৱা অঙ্গাৰেসু পচাপেত্ৱা খাদিতুং আৰদ্ধো. অথস্স জিৱ্হা মূলে ছিজ্জিত্ৱা ভত্তপাতিযংযেৱ পতিতা, সো ৱিৰৱন্তো কালং কত্ৱা নিৰযে নিব্বত্তি. নন্দোপি যক্খো অঞ্ঞেন যক্খেন সদ্ধিং আকাসেন গচ্ছন্তো সাৰিপুত্তত্থেৰং নৱোৰোপিতেহি কেসেহি ৰত্তিভাগে অব্ভোকাসে নিসিন্নং দিস্ৱা সীসে পহৰিতুকামো ইতৰস্স যক্খস্স আৰোচেত্ৱা তেন ৱাৰিযমানোপি পহাৰং দত্ৱা ডয্হামি ডয্হামীতি ৱিৰৱন্তো তস্মিংযেৱ ঠানে ভূমিং পৱিসিত্ৱা মহানিৰযে নিব্বত্তোতি ইমানি অকুসলকম্মে ৱত্থূনি.

যং পন অন্তমসো মৰণসন্তিকেপি কতং কম্মং ভৱন্তৰে ৱিপাকং দেতি, তং সব্বং সম্পৰাযৱেদনীযং নাম. তত্থ যো অপৰিহীনস্স ঝানস্স ৱিপাকো নিব্বত্তিস্সতি, সো ইধ নিব্বত্তিতৱিপাকোতি ৱুত্তো. তস্স মূলভূতং কম্মং নেৱ দিট্ঠধম্মৱেদনীযং ন সম্পৰাযৱেদনীযন্তি, ন ৱিচাৰিতং, কিঞ্চাপি ন ৱিচাৰিতং, সম্পৰাযৱেদনীযমেৱ পনেতন্তি ৱেদিতব্বং. যো পঠমমগ্গাদীনং ভৱন্তৰে ফলসমাপত্তিৱিপাকো, সো ইধ নিব্বত্তিতগুণোত্ৱেৱ ৱুত্তো. কিঞ্চাপি এৱং ৱুত্তো, মগ্গকম্মং পন পৰিপক্কৱেদনীযন্তি ৱেদিতব্বং. মগ্গচেতনাযেৱ হি সব্বলহুং ফলদাযিকা অনন্তৰফলত্তাতি.

৮. বহুৱেদনীযন্তি সঞ্ঞাভৱূপগং. অপ্পৱেদনীযন্তি অসঞ্ঞাভৱূপগং. সৱেদনীযন্তি সৱিপাকং কম্মং. অৱেদনীযন্তি অৱিপাকং কম্মং. এৱং সন্তেতি ইমেসং দিট্ঠধম্মৱেদনীযাদীনং কম্মানং উপক্কমেন সম্পৰাযৱেদনীযাদি ভাৱকাৰণস্স অলাভে সতি. অফলোতি নিপ্ফলো নিৰত্থকোতি. এত্তাৱতা অনিয্যানিকসাসনে পযোগস্স অফলতং দস্সেত্ৱা পধানচ্ছেদকৱাদো নাম দস্সিতোতি ৱেদিতব্বো. সহধম্মিকা ৱাদানুৱাদাতি পৰেহি ৱুত্তকাৰণেন সকাৰণা হুত্ৱা নিগণ্ঠানং ৱাদা চ অনুৱাদা চ. গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছন্তীতি ৱিঞ্ঞূহি গৰহিতব্বং কাৰণং আগচ্ছন্তি. ‘‘ৱাদানুপ্পত্তা গাৰয্হট্ঠানা’’তিপি পাঠো. তস্সত্থো – পৰেহি ৱুত্তেন কাৰণেন সকাৰণা নিগণ্ঠানং ৱাদং অনুপ্পত্তা তং ৱাদং সোসেন্তা মিলাপেন্তা দুক্কটকম্মকাৰিনোতিআদযো দস গাৰয্হট্ঠানা আগচ্ছন্তি.

৯. সঙ্গতিভাৱহেতূতি নিযতিভাৱকাৰণা. পাপসঙ্গতিকাতি পাপনিযতিনো. অভিজাতিহেতূতি ছড়ভিজাতিহেতু.

১০. এৱং নিগণ্ঠানং উপক্কমস্স অফলতং দস্সেত্ৱা ইদানি নিয্যানিকসাসনে উপক্কমস্স ৱীৰিযস্স চ সফলতং দস্সেতুং কথঞ্চ, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ অনদ্ধভূতন্তি অনধিভূতং. দুক্খেন অনধিভূতো নাম মনুস্সত্তভাৱো ৱুচ্চতি, ন তং অদ্ধভাৱেতি নাভিভৱতীতি অত্থো. তম্পি নানপ্পকাৰায দুক্কৰকাৰিকায পযোজেন্তো দুক্খেন অদ্ধভাৱেতি নাম. যে পন সাসনে পব্বজিত্ৱা আৰঞ্ঞকা ৱা হোন্তি ৰুক্খমূলিকাদযো ৱা, তে দুক্খেন ন অদ্ধভাৱেন্তি নাম. নিয্যানিকসাসনস্মিঞ্হি ৱীৰিযং সম্মাৱাযামো নাম হোতি.

থেৰো পনাহ – যো ইস্সৰকুলে নিব্বত্তো সত্তৱস্সিকো হুত্ৱা অলঙ্কতপ্পটিযত্তো পিতুঅঙ্কে নিসিন্নো ঘৰে ভত্তকিচ্চং কত্ৱা নিসিন্নেন ভিক্খুসঙ্ঘেন অনুমোদনায কৰিযমানায তিস্সো সম্পত্তিযো দস্সেত্ৱা সচ্চেসু পকাসিতেসু অৰহত্তং পাপুণাতি, মাতাপিতূহি ৱা ‘‘পব্বজিস্সসি তাতা’’তি ৱুত্তো ‘‘আম পব্বজিস্সামী’’তি ৱত্ৱা ন্হাপেত্ৱা অলঙ্কৰিত্ৱা ৱিহাৰং নীতো তচপঞ্চকং উগ্গণ্হিত্ৱা নিসিন্নো কেসেসু ওহাৰিযমানেসু খুৰগ্গেযেৱ অৰহত্তং পাপুণাতি, নৱপব্বজিতো ৱা পন মনোসিলাতেলমক্খিতেন সীসেন পুনদিৱসে মাতাপিতূহি পেসিতং কাজভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা ৱিহাৰে নিসিন্নোৱ অৰহত্তং পাপুণাতি, অযং ন দুক্খেন অত্তানং অদ্ধভাৱেতি নাম. অযং পন উক্কট্ঠসক্কাৰো. যো দাসিকুচ্ছিযং নিব্বত্তো অন্তমসো ৰজতমুদ্দিকম্পি পিড়ন্ধিত্ৱা গোৰকপিযঙ্গুমত্তেনাপি সৰীৰং ৱিলিম্পেত্ৱা ‘‘পব্বাজেথ ন’’ন্তি নীতো খুৰগ্গে ৱা পুনদিৱসে ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি, অযম্পি ন অনদ্ধভূতং অত্তানং দুক্খেন অদ্ধভাৱেতি নাম.

ধম্মিকং সুখং নাম সঙ্ঘতো ৱা গণতো ৱা উপ্পন্নং চতুপচ্চযসুখং. অনধিমুচ্ছিতোতি তণ্হামুচ্ছনায অমুচ্ছিতো. ধম্মিকঞ্হি সুখং ন পৰিচ্চজামীতি ন তত্থ গেধো কাতব্বো. সঙ্ঘতো হি উপ্পন্নং সলাকভত্তং ৱা ৱস্সাৱাসিকং ৱা ‘‘ইদমত্থং এত’’ন্তি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা সঙ্ঘমজ্ঝে ভিক্খূনং অন্তৰে পৰিভুঞ্জন্তো পত্তন্তৰে পদুমং ৱিয সীলসমাধিৱিপস্সনামগ্গফলেহি ৱড্ঢতি. ইমস্সাতি পচ্চুপ্পন্নানং পঞ্চন্নং খন্ধানং মূলভূতস্স. দুক্খনিদানস্সাতি তণ্হায. সা হি পঞ্চক্খন্ধদুক্খস্স নিদানং. সঙ্খাৰং পদহতোতি সম্পযোগৱীৰিযং কৰোন্তস্স. ৱিৰাগো হোতীতি মগ্গেন ৱিৰাগো হোতি. ইদং ৱুত্তং হোতি ‘‘সঙ্খাৰপধানেন মে ইমস্স দুক্খনিদানস্স ৱিৰাগো হোতী’’তি এৱং পজানাতীতি ইমিনা সুখাপটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা কথিতা. দুতিযৱাৰেন তস্স সম্পযোগৱীৰিযস্স মজ্ঝত্ততাকাৰো কথিতো. সো যস্স হি খ্ৱাস্সাতি এত্থ অযং সঙ্খেপত্থো – সো পুগ্গলো যস্স দুক্খনিদানস্স সঙ্খাৰপধানেন ৱিৰাগো হোতি, সঙ্খাৰং তত্থ পদহতি, মগ্গপধানেন পদহতি. যস্স পন দুক্খনিদানস্স অজ্ঝুপেক্খতো উপেক্খং ভাৱেন্তস্স ৱিৰাগো হোতি, উপেক্খং তত্থ ভাৱেতি, মগ্গভাৱনায ভাৱেতি. তস্সাতি তস্স পুগ্গলস্স.

১১. পটিবদ্ধচিত্তোতি ছন্দৰাগেন বদ্ধচিত্তো. তিব্বচ্ছন্দোতি বহলচ্ছন্দো. তিব্বাপেক্খোতি বহলপত্থনো. সন্তিট্ঠন্তিন্তি একতো তিট্ঠন্তিং. সঞ্জগ্ঘন্তিন্তি মহাহসিতং হসমানং. সংহসন্তিন্তি সিতং কুৰুমানং.

এৱমেৱ খো, ভিক্খৱেতি এত্থ ইদং ওপম্মৱিভাৱনং – একো হি পুৰিসো একিস্সা ইত্থিযা সাৰত্তো ঘাসচ্ছাদনমালালঙ্কাৰাদীনি দত্ৱা ঘৰে ৱাসেতি. সা তং অতিচৰিত্ৱা অঞ্ঞং সেৱতি. সো ‘‘নূন অহং অস্সা অনুৰূপং সক্কাৰং ন কৰোমী’’তি সক্কাৰং ৱড্ঢেসি. সা ভিয্যোসোমত্তায অতিচৰতিযেৱ. সো – ‘‘অযং সক্কৰিযমানাপি অতিচৰতেৱ, ঘৰে মে ৱসমানা অনত্থম্পি কৰেয্য, নীহৰামি ন’’ন্তি পৰিসমজ্ঝে অলংৱচনীযং কত্ৱা ‘‘মা পুন গেহং পাৱিসী’’তি ৱিস্সজ্জেসি. সা কেনচি উপাযেন তেন সদ্ধিং সন্থৱং কাতুং অসক্কোন্তী নটনচ্চকাদীহি সদ্ধিং ৱিচৰতি. তস্স পুৰিসস্স তং দিস্ৱা নেৱ উপ্পজ্জতি দোমনস্সং, সোমনস্সং পন উপ্পজ্জতি.

তত্থ পুৰিসস্স ইত্থিযা সাৰত্তকালো ৱিয ইমস্স ভিক্খুনো অত্তভাৱে আলযো. ঘাসচ্ছাদনাদীনি দত্ৱা ঘৰে ৱসাপনকালো ৱিয অত্তভাৱস্স পটিজগ্গনকালো. তস্সা অতিচৰণকালো ৱিয জগ্গিযমানস্সেৱ অত্তভাৱস্স পিত্তপকোপাদীনং ৱসেন সাবাধতা. ‘‘অত্তনো অনুৰূপং সক্কাৰং অলভন্তী অতিচৰতী’’তি সল্লক্খেত্ৱা সক্কাৰৱড্ঢনং ৱিয ‘‘ভেসজ্জং অলভন্তো এৱং হোতী’’তি সল্লক্খেত্ৱা ভেসজ্জকৰণকালো. সক্কাৰে ৱড্ঢিতেপি পুন অতিচৰণং ৱিয পিত্তাদীসু একস্স ভেসজ্জে কৰিযমানে সেসানং পকোপৱসেন পুন সাবাধতা. পৰিসমজ্ঝে অলংৱচনীযং কত্ৱা গেহা নিক্কড্ঢনং ৱিয ‘‘ইদানি তে নাহং দাসো ন কম্মকৰো, অনমতগ্গে সংসাৰে তংযেৱ উপট্ঠহন্তো ৱিচৰিং, কো মে তযা অত্থো, ছিজ্জ ৱা ভিজ্জ ৱা’’তি তস্মিং অনপেক্খতং আপজ্জিত্ৱা ৱীৰিযং থিৰং কত্ৱা মগ্গেন কিলেসসমুগ্ঘাতনং. নটনচ্চকাদীহি নচ্চমানং ৱিচৰন্তিং দিস্ৱা যথা তস্স পুৰিসস্স দোমনস্সং ন উপ্পজ্জতি, সোমনস্সমেৱ উপ্পজ্জতি, এৱমেৱ ইমস্স ভিক্খুনো অৰহত্তং পত্তস্স পিত্তপকোপাদীনং ৱসেন আবাধিকং অত্তভাৱং দিস্ৱা দোমনস্সং ন উপ্পজ্জতি, ‘‘মুচ্চিস্সামি ৱত খন্ধপৰিহাৰদুক্খতো’’তি সোমনস্সমেৱ উপ্পজ্জতীতি. অযং পন উপমা ‘‘পটিবদ্ধচিত্তস্স দোমনস্সং উপ্পজ্জতি, অপ্পটিবদ্ধচিত্তস্স নত্থেতন্তি ঞত্ৱা ইত্থিযা ছন্দৰাগং পজহতি, এৱমযং ভিক্খু সঙ্খাৰং ৱা পদহন্তস্স উপেক্খং ৱা ভাৱেন্তস্স দুক্খনিদানং পহীযতি, নো অঞ্ঞথাতি ঞত্ৱা তদুভযং সম্পাদেন্তো দুক্খনিদানং পজহতী’’তি এতমত্থং ৱিভাৱেতুং আগতাতি ৱেদিতব্বা.

১২. যথা সুখং খো মে ৱিহৰতোতি যেন সুখেন ৱিহৰিতুং ইচ্ছামি তেন, মে ৱিহৰতো. পদহতোতি পেসেন্তস্স. এত্থ চ যস্স সুখা পটিপদা অসপ্পাযা, সুখুমচীৱৰানি ধাৰেন্তস্স পাসাদিকে সেনাসনে ৱসন্তস্স চিত্তং ৱিক্খিপতি, দুক্খা পটিপদা সপ্পাযা, ছিন্নভিন্নানি থূলচীৱৰানি ধাৰেন্তস্স সুসানৰুক্খমূলাদীসু ৱসন্তস্স চিত্তং একগ্গং হোতি, তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং.

