৩. অচ্ছৰিযঅব্ভুতসুত্তৱণ্ণনা
১৯৭. এৱং মে সুতন্তি অচ্ছৰিযঅব্ভুতসুত্তং. তত্থ যত্ৰ হি নামাতি অচ্ছৰিযত্থে নিপাতো. যো নাম তথাগতোতি অত্থো. ছিন্নপপঞ্চেতি এত্থ পপঞ্চা নাম তণ্হা মানো দিট্ঠীতি ইমে তযো কিলেসা. ছিন্নৱটুমেতি এত্থ ৱটুমন্তি কুসলাকুসলকম্মৱট্টং ৱুচ্চতি. পৰিযাদিন্নৱট্টেতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. সব্বদুক্খৱীতিৱত্তেতি সব্বং ৱিপাকৱট্টসঙ্খাতং দুক্খং ৱীতিৱত্তে. অনুস্সৰিস্সতীতি ইদং যত্ৰাতি নিপাতৱসেন অনাগতৱচনং, অত্থো পনেত্থ অতীতৱসেন ৱেদিতব্বো. ভগৱা হি তে বুদ্ধে অনুস্সৰি, ন ইদানি অনুস্সৰিস্সতি. এৱংজচ্চাতি ৱিপস্সীআদযো খত্তিযজচ্চা, ককুসন্ধাদযো ব্ৰাহ্মণজচ্চাতি. এৱংগোত্তাতি ৱিপস্সীআদযো কোণ্ডঞ্ঞগোত্তা, ককুসন্ধাদযো কস্সপগোত্তাতি. এৱংসীলাতি লোকিযলোকুত্তৰসীলেন এৱংসীলা. এৱংধম্মাতি এত্থ সমাধিপক্খা ধম্মা অধিপ্পেতা. লোকিযলোকুত্তৰেন সমাধিনা এৱংসমাধিনোতি অত্থো. এৱংপঞ্ঞাতি লোকিযলোকুত্তৰপঞ্ঞায এৱংপঞ্ঞা. এৱংৱিহাৰীতি এত্থ পন হেট্ঠা সমাধিপক্খানং ধম্মানং গহিতত্তা ৱিহাৰো গহিতোৱ, পুন কস্মা গহিতমেৱ গণ্হাতীতি চে, ন ইদং গহিতমেৱ. ইদঞ্হি নিৰোধসমাপত্তিদীপনত্থং, তস্মা এৱংনিৰোধসমাপত্তিৱিহাৰীতি অযমেত্থ অত্থো.
এৱংৱিমুত্তাতি এত্থ ৱিক্খম্ভনৱিমুত্তি তদঙ্গৱিমুত্তি সমুচ্ছেদৱিমুত্তি পটিপ্পস্সদ্ধিৱিমুত্তি নিস্সৰণৱিমুত্তীতি পঞ্চৱিধা ৱিমুত্তিযো. তত্থ অট্ঠ সমাপত্তিযো সযং ৱিক্খম্ভিতেহি নীৱৰণাদীহি ৱিমুত্তত্তা ৱিক্খম্ভনৱিমুত্তীতি সঙ্খং গচ্ছন্তি. অনিচ্চানুপস্সনাদিকা সত্ত অনুপস্সনা সযং তস্স তস্স পচ্চনীকঙ্গৱসেন পৰিচত্তাহি নিচ্চসঞ্ঞাদীহি ৱিমুত্তত্তা তদঙ্গৱিমুত্তীতি সঙ্খং গচ্ছন্তি. চত্তাৰো অৰিযমগ্গা সযং সমুচ্ছিন্নেহি কিলেসেহি ৱিমুত্তত্তা সমুচ্ছেদৱিমুত্তীতি সঙ্খং গচ্ছন্তি. চত্তাৰি সামঞ্ঞফলানি মগ্গানুভাৱেন কিলেসানং পটিপ্পস্সদ্ধন্তে উপ্পন্নত্তা পটিপ্পস্সদ্ধিৱিমুত্তীতি সঙ্খং গচ্ছন্তি. নিব্বানং সব্বকিলেসেহি নিস্সটত্তা অপগতত্তা দূৰে ঠিতত্তা নিস্সৰণৱিমুত্তীতি সঙ্খং গতং. ইতি ইমাসং পঞ্চন্নং ৱিমুত্তীনং ৱসেন এৱংৱিমুত্তাতি এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.
১৯৯. তস্মাতিহাতি যস্মা ত্ৱং ‘‘তথাগতা অচ্ছৰিযা’’তি ৱদসি, তস্মা তং ভিয্যোসো মত্তায পটিভন্তু তথাগতস্স অচ্ছৰিযা অব্ভুতধম্মাতি. সতো সম্পজানোতি এত্থ দ্ৱেসম্পজঞ্ঞানি মনুস্সলোকে দেৱলোকে চ. তত্থ ৱেস্সন্তৰজাতকে ব্ৰাহ্মণস্স দ্ৱে পুত্তে দত্ৱা পুনদিৱসে সক্কস্স দেৱিং দত্ৱা সক্কেন পসীদিত্ৱা দিন্নে অট্ঠ ৱৰে গণ্হন্তো –
‘‘ইতো ৱিমুচ্চমানাহং, সগ্গগামী ৱিসেসগূ;
অনিৱত্তী ততো অস্সং, অট্ঠমেতং ৱৰং ৱৰে’’তি. (জা. ২.২২.২৩০০) –
এৱং তুসিতভৱনে মে পটিসন্ধি হোতূতি ৱৰং অগ্গহেসি, ততো পট্ঠায তুসিতভৱনে উপ্পজ্জিস্সামীতি জানাতি, ইদং মনুস্সলোকে সম্পজঞ্ঞং. ৱেস্সন্তৰত্তভাৱতো পন চুতো পুন তুসিতভৱনে নিব্বত্তিত্ৱা নিব্বত্তোস্মীতি অঞ্ঞাসি, ইদং দেৱলোকে সম্পজঞ্ঞং.
কিং পন সেসদেৱতা ন জানন্তীতি? নো ন জানন্তি. তা পন উয্যানৱিমানকপ্পৰুক্খে ওলোকেত্ৱা দেৱনাটকেহি তূৰিযসদ্দেন পবোধিতা ‘‘মাৰিস অযং দেৱলোকো তুম্হে ইধ নিব্বত্তা’’তি সাৰিতা জানন্তি. বোধিসত্তো পঠমজৱনৱাৰে ন জানাতি, দুতিযজৱনতো পট্ঠায জানাতি. ইচ্চস্স অঞ্ঞেহি অসাধাৰণজাননং হোতি.
অট্ঠাসীতি এত্থ কিঞ্চাপি অঞ্ঞেপি দেৱা তত্থ ঠিতা ঠিতম্হাতি জানন্তি, তে পন ছসু দ্ৱাৰেসু বলৱতা ইট্ঠাৰম্মণেন অভিভুয্যমানা সতিং ৱিস্সজ্জেত্ৱা অত্তনো ভুত্তপীতভাৱম্পি অজানন্তা আহাৰূপচ্ছেদেন কালং কৰোন্তি. বোধিসত্তস্স কিং তথাৰূপং আৰম্মণং নত্থীতি? নো নত্থি. সো হি সেসদেৱে দসহি ঠানেহি অধিগ্গণ্হাতি, আৰম্মণেন পন অত্তানং মদ্দিতুং ন দেতি, তং আৰম্মণং অভিভৱিত্ৱা তিট্ঠতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘সতো সম্পজানো, আনন্দ, বোধিসত্তো তুসিতে কাযে অট্ঠাসী’’তি.
