৫. চূড়কম্মৱিভঙ্গসুত্তৱণ্ণনা

২৮৯. এৱং মে সুতন্তি চূড়কম্মৱিভঙ্গসুত্তং. তত্থ সুভোতি সো কিৰ দস্সনীযো অহোসি পাসাদিকো, তেনস্স অঙ্গসুভতায সুভোত্ৱেৱ নামং অকংসু. মাণৱোতি পন তং তৰুণকালে ৱোহৰিংসু, সো মহল্লককালেপি তেনেৱ ৱোহাৰেন ৱোহৰিযতি. তোদেয্যপুত্তোতি তোদেয্যস্স নাম পসেনদিৰঞ্ঞো পুৰোহিতব্ৰাহ্মণস্স পুত্তো. সো কিৰ সাৱত্থিযা অৱিদূৰে তুদিগামো নাম অত্থি, তস্স অধিপতিত্তা তোদেয্যোতি সঙ্খং গতো. মহাধনো পন হোতি সত্তাসীতিকোটিৱিভৱো পৰমমচ্ছৰী, ‘‘দদতো ভোগানং অপৰিক্খযো নাম নত্থী’’তি চিন্তেত্ৱা কস্সচি কিঞ্চি ন দেতি. ৱুত্তম্পি চেতং –

‘‘অঞ্জনানং খযং দিস্ৱা, ৱম্মিকানঞ্চ সঞ্চযং;

মধূনঞ্চ সমাহাৰং, পণ্ডিতো ঘৰমাৱসে’’তি.

এৱং অদানমেৱ সিক্খাপেসি. ধুৰৱিহাৰে ৱসতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স যাগুউড়ুঙ্গমত্তং ৱা ভত্তকটচ্ছুমত্তং ৱা অদত্ৱা ধনলোভেন কালং কত্ৱা তস্মিংযেৱ ঘৰে সুনখো হুত্ৱা নিব্বত্তো. সুভো তং সুনখং অতিৱিয পিযাযতি, অত্তনো ভুঞ্জনকভত্তংযেৱ ভোজেতি, উক্খিপিত্ৱা ৱৰসযনে সযাপেতি. অথ ভগৱা একদিৱসং পচ্চূসসমযে লোকং ৱোলোকেন্তো তং সুনখং দিস্ৱা – ‘‘তোদেয্যব্ৰাহ্মণো ধনলোভেন অত্তনোৱ ঘৰে সুনখো হুত্ৱা নিব্বত্তো, অজ্জ মযি সুভস্স ঘৰং গতে মং দিস্ৱা সুনখো ভুক্কাৰং কৰিস্সতি, অথস্সাহং একং ৱচনং ৱক্খামি, সো ‘জানাতি মং সমণো গোতমো’তি গন্ত্ৱা উদ্ধনট্ঠানে নিপজ্জিস্সতি. ততোনিদানং সুভস্স মযা সদ্ধিং একো কথাসল্লাপো ভৱিস্সতি, সো ধম্মং সুত্ৱা সৰণেসু পতিট্ঠহিস্সতি, সুনখো পন কালং কত্ৱা নিৰযে নিব্বত্তিস্সতী’’তি ইমং মাণৱস্স সৰণেসু পতিট্ঠানভাৱং ঞত্ৱা ভগৱা তং দিৱসং সৰীৰপটিজগ্গনং কত্ৱা এককোৱ গামং পৱিসিত্ৱা নিক্খন্তে মাণৱে তং ঘৰং পিণ্ডায পাৱিসি.

সুনখো ভগৱন্তং দিস্ৱা ভুক্কাৰং কৰোন্তো ভগৱতো সমীপং গতো. ততো নং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘তোদেয্য ত্ৱং পুব্বেপি মং ভো ভোতি পৰিভৱিত্ৱা সুনখো জাতো, ইদানিপি ভুক্কাৰং কত্ৱা অৱীচিং গমিস্সসী’’তি. সুনখো তং সুত্ৱা – ‘‘জানাতি মং সমণো গোতমো’’তি ৱিপ্পটিসাৰী হুত্ৱা গীৱং ওনামেত্ৱা উদ্ধনন্তৰে ছাৰিকাযং নিপন্নো. মনুস্সা উক্খিপিত্ৱা সযনে সযাপেতুং নাসক্খিংসু. সুভো আগন্ত্ৱা – ‘‘কেনাযং সুনখো সযনা ওৰোপিতো’’তি আহ. মনুস্সা ন কেনচীতি ৱত্ৱা তং পৱত্তিং আৰোচেসুং. মাণৱো সুত্ৱা – ‘‘মম পিতা ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তো, তোদেয্যো নাম সুনখো নত্থি. সমণো পন গোতমো পিতৰং সুনখং কৰোতি, যংকিঞ্চি এস মুখাৰুড়্হং ভাসতী’’তি কুজ্ঝিত্ৱা ভগৱন্তং মুসাৱাদেন নিগ্গহেতুকামো ৱিহাৰং গন্ত্ৱা তং পৱত্তিং পুচ্ছি.