এৱমেৱ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং, উসুকাৰো ৱিয হি জাতিজৰামৰণভীতো যোগী দট্ঠব্বো, ৱঙ্ককুটিলজিম্হতেজনং ৱিয ৱঙ্ককুটিলজিম্হচিত্তং, দ্ৱে অলাতা ৱিয কাযিকচেতসিকৱীৰিযং, তেজনং উজুং কৰোন্তস্স কঞ্জিকতেলং ৱিয সদ্ধা, নমনদণ্ডকো ৱিয লোকুত্তৰমগ্গো, উস্সুকাৰস্স ৱঙ্ককুটিলজিম্হতেজনং কঞ্জিকতেলেন সিনেহেত্ৱা অলাতেসু তাপেত্ৱা নমনদণ্ডকেন উজুকৰণং ৱিয ইমস্স ভিক্খুনো ৱঙ্ককুটিলজিম্হচিত্তং সদ্ধায সিনেহেত্ৱা কাযিকচেতসিকৱীৰিযেন তাপেত্ৱা লোকুত্তৰমগ্গেন উজুকৰণং, উসুকাৰস্সেৱ এৱং উজুকতেন তেজনেন সপত্তং ৱিজ্ঝিত্ৱা সম্পত্তিঅনুভৱনং ৱিয ইমস্স যোগিনো তথা উজুকতেন চিত্তেন কিলেসগণং ৱিজ্ঝিত্ৱা পাসাদিকে সেনাসনে নিৰোধৱৰতলগতস্স ফলসমাপত্তিসুখানুভৱনং দট্ঠব্বং. ইধ তথাগতো সুখাপটিপদাখিপ্পাভিঞ্ঞভিক্খুনো, দুক্খাপটিপদাদন্ধাভিঞ্ঞভিক্খুনো চ পটিপত্তিযো কথিতা, ইতৰেসং দ্ৱিন্নং ন কথিতা, তা কথেতুং ইমং দেসনং আৰভি. ইমাসু ৱা দ্ৱীসু কথিতাসু ইতৰাপি কথিতাৱ হোন্তি, আগমনীযপটিপদা পন ন কথিতা, তং কথেতুং ইমং দেসনং আৰভি. সহাগমনীযাপি ৱা পটিপদা কথিতাৱ, অদস্সিতং পন একং বুদ্ধুপ্পাদং দস্সেত্ৱা একস্স কুলপুত্তস্স নিক্খমনদেসনং অৰহত্তেন ৱিনিৱট্টেস্সামীতি দস্সেতুং ইমং দেসনং আৰভি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

দেৱদহসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. পঞ্চত্তযসুত্তৱণ্ণনা

২১. এৱং মে সুতন্তি পঞ্চত্তযসুত্তং. তত্থ একেতি একচ্চে. সমণব্ৰাহ্মণাতি পৰিব্বজুপগতভাৱেন সমণা জাতিযা ব্ৰাহ্মণা, লোকেন ৱা সমণাতি চ ব্ৰাহ্মণাতি চ এৱং সম্মতা. অপৰন্তং কপ্পেত্ৱা ৱিকপ্পেত্ৱা গণ্হন্তীতি অপৰন্তকপ্পিকা. অপৰন্তকপ্পো ৱা এতেসং অত্থীতিপি অপৰন্তকপ্পিকা. এত্থ চ অন্তোতি ‘‘সক্কাযো খো, আৱুসো, একো অন্তো’’তিআদীসু (অ. নি. ৬.৬১) ৱিয ইধ কোট্ঠাসো অধিপ্পেতো. কপ্পোতি তণ্হাদিট্ঠিযো. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘কপ্পোতি উদ্দানতো দ্ৱে কপ্পা তণ্হাকপ্পো চ দিট্ঠিকপ্পো চা’’তি. তস্মা তণ্হাদিট্ঠিৱসেন অনাগতং খন্ধকোট্ঠাসং কপ্পেত্ৱা ঠিতাতি অপৰন্তকপ্পিকাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. তেসং এৱং অপৰন্তং কপ্পেত্ৱা ঠিতানং পুনপ্পুনং উপ্পজ্জনৱসেন অপৰন্তমেৱ অনুগতা দিট্ঠীতি অপৰন্তানুদিট্ঠিনো. তে এৱংদিট্ঠিনো তং অপৰন্তং আৰব্ভ আগম্ম পটিচ্চ অঞ্ঞম্পি জনং দিট্ঠিগতিকং কৰোন্তা অনেকৱিহিতানি অধিৱুত্তিপদানি অভিৱদন্তি. অনেকৱিহিতানীতি অনেকৱিধানি. অধিৱুত্তিপদানীতি অধিৱচনপদানি. অথ ৱা ভূতমত্থং অধিভৱিত্ৱা যথাসভাৱতো অগ্গহেত্ৱা ৱত্তনতো অধিৱুত্তিযোতি দিট্ঠিযো ৱুচ্চন্তি, অধিৱুত্তীনং পদানি অধিৱুত্তিপদানি, দিট্ঠিদীপকানি ৱচনানীতি অত্থো.

সঞ্ঞীতি সঞ্ঞাসমঙ্গী. অৰোগোতি নিচ্চো. ইত্থেকেতি ইত্থং একে, এৱমেকেতি অত্থো. ইমিনা সোড়স সঞ্ঞীৱাদা কথিতা, অসঞ্ঞীতি ইমিনা অট্ঠ অসঞ্ঞীৱাদা, নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীতি ইমিনা অট্ঠ নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীৱাদা, সতো ৱা পন সত্তস্সাতি ইমিনা সত্ত উচ্ছেদৱাদা. তত্থ সতোতি ৱিজ্জমানস্স. উচ্ছেদন্তি উপচ্ছেদং. ৱিনাসন্তি অদস্সনং. ৱিভৱন্তি ভৱৱিগমং. সব্বানেতানি অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনানেৱ. দিট্ঠধম্মনিব্বানং ৱাতি ইমিনা পঞ্চ দিট্ঠধম্মনিব্বানৱাদা কথিতা. তত্থ দিট্ঠধম্মোতি পচ্চক্খধম্মো ৱুচ্চতি, তত্থ তত্থ পটিলদ্ধঅত্তভাৱস্সেতং অধিৱচনং. দিট্ঠধম্মে নিব্বানং দিট্ঠধম্মনিব্বানং, ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে দুক্খৱূপসমন্তি অত্থো. সন্তং ৱাতি সঞ্ঞীতিআদিৱসেন তীহাকাৰেহি সন্তং. তীণি হোন্তীতি সঞ্ঞী অত্তাতিআদীনি সন্তঅত্তৱসেন একং, ইতৰানি দ্ৱেতি এৱং তীণি.

২২. ৰূপিং ৱাতি কৰজৰূপেন ৱা কসিণৰূপেন ৱা ৰূপিং. তত্থ লাভী কসিণৰূপং অত্তাতি গণ্হাতি, তক্কী উভোপি ৰূপানি গণ্হাতিযেৱ. অৰূপিন্তি অৰূপসমাপত্তিনিমিত্তং ৱা, ঠপেত্ৱা সঞ্ঞাক্খন্ধং সেসঅৰূপধম্মে ৱা অত্তাতি পঞ্ঞপেন্তা লাভিনোপি তক্কিকাপি এৱং পঞ্ঞপেন্তি. ততিযদিট্ঠি পন মিস্সকগাহৱসেন পৱত্তা, চতুত্থা তক্কগাহেনেৱ. দুতিযচতুক্কে পঠমদিট্ঠি সমাপন্নকৱাৰেন কথিতা, দুতিযদিট্ঠি অসমাপন্নকৱাৰেন, ততিযদিট্ঠি সুপ্পমত্তেন ৱা সৰাৱমত্তেন ৱা কসিণপৰিকম্মৱসেন, চতুত্থদিট্ঠি ৱিপুলকসিণৱসেন কথিতাতি ৱেদিতব্বা.

এতং ৱা পনেকেসং উপাতিৱত্ততন্তি সঞ্ঞীতিপদেন সঙ্খেপতো ৱুত্তং সঞ্ঞাসত্তকং অতিক্কন্তানন্তি অত্থো. অপৰে অট্ঠকন্তি ৱদন্তি. তদুভযং পৰতো আৱিভৱিস্সতি. অযং পনেত্থ সঙ্খেপত্থো – কেচি হি এতা সত্ত ৱা অট্ঠ ৱা সঞ্ঞা সমতিক্কমিতুং সক্কোন্তি, কেচি পন ন সক্কোন্তি. তত্থ যে সক্কোন্তি, তেৱ গহিতা. তেসং পন একেসং উপাতিৱত্ততং অতিক্কমিতুং সক্কোন্তানং যথাপি নাম গঙ্গং উত্তিণ্ণেসু মনুস্সেসু একো দীঘৱাপিং গন্ত্ৱা তিট্ঠেয্য, একো ততো পৰং মহাগামং; এৱমেৱ একে ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং অপ্পমাণং আনেঞ্জন্তি ৱত্ৱা তিট্ঠন্তি, একে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং. তত্থ ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং তাৱ দস্সেতুং ৱিঞ্ঞাণকসিণমেকেতি ৱুত্তং. পৰতো ‘‘আকিঞ্চঞ্ঞাযতনমেকে’’তি ৱক্খতি. তযিদন্তি তং ইদং দিট্ঠিগতঞ্চ দিট্ঠিপচ্চযঞ্চ দিট্ঠাৰম্মণঞ্চ. তথাগতো অভিজানাতীতি. ইমিনা পচ্চযেন ইদং নাম দস্সনং গহিতন্তি অভিৱিসিট্ঠেন ঞাণেন জানাতি.

ইদানি তদেৱ ৱিত্থাৰেন্তো যে খো তে ভোন্তোতিআদিমাহ. যা ৱা পন এতাসং সঞ্ঞানন্তি যা ৱা পন এতাসং ‘‘যদি ৰূপসঞ্ঞান’’ন্তি এৱং ৱুত্তসঞ্ঞানং. পৰিসুদ্ধাতি নিৰুপক্কিলেসা. পৰমাতি উত্তমা. অগ্গাতি সেট্ঠা. অনুত্তৰিযা অক্খাযতীতি অসদিসা কথীযতি. যদি ৰূপসঞ্ঞানন্তি ইমিনা চতস্সো ৰূপাৱচৰসঞ্ঞা কথিতা. যদি অৰূপসঞ্ঞানন্তি ইমিনা আকাসানঞ্চাযতনৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞা. ইতৰেহি পন দ্ৱীহি পদেহি সমাপন্নকৱাৰো চ অসমাপন্নকৱাৰো চ কথিতোতি এৱমেতা কোট্ঠাসতো অট্ঠ, অত্থতো পন সত্ত সঞ্ঞা হোন্তি. সমাপন্নকৱাৰো হি পুৰিমাহি ছহিসঙ্গহিতোযেৱ. তযিদং সঙ্খতন্তি তং ইদং সব্বম্পি সঞ্ঞাগতং সদ্ধিং দিট্ঠিগতেন সঙ্খতং পচ্চযেহি সমাগন্ত্ৱা কতং. ওড়াৰিকন্তি সঙ্খতত্তাৱ ওড়াৰিকং. অত্থি খো পন সঙ্খাৰানং নিৰোধোতি এতেসং পন সঙ্খতন্তি ৱুত্তানং সঙ্খাৰানং নিৰোধসঙ্খাতং নিব্বানং নাম অত্থি. অত্থেতন্তি ইতি ৱিদিত্ৱাতি তং খো পন নিব্বানং ‘‘অত্থি এত’’ন্তি এৱং জানিত্ৱা. তস্স নিস্সৰণদস্সাৱীতি তস্স সঙ্খতস্স নিস্সৰণদস্সী নিব্বানদস্সী. তথাগতো তদুপাতিৱত্তোতি তং সঙ্খতং অতিক্কন্তো সমতিক্কন্তোতি অত্থো.

২৩. তত্ৰাতি তেসু অট্ঠসু অসঞ্ঞীৱাদেসু. ৰূপিং ৱাতিআদীনি সঞ্ঞীৱাদে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি. অযঞ্চ যস্মা অসঞ্ঞীৱাদো, তস্মা ইধ দুতিযচতুক্কং ন ৱুত্তং. পটিক্কোসন্তীতি পটিবাহন্তি পটিসেধেন্তি. সঞ্ঞা ৰোগোতিআদীসু আবাধট্ঠেন ৰোগো, সদোসট্ঠেন গণ্ডো, অনুপৱিট্ঠট্ঠেন সল্লং. আগতিং ৱা গতিং ৱাতিআদীসু পটিসন্ধিৱসেন আগতিং, চুতিৱসেন গতিং, চৱনৱসেন চুতিং, উপপজ্জনৱসেন উপপত্তিং, পুনপ্পুনং উপ্পজ্জিত্ৱা অপৰাপৰং ৱড্ঢনৱসেন ৱুড্ঢিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং. কামঞ্চ চতুৱোকাৰভৱে ৰূপং ৱিনাপি ৱিঞ্ঞাণস্স পৱত্তি অত্থি, সেসে পন তযো খন্ধে ৱিনা নত্থি. অযং পন পঞ্হো পঞ্চৱোকাৰভৱৱসেন কথিতো. পঞ্চৱোকাৰে হি এত্তকে খন্ধে ৱিনা ৱিঞ্ঞাণস্স পৱত্তি নাম নত্থি. ৱিতণ্ডৱাদী পনেত্থ ‘‘অঞ্ঞত্ৰ ৰূপাতিআদিৱচনতো অৰূপভৱেপি ৰূপং, অসঞ্ঞাভৱে চ ৱিঞ্ঞাণং অত্থি, তথা নিৰোধসমাপন্নস্সা’’তি ৱদতি. সো ৱত্তব্বো – ব্যঞ্জনচ্ছাযায চে অত্থং পটিবাহসি, আগতিং ৱাতিআদিৱচনতো তং ৱিঞ্ঞাণং পক্খিদ্ৱিপদচতুপ্পদা ৱিয উপ্পতিত্ৱাপি গচ্ছতি, পদসাপি গচ্ছতি, গোৱিসাণৱল্লিআদীনি ৱিয চ ৱড্ঢতীতি আপজ্জতি. যে চ ভগৱতা অনেকসতেসু সুত্তেসু তযো ভৱা ৱুত্তা, তে অৰূপভৱস্স অভাৱা দ্ৱেৱ আপজ্জন্তি. তস্মা মা এৱং অৱচ, যথা ৱুত্তমত্থং ধাৰেহীতি.

২৪. তত্ৰাতি অট্ঠসু নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীৱাদেসু ভুম্মং. ইধাপি ৰূপিং ৱাতিআদীনি ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি. অসঞ্ঞা সম্মোহোতি নিস্সঞ্ঞভাৱো নামেস সম্মোহট্ঠানং. যো হি কিঞ্চি ন জানাতি, তং অসঞ্ঞী এসোতি ৱদন্তি. দিট্ঠসুতমুতৱিঞ্ঞাতব্বসঙ্খাৰমত্তেনাতি দিট্ঠৱিঞ্ঞাতব্বমত্তেন সুতৱিঞ্ঞাতব্বমত্তেন মুতৱিঞ্ঞাতব্বমত্তেন. এত্থ চ ৱিজানাতীতি ৱিঞ্ঞাতব্বং, দিট্ঠসুতমুতৱিঞ্ঞাতব্বমত্তেন পঞ্চদ্ৱাৰিকসঞ্ঞাপৱত্তিমত্তেনাতি অযঞ্হি এত্থ অত্থো. সঙ্খাৰমত্তেনাতি ওড়াৰিকসঙ্খাৰপৱত্তিমত্তেনাতি অত্থো. এতস্স আযতনস্সাতি এতস্স নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনস্স. উপসম্পদন্তি পটিলাভং. ব্যসনং হেতন্তি ৱিনাসো হেস, ৱুট্ঠানং হেতন্তি অত্থো. পঞ্চদ্ৱাৰিকসঞ্ঞাপৱত্তঞ্হি ওড়াৰিকসঙ্খাৰপৱত্তং ৱা অপ্পৱত্তং কত্ৱা তং সমাপজ্জিতব্বং. তস্স পন পৱত্তেন ততো ৱুট্ঠানং হোতীতি দস্সেতি. সঙ্খাৰসমাপত্তিপত্তব্বমক্খাযতীতি ওড়াৰিকসঙ্খাৰপৱত্তিযা পত্তব্বন্তি ন অক্খাযতি. সঙ্খাৰাৱসেসসমাপত্তিপত্তব্বন্তি সঙ্খাৰানংযেৱ অৱসেসা ভাৱনাৱসেন সব্বসুখুমভাৱং পত্তা সঙ্খাৰা, তেসং পৱত্তিযা এতং পত্তব্বন্তি অত্থো. এৱৰূপেসু হি সঙ্খাৰেসু পৱত্তেসু এতং পত্তব্বং নাম হোতি. তযিদন্তি তং ইদং এতং সুখুমম্পি সমানং সঙ্খতং সঙ্খতত্তা চ ওড়াৰিকং.