২০০. যাৱতাযুকন্তি সেসত্তভাৱেসু কিং যাৱতাযুকং ন তিট্ঠত্তীতি? আম ন তিট্ঠতি. অঞ্ঞদা হি দীঘাযুকদেৱলোকে নিব্বত্তো তত্থ পাৰমিযো ন সক্কা পূৰেতুন্তি অক্খীনি নিমীলেত্ৱা অধিমুত্তিকালংকিৰিযং নাম কত্ৱা মনুস্সলোকে নিব্বত্ততি. অযং কালঙ্কিৰিযা অঞ্ঞেসং ন হোতি. তদা পন অদিন্নদানং নাম নত্থি, অৰক্খিতসীলং নাম নত্থি, সব্বপাৰমীনং পূৰিতত্তা যাৱতাযুকং অট্ঠাসি.
সতো সম্পজানো তুসিতা কাযা চৱিত্ৱা মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতীতি এৱং তাৱ সব্বপাৰমিযো পূৰেত্ৱা তদা বোধিসত্তো যাৱতাযুকং অট্ঠাসি. দেৱতানং পন – ‘‘মনুস্সগণনাৱসেন ইদানি সত্তহি দিৱসেহি চুতি ভৱিস্সতী’’তি পঞ্চ পুব্বনিমিত্তানি উপ্পজ্জন্তি – মালা মিলাযন্তি, ৱত্থানি কিলিস্সন্তি, কচ্ছেহি সেদা মুচ্চন্তি, কাযে দুব্বণ্ণিযং ওক্কমতি, দেৱো দেৱাসনে ন সণ্ঠাতি.
তত্থ মালাতি পটিসন্ধিগ্গহণদিৱসে পিড়ন্ধনমালা. তা কিৰ সট্ঠিসতসহস্সাধিকা সত্তপণ্ণাস-ৱস্সকোটিযো অমিলাযিত্ৱা তদা মিলাযন্তি. ৱত্থেসুপি এসেৱ নযো. এত্তকং পন কালং দেৱানং নেৱ সীতং ন উণ্হং হোতি, তস্মিং কালে সৰীৰতো বিন্দুবিন্দুৱসেন সেদা মুচ্চন্তি. এত্তকঞ্চ কালং তেসং সৰীৰে খণ্ডিচ্চপালিচ্চাদিৱসেন ৱিৱণ্ণতা ন পঞ্ঞাযতি, দেৱধীতা সোড়সৱস্সুদ্দেসিকা ৱিয, দেৱপুত্তা ৱীসতিৱস্সুদ্দেসিকা ৱিয খাযন্তি. মৰণকালে পন নেসং কিলন্তৰূপো অত্তভাৱো হোতি. এত্তকঞ্চ নেসং কালং দেৱলোকে উক্কণ্ঠিতা নাম নত্থি, মৰণকালে পন নিস্সসন্তি ৱিজম্ভন্তি, সকে আসনে নাভিৰমন্তি.
ইমানি পন পুব্বনিমিত্তানি, যথা লোকে মহাপুঞ্ঞানং ৰাজৰাজমহামত্তাদীনংযেৱ উক্কাপাতভূমিচালচন্দগ্গাহাদীনি নিমিত্তানি পঞ্ঞাযন্তি, ন সব্বেসং, এৱমেৱ মহেসক্খানং দেৱতানংযেৱ পঞ্ঞাযন্তি, ন সব্বেসং. যথা চ মনুস্সেসু পুব্বনিমিত্তানি নক্খত্তপাঠকাদযোৱ জানন্তি, ন সব্বে, এৱমেৱ তানিপি সব্বে দেৱা ন জানন্তি, পণ্ডিতা এৱ পন জানন্তি. তত্থ যে চ মন্দেন কুসলকম্মেন নিব্বত্তা দেৱপুত্তা, তে তেসু উপ্পন্নেসু – ‘‘ইদানি কো জানাতি, কুহিং নিব্বত্তিস্সামা’’তি ভাযন্তি. যে মহাপুঞ্ঞা, তে – ‘‘অম্হেহি দিন্নং দানং ৰক্খিতং সীলং ভাৱিতং ভাৱনং আগম্ম উপৰিদেৱলোকেসু সম্পত্তিং অনুভৱিস্সামা’’তি ন ভাযন্তি. বোধিসত্তোপি তানি পুব্বনিমিত্তানি দিস্ৱা ‘‘ইদানি অনন্তৰে অত্তভাৱে বুদ্ধো ভৱিস্সামী’’তি ন ভাযি. অথস্স তেসু নিমিত্তেসু পাতুভূতেসু দসসহস্সচক্কৱাড়দেৱতা সন্নিপতিত্ৱা – ‘‘মাৰিস তুম্হেহি দস পাৰমিযো পূৰেন্তেহি ন সক্কসম্পত্তিং ন মাৰব্ৰহ্মচক্কৱত্তিসম্পত্তিং পত্থেন্তেহি পূৰিতা, লোকনিত্থৰণত্থায পন বুদ্ধত্তং পত্থযমানেহি পূৰিতা. সো ৱো ইদানি কালো মাৰিস বুদ্ধত্তায, সমযো মাৰিস বুদ্ধত্তাযা’’তি যাচন্তি.
অথ মহাসত্তো দেৱতানং পটিঞ্ঞং অদত্ৱাৱ কালদীপদেসকুলজনেত্তিআযুপৰিচ্ছেদৱসেন পঞ্চমহাৱিলোকনং নাম ৱিলোকেসি. তত্থ ‘‘কালো নু খো, ন কালো’’তি পঠমং কালং ৱিলোকেসি. তত্থ ৱস্সসতসহস্সতো উদ্ধং ৱড্ঢিতআযুকালো কালো নাম ন হোতি. কস্মা? তদা হি সত্তানং জাতিজৰামৰণানি ন পঞ্ঞাযন্তি, বুদ্ধানঞ্চ ধম্মদেসনা নাম তিলক্খণমুত্তা নত্থি, তেসং অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি কথেন্তানং ‘‘কিং নামেতং কথেন্তী’’তি নেৱ সোতুং ন সদ্ধাতুং মঞ্ঞন্তি, ততো অভিসমযো ন হোতি, তস্মিং অসতি অনিয্যানিকং সাসনং হোতি. তস্মা সো অকালো. ৱস্সসততো ঊনআযুকালোপি কালো নাম ন হোতি. কস্মা? তদা হি সত্তা উস্সন্নকিলেসা হোন্তি, উস্সন্নকিলেসানঞ্চ দিন্নোৱাদো ওৱাদট্ঠানে ন তিট্ঠতি. উদকে দণ্ডৰাজি ৱিয খিপ্পং ৱিগচ্ছতি. তস্মা সোপি অকালো. সতসহস্সতো পন পট্ঠায হেট্ঠা ৱস্সসততো পট্ঠায উদ্ধং আযুকালো কালো নাম. তদা চ ৱস্সসতকালো হোতি. অথ মহাসত্তো ‘‘নিব্বত্তিতব্বকালো’’তি কালং পস্সি.
ততো দীপং ৱিলোকেন্তো সপৰিৱাৰে চত্তাৰো দীপে ওলোকেত্ৱা – ‘‘তীসু দীপেসু বুদ্ধা ন নিব্বত্তন্তি, জম্বুদীপেযেৱ নিব্বত্তন্তী’’তি দীপং পস্সি.