ভগৱাপি তস্স তথেৱ ৱত্ৱা অৱিসংৱাদনত্থং আহ – ‘‘অত্থি পন তে মাণৱ পিতৰা অনক্খাতং ধন’’ন্তি. অত্থি, ভো গোতম, সতসহস্সগ্ঘনিকা সুৱণ্ণমালা সতসহস্সগ্ঘনিকা সুৱণ্ণপাদুকা সতসহস্সগ্ঘনিকা সুৱণ্ণপাতি সতসহস্সঞ্চ কহাপণন্তি. গচ্ছ তং সুনখং অপ্পোদকপাযাসং ভোজাপেত্ৱা সযনে আৰোপেত্ৱা ঈসকং নিদ্দং ওক্কন্তকালে পুচ্ছ, সব্বং তে আচিক্খিস্সতি. অথ নং জানেয্যাসি ‘‘পিতা মে এসো’’তি. মাণৱো – ‘‘সচে সচ্চং ভৱিস্সতি, ধনং লচ্ছামি, নো চে, সমণং গোতমং মুসাৱাদেন নিগ্গণ্হিস্সামী’’তি দ্ৱীহিপি কাৰণেহি তুট্ঠো গন্ত্ৱা তথা অকাসি. সুনখো – ‘‘ঞাতোম্হি ইমিনা’’তি ৰোদিত্ৱা হুং হুন্তি কৰোন্তো ধননিধানট্ঠানং গন্ত্ৱা পাদেন পথৱিং খণিত্ৱা সঞ্ঞং অদাসি, মাণৱো ধনং গহেত্ৱা – ‘‘ভৱপটিচ্ছন্নং নাম এৱং সুখুমং পটিসন্ধিঅন্তৰং পাকটং সমণস্স গোতমস্স, অদ্ধা এস সব্বঞ্ঞূ’’তি ভগৱতি পসন্নচিত্তো চুদ্দস পঞ্হে অভিসঙ্খৰি. অঙ্গৱিজ্জাপাঠকো কিৰেস, তেনস্স এতদহোসি – ‘‘ইদং ধম্মপণ্ণাকাৰং গহেত্ৱা সমণং গোতমং পঞ্হে পুচ্ছিস্সামী’’তি দুতিযগমনেন যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, তেন পুট্ঠপঞ্হে পন ভগৱা একপ্পহাৰেনেৱ ৱিস্সজ্জেন্তো কম্মস্সকাতিআদিমাহ.

তত্থ কম্মং এতেসং সকং অত্তনো ভণ্ডকন্তি কম্মস্সকা. কম্মস্স দাযাদাতি কম্মদাযাদা, কম্মং এতেসং দাযজ্জং ভণ্ডকন্তি অত্থো. কম্মং এতেসং যোনি কাৰণন্তি কম্মযোনী. কম্মং এতেসং বন্ধূতি কম্মবন্ধূ, কম্মঞাতকাতি অত্থো. কম্মং এতেসং পটিসৰণং পতিট্ঠাতি কম্মপটিসৰণা. যদিদং হীনপ্পণীততাযাতি যং ইদং ‘‘ত্ৱং হীনো ভৱ, ত্ৱং পণীতো, ত্ৱং অপ্পাযুকো, ত্ৱং দীঘাযুকো…পে… ত্ৱং দুপ্পঞ্ঞো ভৱ, ত্ৱং পঞ্ঞৱা’’তি এৱং হীনপ্পণীততায ৱিভজনং, তং ন অঞ্ঞো কোচি কৰোতি, কম্মমেৱ এৱং সত্তে ৱিভজতীতি অত্থো. ন মাণৱো কথিতস্স অত্থং সঞ্জানাসি, ঘনদুস্সপট্টেনস্স মুখং বন্ধিত্ৱা মধুৰং পুৰতো ঠপিতং ৱিয অহোসি. মাননিস্সিতো কিৰেস পণ্ডিতমানী, অত্তনা সমং ন পস্সতি. অথস্স ‘‘কিং সমণো গোতমো কথেতি, যমহং জানামি, তদেৱ কথেতীতি অযং মানো মা অহোসী’’তি মানভঞ্জনত্থং ভগৱা ‘‘আদিতোৱ দুপ্পটিৱিজ্ঝং কত্ৱা কথেস্সামি, ততো ‘নাহং ভো গোতম জানামি, ৱিত্থাৰেন মে পাকটং কত্ৱা কথেথা’তি মং যাচিস্সতি, অথস্সাহং যাচিতকালে কথেস্সামি, এৱঞ্চস্স সাত্থকং ভৱিস্সতী’’তি দুপ্পটিৱিজ্ঝং কত্ৱা কথেসি.