২৫. তত্ৰাতি সত্তসু উচ্ছেদৱাদেসু ভুম্মং. উদ্ধং সৰন্তি উদ্ধং ৱুচ্চতি অনাগতসংসাৰৱাদো, অনাগতং সংসাৰৱাদং সৰন্তীতি অত্থো. আসত্তিংযেৱ অভিৱদন্তি লগ্গনকংযেৱ ৱদন্তি. ‘‘আসত্ত’’ন্তিপি পাঠো, তণ্হংযেৱ ৱদন্তীতি অত্থো. ইতি পেচ্চ ভৱিস্সামাতি এৱং পেচ্চ ভৱিস্সাম. খত্তিযা ভৱিস্সাম, ব্ৰাহ্মণা ভৱিস্সামাতি এৱমেত্থ নযো নেতব্বো. ৱাণিজূপমা মঞ্ঞেতি ৱাণিজূপমা ৱিয ৱাণিজপটিভাগা ৱাণিজসদিসা ময্হং উপট্ঠহন্তি. সক্কাযভযাতি সক্কাযস্স ভযা. তে হি যথেৱ ‘‘চত্তাৰো খো, মহাৰাজ, অভযস্স ভাযন্তি. কতমে চত্তাৰো? গণ্ডুপ্পাদো খো, মহাৰাজ, ভযা পথৱিং ন খাদতি ‘মা পথৱী খিযী’তি, কোন্তো খো, মহাৰাজ, একপাদেন তিট্ঠতি ‘মা পথৱী ওসীদী’তি, কিকী খো, মহাৰাজ, উত্তানা সেতি ‘মা অম্ভা উন্দ্ৰিযী’তি, ব্ৰাহ্মণধম্মিকো খো, মহাৰাজ, ব্ৰহ্মচৰিযং ন চৰতি ‘মা লোকো উচ্ছিজ্জী’তি ইমে চত্তাৰো অভযস্স ভাযন্তি, এৱং সক্কাযস্স ভাযন্তি’’. সক্কাযপৰিজেগুচ্ছাতি তমেৱ তেভূমকসঙ্খাতং সক্কাযং পৰিজিগুচ্ছমানা. সা গদ্দুলবদ্ধোতি দণ্ডকে ৰজ্জুং পৱেসেত্ৱা বদ্ধসুনখো. এৱমেৱিমেতি এত্থ দড়্হত্থম্ভো ৱিয খীলো ৱিয চ তেভূমকধম্মসঙ্খাতো সক্কাযো দট্ঠব্বো, সা ৱিয দিট্ঠিগতিকো, দণ্ডকো ৱিয দিট্ঠি, ৰজ্জু ৱিয তণ্হা, গদ্দুলেন বন্ধিত্ৱা থম্ভে ৱা খীলে ৱা উপনিবদ্ধসুনখস্স অত্তনো ধম্মতায ছিন্দিত্ৱা গন্তুং অসমত্থস্স অনুপৰিধাৱনং ৱিয দিট্ঠিগতিকস্স দিট্ঠিদণ্ডকে পৱেসিতায তণ্হাৰজ্জুযা বন্ধিত্ৱা সক্কাযে উপনিবদ্ধস্স অনুপৰিধাৱনং ৱেদিতব্বং.

২৬. ইমানেৱ পঞ্চাযতনানীতি ইমানেৱ পঞ্চ কাৰণানি. ইতি মাতিকং ঠপেন্তেনপি পঞ্চেৱ ঠপিতানি, নিগমেন্তেনপি পঞ্চেৱ নিগমিতানি, ভাজেন্তেন পন চত্তাৰি ভাজিতানি. দিট্ঠধম্মনিব্বানং কুহিং পৱিট্ঠন্তি. একত্তনানত্তৱসেন দ্ৱীসু পদেসু পৱিট্ঠন্তি ৱেদিতব্বং.

২৭. এৱঞ্চ চতুচত্তালীস অপৰন্তকপ্পিকে দস্সেত্ৱা ইদানি অট্ঠাৰস পুব্বন্তকপ্পিকে দস্সেতুং সন্তি, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ অতীতকোট্ঠাসসঙ্খাতং পুব্বন্তং কপ্পেত্ৱা ৱিকপ্পেত্ৱা গণ্হন্তীতি পুব্বন্তকপ্পিকা. পুব্বন্তকপ্পো ৱা এতেসং অত্থীতি পুব্বন্তকপ্পিকা. এৱং সেসম্পি পুব্বে ৱুত্তপ্পকাৰং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. সস্সতো অত্তা চ লোকো চাতি ৰূপাদীসু অঞ্ঞতৰং অত্তাতি চ লোকোতি চ গহেত্ৱা সস্সতো অমৰো নিচ্চো ধুৱোতি অভিৱদন্তি. যথাহ ‘‘ৰূপং অত্তা চেৱ লোকো চ সস্সতো চাতি অত্তানঞ্চ লোকঞ্চ পঞ্ঞপেন্তী’’তি ৱিত্থাৰো. অসস্সতাদীসুপি এসেৱ নযো. এত্থ চ পঠমৱাদেন চত্তাৰো সস্সতৱাদা ৱুত্তা, দুতিযৱাদেন সত্ত উচ্ছেদৱাদা.

ননু চেতে হেট্ঠা আগতা, ইধ কস্মা পুন গহিতাতি. হেট্ঠা তত্থ তত্থ মতো তত্থ তত্থেৱ উচ্ছিজ্জতীতি দস্সনত্থং আগতা. ইধ পন পুব্বেনিৱাসলাভী দিট্ঠিগতিকো অতীতং পস্সতি, ন অনাগতং, তস্স এৱং হোতি ‘‘পুব্বন্ততো আগতো অত্তা ইধেৱ উচ্ছিজ্জতি, ইতো পৰং ন গচ্ছতী’’তি ইমস্সত্থস্স দস্সনত্থং গহিতা. ততিযৱাদেন চত্তাৰো একচ্চসস্সতৱাদা ৱুত্তা, চতুত্থৱাদেন চত্তাৰো অমৰাৱিক্খেপিকা ৱুত্তা. অন্তৱাতি সপৰিযন্তো পৰিচ্ছিন্নো পৰিৱটুমো. অৱড্ঢিতকসিণস্স তং কসিণং অত্তাতি চ লোকোতি চ গহেত্ৱা এৱং হোতি. দুতিযৱাদো ৱড্ঢিতকসিণস্স ৱসেন ৱুত্তো, ততিযৱাদো তিৰিযং ৱড্ঢেত্ৱা উদ্ধমধো অৱড্ঢিতকসিণস্স, চতুত্থৱাদো তক্কিৱসেন ৱুত্তো. অনন্তৰচতুক্কং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ.

একন্তসুখীতি নিৰন্তৰসুখী. অযং দিট্ঠি লাভীজাতিস্সৰতক্কীনং ৱসেন উপ্পজ্জতি. লাভিনো হি পুব্বেনিৱাসঞাণেন খত্তিযাদিকুলে একন্তসুখমেৱ অত্তনো জাতিং অনুস্সৰন্তস্স এৱং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি. তথা জাতিস্সৰস্স পচ্চুপ্পন্নং সুখমনুভৱতো অতীতাসু সত্তসু জাতীসু তাদিসমেৱ অত্তভাৱং অনুস্সৰন্তস্স. তক্কিস্স পন ইধ সুখসমঙ্গিনো ‘‘অতীতেপাহং এৱমেৱ অহোসি’’ন্তি তক্কেনেৱ উপ্পজ্জতি.

একন্তদুক্খীতি অযং দিট্ঠি লাভিনো নুপ্পজ্জতি. সো হি একন্তেনেৱ ইধ ঝানসুখেন সুখী হোতি. ইধ দুক্খেন ফুট্ঠস্স পন জাতিস্সৰস্স তক্কিস্সেৱ চ সা উপ্পজ্জতি. ততিযা ইধ ৱোকিণ্ণসুখদুক্খানং সব্বেসম্পি তেসং উপ্পজ্জতি, তথা চতুত্থা দিট্ঠি. লাভিনো হি ইদানি চতুত্থজ্ঝানৱসেন অদুক্খমসুখস্স, পুব্বে চতুত্থজ্ঝানিকমেৱ ব্ৰহ্মলোকং অনুস্সৰন্তস্স. জাতিস্সৰস্সাপি পচ্চুপ্পন্নে মজ্ঝত্তস্স, অনুস্সৰন্তস্সাপি মজ্ঝত্তভূতট্ঠানমেৱ অনুস্সৰন্তস্স, তক্কিনোপি পচ্চুপ্পন্নে মজ্ঝত্তস্স, অতীতেপি এৱং ভৱিস্সতীতি তক্কেনেৱ গণ্হন্তস্স এসা দিট্ঠি উপ্পজ্জতি. এত্তাৱতা চত্তাৰো সস্সতৱাদা, চত্তাৰো একচ্চসস্সতিকা, চত্তাৰো অন্তানন্তিকা, চত্তাৰো অমৰাৱিক্খেপিকা, দ্ৱে অধিচ্চ-সমুপ্পন্নিকাতি অট্ঠাৰসপি পুব্বন্তকপ্পিকা কথিতা হোন্তি.

২৮. ইদানি দিট্ঠুদ্ধাৰং উদ্ধৰন্তো তত্ৰ, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ পচ্চত্তংযেৱ ঞাণন্তি পচ্চক্খঞাণং. পৰিসুদ্ধন্তি নিৰুপক্কিলেসং. পৰিযোদাতন্তি পভস্সৰং. সব্বপদেহি ৱিপস্সনাঞাণংযেৱ কথিতং. সদ্ধাদযো হি পঞ্চ ধম্মা বাহিৰসমযস্মিম্পি হোন্তি, ৱিপস্সনাঞাণং সাসনস্মিংযেৱ. তত্থ ঞাণভাগমত্তমেৱ পৰিযোদপেন্তীতি মযমিদং জানামাতি এৱং তত্থ ঞাণকোট্ঠাসং ওতাৰেন্তিযেৱ. উপাদানমক্খাযতীতি ন তং ঞাণং, মিচ্ছাদস্সনং নামেতং, তস্মা তদপি তেসং ভৱন্তানং দিট্ঠুপাদানং অক্খাযতীতি অত্থো. অথাপি তং জাননমত্তলক্খণত্তা ঞাণভাগমত্তমেৱ, তথাপি তস্স দস্সনস্স অনুপাতিৱত্তনতো উপাদানপচ্চযতো চ উপাদানমেৱ. তদুপাতিৱত্তোতি তং দিট্ঠিং অতিক্কন্তো. এত্তাৱতা চত্তাৰো সস্সতৱাদা, চত্তাৰো একচ্চসস্সতিকা, চত্তাৰো অন্তানন্তিকা, চত্তাৰো অমৰাৱিক্খেপিকা, দ্ৱে অধিচ্চসমুপ্পন্নিকা, সোড়স সঞ্ঞীৱাদা, অট্ঠ অসঞ্ঞীৱাদা, অট্ঠ নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীৱাদা, সত্ত উচ্ছেদৱাদা, পঞ্চ দিট্ঠধম্মনিব্বানৱাদাতি ব্ৰহ্মজালে আগতা দ্ৱাসট্ঠিপি দিট্ঠিযো কথিতা হোন্তি. ব্ৰহ্মজালে পন কথিতে ইদং সুত্তং অকথিতমেৱ হোতি. কস্মা? ইধ ততো অতিৰেকায সক্কাযদিট্ঠিযা আগতত্তা. ইমস্মিং পন কথিতে ব্ৰহ্মজালং কথিতমেৱ হোতি.

৩০. ইদানি ইমা দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিযো উপ্পজ্জমানা সক্কাযদিট্ঠিপমুখেনেৱ উপ্পজ্জন্তীতি দস্সেতুং ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চোতিআদিমাহ. তত্থ পটিনিস্সগ্গাতি পৰিচ্চাগেন. কামসংযোজনানং অনধিট্ঠানাতি পঞ্চকামগুণতণ্হানং নিস্সট্ঠত্তা. পৱিৱেকং পীতিন্তি সপ্পীতিকজ্ঝানদ্ৱযপীতিং. নিৰুজ্ঝতীতি ঝাননিৰোধেন নিৰুজ্ঝতি. সমাপত্তিতো পন ৱুট্ঠিতস্স নিৰুদ্ধা নাম হোতি. যথেৱ হি ‘‘অদুক্খমসুখায ৱেদনায নিৰোধা উপ্পজ্জতি নিৰামিসং সুখং, নিৰামিসসুখস্স নিৰোধা উপ্পজ্জতি অদুক্খমসুখা ৱেদনা’’তি এত্থ ন অযমত্থো হোতি – চতুত্থজ্ঝাননিৰোধা ততিযজ্ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতীতি. অযং পনেত্থ অত্থো – চতুত্থজ্ঝানা ৱুট্ঠায ততিযং ঝানং সমাপজ্জতি, ততিযজ্ঝানা ৱুট্ঠায চতুত্থং ঝানং সমাপজ্জতীতি, এৱংসম্পদমিদং ৱেদিতব্বং. উপ্পজ্জতি দোমনস্সন্তি হীনজ্ঝানপৰিযাদানকদোমনস্সং. সমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতচিত্তস্স পন কম্মনীযভাৱো কথিতো.

পৱিৱেকা পীতীতি সা এৱ ঝানদ্ৱযপীতি. যং ছাযা জহতীতি যং ঠানং ছাযা জহতি. কিং ৱুত্তং হোতি? যস্মিং ঠানে ছাযা অত্থি, তস্মিং আতপো নত্থি. যস্মিং আতপো অত্থি, তস্মিং ছাযা নত্থীতি.

৩১. নিৰামিসং সুখন্তি ততিযজ্ঝানসুখং.

৩২. অদুক্খমসুখন্তি চতুত্থজ্ঝানৱেদনং.

৩৩. অনুপাদানোহমস্মীতি নিগ্গহণো অহমস্মি. নিব্বানসপ্পাযন্তি নিব্বানস্স সপ্পাযং উপকাৰভূতং. ননু চ মগ্গদস্সনং নাম সব্বত্থ নিকন্তিযা সুক্খাপিতায উপ্পজ্জতি, কথমেতং নিব্বানস্স উপকাৰপটিপদা নাম জাতন্তি, সব্বত্থ অনুপাদিযনৱসেন অগ্গণ্হনৱসেন উপকাৰপটিপদা নাম জাতং. অভিৱদতীতি অভিমানেন উপৱদতি. পুব্বন্তানুদিট্ঠিন্তি অট্ঠাৰসৱিধম্পি পুব্বন্তানুদিট্ঠিং. অপৰন্তানুদিট্ঠিন্তি চতুচত্তাৰীসৱিধম্পি অপৰন্তানুদিট্ঠিং. উপাদানমক্খাযতীতি অহমস্মীতি গহণস্স সক্কাযদিট্ঠিপৰিযাপন্নত্তা দিট্ঠুপাদানং অক্খাযতি.

সন্তিৱৰপদন্তি ৱূপসন্তকিলেসত্তা সন্তং উত্তমপদং. ছন্নং ফস্সাযতনানন্তি ভগৱতা ‘‘যত্থ চক্খু চ নিৰুজ্ঝতি ৰূপসঞ্ঞা চ নিৰুজ্ঝতি সো আযতনো ৱেদিতব্বো’’তি এত্থ দ্ৱিন্নং আযতনানং পটিক্খেপেন নিব্বানং দস্সিতং.

‘‘যত্থ আপো চ পথৱী, তেজো ৱাযো ন গাধতি;

অতো সৰা নিৱত্তন্তি, এত্থ ৱট্টং ন ৱত্ততি;

এত্থ নামঞ্চ ৰূপঞ্চ, অসেসং উপৰুজ্ঝতী’’তি. (সং. নি. ১.২৭) –

এত্থ পন সঙ্খাৰপটিক্খেপেন নিব্বানং দস্সিতং.

‘‘কত্থ আপো চ পথৱী, তেজো ৱাযো ন গাধতি;

কত্থ দীঘঞ্চ ৰস্সঞ্চ, অণুং থূলং সুভাসুভং;

কত্থ নামঞ্চ ৰূপঞ্চ, অসেসং উপৰুজ্ঝতী’’তি. (দী. নি. ১.৪৯৮);

তত্ৰ ৱেয্যাকৰণং ভৱতি –

‘‘ৱিঞ্ঞাণং অনিদস্সনং, অনন্তং সব্বতো পভ’’ন্তি –

এত্থ সঙ্খাৰপটিক্খেপেন নিব্বানং দস্সিতং. ইমস্মিং পন সুত্তে ছআযতনপটিক্খেপেন দস্সিতং. অঞ্ঞত্থ চ অনুপাদাৱিমোক্খোতি নিব্বানমেৱ দস্সিতং, ইধ পন অৰহত্তফলসমাপত্তি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

পঞ্চত্তযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. কিন্তিসুত্তৱণ্ণনা

৩৪. এৱং মে সুতন্তি কিন্তিসুত্তং. তত্থ পিসিনাৰাযন্তি এৱংনামকে মণ্ডলপদেসে. বলিহৰণেতি তস্মিং ৱনসণ্ডে ভূতানং বলিং আহৰন্তি, তস্মা সো বলিহৰণন্তি ৱুত্তো. চীৱৰহেতূতি চীৱৰকাৰণা, চীৱৰং পচ্চাসীসমানোতি অত্থো. ইতিভৱাভৱহেতূতি এৱং ইমং দেসনামযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং নিস্সায তস্মিং তস্মিং ভৱে সুখং ৱেদিস্সামীতি ধম্মং দেসেতীতি কিং তুম্হাকং এৱং হোতীতি অত্থো.