ততো – ‘‘জম্বুদীপো নাম মহা, দসযোজনসহস্সপৰিমাণো, কতৰস্মিং নু খো পদেসে বুদ্ধা নিব্বত্তন্তী’’তি দেসং ৱিলোকেন্তো মজ্ঝিমদেসং পস্সি. মজ্ঝিমদেসো নাম ‘‘পুৰত্থিমায দিসায গজঙ্গলং নাম নিগমো’’তিআদিনা নযেন ৱিনযে (মহাৱ. ২৫৯) ৱুত্তোৱ. সো পন আযামতো তীণি যোজনসতানি. ৱিত্থাৰতো অড্ঢতিযানি, পৰিক্খেপতো নৱযোজনসতানীতি. এতস্মিঞ্হি পদেসে চত্তাৰি অট্ঠ সোড়স ৱা অসঙ্খ্যেয্যানি, কপ্পসতসহস্সঞ্চ পাৰমিযো পূৰেত্ৱা সম্মাসম্বুদ্ধা উপ্পজ্জন্তি. দ্ৱে অসঙ্খ্যেয্যানি, কপ্পসতসহস্সঞ্চ পাৰমিযো পূৰেত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধা উপ্পজ্জন্তি, একং অসঙ্খ্যেয্যং, কপ্পসতসহস্সঞ্চ পাৰমিযো পূৰেত্ৱা সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানাদযো মহাসাৱকা উপ্পজ্জন্তি, চতুন্নং মহাদীপানং দ্ৱিসহস্সানং পৰিত্তদীপানঞ্চ ইস্সৰিযাধিপচ্চকাৰকচক্কৱত্তিৰাজানো উপ্পজ্জন্তি, অঞ্ঞে চ মহেসক্খা খত্তিযব্ৰাহ্মণগহপতিমহাসালা উপ্পজ্জন্তি. ইদঞ্চেত্থ কপিলৱত্থু নাম নগৰং, তত্থ মযা নিব্বত্তিতব্বন্তি নিট্ঠমগমাসি.
ততো কুলং ৱিলোকেন্তো – ‘‘বুদ্ধা নাম লোকসম্মতে কুলে নিব্বত্তন্তি, ইদানি চ খত্তিযকুলং লোকসম্মতং, তত্থ নিব্বত্তিস্সামি, সুদ্ধোদনো নাম ৰাজা মে পিতা ভৱিস্সতী’’তি কুলং পস্সি.
ততো মাতৰং ৱিলোকেন্তো – ‘‘বুদ্ধমাতা নাম লোলা সুৰাধুত্তা ন হোতি, কপ্পসতসহস্সং পূৰিতপাৰমী জাতিতো পট্ঠায অখণ্ডপঞ্চসীলা হোতি, অযঞ্চ মহামাযা নাম দেৱী এদিসা. অযং মে মাতা ভৱিস্সতি. কিত্তকং পনস্সা আযূ’’তি আৱজ্জন্তো – ‘‘দসন্নং মাসানং উপৰি সত্ত দিৱসানী’’তি পস্সি.
ইতি ইমং পঞ্চমহাৱিলোকনং ৱিলোকেত্ৱা – ‘‘কালো মে মাৰিসা বুদ্ধভাৱাযা’’তি দেৱতানং সঙ্গহং কৰোন্তো পটিঞ্ঞং দত্ৱা ‘‘গচ্ছথ তুম্হে’’তি তা দেৱতা উয্যোজেত্ৱা তুসিতদেৱতাহি পৰিৱুতো তুসিতপুৰে নন্দনৱনং পাৱিসি. সব্বদেৱলোকেসু হি নন্দনৱনং অত্থিযেৱ. তত্থ নং দেৱতা – ‘‘ইতো চুতো সুগতিং গচ্ছ, ইতো চুতো সুগতিং গচ্ছা’’তি পুব্বেকতকুসলকম্মোকাসং সাৰযমানা ৱিচৰন্তি. সো এৱং দেৱতাহি কুসলং সাৰযমানাহি পৰিৱুতো তত্থ ৱিচৰন্তোৱ চৱি.
এৱং চুতো চৱামীতি পজানাতি, চুতিচিত্তং ন জানাতি. পটিসন্ধিং গহেত্ৱাপি পটিসন্ধিচিত্তং ন জানাতি, ইমস্মিং মে ঠানে পটিসন্ধি গহিতাতি এৱং পন জানাতি. কেচি পন থেৰা ‘‘আৱজ্জনপৰিযাযো নাম লদ্ধুং ৱট্টতি, দুতিযততিযচিত্তৱাৰেযেৱ জানিস্সতী’’তি ৱদন্তি. তিপিটকমহাসীৱত্থেৰো পনাহ – ‘‘মহাসত্তানং পটিসন্ধি ন অঞ্ঞেসং পটিসন্ধিসদিসা, কোটিপ্পত্তং তেসং সতিসম্পজঞ্ঞং. যস্মা পন তেনেৱ চিত্তেন তং চিত্তং ঞাতুং ন সক্কা, তস্মা চুতিচিত্তং ন জানাতি. চুতিক্খণেপি চৱামীতি পজানাতি, পটিসন্ধিং গহেত্ৱাপি পটিসন্ধিচিত্তং ন জানাতি, অসুকস্মিং ঠানে পটিসন্ধি গহিতাতি পজানাতি, তস্মিং কালে দসসহস্সী কম্পতী’’তি. এৱং সতো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিং ওক্কমন্তো পন একূনৱীসতিযা পটিসন্ধিচিত্তেসু মেত্তাপুব্বভাগস্স সোমনস্স-সহগত-ঞাণসম্পযুত্ত-অসঙ্খাৰিক-কুসলচিত্তস্স সদিসমহাৱিপাকচিত্তেন পটিসন্ধিং গণ্হি. মহাসীৱত্থেৰো পন ‘‘উপেক্খাসহগতেনা’’তি আহ.
পটিসন্ধিং গণ্হন্তো পন আসাড়্হীপুণ্ণমাযং উত্তৰাসাড়্হনক্খত্তেন অগ্গহেসি. তদা কিৰ মহামাযা পুৰে পুণ্ণমায সত্তমদিৱসতো পট্ঠায ৱিগতসুৰাপানং মালাগন্ধৱিভূসনসম্পন্নং নক্খত্তকীড়ং অনুভৱমানা সত্তমে দিৱসে পাতো ৱুট্ঠায গন্ধোদকেন ন্হাযিত্ৱা সব্বালঙ্কাৰৱিভূসিতা ৱৰভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায সিৰীগব্ভং পৱিসিত্ৱা সিৰীসযনে নিপন্না নিদ্দং ওক্কমমানা ইদং সুপিনং অদ্দস – ‘‘চত্তাৰো কিৰ নং মহাৰাজানো সযনেনেৱ সদ্ধিং উক্খিপিত্ৱা অনোতত্তদহং নেত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু. অথ নেসং দেৱিযো আগন্ত্ৱা মনুস্সমলহৰণত্থং ন্হাপেত্ৱা দিব্বৱত্থং নিৱাসেত্ৱা গন্ধেহি ৱিলিম্পেত্ৱা দিব্বপুপ্ফানি পিড়ন্ধিত্ৱা ততো অৱিদূৰে ৰজতপব্বতো, তস্স অন্তো কনকৱিমানং অত্থি, তস্মিং পাচীনতো সীসং কত্ৱা নিপজ্জাপেসুং. অথ বোধিসত্তো সেতৱৰৱাৰণো হুত্ৱা ততো অৱিদূৰে একো সুৱণ্ণপব্বতো, তত্থ চৰিত্ৱা ততো ওৰুয্হ ৰজতপব্বতং অভিৰুহিত্ৱা উত্তৰদিসতো আগম্ম কনকৱিমানং পৱিসিত্ৱা মাতৰং পদক্খিণং কত্ৱা দক্খিণপস্সং ফালেত্ৱা কুচ্ছিং পৱিট্ঠসদিসো অহোসি.