ইদানি সো অত্তনো অপ্পটিৱিদ্ধভাৱং পকাসেন্তো ন খো অহন্তিআদিমাহ.

২৯০. সমত্তেনাতি পৰিপুণ্ণেন. সমাদিন্নেনাতি গহিতেন পৰামট্ঠেন. অপ্পাযুকসংৱত্তনিকা এসা, মাণৱ, পটিপদা যদিদং পাণাতিপাতীতি যং ইদং পাণাতিপাতকম্মং, এসা অপ্পাযুকসংৱত্তনিকা পটিপদাতি.

কথং পনেসা অপ্পাযুকতং কৰোতি? চত্তাৰি হি কম্মানি উপপীড়কং উপচ্ছেদকং জনকং উপত্থম্ভকন্তি. বলৱকম্মেন হি নিব্বত্তং পৱত্তে উপপীড়কং আগন্ত্ৱা অত্থতো এৱং ৱদতি নাম – ‘‘সচাহং পঠমতৰং জানেয্যং, ন তে ইধ নিব্বত্তিতুং দদেয্যং, চতূসুযেৱ তং অপাযেসু নিব্বত্তাপেয্যং. হোতু, ত্ৱং যত্থ কত্থচি নিব্বত্ত, অহং উপপীড়ককম্মং নাম তং পীড়েত্ৱা নিৰোজং নিযূসং কসটং কৰিস্সামী’’তি. ততো পট্ঠায তং তাদিসং কৰোতি. কিং কৰোতি? পৰিস্সযং উপনেতি, ভোগে ৱিনাসেতি.

তত্থ দাৰকস্স মাতুকুচ্ছিযং নিব্বত্তকালতো পট্ঠায মাতু অস্সাদো ৱা সুখং ৱা ন হোতি, মাতাপিতূনং পীড়াৱ উপ্পজ্জতি. এৱং পৰিস্সযং উপনেতি. দাৰকস্স পন মাতুকুচ্ছিম্হি নিব্বত্তকালতো পট্ঠায গেহে ভোগা উদকং পত্ৱা লোণং ৱিয ৰাজাদীনং ৱসেন নস্সন্তি, কুম্ভদোহনধেনুযো খীৰং ন দেন্তি, সূৰতা গোণা চণ্ডা হোন্তি, কাণা হোন্তি, খুজ্জা হোন্তি, গোমণ্ডলে ৰোগো পততি, দাসাদযো ৱচনং ন কৰোন্তি, ৱাপিতং সস্সং ন জাযতি, গেহগতং গেহে, অৰঞ্ঞগতং অৰঞ্ঞে নস্সতি, অনুপুব্বেন ঘাসচ্ছাদনমত্তং দুল্লভং হোতি, গব্ভপৰিহাৰো ন হোতি, ৱিজাতকালে মাতুথঞ্ঞং ছিজ্জতি, দাৰকো পৰিহাৰং অলভন্তো পীড়িতো নিৰোজো নিযূসো কসটো হোতি, ইদং উপপীড়ককম্মং নাম.