৩৫. চত্তাৰো সতিপট্ঠানাতিআদযো সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মা লোকিযলোকুত্তৰাৱ কথিতা. তত্থাতি তেসু সত্ততিংসায ধম্মেসু. সিযংসূতি ভৱেয্যুং. অভিধম্মেতি ৱিসিট্ঠে ধম্মে, ইমেসু সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মেসূতি অত্থো. তত্ৰ চেতি ইদম্পি বোধিপক্খিযধম্মেস্ৱেৱ ভুম্মং. অত্থতো চেৱ নানং ব্যঞ্জনতো চাতি এত্থ ‘‘কাযোৱ সতিপট্ঠানং ৱেদনাৱ সতিপট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তে অত্থতো নানং হোতি, ‘‘সতিপট্ঠানা’’তি ৱুত্তে পন ব্যঞ্জনতো নানং নাম হোতি. তদমিনাপীতি তং তুম্হে ইমিনাপি কাৰণেন জানাথাতি অত্থঞ্চ ব্যঞ্জনঞ্চ সমানেত্ৱা অথস্স চ অঞ্ঞথা গহিতভাৱো ব্যঞ্জনস্স চ মিচ্ছা ৰোপিতভাৱো দস্সেতব্বো. যো ধম্মো যো ৱিনযোতি এত্থ অত্থঞ্চ ব্যঞ্জনঞ্চ ৱিঞ্ঞাপনকাৰণমেৱ ধম্মো চ ৱিনযো চ.

৩৭. অত্থতো হি খো সমেতীতি সতিযেৱ সতিপট্ঠানন্তি গহিতা. ব্যঞ্জনতো নানন্তি কেৱলং ব্যঞ্জনমেৱ সতিপট্ঠানোতি ৱা সতিপট্ঠানাতি ৱা মিচ্ছা ৰোপেথ. অপ্পমত্তকং খোতি সুত্তন্তং পত্ৱা ব্যঞ্জনং অপ্পমত্তকং নাম হোতি. পৰিত্তমত্তং ধনিতং কত্ৱা ৰোপিতেপি হি নিব্বুতিং পত্তুং সক্কা হোতি.

তত্ৰিদং ৱত্থু – ৱিজযাৰামৱিহাৰৱাসী কিৰেকো খীণাসৱত্থেৰো দ্ৱিন্নং ভিক্খূনং সুত্তং আহৰিত্ৱা কম্মট্ঠানং কথেন্তো – ‘‘সমুদ্ধো সমুদ্ধোতি, ভিক্খৱে, অস্সুতৱা পুথুজ্জনো ভাসতী’’তি ধনিতং কত্ৱা আহ. একো ভিক্খু ‘‘সমুদ্ধো নাম, ভন্তে’’তি আহ. আৱুসো, সমুদ্ধোতি ৱুত্তেপি সমুদ্দোতি ৱুত্তেপি মযং লোণসাগৰমেৱ জানাম, তুম্হে পন নো অত্থগৱেসকা, ব্যঞ্জনগৱেসকা, গচ্ছথ মহাৱিহাৰে পগুণব্যঞ্জনানং ভিক্খূনং সন্তিকে ব্যঞ্জনং সোধাপেথাতি কম্মট্ঠানং অকথেত্ৱাৱ উট্ঠাপেসি. সো অপৰভাগে মহাৱিহাৰে ভেৰিং পহৰাপেত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স চতূসু মগ্গেসু পঞ্হং কথেত্ৱাৱ পৰিনিব্বুতো. এৱং সুত্তন্তং পত্ৱা ব্যঞ্জনং অপ্পমত্তকং নাম হোতি.

ৱিনযং পন পত্ৱা নো অপ্পমত্তকং. সামণেৰপব্বজ্জাপি হি উভতোসুদ্ধিতো ৱট্টতি, উপসম্পদাদিকম্মানিপি সিথিলাদীনং ধনিতাদিকৰণমত্তেনেৱ কুপ্পন্তি. ইধ পন সুত্তন্তব্যঞ্জনং সন্ধাযেতং ৱুত্তং.

৩৮. অথ চতুত্থৱাৰে ৱিৱাদো কস্মা? সঞ্ঞায ৱিৱাদো. ‘‘অহং সতিমেৱ সতিপট্ঠানং ৱদামি, অযং ‘কাযো সতিপট্ঠান’ন্তি ৱদতী’’তি হি নেসং সঞ্ঞা হোতি. ব্যঞ্জনেপি এসেৱ নযো.

৩৯. ন চোদনায তৰিতব্বন্তি ন চোদনত্থায ৱেগাযিতব্বং. একচ্চো হি পুগ্গলো ‘‘নলাটে তে সাসপমত্তা পিড়কা’’তি ৱুত্তো ‘‘ময্হং নলাটে সাসপমত্তং পিড়কং পস্সসি, অত্তনো নলাটে তালপক্কমত্তং মহাগণ্ডং ন পস্সসী’’তি ৱদতি. তস্মা পুগ্গলো উপপৰিক্খিতব্বো. অদড়্হদিট্ঠীতি অনাদানদিট্ঠী সুংসুমাৰং হদযে পক্খিপন্তো ৱিয দড়্হং ন গণ্হাতি.

উপঘাতোতি চণ্ডভাৱেন ৱণঘট্টিতস্স ৱিয দুক্খুপ্পত্তি. সুপ্পটিনিস্সগ্গীতি ‘‘কিং নাম অহং আপন্নো, কদা আপন্নো’’তি ৱা ‘‘ত্ৱং আপন্নো, তৱ উপজ্ঝাযো আপন্নো’’তি ৱা একং দ্ৱে ৱাৰে ৱত্ৱাপি ‘‘অসুকং নাম অসুকদিৱসে নাম, ভন্তে, আপন্নত্থ, সণিকং অনুস্সৰথা’’তি সৰিত্ৱা তাৱদেৱ ৱিস্সজ্জেতি. ৱিহেসাতি বহুং অত্থঞ্চ কাৰণঞ্চ আহৰন্তস্স কাযচিত্তকিলমথো. সক্কোমীতি এৱৰূপো হি পুগ্গলো ওকাসং কাৰেত্ৱা ‘‘আপত্তিং আপন্নত্থ, ভন্তে’’তি ৱুত্তো ‘‘কদা কিস্মিং ৱত্থুস্মি’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘অসুকদিৱসে অসুকস্মিং ৱত্থুস্মি’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘ন সৰামি, আৱুসো’’তি ৱদতি, ততো ‘‘সণিকং, ভন্তে, সৰথা’’তি বহুং ৱত্ৱা সাৰিতো সৰিত্ৱা ৱিস্সজ্জেতি. তেনাহ ‘‘সক্কোমী’’তি. ইমিনা নযেন সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.

উপেক্খা নাতিমঞ্ঞিতব্বাতি উপেক্খা ন অতিক্কমিতব্বা, কত্তব্বা জনেতব্বাতি অত্থো. যো হি এৱৰূপং পুগ্গলং ঠিতকংযেৱ পস্সাৱং কৰোন্তং দিস্ৱাপি ‘‘ননু, আৱুসো, নিসীদিতব্ব’’ন্তি ৱদতি, সো উপেক্খং অতিমঞ্ঞতি নাম.

৪০. ৱচীসংহাৰোতি ৱচনসঞ্চাৰো. ইমেহি কথিতং অমূসং অন্তৰং পৱেসেয্য, তুম্হে ইমেহি ইদঞ্চিদঞ্চ ৱুত্তাতি অমূহি কথিতং ইমেসং অন্তৰং পৱেসেয্যাতি অত্থো. দিট্ঠিপড়াসোতিআদীহি চিত্তস্স অনাৰাধনিযভাৱো কথিতো. তং জানমানো সমানো গৰহেয্যাতি তং সত্থা জানমানো সমানো নিন্দেয্য অম্হেতি. এতং পনাৱুসো, ধম্মন্তি এতং কলহভণ্ডনধম্মং.

তঞ্চেতি তং সঞ্ঞত্তিকাৰকং ভিক্খুং. এৱং ব্যাকৰেয্যাতি মযা এতে সুদ্ধন্তে পতিট্ঠাপিতাতি অৱত্ৱা যেন কাৰণেন সঞ্ঞত্তি কতা, তদেৱ দস্সেন্তো এৱং ব্যাকৰেয্য. তাহং ধম্মং সুত্ৱাতি এত্থ ধম্মোতি সাৰণীযধম্মো অধিপ্পেতো. ন চেৱ অত্তানন্তিআদীসু ‘‘ব্ৰহ্মলোকপ্পমাণো হেস অগ্গি উট্ঠাসি, কো এতমঞ্ঞত্ৰ মযা নিব্বাপেতুং সমত্থো’’তি হি ৱদন্তো অত্তানং উক্কংসেতি নাম. ‘‘এত্তকা জনা ৱিচৰন্তি, ওকাসো লদ্ধুং ন সক্কা, একোপি এত্তকমত্তং নিব্বাপেতুং সমত্থো নাম নত্থী’’তি ৱদমানো পৰং ৱম্ভেতি নাম. তদুভযম্পেস ন কৰোতি. ধম্মো পনেত্থ সম্মাসম্বুদ্ধস্স ব্যাকৰণং, তেসং ভিক্খূনং সঞ্ঞত্তিকৰণং অনুধম্মো, তদেৱ ব্যাকৰোতি নাম. ন চ কোচি সহধম্মিকোতি অঞ্ঞো চস্স কোচি সহেতুকো পৰেহি ৱুত্তো ৱাদো ৱা অনুৱাদো ৱা গৰহিতব্বভাৱং আগচ্ছন্তো নাম নত্থি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

কিন্তিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. সামগামসুত্তৱণ্ণনা

৪১. এৱং মে সুতন্তি সামগামসুত্তং. তত্থ সামগামেতি সামাকানং উস্সন্নত্তা এৱংলদ্ধনামে গামে. অধুনা কালঙ্কতোতি সম্পতি কালং কতো. দ্ৱেধিকজাতাতি দ্ৱেজ্ঝজাতা দ্ৱেভাগজাতা. ভণ্ডনাদীসু ভণ্ডনং পুব্বভাগকলহো, তং দণ্ডাদানাদিৱসেন পণ্ণত্তিৱীতিক্কমৱসেন চ ৱদ্ধিতং কলহো, ‘‘ন ত্ৱং ইমং ধম্মৱিনযং আজানাসী’’তিআদিকং ৱিৰুদ্ধৱচনং ৱিৱাদো. ৱিতুদন্তাতি ৱিতুজ্জন্তা. সহিতং মেতি মম ৱচনং অত্থসংহিতং. অধিচিণ্ণং তে ৱিপৰাৱত্তন্তি যং তৱ অধিচিণ্ণং চিৰকালসেৱনৱসেন পগুণং, তং মম ৱাদং আগম্ম নিৱত্তং. আৰোপিতো তে ৱাদোতি তুয্হং উপৰি মযা দোসো আৰোপিতো. চৰ ৱাদপ্পমোক্খাযাতি ভত্তপুটং আদায তং তং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱাদপ্পমোক্খত্থায উত্তৰি পৰিযেসমানো চৰ. নিব্বেঠেহি ৱাতি অথ মযা আৰোপিতৱাদতো অত্তানং মোচেহি. সচে পহোসীতি সচে সক্কোসি. ৱধোযেৱাতি মৰণমেৱ.

নাটপুত্তিযেসূতি নাটপুত্তস্স অন্তেৱাসিকেসু. নিব্বিন্নৰূপাতি উক্কণ্ঠিতসভাৱা, অভিৱাদনাদীনি ন কৰোন্তি. ৱিৰত্তৰূপাতি ৱিগতপেমা. পটিৱানৰূপাতি তেসং নিপচ্চকিৰিযতো নিৱত্তসভাৱা. যথা তন্তি যথা চ দুৰক্খাতাদিসভাৱে ধম্মৱিনযে নিব্বিন্নৱিৰত্তপটিৱানৰূপেহি ভৱিতব্বং, তথেৱ জাতাতি অত্থো. দুৰক্খাতেতি দুক্কথিতে. দুপ্পৱেদিতেতি দুৱিঞ্ঞাপিতে. অনুপসমসংৱত্তনিকেতি ৰাগাদীনং উপসমং কাতুং অসমত্থো. ভিন্নথূপেতি ভিন্নপতিট্ঠে. এত্থ হি নাটপুত্তোৱ নেসং পতিট্ঠেন থূপো, সো পন ভিন্নো মতো. তেন ৱুত্তং ‘‘ভিন্নথূপে’’তি. অপ্পটিসৰণেতি তস্সেৱ অভাৱেন পটিসৰণৱিৰহিতে.

ননু চাযং নাটপুত্তো নাড়ন্দৱাসিকো, সো কস্মা পাৱাযং কালংকতোতি. সো কিৰ উপালিনা গহপতিনা পটিৱিদ্ধসচ্চেন দসহি গাথাহি ভাসিতে বুদ্ধগুণে সুত্ৱা উণ্হং লোহিতং ছড্ডেসি. অথ নং অফাসুকং গহেত্ৱা পাৱং অগমংসু, সো তত্থ কালমকাসি. কালং কুৰুমানো চ ‘‘মম লদ্ধি অনিয্যানিকা সাৰৰহিতা, মযং তাৱ নট্ঠা, অৱসেসজনো মা অপাযপূৰকো অহোসি. সচে পনাহং ‘মম সাসনং অনিয্যানিক’ন্তি ৱক্খামি, ন সদ্দহিস্সন্তি. যংনূনাহং দ্ৱেপি জনে ন একনীহাৰেন উগ্গণ্হাপেয্যং, তে মমচ্চযেন অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিৱদিস্সন্তি. সত্থা তং ৱিৱাদং পটিচ্চ একং ধম্মকথং কথেস্সতি, ততো তে সাসনস্স মহন্তভাৱং জাতিস্সন্তী’’তি.

অথ নং একো অন্তেৱাসিকো উপসঙ্কমিত্ৱা আহ ‘‘ভন্তে, তুম্হে দুব্বলা, ময্হং ইমস্মিং ধম্মে সাৰং আচিক্খথ আচৰিযপ্পমাণ’’ন্তি. আৱুসো, ত্ৱং মমচ্চযেন সস্সতন্তি গণ্হেয্যাসীতি. অপৰোপি তং উপসঙ্কমি, তং উচ্ছেদং গণ্হাপেসি. এৱং দ্ৱেপি জনে একলদ্ধিকে অকত্ৱা বহূ নানানীহাৰেন উগ্গণ্হাপেত্ৱা কালমকাসি. তে তস্স সৰীৰকিচ্চং কত্ৱা সন্নিপতিত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং পুচ্ছিংসু ‘‘কস্সাৱুসো, আচৰিযো সাৰমাচিক্খী’’তি? একো উট্ঠহিত্ৱা ময্হন্তি আহ. কিং আচিক্খীতি? সস্সতন্তি. অপৰো তং পটিবাহিত্ৱা ময্হং সাৰং আচিক্খীতি আহ. এৱং সব্বে ‘‘ময্হং সাৰং আচিক্খি, অহং জেট্ঠকো’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিৱাদং ৱড্ঢেত্ৱা অক্কোসে চেৱ পৰিভাসে চ হত্থপাদপহাৰাদীনি চ পৱত্তেত্ৱা একমগ্গেন দ্ৱে অগচ্ছন্তা নানাদিসাসু পক্কমিংসু, একচ্চে গিহী অহেসুং.