অথ পবুদ্ধা দেৱী তং সুপিনং ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা পভাতায ৰত্তিযা চতুসট্ঠিমত্তে ব্ৰাহ্মণপামোক্খে পক্কোসাপেত্ৱা হৰিতূপলিত্তায লাজাদীহি কতমঙ্গলসক্কাৰায ভূমিযা মহাৰহানি আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱা তত্থ নিসিন্নানং ব্ৰাহ্মণানং সপ্পিমধুসক্কৰাভিসঙ্খাৰস্স ৱৰপাযাসস্স সুৱণ্ণৰজতপাতিযো পূৰেত্ৱা সুৱণ্ণৰজতপাতীতিহেৱ পটিকুজ্জিত্ৱা অদাসি, অঞ্ঞেহি চ অহতৱত্থকপিলগাৱীদানাদীহি তে সন্তপ্পেসি. অথ নেসং সব্বকামসন্তপ্পিতানং সুপিনং আৰোচাপেত্ৱা – ‘‘কিং ভৱিস্সতী’’তি পুচ্ছি. ব্ৰাহ্মণা আহংসু – ‘‘মা চিন্তযি মহাৰাজ, দেৱিযা তে কুচ্ছিম্হি গব্ভো পতিট্ঠিতো, সো চ খো পুৰিসগব্ভো, ন ইত্থিগব্ভো, পুত্তো তে ভৱিস্সতি. সো সচে অগাৰং অজ্ঝাৱসিস্সতি, ৰাজা ভৱিস্সতি চক্কৱত্তী. সচে অগাৰা নিক্খম্ম পব্বজিস্সতি, বুদ্ধো ভৱিস্সতি লোকে ৱিৱট্টচ্ছদো’’তি. এৱং সতো সম্পজানো বোধিসত্তো তুসিতকাযা চৱিত্ৱা মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতি.
তত্থ সতো সম্পজানোতি ইমিনা চতুত্থায গব্ভাৱক্কন্তিযা ওক্কমতীতি দস্সেতি. চতস্সো হি গব্ভাৱক্কন্তিযো.
‘‘চতস্সো ইমা, ভন্তে, গব্ভাৱক্কন্তিযো. ইধ, ভন্তে, একচ্চো অসম্পজানো মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতি, অসম্পজানো মাতুকুচ্ছিস্মিং ঠাতি, অসম্পজানো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, অযং পঠমা গব্ভাৱক্কন্তি.
পুন চপৰং, ভন্তে, ইধেকচ্চো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতি, অসম্পজানো মাতুকুচ্ছিস্মিং ঠাতি, অসম্পজানো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, অযং দুতিযা গব্ভাৱক্কন্তি.
পুন চপৰং, ভন্তে, ইধেকচ্চো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতি, সম্পজানো মাতুকুচ্ছিস্মিং ঠাতি, অসম্পজানো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, অযং ততিযা গব্ভাৱক্কন্তি.
পুন চপৰং, ভন্তে, ইধেকচ্চো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতি, সম্পজানো মাতুকুচ্ছিস্মিং ঠাতি, সম্পজানো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, অযং চতুত্থা গব্ভাৱক্কন্তী’’তি (দী. নি. ৩.১৪৭).
এতাসু পঠমা লোকিযমনুস্সানং হোতি, দুতিযা অসীতিমহাসাৱকানং, ততিযা দ্ৱিন্নং অগ্গসাৱকানং পচ্চেকবোধিসত্তানঞ্চ. তে কিৰ কম্মজৱাতেহি উদ্ধংপাদা অধোসিৰা অনেকসতপোৰিসে পপাতে ৱিয যোনিমুখে তাড়চ্ছিগ্গলেন হত্থী ৱিয অতিৱিয সম্বাধেন যোনিমুখেন নিক্খমমানা অনন্তং দুক্খং পাপুণন্তি. তেন নেসং ‘‘মযং নিক্খমামা’’তি সম্পজানতা ন হোতি. চতুত্থা সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তানং. তে হি মাতুকুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হন্তাপি জানন্তি, তত্থ ৱসন্তাপি জানন্তি. নিক্খমনকালেপি নেসং কম্মজৱাতা উদ্ধংপাদে অধোসিৰে কত্ৱা খিপিতুং ন সক্কোন্তি, দ্ৱে হত্থে পসাৰেত্ৱা অক্খীনি উম্মীলেত্ৱা ঠিতকাৱ নিক্খমন্তি.
২০১. মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতীতি এত্থ মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতীতি অত্থো. ওক্কন্তে হি তস্মিং এৱং হোতি, ন ওক্কমমানে. অপ্পমাণোতি বুদ্ধপ্পমাণো, ৱিপুলোতি অত্থো. উড়াৰোতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. দেৱানুভাৱন্তি এত্থ দেৱানং অযমানুভাৱো – নিৱত্থৱত্থস্স পভা দ্ৱাদস যোজনানি ফৰতি, তথা সৰীৰস্স, তথা অলঙ্কাৰস্স, তথা ৱিমানস্স, তং অতিক্কমিত্ৱাতি অত্থো.
লোকন্তৰিকাতি তিণ্ণং তিণ্ণং চক্কৱাড়ানং অন্তৰা একেকো লোকন্তৰিকা হোতি, তিণ্ণং সকটচক্কানং পত্তানং ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং আহচ্চ ঠপিতানং মজ্ঝে ওকাসো ৱিয. সো পন লোকন্তৰিকনিৰযো পৰিমাণতো অট্ঠযোজনসহস্সো হোতি. অঘাতি নিচ্চৱিৱটা. অসংৱুতাতি হেট্ঠাপি অপ্পতিট্ঠা. অন্ধকাৰাতি তমভূতা. অন্ধকাৰতিমিসাতি চক্খুৱিঞ্ঞাণুপ্পত্তিনিৱাৰণতো অন্ধভাৱকৰণতিমিসেন সমন্নাগতা. তত্থ কিৰ চক্খুৱিঞ্ঞাণং ন জাযতি. এৱংমহিদ্ধিকাতি চন্দিমসূৰিযা কিৰ একপ্পহাৰেনেৱ তীসু দীপেসু পঞ্ঞাযন্তি, এৱংমহিদ্ধিকা. একেকায দিসায নৱনৱযোজনসতসহস্সানি অন্ধকাৰং ৱিধমিত্ৱা আলোকং দস্সেন্তি, এৱং মহানুভাৱা. আভায নানুভোন্তীতি অত্তনো পভায নপ্পহোন্তি. তে কিৰ চক্কৱাড়পব্বতস্স ৱেমজ্ঝেন চৰন্তি, চক্কৱাড়পব্বতঞ্চ অতিক্কম্ম লোকন্তৰিকনিৰযো, তস্মা তে তত্থ আভায নপ্পহোন্তি.
যেপি তত্থ সত্তাতি যেপি তস্মিং লোকন্তৰমহানিৰযে সত্তা উপপন্না. কিং পন কম্মং কত্ৱা তে তত্থ উপ্পজ্জন্তীতি? ভাৰিযং দাৰুণং মাতাপিতূনং ধম্মিকসমণব্ৰাহ্মণানঞ্চ উপৰি অপৰাধং অঞ্ঞঞ্চ দিৱসে দিৱসে পাণৱধাদিসাহসিককম্মং কত্ৱা উপ্পজ্জন্তি তম্বপণ্ণিদীপে অভযচোৰনাগচোৰাদযো ৱিয. তেসং অত্তভাৱো তিগাৱুতিকো হোতি, ৱগ্গুলীনং ৱিয দীঘনখা হোন্তি. তে ৰুক্খে ৱগ্গুলিযো ৱিয নখেহি চক্কৱাড়পাদে লগ্গন্তি. যদা পন সংসপ্পন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স হত্থপাসং গতা হোন্তি, অথ ‘‘ভক্খো নো লদ্ধো’’তি মঞ্ঞমানা তত্থ ৱাৱটা ৱিপৰিৱত্তিত্ৱা লোকসন্ধাৰকউদকে পতন্তি. ৱাতে পহৰন্তে মধুকফলানি ৱিয ছিজ্জিত্ৱা উদকে পতন্তি. পতিতমত্তা চ অচ্চন্তখাৰে উদকে পিট্ঠপিণ্ডি ৱিয ৱিলীযন্তি.