দীঘাযুককম্মেন পন নিব্বত্তস্স উপচ্ছেদককম্মং আগন্ত্ৱা আযুং ছিন্দতি. যথা হি পুৰিসো অট্ঠুসভগমনং কত্ৱা সৰং খিপেয্য তমঞ্ঞো ধনুতো ৱিমুত্তমত্তং মুগ্গৰেন পহৰিত্ৱা তত্থেৱ পাতেয্য, এৱং দীঘাযুককম্মেন নিব্বত্তস্স উপচ্ছেদককম্মং আযুং ছিন্দতি. কিং কৰোতি? চোৰানং অটৱিং পৱেসেতি, ৱাড়মচ্ছোদকং ওতাৰেতি, অঞ্ঞতৰং ৱা পন সপৰিস্সযট্ঠানং উপনেতি, ইদং উপচ্ছেদককম্মং নাম, ‘‘উপঘাতক’’ন্তিপি এতস্সেৱ নামং.

পটিসন্ধিনিব্বত্তকং পন কম্মং জনককম্মং নাম. অপ্পভোগকুলাদীসু নিব্বত্তস্স ভোগসম্পদাদিকৰণেন উপত্থম্ভককম্মং উপত্থম্ভককম্মং নাম.

ইমেসু চতূসু পুৰিমানি দ্ৱে অকুসলানেৱ, জনকং কুসলম্পি অকুসলম্পি, উপত্থম্ভকং কুসলমেৱ. তত্থ পাণাতিপাতকম্মং উপচ্ছেদককম্মেন অপ্পাযুকসংৱত্তনিকং হোতি. পাণাতিপাতিনা ৱা কতং কুসলকম্মং উড়াৰং ন হোতি, দীঘাযুকপটিসন্ধিং জনেতুং ন সক্কোতি. এৱং পাণাতিপাতো অপ্পাযুকসংৱত্তনিকো হোতি. পটিসন্ধিমেৱ ৱা নিযামেত্ৱা অপ্পাযুকং কৰোতি, সন্নিট্ঠানচেতনায ৱা নিৰযে নিব্বত্ততি, পুব্বাপৰচেতনাহি ৱুত্তনযেন অপ্পাযুকো হোতি.

দীঘাযুকসংৱত্তনিকা এসা মাণৱ পটিপদাতি এত্থ পৰিত্তকম্মেনপি নিব্বত্তং পৱত্তে এতং পাণাতিপাতা ৱিৰতিকম্মং আগন্ত্ৱা অত্থতো এৱং ৱদতি নাম – ‘‘সচাহং পঠমতৰং জানেয্যং, ন তে ইধ নিব্বত্তিতুং দদেয্যং, দেৱলোকেযেৱ তং নিব্বত্তাপেয্যং. হোতু, ত্ৱং যত্থ কত্থচি নিব্বত্তি, অহং উপত্থম্ভককম্মং নাম থম্ভং তে কৰিস্সামী’’তি উপত্থম্ভং কৰোতি. কিং কৰোতি? পৰিস্সযং নাসেতি, ভোগে উপ্পাদেতি.

তত্থ দাৰকস্স মাতুকুচ্ছিযং নিব্বত্তকালতো পট্ঠায মাতাপিতূনং সুখমেৱ সাতমেৱ হোতি. যেপি পকতিযা মনুস্সামনুস্সপৰিস্সযা হোন্তি, তে সব্বে অপগচ্ছন্তি. এৱং পৰিস্সযং নাসেতি. দাৰকস্স পন মাতুকুচ্ছিম্হি নিব্বত্তকালতো পট্ঠায গেহে ভোগানং পমাণং ন হোতি, নিধিকুম্ভিযো পুৰতোপি পচ্ছতোপি গেহং পৱট্টমানা পৱিসন্তি. মাতাপিতৰো পৰেহি ঠপিতধনস্সাপি সম্মুখীভাৱং গচ্ছন্তি. ধেনুযো বহুখীৰা হোন্তি, গোণা সুখসীলা হোন্তি, ৱপ্পট্ঠানে সস্সানি সম্পজ্জন্তি. ৱড্ঢিযা ৱা সম্পযুত্তং, তাৱকালিকং ৱা দিন্নং ধনং অচোদিতা সযমেৱ আহৰিত্ৱা দেন্তি, দাসাদযো সুৱচা হোন্তি, কম্মন্তা ন পৰিহাযন্তি. দাৰকো গব্ভতো পট্ঠায পৰিহাৰং লভতি, কোমাৰিকৱেজ্জা সন্নিহিতাৱ হোন্তি. গহপতিকুলে জাতো সেট্ঠিট্ঠানং, অমচ্চকুলাদীসু জাতো সেনাপতিট্ঠানাদীনি লভতি. এৱং ভোগে উপ্পাদেতি. সো অপৰিস্সযো সভোগো চিৰং জীৱতীতি. এৱং অপাণাতিপাতকম্মং দীঘাযুকসংৱত্তনিকং হোতি.