ভগৱতো পন ধৰমানকালেপি ভিক্খুসঙ্ঘে ৱিৱাদো ন উপ্পজ্জি. সত্থা হি তেসং ৱিৱাদকাৰণে উপ্পন্নমত্তেযেৱ সযং ৱা গন্ত্ৱা তে ৱা ভিক্খূ পক্কোসাপেত্ৱা খন্তি মেত্তা পটিসঙ্খা অৱিহিংসা সাৰণীযধম্মেসু একং কাৰণং কথেত্ৱা ৱিৱাদং ৱূপসমেতি. এৱং ধৰমানোপি সঙ্ঘস্স পতিট্ঠাৱ অহোসি. পৰিনিব্বাযমানোপি অৱিৱাদকাৰণং কত্ৱাৱ পৰিনিব্বাযি. ভগৱতা হি সুত্তে দেসিতা চত্তাৰো মহাপদেসা (অ. নি. ৪.১৮০; দী. নি. ২.১৮৭) যাৱজ্জদিৱসা ভিক্খূনং পতিট্ঠা চ অৱস্সযো চ. তথা খন্ধকে দেসিতা চত্তাৰো মহাপদেসা (মহাৱ. ৩০৫) সুত্তে ৱুত্তানি চত্তাৰি পঞ্হব্যাকৰণানি (অ. নি. ৪.৪২) চ. তেনেৱাহ – ‘‘যো ৱো মযা, আনন্দ, ধম্মো চ ৱিনযো চ দেসিতো পঞ্ঞত্তো, সো ৱো মমচ্চযেন সত্থা’’তি (দী. নি. ২.২১৬).

৪২. অথ খো চুন্দো সমণুদ্দেসোতি অযং থেৰো ধম্মসেনাপতিস্স কনিট্ঠভাতিকো. তং ভিক্খূ অনুপসম্পন্নকালে চুন্দো সমণুদ্দেসোতি সমুদাচৰিত্ৱা থেৰকালেপি তথেৱ সমুদাচৰিংসু. তেন ৱুত্তং ‘‘চুন্দো সমণুদ্দেসো’’তি. উপসঙ্কমীতি কস্মা উপসঙ্কমি? নাটপুত্তে কিৰ কালংকতে জম্বুদীপে মনুস্সা তত্থ তত্থ কথং পৱত্তযিংসু – ‘‘নিগণ্ঠো নাটপুত্তো একো সত্থাতি পঞ্ঞাযিত্থ, তস্স কালকিৰিযায সাৱকানং এৱৰূপো ৱিৱাদো জাতো, সমণো পন গোতমো জম্বুদীপে চন্দো ৱিয সূৰিযো ৱিয চ পাকটোযেৱ, কীদিসো নু খো সমণে গোতমে পৰিনিব্বুতে সাৱকানং ৱিৱাদো ভৱিস্সতী’’তি. থেৰো তং কথং সুত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘ইমং কথং গহেত্ৱা দসবলস্স আৰোচেস্সামি, সত্থা চ এতং অত্থুপ্পত্তিং কত্ৱা একং দেসনং কথেস্সতী’’তি. সো নিক্খমিত্ৱা যেন সামগামো, যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি. উজুমেৱ ভগৱতো সন্তিকং অগন্ত্ৱা যেনস্স উপজ্ঝাযো আযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমীতি অত্থো. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘উপজ্ঝাযো মে মহাপঞ্ঞো, সো ইমং সাসনং সত্থু আৰোচেস্সতি, অথ সত্থা তদনুৰূপং ধম্মং দেসেস্সতী’’তি. কথাপাভতন্তি কথামূলং, মূলঞ্হি পাভতন্তি ৱুচ্চতি. যথাহ –

‘‘অপ্পকেনপি মেধাৱী, পাভতেন ৱিচক্খণো;

সমুট্ঠাপেতি অত্তানং, অণুং অগ্গিংৱ সন্ধম’’ন্তি. (জা. ২.১.৪);

দস্সনাযাতি দস্সনত্থায. কিং পনিমিনা ভগৱা ন দিট্ঠপুব্বোতি? নো ন দিট্ঠপুব্বো, অযঞ্হি আযস্মা দিৱা নৱ ৱাৰে ৰত্তিং নৱ ৱাৰেতি একাহং অট্ঠাৰস ৱাৰে উপট্ঠানমেৱ গচ্ছতি. দিৱসস্স পন সতক্খত্তুং ৱা সহস্সক্খত্তুং ৱা গন্তুকামো সমানোপি ন অকাৰণা গচ্ছতি, একং পঞ্হুদ্ধাৰং গহেত্ৱাৱ গচ্ছতি. সো তংদিৱসং তেন গন্তুকামো এৱমাহ.

অহিতায দুক্খায দেৱমনুস্সানন্তি একস্মিং ৱিহাৰে সঙ্ঘমজ্ঝে উপ্পন্নো ৱিৱাদো কথং দেৱমনুস্সানং অহিতায দুক্খায সংৱত্ততি? কোসম্বকক্খন্ধকে (মহাৱ. ৪৫১) ৱিয হি দ্ৱীসু ভিক্খূসু ৱিৱাদং আপন্নেসু তস্মিং ৱিহাৰে তেসং অন্তেৱাসিকা ৱিৱদন্তি, তেসং ওৱাদং গণ্হন্তো ভিক্খুনিসঙ্ঘো ৱিৱদতি, ততো তেসং উপট্ঠাকা ৱিৱদন্তি, অথ মনুস্সানং আৰক্খদেৱতা দ্ৱে কোট্ঠাসা হোন্তি. তত্থ ধম্মৱাদীনং আৰক্খদেৱতা ধম্মৱাদিনিযো হোন্তি, অধম্মৱাদীনং অধম্মৱাদিনিযো হোন্তি. ততো তাসং আৰক্খদেৱতানং মিত্তা ভুম্মদেৱতা ভিজ্জন্তি. এৱং পৰম্পৰায যাৱ ব্ৰহ্মলোকা ঠপেত্ৱা অৰিযসাৱকে সব্বে দেৱমনুস্সা দ্ৱে কোট্ঠাসা হোন্তি. ধম্মৱাদীহি পন অধম্মৱাদিনোৱ বহুতৰা হোন্তি, ততো যং বহূহি গহিতং, তং গণ্হন্তি. ধম্মং ৱিস্সজ্জেত্ৱা বহুতৰাৱ অধম্মং গণ্হন্তি. তে অধম্মং পূৰেত্ৱা ৱিহৰন্তা অপাযে নিব্বত্তন্তি. এৱং একস্মিং ৱিহাৰে সঙ্ঘমজ্ঝে উপ্পন্নো ৱিৱাদো বহূনং অহিতায দুক্খায হোতি.

৪৩. অভিঞ্ঞা দেসিতাতি মহাবোধিমূলে নিসিন্নেন পচ্চক্খং কত্ৱা পৱেদিতা. পতিস্সযমানৰূপা ৱিহৰন্তীতি উপনিস্সায ৱিহৰন্তি. ভগৱতো অচ্চযেনাতি এতৰহি ভগৱন্তং জেট্ঠকং কত্ৱা সগাৰৱা ৱিহৰন্তি, তুম্হাকং, ভন্তে, উগ্গতেজতায দুৰাসদতায ৱিৱাদং জনেতুং ন সক্কোন্তি, ভগৱতো পন অচ্চযেন ৱিৱাদং জনেয্যুন্তি ৱদতি. যত্থ পন তং ৱিৱাদং জনেয্যুং, তং দস্সেন্তো অজ্ঝাজীৱে ৱা অধিপাতিমোক্খে ৱাতি আহ. তত্থ অজ্ঝাজীৱেতি আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা – ‘‘ভিক্খু উত্তৰিমনুস্সধম্মং উল্লপতি আপত্তি পাৰাজিকস্সা’’তিআদিনা (পৰি. ২৮৭) নযেন পৰিৱাৰে পঞ্ঞত্তানি ছ সিক্খাপদানি, তানি ঠপেত্ৱা সেসানি সব্বসিক্খাপদানি অধিপাতিমোক্খং নাম. অপ্পমত্তকো সো আনন্দাতি অজ্ঝাজীৱং অধিপাতিমোক্খঞ্চ আৰব্ভ উপ্পন্নৱিৱাদো নাম যস্মা পৰস্স কথাযপি অত্তনো ধম্মতাযপি সল্লক্খেত্ৱা সুপ্পজহো হোতি, তস্মা ‘‘অপ্পমত্তকো’’তি ৱুত্তো.

তত্ৰাযং নযো – ইধেকচ্চো ‘‘ন সক্কা উত্তৰিমনুস্সধম্মং অনুল্লপন্তেন কিঞ্চি লদ্ধু’’ন্তিআদীনি চিন্তেত্ৱা আজীৱহেতু উত্তৰিমনুস্সধম্মং ৱা উল্লপতি সঞ্চৰিত্তং ৱা আপজ্জতি, যো তে ৱিহাৰে ৱসতি, সো ভিক্খু অৰহাতিআদিনা নযেন সামন্তজপ্পনং ৱা কৰোতি, অগিলানো ৱা অত্তনো অত্থায পণীতভোজনানি ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জতি, ভিক্খুনী ৱা পন তানি ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা পাটিদেসনীযং আপজ্জতি, যো কোচি দুক্কটৱত্থুকং যংকিঞ্চি সূপোদনৱিঞ্ঞত্তিমেৱ ৱা কৰোতি, অঞ্ঞতৰং ৱা পন পণ্ণত্তিৱীতিক্কমং কৰোন্তো ৱিহৰতি, তমেনং সব্ৰহ্মচাৰী এৱং সঞ্জানন্তি – ‘‘কিং ইমস্স ইমিনা লাভেন লদ্ধেন, যো সাসনে পব্বজিত্ৱা মিচ্ছাজীৱেন জীৱিকং কপ্পেতি, পণ্ণত্তিৱীতিক্কমং কৰোতী’’তি. অত্তনো ধম্মতাযপিস্স এৱং হোতি – ‘‘কিস্স ময্হং ইমিনা লাভেন, য্ৱাহং এৱং স্ৱাক্খাতে ধম্মৱিনযে পব্বজিত্ৱা মিচ্ছাজীৱেন জীৱিকং কপ্পেমি, পণ্ণত্তিৱীতিক্কমং কৰোমী’’তি সল্লক্খেত্ৱা ততো ওৰমতি. এৱং পৰস্স কথাযপি অত্তনো ধম্মতাযপি সল্লক্খেত্ৱা সুপ্পজহো হোতি. তেন ভগৱা ‘‘অপ্পমত্তকো’’তি আহ.

মগ্গে ৱা হি, আনন্দ, পটিপদায ৱাতি লোকুত্তৰমগ্গং পত্ৱা ৱিৱাদো নাম সব্বসো ৱূপসম্মতি, নত্থি অধিগতমগ্গানং ৱিৱাদো. পুব্বভাগমগ্গং পন পুব্বভাগপটিপদঞ্চ সন্ধাযেতং ৱুত্তং.

তত্ৰাযং নযো – এৱং ভিক্খুং মনুস্সা লোকুত্তৰধম্মে সম্ভাৱেন্তি. সো সদ্ধিৱিহাৰিকাদযো আগন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ঠিতে পুচ্ছতি ‘‘কিং আগতত্থা’’তি. মনসিকাতব্বকম্মট্ঠানং পুচ্ছিতুং, ভন্তেতি. নিসীদথ, খণেনেৱ অৰহত্তং পাপেতুং সমত্থকম্মট্ঠানকথং আচিক্খিস্সামীতি ৱত্ৱা ৱদতি – ‘‘ইধ ভিক্খু অত্তনো ৱসনট্ঠানং পৱিসিত্ৱা নিসিন্নো মূলকম্মট্ঠানং মনসি কৰোতি, তস্স তং মনসিকৰোতো ওভাসো উপ্পজ্জতি. অযং পঠমমগ্গো নাম. সো দুতিযং ওভাসঞাণং নিব্বত্তেতি, দুতিযমগ্গো অধিগতো হোতি, এৱং ততিযঞ্চ চতুত্থঞ্চ. এত্তাৱতা মগ্গপ্পত্তো চেৱ ফলপ্পত্তো চ হোতী’’তি. অথ তে ভিক্খূ ‘‘অখীণাসৱো নাম এৱং কম্মট্ঠানং কথেতুং ন সক্কোতি, অদ্ধাযং খীণাসৱো’’তি নিট্ঠং গচ্ছন্তি.

সো অপৰেন সমযেন কালং কৰোতি. সমন্তা ভিক্খাচাৰগামেহি মনুস্সা আগন্ত্ৱা পুচ্ছন্তি ‘‘কেনচি, ভন্তে, থেৰো পঞ্হং পুচ্ছিতো’’তি. উপাসকা পুব্বেৱ থেৰেন পঞ্হো কথিতো অম্হাকন্তি. তে পুপ্ফমণ্ডপং পুপ্ফকূটাগাৰং সজ্জেত্ৱা সুৱণ্ণেন অক্খিপিধানমুখপিধানাদিং কৰিত্ৱা গন্ধমালাদীহি পূজেত্ৱা সত্তাহং সাধুকীড়িকং কীড়েত্ৱা ঝাপেত্ৱা অট্ঠীনি আদায চেতিযং কৰোন্তি. অঞ্ঞে আগন্তুকা ৱিহাৰং আগন্ত্ৱা পাদে ধোৱিত্ৱা ‘‘মহাথেৰং পস্সিস্সাম, কহং, আৱুসো, মহাথেৰো’’তি পুচ্ছন্তি. পৰিনিব্বুতো, ভন্তেতি. দুক্কৰং, আৱুসো, থেৰেন কতং মগ্গফলানি নিব্বত্তেন্তেন, পঞ্হং পুচ্ছিত্থ, আৱুসোতি. ভিক্খূনং কম্মট্ঠানং কথেন্তো ইমিনা নিযামেন কথেসি, ভন্তেতি. ন এসো, আৱুসো, মগ্গো, ৱিপস্সনুপক্কিলেসো নামেস, ন তুম্হে জানিত্থ, পুথুজ্জনো, আৱুসো, থেৰোতি. তে কলহং কৰোন্তা উট্ঠহিত্ৱা ‘‘সকলৱিহাৰে ভিক্খূ চ ভিক্খাচাৰগামেসু মনুস্সা চ ন জানন্তি, তুম্হেযেৱ জানাথ. কতৰমগ্গেন তুম্হে আগতা, কিং ৱো ৱিহাৰদ্ৱাৰে চেতিযং ন দিট্ঠ’’ন্তি. এৱংৱাদীনং পন ভিক্খূনং সতং ৱা, হোতু সহস্সং ৱা, যাৱ তং লদ্ধিং নপ্পজহন্তি, সগ্গোপি মগ্গোপি ৱাৰিতোযেৱ.

অপৰোপি তাদিসোৱ কম্মট্ঠানং কথেন্তো এৱং কথেতি – চিত্তেনেৱ তীসু উদ্ধনেসু তীণি কপল্লানি আৰোপেত্ৱা হেট্ঠা অগ্গিং কত্ৱা চিত্তেনেৱ অত্তনো দ্ৱত্তিংসাকাৰং উপ্পাটেত্ৱা কপল্লেসু পক্খিপিত্ৱা চিত্তেনেৱ দণ্ডকেন পৰিৱত্তেত্ৱা পৰিৱত্তেত্ৱা ভজ্জিতব্বং, যা ঝাযমানে ছাৰিকা হোতি, সা মুখৱাতেন পলাসেতব্বা. এত্তকেন ধূতপাপো নামেস সমণো হোতি. সেসং পুৰিমনযেনেৱ ৱিত্থাৰেতব্বং.

অপৰো এৱং কথেতি – চিত্তেনেৱ মহাচাটিং ঠপেত্ৱা মত্থুং যোজেত্ৱা চিত্তেনেৱ অত্তনো দ্ৱত্তিংসাকাৰং উপ্পাটেত্ৱা তত্থ পক্খিপিত্ৱা মত্থুং ওতাৰেত্ৱা মন্থিতব্বং. মথিযমানং ৱিলীযতি, ৱিলীনে উপৰি ফেণো উগ্গচ্ছতি. সো ফেণো পৰিভুঞ্জিতব্বো. এত্তাৱতা ৱো অমতং পৰিভুত্তং নাম ভৱিস্সতি. ইতো পৰং ‘‘অথ তে ভিক্খূ’’তিআদি সব্বং পুৰিমনযেনেৱ ৱিত্থাৰেতব্বং.