অঞ্ঞেপি কিৰ ভো সন্তি সত্তাতি – ‘‘যথা মযং মহাদুক্খং অনুভৱাম, এৱং অঞ্ঞেপি কিৰ সত্তা ইদং দুক্খং অনুভৱন্তা ইধূপপন্না’’তি তং দিৱসং পস্সন্তি. অযং পন ওভাসো একযাগুপানমত্তম্পি ন তিট্ঠতি, যাৱতা নিদ্দাযিত্ৱা পবুদ্ধো আৰম্মণং ৱিভাৱেতি, তত্তকং কালং হোতি. দীঘভাণকা পন ‘‘অচ্ছৰাসঙ্ঘাটমত্তমেৱ ৱিজ্জুভাসো ৱিয নিচ্ছৰিত্ৱা কিং ইদন্তি ভণন্তানংযেৱ অন্তৰধাযতী’’তি ৱদন্তি. সঙ্কম্পতীতি সমন্ততো কম্পতি. ইতৰদ্ৱযং পুৰিমপস্সেৱ ৱেৱচনং. পুন অপ্পমাণো চাতিআদি নিগমনত্থং ৱুত্তং.
২০২. চত্তাৰো দেৱপুত্তা চতুদ্দিসং আৰক্খায উপগচ্ছন্তীতি এত্থ চত্তাৰোতি চতুন্নং মহাৰাজূনং ৱসেন ৱুত্তং, দসসহস্সচক্কৱাড়ে পন চত্তাৰো চত্তাৰো কত্ৱা চত্তালীসদসসহস্সা হোন্তি. তত্থ ইমস্মিং চক্কৱাড়ে মহাৰাজানো খগ্গহত্থা আগন্ত্ৱা বোধিসত্তস্স আৰক্খণত্থায উপগন্ত্ৱা সিৰীগব্ভং পৱিট্ঠা, ইতৰে গব্ভদ্ৱাৰতো পট্ঠায অৱৰুদ্ধপংসুপিসাচকাদিযক্খগণে পটিক্কমাপেত্ৱা যাৱ চক্কৱাড়া আৰক্খং গণ্হিংসু.
কিমত্থং পনাযং ৰক্খা আগতা? ননু পটিসন্ধিক্খণে কললকালতো পট্ঠায সচেপি কোটিসতসহস্সা মাৰা কোটিসতসহস্সং সিনেৰুং উক্খিপিত্ৱা বোধিসত্তস্স ৱা বোধিসত্তমাতুযা ৱা অন্তৰাযকৰণত্থং আগচ্ছেয্যুং, সব্বে অন্তৰাৱ অন্তৰধাযেয্যুং. ৱুত্তম্পি চেতং ভগৱতা ৰুহিৰুপ্পাদৱত্থুস্মিং – ‘‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৱে, অনৱকাসো, যং পৰূপক্কমেন তথাগতং জীৱিতা ৱোৰোপেয্য. অনুপক্কমেন, ভিক্খৱে, তথাগতা পৰিনিব্বাযন্তি. গচ্ছথ তুম্হে, ভিক্খৱে, যথাৱিহাৰং, অৰক্খিযা, ভিক্খৱে, তথাগতা’’তি (চূড়ৱ. ৩৪১). এৱমেতং, ন পৰূপক্কমেন তেসং জীৱিতন্তৰাযো অত্থি. সন্তি খো পন অমনুস্সা ৱিৰূপা দুদ্দসিকা, ভেৰৱৰুপা পক্খিনো, যেসং ৰূপং দিস্ৱা সদ্দং ৱা সুত্ৱা বোধিসত্তমাতু ভযং ৱা সন্তাসো ৱা উপ্পজ্জেয্য, তেসং নিৱাৰণত্থায ৰক্খং অগ্গহেসুং. অপিচ খো বোধিসত্তস্স পুঞ্ঞতেজেন সঞ্জাতগাৰৱা অত্তনো গাৰৱচোদিতাপি তে এৱমকংসু.
কিং পন তে অন্তোগব্ভং পৱিসিত্ৱা ঠিতা চত্তাৰো মহাৰাজানো বোধিসত্তমাতুযা অত্তানং দস্সেন্তি ন দস্সেন্তীতি? নহানমণ্ডনভোজনাদিসৰীৰকিচ্চকালে ন দস্সেন্তি, সিৰীগব্ভং পৱিসিত্ৱা ৱৰসযনে নিপন্নকালে পন দস্সেন্তি. তত্থ কিঞ্চাপি অমনুস্সদস্সনং নাম মনুস্সানং সপ্পটিভযং হোতি, বোধিসত্তমাতা পন অত্তনো চেৱ পুত্তস্স চ পুঞ্ঞানুভাৱেন তে দিস্ৱা ন ভাযতি, পকতিঅন্তেপুৰপালকেসু ৱিয অস্সা তেসু চিত্তং উপ্পজ্জতি.
২০৩. পকতিযা সীলৱতীতি সভাৱেনেৱ সীলসম্পন্না. অনুপ্পন্নে কিৰ বুদ্ধে মনুস্সা তাপসপৰিব্বাজকানং সন্তিকে ৱন্দিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা সীলং গণ্হন্তি, বোধিসত্তমাতাপি কালদেৱিলস্স ইসিনো সন্তিকে গণ্হাতি. বোধিসত্তে পন কুচ্ছিগতে অঞ্ঞস্স পাদমূলে নিসীদিতুং নাম ন সক্কা, সমাসনে নিসীদিত্ৱা গহিতসীলম্পি অৱঞ্ঞা কাৰণমত্তং হোতি. তস্মা সযমেৱ সীলং অগ্গহেসীতি ৱুত্তং হোতি.
পুৰিসেসূতি বোধিসত্তস্স পিতৰং আদিং কত্ৱা কেসুচি মনুস্সেসু পুৰিসাধিপ্পাযচিত্তং নুপ্পজ্জতি. তঞ্চ খো বোধিসত্তে গাৰৱেন, ন পহীনকিলেসতায. বোধিসত্তমাতু ৰূপং পন সুকুসলাপি সিপ্পিকা পোত্থকম্মাদীসুপি কাতুং ন সক্কোন্তি, তং দিস্ৱা পুৰিসস্স ৰাগো নুপ্পজ্জতীতি ন সক্কা ৱত্তুং. সচে পন তং ৰত্তচিত্তো উপসঙ্কমিতুকামো হোতি, পাদা ন ৱহন্তি, দিব্বসঙ্খলিকা ৱিয বজ্ঝন্তি. তস্মা ‘‘অনতিক্কমনীযা’’তিআদি ৱুত্তং.
পঞ্চন্নং কামগুণানন্তি পুব্বে ‘‘কামগুণূপসংহিত’’ন্তি পুৰিসাধিপ্পাযৱসেন ৱত্থুপটিক্খেপো কথিতো, ইধ আৰম্মণপ্পটিলাভো দস্সিতো. তদা কিৰ ‘‘দেৱিযা এৱৰূপো পুত্তো কুচ্ছিস্মিং উপ্পন্নো’’তি, সুত্ৱা সমন্ততো ৰাজানো মহগ্ঘআভৰণতূৰিযাদিৱসেন পঞ্চদ্ৱাৰাৰম্মণৱত্থুভূতং পণ্ণাকাৰং পেসেন্তি, বোধিসত্তস্স চ বোধিসত্তমাতুযা চ কতকম্মস্স উস্সন্নত্তা লাভসক্কাৰস্স পমাণপৰিচ্ছেদো নাম নত্থি.