অপাণাতিপাতিনা ৱা কতং অঞ্ঞম্পি কুসলং উড়াৰং হোতি, দীঘাযুকপটিসন্ধিং জনেতুং সক্কোতি, এৱম্পি দীঘাযুকসংৱত্তনিকং হোতি. পটিসন্ধিমেৱ ৱা নিযামেত্ৱা দীঘাযুকং কৰোতি. সন্নিট্ঠানচেতনায ৱা দেৱলোকে নিব্বত্ততি, পুব্বাপৰচেতনাহি ৱুত্তনযেন দীঘাযুকো হোতি. ইমিনা নযেন সব্বপঞ্হৱিস্সজ্জনেসু অত্থো ৱেদিতব্বো.

ৱিহেঠনকম্মাদীনিপি হি পৱত্তে আগন্ত্ৱা অত্থতো তথেৱ ৱদমানানি ৱিয উপপীড়নেন নিব্ভোগতং আপাদেত্ৱা পটিজগ্গনং অলভন্তস্স ৰোগুপ্পাদনাদীহি ৱা, ৱিহেঠকাদীহি কতস্স কুসলস্স অনুড়াৰতায ৱা, আদিতোৱ পটিসন্ধিনিযামনেন ৱা, ৱুত্তনযেনেৱ পুব্বাপৰচেতনাৱসেন ৱা বহ্ৱাবাধতাদীনি কৰোন্তি, অপাণাতিপাতো ৱিয চ অৱিহেঠনাদীনিপি অপ্পাবাধতাদীনীতি.

২৯৩. এত্থ পন ইস্সামনকোতি ইস্সাসম্পযুত্তচিত্তো. উপদুস্সতীতি ইস্সাৱসেনেৱ উপক্কোসন্তো দুস্সতি. ইস্সং বন্ধতীতি যৱকলাপং বন্ধন্তো ৱিয যথা ন নস্সতি এৱং বন্ধিত্ৱা ৱিয ঠপেতি. অপ্পেসক্খোতি অপ্পপৰিৱাৰো, ৰত্তিং খিত্তো ৱিয সৰো ন পঞ্ঞাযতি, উচ্ছিট্ঠহত্থো নিসীদিত্ৱা উদকদাযকম্পি ন লভতি.

২৯৪. ন দাতা হোতীতি মচ্ছৰিযৱসেন ন দাতা হোতি. তেন কম্মেনাতি তেন মচ্ছৰিযকম্মেন.

২৯৫. অভিৱাদেতব্বন্তি অভিৱাদনাৰহং বুদ্ধং ৱা পচ্চেকবুদ্ধং ৱা অৰিযসাৱকং ৱা. পচ্চুট্ঠাতব্বাদীসুপি এসেৱ নযো. ইমস্মিং পন পঞ্হৱিস্সজ্জনে উপপীড়কউপত্থম্ভককম্মানি ন গহেতব্বানি. ন হি পৱত্তে নীচকুলিনং ৱা উচ্চাকুলিনং ৱা সক্কা কাতুং, পটিসন্ধিমেৱ পন নিযামেত্ৱা নীচকুলিযং কম্মং নীচকুলে নিব্বত্তেতি, উচ্চাকুলিযং কম্মং উচ্চাকুলে.

২৯৬. ন পৰিপুচ্ছিতা হোতীতি এত্থ পন অপৰিপুচ্ছনেন নিৰযে ন নিব্বত্ততি. অপৰিপুচ্ছকো পন ‘‘ইদং কাতব্বং, ইদং ন কাতব্ব’’ন্তি ন জানাতি, অজানন্তো কাতব্বং ন কৰোতি, অকাতব্বং কৰোতি. তেন নিৰযে নিব্বত্ততি, ইতৰো সগ্গে. ইতি খো, মাণৱ…পে… যদিদং হীনপ্পণীততাযাতি সত্থা দেসনং যথানুসন্ধিং পাপেসি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

চূড়কম্মৱিভঙ্গসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সুভসুত্তন্তিপি ৱুচ্চতি.