৪৪. ইদানি যো এৱং ৱিৱাদো উপ্পজ্জেয্য, তস্স মূলং দস্সেন্তো ছযিমানীতিআদিমাহ. তত্থ অগাৰৱোতি গাৰৱৱিৰহিতো. অপ্পতিস্সোতি অপ্পতিস্সযো অনীচৱুত্তি. এত্থ পন যো ভিক্খু সত্থৰি ধৰমানে তীসু কালেসু উপট্ঠানং ন যাতি, সত্থৰি অনুপাহনে চঙ্কমন্তে সউপাহনো চঙ্কমতি, নীচে চঙ্কমে চঙ্কমন্তে উচ্চে চঙ্কমে চঙ্কমতি, হেট্ঠা ৱসন্তে উপৰি ৱসতি, সত্থু দস্সনট্ঠানে উভো অংসে পাৰুপতি, ছত্তং ধাৰেতি, উপাহনং ধাৰেতি, ন্হানতিত্থে উচ্চাৰং ৱা পস্সাৱং ৱা কৰোতি, পৰিনিব্বুতে ৱা পন চেতিযং ৱন্দিতুং ন গচ্ছতি, চেতিযস্স পঞ্ঞাযনট্ঠানে সত্থুদস্সনট্ঠানে ৱুত্তং সব্বং কৰোতি, অঞ্ঞেহি চ ভিক্খূহি ‘‘কস্মা এৱং কৰোসি, ন ইদং ৱট্টতি, সম্মাসবুদ্ধস্স নাম লজ্জিতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তে ‘‘তূণ্হী হোতি, কিং বুদ্ধো বুদ্ধোতি ৱদসী’’তি ভণতি, অযং সত্থৰি অগাৰৱো নাম.

যো পন ধম্মস্সৱনে সঙ্ঘুট্ঠে সক্কচ্চং ন গচ্ছতি, সক্কচ্চং ধম্মং ন সুণাতি, নিদ্দাযতি ৱা সল্লপেন্তো ৱা নিসীদতি, সক্কচ্চং ন গণ্হাতি ন ধাৰেতি, ‘‘কিং ধম্মে অগাৰৱং কৰোসী’’তি ৱুত্তে ‘‘তুণ্হী হোতি, ধম্মো ধম্মোতি ৱদসি, কিং ধম্মো নামা’’তি ৱদতি, অযং ধম্মে অগাৰৱো নাম.

যো পন থেৰেন ভিক্খুনা অনজ্ঝিট্ঠো ধম্মং দেসেতি, নিসীদতি পঞ্হং কথেতি, ৱুড্ঢে ভিক্খূ ঘট্টেন্তো গচ্ছতি, তিট্ঠতি নিসীদতি, দুস্সপল্লত্থিকং ৱা হত্থপল্লত্থিকং ৱা কৰোতি, সঙ্ঘমজ্ঝে উভো অংসে পাৰুপতি, ছত্তুপাহনং ধাৰেতি, ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স লজ্জিতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তেপি ‘‘তুণ্হী হোতি, সঙ্ঘো সঙ্ঘোতি ৱদসি, কিং সঙ্ঘো, মিগসঙ্ঘো অজসঙ্ঘো’’তিআদীনি ৱদতি, অযং সঙ্ঘে অগাৰৱো নাম. একভিক্খুস্মিম্পি হি অগাৰৱে কতে সঙ্ঘে কতোযেৱ হোতি. তিস্সো সিক্খা পন অপৰিপূৰযমানোৱ সিক্খায ন পৰিপূৰকাৰী নাম.

অজ্ঝত্তং ৱাতি অত্তনি ৱা অত্তনো পৰিসায ৱা. বাহিদ্ধাতি পৰস্মিং ৱা পৰস্স পৰিসায ৱা.

৪৬. ইদানি অযং ছ ঠানানি নিস্সায উপ্পন্নৱিৱাদো ৱড্ঢন্তো যানি অধিকৰণানি পাপুণাতি, তানি দস্সেতুং চত্তাৰিমানীতিআদিমাহ. তত্থ ৱূপসমনত্থায পৱত্তমানেহি সমথেহি অধিকাতব্বানীতি অধিকৰণানি. ৱিৱাদোৱ অধিকৰণং ৱিৱাদাধিকৰণং. ইতৰেসুপি এসেৱ নযো.

ইদানি ইমানিপি চত্তাৰি অধিকৰণানি পত্ৱা উপৰি ৱড্ঢেন্তো সো ৱিৱাদো যেহি সমথেহি ৱূপসম্মতি, তেসং দস্সনত্থং সত্ত খো পনিমেতিআদিমাহ. তত্থ অধিকৰণানি সমেন্তি ৱূপসমেন্তীতি অধিকৰণসমথা. উপ্পন্নুপ্পন্নানন্তি উপ্পন্নানং উপ্পন্নানং. অধিকৰণানন্তি এতেসং ৱিৱাদাধিকৰণাদীনং চতুন্নং. সমথায ৱূপসমাযাতি সমনত্থঞ্চেৱ ৱূপসমনত্থঞ্চ. সম্মুখাৱিনযো দাতব্বো…পে… তিণৱত্থাৰকোতি ইমে সত্ত সমথা দাতব্বা.

তত্ৰাযং ৱিনিচ্ছযকথা – অধিকৰণেসু তাৱ ধম্মোতি ৱা অধম্মোতি ৱাতি অট্ঠাৰসহি ৱত্থূহি ৱিৱদন্তানং ভিক্খূনং যো ৱিৱাদো, ইদং ৱিৱাদাধিকৰণং নাম. সীলৱিপত্তিযা ৱা আচাৰদিট্ঠিআজীৱৱিপত্তিযা ৱা অনুৱদন্তানং যো অনুৱাদো উপৱদনা চেৱ চোদনা চ, ইদং অনুৱাদাধিকৰণং নাম. মাতিকাযং আগতা পঞ্চ ৱিভঙ্গে দ্ৱেতি সত্ত আপত্তিক্খন্ধা আপত্তাধিকৰণং নাম. যং সঙ্ঘস্স অপলোকনাদীনং চতুন্নং কম্মানং কৰণং, ইদং কিচ্চাধিকৰণং নাম.

তত্থ ৱিৱাদাধিকৰণং দ্ৱীহি সমথেহি সম্মতি সম্মুখাৱিনযেন চ যেভুয্যসিকায চ. সম্মুখাৱিনযেনেৱ সম্মমানং যস্মিং ৱিহাৰে উপ্পন্নং, তস্মিংযেৱ ৱা, অঞ্ঞত্থ ৱূপসমেতুং গচ্ছন্তানং অন্তৰামগ্গে ৱা, যত্থ গন্ত্ৱা সঙ্ঘস্স নিয্যাতিতং, তত্থ সঙ্ঘেন ৱা গণেন ৱা ৱূপসমেতুং অসক্কোন্তে তত্থেৱ উব্বাহিকায সম্মতপুগ্গলেহি ৱা ৱিনিচ্ছিতং সম্মতি. এৱং সম্মমানে পন তস্মিং যা সঙ্ঘসম্মুখতা ধম্মসম্মুখতা, ৱিনযসম্মুখতা, পুগ্গলসম্মুখতা, অযং সম্মুখাৱিনযো নাম.

তত্থ চ কাৰকসঙ্ঘস্স সামগ্গিৱসেন সম্মুখীভাৱো সঙ্ঘসম্মুখতা. সমেতব্বস্স ৱত্থুনো ভূততা ধম্মসম্মুখতা. যথা তং সমেতব্বং, তথেৱ সমনং ৱিনযসম্মুখতা. যো চ ৱিৱদতি, যেন চ ৱিৱদতি, তেসং উভিন্নং অত্তপচ্চত্থিকানং সম্মুখীভাৱো পুগ্গলসম্মুখতা. উব্বাহিকায ৱূপসমে পনেত্থ সঙ্ঘসম্মুখতা পৰিহাযতি. এৱং তাৱ সম্মুখাৱিনযেনেৱ সম্মতি.

সচে পনেৱম্পি ন সম্মতি, অথ নং উব্বাহিকায সম্মতা ভিক্খূ ‘‘ন মযং সক্কোম ৱূপসমেতু’’ন্তি সঙ্ঘস্সেৱ নিয্যাতেন্তি. ততো সঙ্ঘো পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং ভিক্খুং সলাকগ্গাহকং সম্মন্নিত্ৱা তেন গুড়্হকৱিৱটকসকণ্ণজপ্পকেসু তীসু সলাকগ্গাহেসু অঞ্ঞতৰৱসেন সলাকং গাহেত্ৱা সন্নিপতিতপৰিসায ধম্মৱাদীনং যেভুয্যতায যথা তে ধম্মৱাদিনো ৱদন্তি, এৱং ৱূপসন্তং অধিকৰণং সম্মুখাৱিনযেন চ যেভুয্যসিকায চ ৱূপসন্তং হোতি. তত্থ সম্মুখাৱিনযো ৱুত্তনযো এৱ. যং পন যেভুয্যসিকায কম্মস্স কৰণং, অযং যেভুয্যসিকা নাম. এৱং ৱিৱাদাধিকৰণং দ্ৱীহি সমথেহি সম্মতি.

অনুৱাদাধিকৰণং চতূহি সমথেহি সম্মতি সম্মুখাৱিনযেন চ সতিৱিনযেন চ অমূড়্হৱিনযেন চ তস্সপাপিযসিকায চ. সম্মুখাৱিনযেনেৱ সম্মমানং যো চ অনুৱদতি, যঞ্চ অনুৱদতি, তেসং ৱচনং সুত্ৱা, সচে কাচি আপত্তি নত্থি, উভো খমাপেত্ৱা, সচে অত্থি, অযং নামেত্থ আপত্তীতি এৱং ৱিনিচ্ছিতং ৱূপসম্মতি. তত্থ সম্মুখাৱিনযলক্খণং ৱুত্তনযমেৱ.

যদা পন খীণাসৱস্স ভিক্খুনো অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা অনুদ্ধংসিতস্স সতিৱিনযং যাচমানস্স সঙ্ঘো ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন সতিৱিনযং দেতি, তদা সম্মুখাৱিনযেন চ সতিৱিনযেন চ ৱূপসন্তং হোতি. দিন্নে পন সতিৱিনযে পুন তস্মিং পুগ্গলে কস্সচি অনুৱাদো ন ৰুহতি.

যদা উম্মত্তকো ভিক্খু উম্মাদৱসেন কতে অস্সামণকে অজ্ঝাচাৰে ‘‘সৰতাযস্মা এৱৰূপিং আপত্তি’’ন্তি ভিক্খূহি ৱুচ্চমানো – ‘‘উম্মত্তকেন মে, আৱুসো, এতং কতং, নাহং তং সৰামী’’তি ভণন্তোপি ভিক্খূহি চোদিযমানোৱ পুন অচোদনত্থায অমূড়্হৱিনযং যাচতি, সঙ্ঘো চস্স ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন অমূড়্হৱিনযং দেতি, তদা সম্মুখাৱিনযেন চ অমূড়্হৱিনযেন চ ৱূপসন্তং হোতি. দিন্নে পন অমূড়্হৱিনযে পুন তস্মিং পুগ্গলে কস্সচি তপ্পচ্চযা অনুৱাদো ন ৰুহতি.

যদা পন পাৰাজিকেন ৱা পাৰাজিকসামন্তেন ৱা চোদিযমানস্স অঞ্ঞেনাঞ্ঞং পটিচৰতো পাপুস্সন্নতায পাপিযস্স পুগ্গলস্স – ‘‘সচাযং অচ্ছিন্নমূলো ভৱিস্সতি, সম্মা ৱত্তিত্ৱা ওসাৰণং লভিস্সতি, সচে ছিন্নমূলো, অযমেৱস্স নাসনা ভৱিস্সতী’’তি মঞ্ঞমানো সঙ্ঘো ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন তস্সপাপিযসিকং কৰোতি, তদা সম্মুখাৱিনযেন চ তস্স পাপিযসিকায চ ৱূপসন্তং হোতি. এৱং অনুৱাদাধিকৰণং চতূহি সমথেহি সম্মতি.

আপত্তাধিকৰণং তীহি সমথেহি সম্মতি সম্মুখাৱিনযেন চ পটিঞ্ঞাতকৰণেন চ তিণৱত্থাৰকেন চ. তস্স সম্মুখাৱিনযেনেৱ ৱূপসমো নত্থি. যদা পন একস্স ৱা ভিক্খুনো সন্তিকে সঙ্ঘগণমজ্ঝেসু ৱা ভিক্খু লহুকং আপত্তিং দেসেতি, তদা আপত্তাধিকৰণং সম্মুখাৱিনযেন চ পটিঞ্ঞাতকৰণেন চ ৱূপসম্মতি. তত্থ সম্মুখাৱিনযো তাৱ যো চ দেসেতি, যস্স চ দেসেতি, তেসং সম্মুখতা. সেসং ৱুত্তনযমেৱ. পুগ্গলস্স চ গণস্স চ দেসনাকালে সঙ্ঘসম্মুখতা পৰিহাযতি. যং পনেত্থ ‘‘অহং, ভন্তে, ইত্থন্নামং আপত্তিং অপন্নো’’তি চ, আম ‘‘পস্সামী’’তি চ পটিঞ্ঞাতায ‘‘আযতিং সংৱৰেয্যাসী’’তি কৰণং, তং পটিঞ্ঞাতকৰণং নাম. সঙ্ঘাদিসেসে পৰিৱাসাদিযাচনা পটিঞ্ঞা, পৰিৱাসাদীনং দানং পটিঞ্ঞাতকৰণং নাম.

দ্ৱেপক্খজাতা পন ভণ্ডনকাৰকা ভিক্খূ বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচাৰং চৰিত্ৱা পুন লজ্জিধম্মে উপ্পন্নে ‘‘সচে মযং ইমাহি আপত্তীহি অঞ্ঞমঞ্ঞং কাৰেস্সাম, সিযাপি তং অধিকৰণং কক্খড়ত্তায সংৱত্তেয্যা’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং আপত্তিযা কাৰাপনে দোসং দিস্ৱা যদা তিণৱত্থাৰককম্মং কৰোন্তি, তদা আপত্তাধিকৰণং সম্মুখাৱিনযেন চ তিণৱত্থাৰকেন চ সম্মতি. তত্ৰ হি যত্তকা হত্থপাসুপগতা ‘‘ন মে তং খমতী’’তি এৱং দিট্ঠাৱিকম্মং অকত্ৱা ‘‘দুক্কটং কম্মং পুন কাতব্বং কম্ম’’ন্তি ন উক্কোটেন্তি, নিদ্দম্পি ওক্কন্তা হোন্তি, সব্বেসম্পি ঠপেত্ৱা থুল্লৱজ্জঞ্চ গিহিপটিসংযুত্তঞ্চ সব্বাপত্তিযো ৱুট্ঠহন্তি. এৱং আপত্তাধিকৰণং তীহি সমথেহি সম্মতি. কিচ্চাধিকৰণং একেন সমথেন সম্মতি সম্মুখাৱিনযেনেৱ.

ইমানি চত্তাৰি অধিকৰণানি যথানুৰূপং ইমেহি সত্তহি সমথেহি সম্মন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘উপ্পন্নুপ্পন্নানং অধিকৰণানং সমথায ৱূপসমায সম্মুখাৱিনযো দাতব্বো…পে… তিণৱত্থাৰকো’’তি. অযমেত্থ ৱিনিচ্ছযনযো, ৱিত্থাৰো পন সমথক্খন্ধকে (চূড়ৱ. ১৮৫) আগতোযেৱ. ৱিনিচ্ছযোপিস্স সমন্তপাসাদিকায ৱুত্তো.

৪৭. যো পনাযং ইমস্মিং সুত্তে ‘‘ইধানন্দ, ভিক্খূ ৱিৱদন্তী’’তিআদিকো ৱিত্থাৰো ৱুত্তো, সো এতেন নযেন সঙ্খেপতোৱ ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো. তত্থ ধম্মোতিআদীসু সুত্তন্তপৰিযাযেন তাৱ দস কুসলকম্মপথা ধম্মো, অকুসলকম্মপথা অধম্মো. তথা ‘‘চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’’তি হেট্ঠা আগতা সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মা, তযো সতিপট্ঠানা তযো সম্মপ্পধানা তযো ইদ্ধিপাদা ছ ইন্দ্ৰিযানি ছ বলানি অট্ঠ বোজ্ঝঙ্গা নৱঙ্গিকো মগ্গো চাতি, চত্তাৰো উপাদানা পঞ্চ নীৱৰণানীতিআদযো সঙ্কলিট্ঠধম্মা চাতি অযং অধম্মো.