২০৪. অকিলন্তকাযাতি যথা অঞ্ঞা ইত্থিযো গব্ভভাৰেন কিলমন্তি, হত্থপাদা উদ্ধুমাতকাদীনি পাপুণন্তি, ন এৱং তস্সা কোচি কিলমথো অহোসি. তিৰোকুচ্ছিগতন্তি অন্তোকুচ্ছিগতং. কললাদিকালং অতিক্কমিত্ৱা সঞ্জাতঅঙ্গপচ্চঙ্গং অহীনিন্দ্ৰিযভাৱং উপগতংযেৱ পস্সতি. কিমত্থং পস্সতি? সুখৱাসত্থং. যথেৱ হি মাতা পুত্তেন সদ্ধিং নিসিন্না ৱা নিপন্না ৱা ‘‘হত্থং ৱা পাদং ৱা ওলম্বন্তং উক্খিপিত্ৱা সণ্ঠপেস্সামী’’তি সুখৱাসত্থং পুত্তং ওলোকেতি, এৱং বোধিসত্তমাতাপি যং তং মাতু উট্ঠানগমনপৰিৱত্তননিসজ্জাদীসু উণ্হসীতলোণিকতিত্তককটুকাহাৰঅজ্ঝোহৰণকালেসু চ গব্ভস্স দুক্খং উপ্পজ্জতি, অত্থি নু খো মে তং পুত্তস্সাতি সুখৱাসত্থং বোধিসত্তং ওলোকযমানা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা নিসিন্নং বোধিসত্তং পস্সতি. যথা হি অঞ্ঞে অন্তোকুচ্ছিগতা পক্কাসযং অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা আমাসযং উক্খিপিত্ৱা উদৰপটলং পিট্ঠিতো কত্ৱা পিট্ঠিকণ্টকং নিস্সায উক্কুটিকা দ্ৱীসু মুট্ঠীসু হনুকং ঠপেত্ৱা দেৱে ৱস্সন্তে ৰুক্খসুসিৰে মক্কটা ৱিয নিসীদন্তি, ন এৱং বোধিসত্তো. বোধিসত্তো পন পিট্ঠিকণ্টকং পিট্ঠিতো কত্ৱা ধম্মাসনে ধম্মকথিকো ৱিয পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা পুৰত্থাভিমুখো নিসীদতি. পুব্বে কতকম্মং পনস্সা ৱত্থুং সোধেতি, সুদ্ধে ৱত্থুম্হি সুখুমচ্ছৱিলক্খণং নিব্বত্ততি. অথ নং কুচ্ছিগতং তচো পটিচ্ছাদেতুং ন সক্কোতি, ওলোকেন্তিযা বহি ঠিতো ৱিয পঞ্ঞাযতি. তমত্থং উপমায ৱিভাৱেন্তো সেয্যথাপীতিআদিমাহ. বোধিসত্তো পন অন্তোকুচ্ছিগতো মাতৰং ন পস্সতি. ন হি অন্তোকুচ্ছিযং চক্খুৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি.
২০৫. কালং কৰোতীতি ন ৱিজাতভাৱপচ্চযা, আযুপৰিক্খযেনেৱ. বোধিসত্তেন ৱসিতট্ঠানঞ্হি চেতিযকুটিসদিসং হোতি অঞ্ঞেসং অপৰিভোগং, ন চ সক্কা বোধিসত্তমাতৰং অপনেত্ৱা অঞ্ঞং অগ্গমহেসিট্ঠানে ঠপেতুন্তি তত্তকংযেৱ বোধিসত্তমাতু আযুপ্পমাণং হোতি, তস্মা তদা কালং কৰোতি. কতৰস্মিং পন ৱযে কালং কৰোতীতি? মজ্ঝিমৱযে. পঠমৱযস্মিঞ্হি সত্তানং অত্তভাৱে ছন্দৰাগো বলৱা হোতি, তেন তদা সঞ্জাতগব্ভা ইত্থী তং গব্ভং অনুৰক্খিতুং ন সক্কোন্তি, গব্ভো বহ্ৱাবাধো হোতি. মজ্ঝিমৱযস্স পন দ্ৱে কোট্ঠাসে অতিক্কম্ম ততিযকোট্ঠাসে ৱত্থুং ৱিসদং হোতি, ৱিসদে ৱত্থুম্হি নিব্বত্তা দাৰকা অৰোগা হোন্তি. তস্মা বোধিসত্তমাতাপি পঠমৱযে সম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা মজ্ঝিমৱযস্স ততিযকোট্ঠাসে ৱিজাযিত্ৱা কালং কৰোতি.
নৱ ৱা দস ৱাতি এত্থ ৱা-সদ্দেন ৱিকপ্পনৱসেন সত্ত ৱা অট্ঠ ৱা একাদস ৱা দ্ৱাদস ৱাতি এৱমাদীনম্পি সঙ্গহো ৱেদিতব্বো. তত্থ সত্তমাসজাতো জীৱতি, সীতুণ্হক্খমো পন ন হোতি. অট্ঠমাসজাতো ন জীৱতি, সেসা জীৱন্তি.
ঠিতাৱাতি ঠিতাৱ হুত্ৱা. মহামাযাপি দেৱী উপৱিজঞ্ঞা ঞাতিকুলঘৰং গমিস্সামীতি ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা কপিলৱত্থুতো দেৱদহনগৰগামিমগ্গং অলঙ্কাৰাপেত্ৱা দেৱিং সুৱণ্ণসিৱিকায নিসীদাপেসি. সকলনগৰৱাসিনো সক্যা পৰিৱাৰেত্ৱা গন্ধমালাদীহি পূজযমানা দেৱিং গহেত্ৱা পাযিংসু. সা দেৱদহনগৰস্স অৱিদূৰে লুম্বিনিসালৱনুয্যানং দিস্ৱা উয্যানৱিচৰণত্থায চিত্তং উপ্পাদেত্ৱা ৰঞ্ঞো সঞ্ঞং অদাসি. ৰাজা উয্যানং পটিজগ্গাপেত্ৱা আৰক্খং সংৱিদহাপেসি. দেৱিযা উয্যানং পৱিট্ঠমত্তায কাযদুব্বল্যং অহোসি, অথস্সা মঙ্গলসালমূলে সিৰীসযনং পঞ্ঞাপেত্ৱা সাণিযা পৰিক্খিপিংসু. সা অন্তোসাণিং পৱিসিত্ৱা সালসাখং হত্থেন গহেত্ৱা অট্ঠাসি. অথস্সা তাৱদেৱ গব্ভৱুট্ঠানং অহোসি.
দেৱা নং পঠমং পটিগ্গণ্হন্তীতি খীণাসৱা সুদ্ধাৱাসব্ৰহ্মানো পটিগ্গণ্হন্তি. কথং? সূতিৱেসং গণ্হিত্ৱাতি একে. তং পন পটিক্খিপিত্ৱা ইদং ৱুত্তং – তদা বোধিসত্তমাতা সুৱণ্ণখচিতং ৱত্থং নিৱাসেত্ৱা মচ্ছক্খিসদিসং দুকূলপটং যাৱ পাদন্তাৱ পাৰুপিত্ৱা অট্ঠাসি. অথস্সা সল্লহুকং গব্ভৱুট্ঠানং অহোসি ধম্মকৰণতো উদকনিক্খমনসদিসং. অথ তে পকতিব্ৰহ্মৱেসেনেৱ উপসঙ্কমিত্ৱা পঠমং সুৱণ্ণজালেন পটিগ্গহেসুং. তেসং হত্থতো মনুস্সা দুকূলচুম্বটকেন পটিগ্গহেসুং. তেন ৱুত্তং – ‘‘দেৱা নং পঠমং পটিগ্গণ্হন্তি পচ্ছা মনুস্সা’’তি.
২০৬. চত্তাৰো নং দেৱপুত্তাতি চত্তাৰো মহাৰাজানো. পটিগ্গহেত্ৱাতি অজিনপ্পৱেণিযা পটিগ্গহেত্ৱা. মহেসক্খোতি মহাতেজো মহাযসো লক্খণসম্পন্নোতি অত্থো.
ৱিসদোৱ নিক্খমতীতি যথা অঞ্ঞে সত্তা যোনিমগ্গে লগ্গন্তা ভগ্গৱিভগ্গা নিক্খমন্তি, ন এৱং নিক্খমতি, অলগ্গো হুত্ৱা নিক্খমতীতি অত্থো. উদেনাতি উদকেন. কেনচি অসুচিনাতি যথা অঞ্ঞে সত্তা কম্মজৱাতেহি উদ্ধংপাদা অধোসিৰা যোনিমগ্গে পক্খিত্তা সতপোৰিসনৰকপপাতং পতন্তা ৱিয তাড়চ্ছিদ্দেন নিক্কড্ঢিযমানা হত্থী ৱিয মহাদুক্খং অনুভৱন্তা নানাঅসুচিমক্খিতাৱ নিক্খমন্তি, ন এৱং বোধিসত্তো. বোধিসত্তঞ্হি কম্মজৱাতা উদ্ধংপাদং অধোসিৰং কাতুং ন সক্কোন্তি. সো ধম্মাসনতো ওতৰন্তো ধম্মকথিকো ৱিয নিস্সেণিতো ওতৰন্তো পুৰিসো ৱিয চ দ্ৱে হত্থে চ পাদে চ পসাৰেত্ৱা ঠিতকোৱ মাতুকুচ্ছিসম্ভৱেন কেনচি অসুচিনা অমক্খিতোৱ নিক্খমতি.