তত্থ যংকিঞ্চি একং অধম্মকোট্ঠাসং গহেত্ৱা ‘‘ইমং অধম্মং ধম্মোতি কৰিস্সাম, এৱং অম্হাকং আচৰিযকুলং নিয্যানিকং ভৱিস্সতি, মযঞ্চ লোকে পাকটা ভৱিস্সামা’’তি তং অধম্মং ‘‘ধম্মো অয’’ন্তি কথেন্তা ধম্মোতি ৱিৱদন্তি. তত্থেৱ ধম্মকোট্ঠাসেসু একং গহেত্ৱা ‘‘অধম্মো অয’’ন্তি কথেন্তা অধম্মোতি ৱিৱদন্তি.

ৱিনযপৰিযাযেন পন ভূতেন ৱত্থুনা চোদেত্ৱা সাৰেত্ৱা যথাপটিঞ্ঞায কাতব্বকম্মং ধম্মো নাম, অভূতেন পন ৱত্থুনা অচোদেত্ৱা অসাৰেত্ৱা অপটিঞ্ঞায কতব্বকম্মং অধম্মো নাম. তেসুপি অধম্মং ‘‘ধম্মো অয’’ন্তি কথেন্তা ধম্মোতি ৱিৱদন্তি, ‘‘অধম্মো অয’’ন্তি কথেন্তা অধম্মোতি ৱিৱদন্তি.

সুত্তন্তপৰিযাযেন পন ৰাগৱিনযো দোসৱিনযো মোহৱিনযো সংৱৰো পহানং পটিসঙ্খাতি অযং ৱিনযো নাম, ৰাগাদীনং অৱিনযো অসংৱৰো অপ্পহানং অপ্পটিসঙ্খাতি অযং অৱিনযো নাম. ৱিনযপৰিযাযেন ৱত্থুসম্পত্তি ঞত্তিসম্পত্তি অনুসাৱনসম্পত্তি সীমসম্পতি পৰিসসম্পত্তীতি অযং ৱিনযো নাম, ৱত্থুৱিপত্তি…পে… পৰিসৱিপত্তীতি অযং অৱিনযো নাম. তেসুপি যংকিঞ্চি অৱিনযং ‘‘ৱিনযো অয’’ন্তি কথেন্তা ৱিনযোতি ৱিৱদন্তি, ৱিনযং অৱিনযোতি কথেন্তা অৱিনযোতি ৱিৱদন্তি.

ধম্মনেত্তি সমনুমজ্জিতব্বাতি ধম্মৰজ্জু অনুমজ্জিতব্বা ঞাণেন ঘংসিতব্বা উপপৰিক্খিতব্বা. সা পনেসা ধম্মনেত্তি ‘‘ইতি খো ৱচ্ছ ইমে দস ধম্মা অকুসলা দস ধম্মা কুসলা’’তি এৱং মহাৱচ্ছগোত্তসুত্তে (ম. নি. ২.১৯৪) আগতাতি ৱুত্তা. সা এৱ ৱা হোতু, যো ৱা ইধ ধম্মোতি চ ৱিনযো চ ৱুত্তো. যথা তত্থ সমেতীতি যথা তায ধম্মনেত্তিযা সমেতি, ‘‘ধম্মো ধম্মোৱ হোতি, অধম্মো অধম্মোৱ, ৱিনযো ৱিনযোৱ হোতি, অৱিনযো অৱিনযোৱ’’. তথা তন্তি এৱং তং অধিকৰণং ৱূপসমেতব্বং. একচ্চানং অধিকৰণানন্তি ইধ ৱিৱাদাধিকৰণমেৱ দস্সিতং, সম্মুখাৱিনযো পন ন কিস্মিঞ্চি অধিকৰণে ন লব্ভতি.

৪৮. তং পনেতং যস্মা দ্ৱীহি সমথেহি সম্মতি সম্মুখাৱিনযেন চ যেভুয্যসিকায চ, তস্মা হেট্ঠা মাতিকায ঠপিতানুক্কমেন ইদানি সতিৱিনযস্স ৱাৰে পত্তেপি তং অৱত্ৱা ৱিৱাদাধিকৰণযেৱ তাৱ দুতিযসমথং দস্সেন্তো কথঞ্চানন্দ, যেভুয্যসিকাতিআদিমাহ. তত্থ বহুতৰাতি অন্তমসো দ্ৱীহি তীহিপি অতিৰেকতৰা. সেসমেত্থ হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

৪৯. ইদানি হেট্ঠা অৱিত্থাৰিতং সতিৱিনযং আদিং কত্ৱা ৱিত্থাৰিতাৱসেসসমথে পটিপাটিযা ৱিত্থাৰেতুং কথঞ্চানন্দ, সতিৱিনযোতিআদিমাহ. তত্থ পাৰাজিকসামন্তেন ৱাতি দ্ৱে সামন্তানি খন্ধসামন্তঞ্চ আপত্তিসামন্তঞ্চ. তত্থ পাৰাজিকাপত্তিক্খন্ধো সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিক্খন্ধো থুল্লচ্চয-পাচিত্তিয-পাটিদেসনীয-দুক্কট-দুব্ভাসিতাপত্তিক্খন্ধোতি এৱং পুৰিমস্স পচ্ছিমখন্ধং খন্ধসামন্তং নাম হোতি. পঠমপাৰাজিকস্স পন পুব্বভাগে দুক্কটং, সেসানং থুল্লচ্চযন্তি ইদং আপত্তিসামন্তং নাম. তত্থ খন্ধসামন্তে পাৰাজিকসামন্তং গৰুকাপত্তি নাম হোতি. সৰতাযস্মাতি সৰতু আযস্মা. একচ্চানং অধিকৰণানন্তি ইধ অনুৱাদাধিকৰণমেৱ দস্সিতং.

৫০. ভাসিতপৰিক্কন্তন্তি ৱাচায ভাসিতং কাযেন চ পৰিক্কন্তং, পৰক্কমিত্ৱা কতন্তি অত্থো. একচ্চানন্তি ইধাপি অনুৱাদাধিকৰণমেৱ অধিপ্পেতং. পটিঞ্ঞাতকৰণে ‘‘একচ্চান’’ন্তি আপত্তাধিকৰণং দস্সিতং.

৫২. দৱাতি সহসা. ৰৱাতি অঞ্ঞং ভণিতুকামেন অঞ্ঞং ৱুত্তং. এৱং খো, আনন্দ, তস্সপাপিযসিকা হোতীতি তস্সপুগ্গলস্স পাপুস্সন্নতা পাপিযসিকা হোতি. ইমিনা কম্মস্স ৱত্থু দস্সিতং. এৱৰূপস্স হি পুগ্গলস্স কম্মং কাত্তব্বং. কম্মেন হি অধিকৰণস্স ৱূপসমো হোতি, ন পুগ্গলস্স পাপুস্সন্নতায. ইধাপি চ অনুৱাদাধিকৰণমেৱ অধিকৰণন্তি ৱেদিতব্বং.

৫৩. কথঞ্চানন্দ, তিণৱত্থাৰকোতি এত্থ ইদং কম্মং তিণৱত্থাৰকসদিসত্তা তিণৱত্থাৰকোতি ৱুত্তং. যথা হি গূথং ৱা মুত্তং ৱা ঘট্টিযমানং দুগ্গন্ধতায বাধতি, তিণেহি অৱত্থৰিত্ৱা সুপ্পটিচ্ছাদিতস্স পনস্স সো গন্ধো ন বাধতি, এৱমেৱ যং অধিকৰণং মূলানুমূলং গন্ত্ৱা ৱূপসমিযমানং কক্খড়ত্তায ৱাড়ত্তায ভেদায সংৱত্ততি, তং ইমিনা কম্মেন ৱূপসন্তং গূথং ৱিয তিণৱত্থাৰকেন পটিচ্ছন্নং ৱূপসন্তং হোতীতি ইদং কম্মং তিণৱত্থাৰকসদিসত্তা তিণৱত্থাৰকোতি ৱুত্তং. তস্স ইধানন্দ, ভিক্খূনং ভণ্ডনজাতানন্তিআদিৱচনেন আকাৰমত্তমেৱ দস্সিতং, খন্ধকে আগতাযেৱ পনেত্থ কম্মৱাচা পমাণং. ঠপেত্ৱা থুল্লৱজ্জং ঠপেত্ৱা গিহিপটিসংযুত্তন্তি. এত্থ পন থুল্লৱজ্জন্তি থূল্লৱজ্জং পাৰাজিকঞ্চেৱ সঙ্ঘাদিসেসঞ্চ. গিহিপটিসংযুত্তন্তি গিহীনং হীনেন খুংসনৱম্ভনধম্মিকপটিস্সৱেসু আপন্না আপত্তি. অধিকৰণানন্তি ইধ আপত্তাধিকৰণমেৱ ৱেদিতব্বং. কিচ্চাধিকৰণস্স পন ৱসেন ইধ ন কিঞ্চি ৱুত্তং. কিঞ্চাপি ন ৱুত্তং, সম্মুখাৱিনযেনেৱ পনস্স ৱূপসমো হোতীতি ৱেদিতব্বো.

৫৪. ছযিমে, আনন্দ, ধম্মা সাৰণীযাতি হেট্ঠা কলহৱসেন সুত্তং আৰদ্ধং, উপৰি সাৰণীযধম্মা আগতা. ইতি যথানুসন্ধিনাৱ দেসনা গতা হোতি. হেট্ঠা কোসম্বিযসুত্তে (ম. নি. ১.৪৯৮-৫০০) পন সোতাপত্তিমগ্গসম্মাদিট্ঠি কথিতা, ইমস্মিং সুত্তে সোতাপত্তিফলসম্মাদিট্ঠি ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা. অণুন্তি অপ্পসাৱজ্জং. থূলন্তি মহাসাৱজ্জং. সেসমেত্থ উত্তানমেৱাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

সামগামসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. সুনক্খত্তসুত্তৱণ্ণনা

৫৫. এৱং মে সুতন্তি সুনক্খত্তসুত্তং. তত্থ অঞ্ঞাতি অৰহত্তং. ব্যাকতাতি খীণা জাতীতিআদীহি চতূহি পদেহি কথিতা. অধিমানেনাতি অপ্পত্তে পত্তসঞ্ঞিনো, অনধিগতে অধিগতসঞ্ঞিনো হুত্ৱা অধিগতং অম্হেহীতি মানেন ব্যাকৰিংসু.

৫৬. এৱঞ্চেত্থ সুনক্খত্ত তথাগতস্স হোতীতি সুনক্খত্ত এত্থ এতেসং ভিক্খূনং পঞ্হব্যাকৰণে – ‘‘ইদং ঠানং এতেসং অৱিভূতং অন্ধকাৰং, তেনিমে অনধিগতে অধিগতসঞ্ঞিনো, হন্দ নেসং ৱিসোধেত্ৱা পাকটং কত্ৱা ধম্মং দেসেমী’’তি, এৱঞ্চ তথাগতস্স হোতি. অথ চ পনিধেকচ্চে…পে… তস্সপি হোতি অঞ্ঞথত্তন্তি ভগৱা পটিপন্নকানং ধম্মং দেসেতি. যত্থ পন ইচ্ছাচাৰে ঠিতা একচ্চে মোঘপুৰিসা হোন্তি, তত্ৰ ভগৱা পস্সতি – ‘‘ইমে ইমং পঞ্হং উগ্গহেত্ৱা অজানিত্ৱাৱ জানন্তা ৱিয অপ্পত্তে পত্তসঞ্ঞিনো হুত্ৱা গামনিগমাদীসু ৱিসেৱমানা ৱিচৰিস্সন্তি, তং নেসং ভৱিস্সতি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযা’’তি এৱমস্সাযং ইচ্ছাচাৰে ঠিতানং কাৰণা পটিপন্নকানম্পি অত্থায ‘‘ধম্মং দেসিস্সামী’’তি উপ্পন্নস্স চিত্তস্স অঞ্ঞথাভাৱো হোতি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং.

৫৮. লোকামিসাধিমুত্তোতি ৱট্টামিস-কামামিস-লোকামিসভূতেসু পঞ্চসু কামগুণেসু অধিমুত্তো তন্নিন্নো তগ্গৰুকো তপ্পব্ভাৰো. তপ্পতিৰূপীতি কামগুণসভাগা. আনেঞ্জপটিসংযুত্তাযাতি আনেঞ্জসমাপত্তিপটিসংযুত্তায. সংসেয্যাতি কথেয্য. আনেঞ্জসংযোজনেন হি খো ৱিসংযুত্তোতি আনেঞ্জসমাপত্তিসংযোজনেন ৱিসংসট্ঠো. লোকামিসাধিমুত্তোতি এৱৰূপো হি লূখচীৱৰধৰো মত্তিকাপত্তং আদায অত্তনো সদিসেহি কতিপযেহি সদ্ধিং পচ্চন্তজনপদং গচ্ছতি, গামং পিণ্ডায পৱিট্ঠকালে মনুস্সা দিস্ৱা ‘‘মহাপংসুকুলিকা আগতা’’তি যাগুভত্তাদীনি সম্পাদেত্ৱা সক্কচ্চং দানং দেন্তি, ভত্তকিচ্চে নিট্ঠিতে অনুমোদনং সুত্ৱা – ‘‘স্ৱেপি, ভন্তে, ইধেৱ পিণ্ডায পৱিসথা’’তি ৱদন্তি. অলং উপাসকা, অজ্জাপি ৱো বহূনং দিন্নন্তি. তেন হি, ভন্তে, অন্তোৱস্সং ইধ ৱসেয্যাথাতি অধিৱাসেত্ৱা ৱিহাৰমগ্গং পুচ্ছিত্ৱা ৱিহাৰং গচ্ছন্তি. তত্থ সেনাসনং গহেত্ৱা পত্তচীৱৰং পটিসামেন্তি. সাযং একো আৱাসিকো তে ভিক্খূ পুচ্ছতি ‘‘কত্থ পিণ্ডায চৰিত্থা’’তি? অসুকগামেতি. ভিক্খাসম্পন্নাতি? আম এৱৰূপা নাম মনুস্সানং সদ্ধা হোতি. ‘‘অজ্জেৱ নু খো এতে এদিসা, নিচ্চম্পি এদিসা’’তি? সদ্ধা তে মনুস্সা নিচ্চম্পি এদিসা, তে নিস্সাযেৱ অযং ৱিহাৰো ৱড্ঢতীতি. ততো তে পংসুকুলিকা পুনপ্পুনং তেসং ৱণ্ণং কথেন্তি, দিৱসাৱসেসং কথেত্ৱা ৰত্তিম্পি কথেন্তি. এত্তাৱতা ইচ্ছাচাৰে ঠিতস্স সীসং নিক্খন্তং হোতি উদৰং ফালিতং. এৱং লোকামিসাধিমুত্তো ৱেদিতব্বো.

৫৯. ইদানি আনেঞ্জসমাপত্তিলাভিং অধিমানিকং দস্সেন্তো ঠানং খো পনেতন্তিআদিমাহ. আনেঞ্জাধিমুত্তস্সাতি কিলেসসিঞ্চনৱিৰহিতাসু হেট্ঠিমাসু ছসু সমাপত্তীসু অধিমুত্তস্স তন্নিন্নস্স তগ্গৰুনো তপ্পব্ভাৰস্স. সে পৱুত্তেতি তং পৱুত্তং. ছ সমাপত্তিলাভিনো হি অধিমানিকস্স পঞ্চকামগুণামিসবন্ধনা পতিতপণ্ডুপলাসো ৱিয উপট্ঠাতি. তেনেতং ৱুত্তং.

৬০. ইদানি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি লাভিনো অধিমানিকস্স নিঘংসং দস্সেতুং ঠানং খো পনাতিআদিমাহ. তত্থ দ্ৱেধা ভিন্নাতি মজ্ঝে ভিন্না. অপ্পটিসন্ধিকাতি খুদ্দকা মুট্ঠিপাসাণমত্তা জতুনা ৱা সিলেসেন ৱা অল্লীযাপেত্ৱা পটিসন্ধাতুং সক্কা. মহন্তং পন কুটাগাৰপ্পমাণং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. সে ভিন্নেতি তং ভিন্নং. উপৰি সমাপত্তিলাভিনো হি হেট্ঠাসমাপত্তি দ্ৱেধাভিন্না সেলা ৱিয হোতি, তং সমাপজ্জিস্সামীতি চিত্তং ন উপ্পজ্জতি. তেনেতং ৱুত্তং.