উদকস্স ধাৰাতি উদকৱট্টিযো. তাসু সীতা সুৱণ্ণকটাহে পততি, উণ্হা ৰজতকটাহে. ইদঞ্চ পথৱীতলে কেনচি অসুচিনা অসম্মিস্সং তেসং পানীযপৰিভোজনীযউদকঞ্চেৱ অঞ্ঞেহি অসাধাৰণং কীড়নউদকঞ্চ দস্সেতুং ৱুত্তং. অঞ্ঞস্স পন সুৱণ্ণৰজতঘটেহি আহৰিযমানউদকস্স চেৱ হংসৱট্টকাদিপোক্খৰণিগতস্স চ উদকস্স পৰিচ্ছেদো নত্থি.
২০৭. সম্পতিজাতোতি মুহুত্তজাতো. পাড়িযং পন মাতুকুচ্ছিতো নিক্খন্তমত্তো ৱিয দস্সিতো, ন পন এৱং দট্ঠব্বং. নিক্খন্তমত্তঞ্হি তং পঠমং ব্ৰহ্মানো সুৱণ্ণজালেন পটিগ্গণ্হিংসু, তেসং হত্থতো চত্তাৰো মহাৰাজানো মঙ্গলসম্মতায সুখসম্ফস্সায অজিনপ্পৱেণিযা, তেসং হত্থতো মনুস্সা দুকূলচুম্বটকেন, মনুস্সানং হত্থতো মুচ্চিত্ৱা পথৱিযং পতিট্ঠিতো.
সেতম্হি ছত্তে অনুধাৰিযমানেতি দিব্বসেতচ্ছত্তে অনুধাৰিযমানে. এত্থ চ ছত্তস্স পৰিৱাৰানি খগ্গাদীনি পঞ্চ ৰাজককুধভণ্ডানিপি আগতানেৱ. পাড়িযং পন ৰাজগমনে ৰাজা ৱিয ছত্তমেৱ ৱুত্তং. তেসু ছত্তমেৱ পঞ্ঞাযতি, ন ছত্তগ্গাহকা. তথা খগ্গ-তালৱণ্ট-মোৰহত্থক-ৱাড়বীজনি-উণ্হীসমত্তাযেৱ পঞ্ঞাযন্তি, ন তেসং গাহকা. সব্বানি কিৰ তানি অদিস্সমানৰূপা দেৱতা গণ্হিংসু. ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘অনেকসাখঞ্চ সহস্সমণ্ডলং,
ছত্তং মৰূ ধাৰযুমন্তলিক্খে;
সুৱণ্ণদণ্ডা ৱিপতন্তি চামৰা,
ন দিস্সৰে চামৰছত্তগাহকা’’তি. (সু. নি. ৬৯৩);
সব্বা চ দিসাতি ইদং সত্তপদৱীতিহাৰূপৰি ঠিতস্স ৱিয সব্বদিসানুৱিলোকনং ৱুত্তং, ন খো পনেৱং দট্ঠব্বং. মহাসত্তো হি মনুস্সানং হত্থতো মুচ্চিত্ৱা পুৰত্থিমদিসং ওলোকেসি, অনেকচক্কৱাড়সহস্সানি একঙ্গণানি অহেসুং. তত্থ দেৱমনুস্সা গন্ধমালাদীহি পূজযমানা – ‘‘মহাপুৰিস ইধ তুম্হেহি সদিসোপি নত্থি, কুতো উত্তৰিতৰো’’তি আহংসু. এৱং চতস্সো দিসা, চতস্সো অনুদিসা, হেট্ঠা, উপৰীতি দসপি দিসা অনুৱিলোকেত্ৱা অত্তনা সদিসং অদিস্ৱা অযং উত্তৰা দিসাতি সত্তপদৱীতিহাৰেন অগমাসীতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. আসভিন্তি উত্তমং. অগ্গোতি গুণেহি সব্বপঠমো. ইতৰানি দ্ৱে পদানি এতস্সেৱ ৱেৱচনানি. অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৱোতি পদদ্ৱযেন ইমস্মিং অত্তভাৱে পত্তব্বং অৰহত্তং ব্যাকাসি.
এত্থ চ সমেহি পাদেহি পথৱিযং পতিট্ঠানং চতুইদ্ধিপাদপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, উত্তৰাভিমুখভাৱো মহাজনং অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা অভিভৱিত্ৱা গমনস্স পুব্বনিমিত্তং, সত্তপদগমনং সত্তবোজ্ঝঙ্গৰতনপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, দিব্বসেতচ্ছত্তধাৰণং ৱিমুত্তিচ্ছত্তপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, পঞ্চৰাজককুধভণ্ডানি পঞ্চহি ৱিমুত্তীহি ৱিমুচ্চনস্স পুব্বনিমিত্তং, দিসানুৱিলোকনং অনাৱৰণঞাণপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, আসভীৱাচাভাসনং অপ্পটিৱত্তিযধম্মচক্কপ্পৱত্তনস্স পুব্বনিমিত্তং. ‘‘অযমন্তিমা জাতী’’তি সীহনাদো অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বানস্স পুব্বনিমিত্তন্তি ৱেদিতব্বং. ইমে ৱাৰা পাড়িযং আগতা, সম্বহুলৱাৰো পন আগতো, আহৰিত্ৱা দীপেতব্বো.
মহাপুৰিসস্স হি জাতদিৱসে দসসহস্সিলোকধাতু কম্পি. দসসহস্সিলোকধাতুম্হি দেৱতা একচক্কৱাড়ে সন্নিপতিংসু. পঠমং দেৱা পটিগ্গহিংসু, পচ্ছা মনুস্সা. তন্তিবদ্ধা ৱীণা চম্মবদ্ধা ভেৰিযো চ কেনচি অৱাদিতা সযমেৱ ৱজ্জিংসু, মনুস্সানং অন্দুবন্ধনাদীনি খণ্ডাখণ্ডং ভিজ্জিংসু. সব্বৰোগা অম্বিলেন ধোততম্বমলং ৱিয ৱিগচ্ছিংসু, জচ্চন্ধা ৰূপানি পস্সিংসু. জচ্চবধিৰা সদ্দং সুণিংসু, পীঠসপ্পী জৱনসম্পন্না অহেসুং, জাতিজড়ানম্পি এড়মূগানং সতি পতিট্ঠাসি, ৱিদেসে পক্খন্দনাৱা সুপট্টনং পাপুণিংসু, আকাসট্ঠকভূমট্ঠকৰতনানি সকতেজোভাসিতানি অহেসুং, ৱেৰিনো মেত্তচিত্তং পটিলভিংসু, অৱীচিম্হি অগ্গি নিব্বাযি. লোকন্তৰে আলোকো উদপাদি, নদীসু জলং ন পৱত্তি, মহাসমুদ্দেসু মধুৰসদিসং উদকং অহোসি, ৱাতো ন ৱাযি, আকাসপব্বতৰুক্খগতা সকুণা ভস্সিত্ৱা পথৱীগতা অহেসুং, চন্দো অতিৰোচি, সূৰিযো ন উণ্হো ন সীতলো নিম্মলো উতুসম্পন্নো অহোসি, দেৱতা অত্তনো অত্তনো ৱিমানদ্ৱাৰে ঠত্ৱা অপ্ফোটনসেড়নচেলুক্খেপাদীহি মহাকীড়ং কীড়িংসু, চাতুদ্দীপিকমহামেঘো ৱস্সি, মহাজনং নেৱ খুদা ন পিপাসা পীড়েসি, দ্ৱাৰকৱাটানি সযমেৱ ৱিৱৰিংসু, পুপ্ফূপগফলূপগা ৰুক্খা পুপ্ফফলানি গণ্হিংসু, দসসহস্সিলোকধাতু একদ্ধজমালা অহোসীতি.