৬১. ইদানি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনলাভিনো অধিমানিকস্স চ নিঘংসং দস্সেন্তো ঠানং খো পনাতিআদিমাহ. তত্থ সে ৱন্তেতি তং ৱন্তং. অট্ঠসমাপত্তিলাভিনো হি হেট্ঠাসমাপত্তিযো ৱন্তসদিসা হুত্ৱা উপট্ঠহন্তি, পুন সমাপজ্জিস্সামীতি চিত্তং ন উপ্পজ্জতি. তেনেতং ৱুত্তং.

৬২. ইদানি খীণাসৱস্স নিঘংসং দস্সেন্তো ঠানং খো পনাতিআদিমাহ. তত্থ সে উচ্ছিন্নমূলেতি সো উচ্ছিন্নমূলো. উপৰি সমাপত্তিলাভিনো হি হেট্ঠাসমাপত্তি মূলচ্ছিন্নতালো ৱিয উপট্ঠাতি, তং সমাপজ্জিস্সামীতি চিত্তং ন উপ্পজ্জতি. তেনেতং ৱুত্তং.

৬৩. ঠানং খো পনাতি পাটিযেক্কো অনুসন্ধি. হেট্ঠা হি সমাপত্তিলাভিনো অধিমানিকস্সপি খীণাসৱস্সপি নিঘংসো কথিতো, সুক্খৱিপস্সকস্স পন অধিমানিকস্সপি খীণাসৱস্সপি ন কথিতো. তেসং দ্ৱিন্নম্পি নিঘংসং দস্সেতুং ইমং দেসনং আৰভি. তং পন পটিক্খিত্তং. সমাপত্তিলাভিনো হি অধিমানিকস্স নিঘংসে কথিতে সুক্খৱিপস্সকস্সপি অধিমানিকস্স কথিতোৱ হোতি, সমাপত্তিলাভিনো চ খীণাসৱস্স কথিতে সুক্খৱিপস্সকখীণাসৱস্স কথিতোৱ হোতি. এতেসং পন দ্ৱিন্নং ভিক্খূনং সপ্পাযাসপ্পাযং কথেতুং ইমং দেসনং আৰভি.

তত্থ সিযা – পুথুজ্জনস্স তাৱ আৰম্মণং অসপ্পাযং হোতু, খীণাসৱস্স কথং অসপ্পাযন্তি. যদগ্গেন পুথুজ্জনস্স অসপ্পাযং, তদগ্গেন খীণাসৱস্সাপি অসপ্পাযমেৱ. ৱিসং নাম জানিত্ৱা খাদিতম্পি অজানিত্ৱা খাদিতম্পি ৱিসমেৱ. ন হি খীণাসৱেনপি ‘‘অহং খীণাসৱো’’তি অসংৱুতেন ভৱিতব্বং. খীণাসৱেনপি যুত্তপযুত্তেনেৱ ভৱিতুং ৱট্টতি.

৬৪. তত্থ সমণেনাতি বুদ্ধসমণেন. ছন্দৰাগব্যাপাদেনাতি সো অৱিজ্জাসঙ্খাতো ৱিসদোসো ছন্দৰাগেন চ ব্যাপাদেন চ ৰুপ্পতি কুপ্পতি. অসপ্পাযানীতি অৱড্ঢিকৰানি আৰম্মণানি. অনুদ্ধংসেয্যাতি সোসেয্য মিলাপেয্য. সউপাদিসেসন্তি সগহণসেসং, উপাদিতব্বং গণ্হিতব্বং ইধ উপাদীতি ৱুত্তং. অনলঞ্চ তে অন্তৰাযাযাতি জীৱিতন্তৰাযং তে কাতুং অসমত্থং. ৰজোসূকন্তি ৰজো চ ৱীহিসুকাদি চ সূকং. অসু চ ৱিসদোসোতি সো চ ৱিসদোসো. তদুভযেনাতি যা সা অসপ্পাযকিৰিযা চ যো ৱিসদোসো চ, তেন উভযেন. পুথুত্তন্তি মহন্তভাৱং.

এৱমেৱ খোতি এত্থ সউপাদানসল্লুদ্ধাৰো ৱিয অপ্পহীনো অৱিজ্জাৱিসদোসো দট্ঠব্বো, অসপ্পাযকিৰিযায ঠিতভাৱো ৱিয ছসু দ্ৱাৰেসু অসংৱুতকালো, তদুভযেন ৱণে পুথুত্তং গতে মৰণং ৱিয সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তনং, মৰণমত্তং দুক্খং ৱিয অঞ্ঞতৰায গৰুকায সংকিলিট্ঠায আপত্তিযা আপজ্জনং দট্ঠব্বং. সুক্কপক্খেপি ইমিনাৱ নযেন ওপম্মসংসন্দনং ৱেদিতব্বং.

৬৫. সতিযাযেতং অধিৱচনন্তি এত্থ সতি পঞ্ঞাগতিকা. লোকিকায পঞ্ঞায লোকিকা হোতি, লোকুত্তৰায লোকুত্তৰা. অৰিযাযেতং পঞ্ঞাযাতি পৰিসুদ্ধায ৱিপস্সনাপঞ্ঞায.

ইদানি খীণাসৱস্স বলং দস্সেন্তো সো ৱতাতিআদিমাহ. তত্থ সংৱুতকাৰীতি পিহিতকাৰী. ইতি ৱিদিত্ৱা নিৰুপধীতি এৱং জানিত্ৱা কিলেসুপধিপহানা নিৰুপধি হোতি, নিৰুপাদানোতি অত্থো. উপধিসঙ্খযে ৱিমুত্তোতি উপধীনং সঙ্খযভূতে নিব্বানে আৰম্মণতো ৱিমুত্তো. উপধিস্মিন্তি কামুপধিস্মিং. কাযং উপসংহৰিস্সতীতি কাযং অল্লীযাপেস্সতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – তণ্হক্খযে নিব্বানে আৰম্মণতো ৱিমুত্তো খীণাসৱো পঞ্চ কামগুণে সেৱিতুং, কাযং ৱা উপসংহৰিস্সতি চিত্তং ৱা উপ্পাদেস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

সুনক্খত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. আনেঞ্জসপ্পাযসুত্তৱণ্ণনা

৬৬. এৱং মে সুতন্তি আনেঞ্জসপ্পাযসুত্তং. তত্থ অনিচ্চাতি হুত্ৱা অভাৱট্ঠেন অনিচ্চা. কামাতি ৱত্থুকামাপি কিলেসকামাপি. তুচ্ছাতি নিচ্চসাৰধুৱসাৰঅত্তসাৰৱিৰহিতত্তা ৰিত্তা, ন পন নত্থীতি গহেতব্বা. ন হি তুচ্ছমুট্ঠীতি ৱুত্তে মুট্ঠি নাম নত্থীতি ৱুত্তং হোতি. যস্স পন অব্ভন্তৰে কিঞ্চি নত্থি, সো ৱুচ্চতি তুচ্ছো. মুসাতি নাসনকা. মোসধম্মাতি নস্সনসভাৱা, খেত্তং ৱিয ৱত্থু ৱিয হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং ৱিয চ ন পঞ্ঞাযিত্থ, কতিপাহেনেৱ সুপিনকে দিট্ঠা ৱিয নস্সন্তি ন পঞ্ঞাযন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘মোসধম্মা’’তি, মাযাকতমেতন্তি যথা মাযায উদকং মণীতি কত্ৱা দস্সিতং, বদৰিপণ্ণং কহাপণোতি কত্ৱা দস্সিতং, অঞ্ঞং ৱা পন এৱৰূপং দস্সনূপচাৰে ঠিতস্সেৱ তথা পঞ্ঞাযতি, উপচাৰাতিক্কমতো পট্ঠায পাকতিকমেৱ পঞ্ঞাযতি. এৱং কামাপি ইত্তৰপচ্চুপট্ঠানট্ঠেন ‘‘মাযাকত’’ন্তি ৱুত্তা. যথা চ মাযাকাৰো উদকাদীনি মণিআদীনং ৱসেন দস্সেন্তো ৱঞ্চেতি, এৱং কামাপি অনিচ্চাদীনি নিচ্চাদিসভাৱং দস্সেন্তা ৱঞ্চেন্তীতি ৱঞ্চনকট্ঠেনপি ‘‘মাযাকত’’ন্তি ৱুত্তা. বাললাপনন্তি ময্হং পুত্তো, ময্হং ধীতা, ময্হং হিৰঞ্ঞং ময্হং সুৱণ্ণন্তি এৱং বালানং লাপনতো বাললাপনং. দিট্ঠধম্মিকা কামাতি মানুসকা পঞ্চ কামগুণা. সম্পৰাযিকাতি তে ঠপেত্ৱা অৱসেসা. দিট্ঠধম্মিকা. কামসঞ্ঞাতি মানুসকে কামে আৰব্ভ উপ্পন্নসঞ্ঞা. উভযমেতং মাৰধেয্যন্তি এতে কামা চ কামসঞ্ঞা চ উভযম্পি মাৰধেয্যং. যেহি উভযমেতং গহিতং, তেসঞ্হি উপৰি মাৰো ৱসং ৱত্তেতি. তং সন্ধায ‘‘উভযমেতং মাৰধেয্য’’ন্তি ৱুত্তং.

মাৰস্সেস ৱিসযোতিআদীসুপি যথা চোড়স্স ৱিসযো চোড়ৱিসযো, পণ্ডস্স ৱিসযো পণ্ডৱিসযো, সংৱৰানং ৱিসযো সংৱৰৱিসযোতি পৱত্তনট্ঠানং ৱিসযোতি ৱুচ্চতি, এৱং যেহি এতে কামা গহিতা, তেসং উপৰি মাৰো ৱসং ৱত্তেতি. তং সন্ধায মাৰস্সেস ৱিসযোতি ৱুত্তং. পঞ্চ পন কামগুণে নিৱাপবীজং ৱিয ৱিপ্পকিৰন্তো মাৰো গচ্ছতি. যেহি পন তে গহিতা, তেসং উপৰি মাৰো ৱসং ৱত্তেতি. তং সন্ধায মাৰস্সেস নিৱাপোতি ৱুত্তং. যথা চ যত্থ হত্থিআদযো ৱসং ৱত্তেন্তি, সো হত্থিগোচৰো অস্সগোচৰো অজগোচৰোতি ৱুচ্চতি, এৱং যেহি এতে কামা গহিতা, তেসু মাৰো ৱসং ৱত্তেতি. তং সন্ধায মাৰস্সেস গোচৰোতি ৱুত্তং.

এত্থাতি এতেসু কামেসু. মানসাতি চিত্তসম্ভূতা. তত্থ সিযা – দুৱিধে তাৱ কামে আৰব্ভ অভিজ্ঝানলক্খণা অভিজ্ঝা, কৰণুত্তৰিযলক্খণো সাৰম্ভো চ উপ্পজ্জতু, ব্যাপাদো কথং উপ্পজ্জতীতি? মমাযিতে ৱত্থুস্মিং অচ্ছিন্নেপি সোচন্তি, অচ্ছিজ্জন্তেপি সোচন্তি, অচ্ছিন্নসঙ্কিনোপি সোচন্তি, যো এৱৰূপো চিত্তস্স আঘাতোতি এৱং উপ্পজ্জতি. তেৱ অৰিযসাৱকস্সাতি তে অৰিযসাৱকস্স. ৱকাৰো আগমসন্ধিমত্তং হোতি. ইধ মনুসিক্খতোতি ইমস্মিং সাসনে সিক্খন্তস্স তে তযোপি কিলেসা অন্তৰাযকৰা হোন্তি. অভিভুয্য লোকন্তি কামলোকং অভিভৱিত্ৱা. অধিট্ঠায মনসাতি ঝানাৰম্মণচিত্তেন অধিট্ঠহিত্ৱা. অপৰিত্তন্তি কামাৱচৰচিত্তং পৰিত্তং নাম, তস্স পটিক্খেপেন মহগ্গতং অপৰিত্তং নাম. পমাণন্তিপি কামাৱচৰমেৱ, ৰূপাৱচৰং অৰূপাৱচৰং অপ্পমাণং. সুভাৱিতন্তি পন এতং কামাৱচৰাদীনং নামং ন হোতি, লোকুত্তৰস্সেৱেতং নামং. তস্মা এতস্স ৱসেন অপৰিত্তং অপ্পমাণং সুভাৱিতন্তি সব্বং লোকুত্তৰমেৱ ৱট্টতি.

তব্বহুলৱিহাৰিনোতি কামপটিবাহনেন তমেৱ পটিপদং বহুলং কত্ৱা ৱিহৰন্তস্স. আযতনে চিত্তং পসীদতীতি কাৰণে চিত্তং পসীদতি. কিং পনেত্থ কাৰণং? অৰহত্তং ৱা, অৰহত্তস্স ৱিপস্সনং ৱা, চতুত্থজ্ঝানং ৱা, চতুত্থজ্ঝানস্স উপচাৰং ৱা. সম্পসাদে সতীতি এত্থ দুৱিধো সম্পসাদো অধিমোক্খসম্পসাদো চ পটিলাভসম্পসাদো চ. অৰহত্তস্স হি ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা ৱিহৰতো মহাভূতাদীসু উপট্ঠহন্তেসু যেনিমে নীহাৰেন মহাভূতা উপট্ঠহন্তি, উপাদাৰূপা উপট্ঠহন্তি নামৰূপা উপট্ঠহন্তি, পচ্চযা সব্বথা উপট্ঠহন্তি, লক্খণাৰম্মণা ৱিপস্সনা উপট্ঠহতি, অজ্জেৱ অৰহত্তং গণ্হিস্সামীতি অপ্পটিলদ্ধেযেৱ আসা সন্তিট্ঠতি, অধিমোক্খং পটিলভতি. ততিযজ্ঝানং ৱা পাদকং কত্ৱা চতুত্থজ্ঝানত্থায কসিণপৰিকম্মং কৰোন্তস্স নীৱৰণৱিক্খম্ভনাদীনি সমনুপস্সতো যেনিমে নীহাৰেন নীৱৰণা ৱিক্খম্ভন্তি, কিলেসা সন্নিসীদন্তি, সতি সন্তিট্ঠতি, সঙ্খাৰগতং ৱা ৱিভূতং পাকটং হুত্ৱা দিব্বচক্খুকস্স পৰলোকো ৱিয উপট্ঠাতি, চিত্তুপ্পাদো লেপপিণ্ডে লগ্গমানো ৱিয উপচাৰেন সমাধিযতি, অজ্জেৱ চতুত্থজ্ঝানং নিব্বত্তেস্সামীতি অপটিলদ্ধেযেৱ আসা সন্তিট্ঠতি, অধিমোক্খং পটিলভতি. অযং অধিমোক্খসম্পসাদো নাম. তস্মিং সম্পসাদে সতি. যো পন অৰহত্তং ৱা পটিলভতি চতুত্থজ্ঝানং ৱা, তস্স চিত্তং ৱিপ্পসন্নং হোতিযেৱ. ইধ পন ‘‘আযতনে চিত্তং পসীদতী’’তি ৱচনতো অৰহত্তৱিপস্সনায চেৱ চতুত্থজ্ঝানূপচাৰস্স চ পটিলাভো পটিলাভসম্পসাদোতি ৱেদিতব্বো. ৱিপস্সনা হি পঞ্ঞায অধিমুচ্চনস্স কাৰণং, উপচাৰং আনেঞ্জসমাপত্তিযা.

এতৰহি ৱা আনেঞ্জং সমাপজ্জতি. পঞ্ঞায ৱা অধিমুচ্চতীতি এত্থ এতৰহি ৱা পঞ্ঞায অধিমুচ্চতি, আনেঞ্জং ৱা সমাপজ্জতীতি এৱং পদপৰিৱত্তনং কত্ৱা অত্থো ৱেদিতব্বো. ইদঞ্হি ৱুত্তং হোতি – তস্মিং সম্পসাদে সতি এতৰহি ৱা পঞ্ঞায অধিমুচ্চতি, অৰহত্তং সচ্ছিকৰোতীতি অত্থো. তং অনভিসম্ভুণন্তো আনেঞ্জং ৱা সমাপজ্জতি, অথ ৱা পঞ্ঞায ৱা অধিমুচ্চতীতি অৰহত্তমগ্গং ভাৱেতি, তং অনভিসম্ভুণন্তো আনেঞ্জং ৱা সমাপজ্জতি. অৰহত্তমগ্গং ভাৱেতুং অসক্কোন্তো এতৰহি চতুসচ্চং ৱা সচ্ছিকৰোতি. তং অনভিসম্ভুণন্তো আনেঞ্জং ৱা সমাপজ্জতীতি.