তত্ৰাপিস্স দসসহস্সিলোকধাতুকম্পো সব্বঞ্ঞুতঞাণপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, দেৱতানং একচক্কৱাড়ে সন্নিপাতো ধম্মচক্কপ্পৱত্তনকালে একপ্পহাৰেন সন্নিপতিত্ৱা ধম্মপটিগ্গণ্হনস্স পুব্বনিমিত্তং, পঠমং দেৱতানং পটিগ্গহণং চতুন্নং ৰূপাৱচৰজ্ঝানানং পটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং. পচ্ছা মনুস্সানং পটিগ্গহণং চতুন্নং অৰূপজ্ঝানানং পটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, তন্তিবদ্ধৱীণানং সযং ৱজ্জনং অনুপুব্বৱিহাৰপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, চম্মবদ্ধভেৰীনং ৱজ্জনং মহতিযা ধম্মভেৰিযা অনুস্সাৱনস্স পুব্বনিমিত্তং, অন্দুবন্ধনাদীনং ছেদো অস্মিমানসমুচ্ছেদস্স পুব্বনিমিত্তং, সব্বৰোগৱিগমো সব্বকিলেসৱিগমস্স পুব্বনিমিত্তং, জচ্চন্ধানং ৰূপদস্সনং দিব্বচক্খুপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, জচ্চবধিৰানং সদ্দস্সৱনং দিব্বসোতধাতুপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, পীঠসপ্পীনং জৱনসম্পদা চতুইদ্ধিপাদাধিগমস্স পুব্বনিমিত্তং, জড়ানং সতিপতিট্ঠানং চতুসতিপট্ঠানপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, ৱিদেসপক্খন্দনাৱানং সুপট্টনসম্পাপুণনং চতুপটিসম্ভিদাধিগমস্স পুব্বনিমিত্তং, ৰতনানং সকতেজোভাসিতত্তং যং লোকস্স ধম্মোভাসং দস্সেস্সতি তস্স পুব্বনিমিত্তং.
ৱেৰীনং মেত্তচিত্তপটিলাভো চতুব্ৰহ্মৱিহাৰপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, অৱীচিম্হি অগ্গিনিব্বানং একাদসঅগ্গিনিব্বানস্স পুব্বনিমিত্তং, লোকন্তৰালোকো অৱিজ্জন্ধকাৰং ৱিধমিত্ৱা ঞাণালোকদস্সনস্স পুব্বনিমিত্তং, মহাসমুদ্দস্স মধুৰতা নিব্বানৰসেন একৰসভাৱস্স পুব্বনিমিত্তং, ৱাতস্স অৱাযনং দ্ৱাসট্ঠিদিট্ঠিগতভিন্দনস্স পুব্বনিমিত্তং, সকুণানং পথৱীগমনং মহাজনস্স ওৱাদং সুত্ৱা পাণেহি সৰণগমনস্স পুব্বনিমিত্তং, চন্দস্স অতিৱিৰোচনং বহুজনকন্ততায পুব্বনিমিত্তং, সূৰিযস্স উণ্হসীতৱিৱজ্জনউতুসুখতা কাযিকচেতসিকসুখুপ্পত্তিযা পুব্বনিমিত্তং, দেৱতানং ৱিমানদ্ৱাৰেসু অপ্ফোটনাদীহি কীড়নং বুদ্ধভাৱং পত্ৱা উদানং উদানস্স পুব্বনিমিত্তং, চাতুদ্দীপিকমহামেঘৱস্সনং মহতো ধম্মমেঘৱস্সনস্স পুব্বনিমিত্তং, খুদাপীড়নস্স অভাৱো কাযগতাসতিঅমতপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, পিপাসাপীড়নস্স অভাৱো ৱিমুত্তিসুখেন সুখিতভাৱস্স পুব্বনিমিত্তং, দ্ৱাৰকৱাটানং সযমেৱ ৱিৱৰণং অট্ঠঙ্গিকমগ্গদ্ৱাৰৱিৱৰণস্স পুব্বনিমিত্তং, ৰুক্খানং পুপ্ফফলগহণং ৱিমুত্তিপুপ্ফেহি পুপ্ফিতস্স চ সামঞ্ঞফলভাৰভৰিতভাৱস্স চ পুব্বনিমিত্তং, দসসহস্সিলোকধাতুযা একদ্ধজমালতা অৰিযদ্ধজমালামালিতায পুব্বনিমিত্তন্তি ৱেদিতব্বং. অযং সম্বহুলৱাৰো নাম.
এত্থ পঞ্হে পুচ্ছন্তি – ‘‘যদা মহাপুৰিসো পথৱিযং পতিট্ঠহিত্ৱা উত্তৰাভিমুখো গন্ত্ৱা আসভিং ৱাচং ভাসতি, তদা কিং পথৱিযা গতো, উদাহু আকাসেন? দিস্সমানো গতো, উদাহু অদিস্সমানো? অচেলকো গতো, উদাহু অলঙ্কতপ্পটিযত্তো? দহৰো হুত্ৱা গতো, উদাহু মহল্লকো? পচ্ছাপি কিং তাদিসোৱ অহোসি, উদাহু পুন বালদাৰকো’’তি? অযং পন পঞ্হো হেট্ঠা লোহপাসাদে সঙ্ঘসন্নিপাতে তিপিটকচূড়াভযত্থেৰেন ৱিস্সজ্জিতোৱ. থেৰো কিৰেত্থ নিযতি পুব্বেকতকম্ম-ইস্সৰনিম্মানৱাদৱসেন তং তং বহুং ৱত্ৱা অৱসানে এৱং ব্যাকাসি – ‘‘মহাপুৰিসো পথৱিযং গতো, মহাজনস্স পন আকাসে গচ্ছন্তো ৱিয অহোসি. দিস্সমানো গতো, মহাজনস্স পন অদিস্সমানো ৱিয অহোসি. অচেলকো গতো, মহাজনস্স পন অলঙ্কতপ্পটিযত্তোৱ উপট্ঠাসি. দহৰোৱ গতো, মহাজনস্স পন সোড়সৱস্সুদ্দেসিকো ৱিয অহোসি. পচ্ছা পন বালদাৰকোৱ অহোসি, ন তাদিসো’’তি. এৱং ৱুত্তে পৰিসা চস্স ‘‘বুদ্ধেন ৱিয হুত্ৱা ভো থেৰেন পঞ্হো কথিতো’’তি অত্তমনা অহোসি. লোকন্তৰিকৱাৰো ৱুত্তনযো এৱ.
ৱিদিতাতি পাকটা হুত্ৱা. যথা হি সাৱকা নহানমুখধোৱনখাদনপিৱনাদিকালে অনোকাসগতে অতীতসঙ্খাৰে নিপ্পদেসে সম্মসিতুং ন সক্কোন্তি, ওকাসপত্তযেৱ সম্মসন্তি, ন এৱং বুদ্ধা. বুদ্ধা হি সত্তদিৱসব্ভন্তৰে ৱৱত্থিতসঙ্খাৰে আদিতো পট্ঠায সম্মসিত্ৱা তিলক্খণং আৰোপেত্ৱাৱ ৱিস্সজ্জেন্তি, তেসং অৱিপস্সিতধম্মো নাম নত্থি, তস্মা ‘‘ৱিদিতা’’তি আহ. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
অচ্ছৰিযঅব্ভুতসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.