২. মহাসুঞ্ঞতসুত্তৱণ্ণনা
১৮৫. এৱং মে সুতন্তি মহাসুঞ্ঞতসুত্তং. তত্থ কাড়খেমকস্সাতি ছৱিৱণ্ণেন সো কাড়ো, খেমকোতি পনস্স নামং. ৱিহাৰোতি তস্মিংযেৱ নিগ্ৰোধাৰামে একস্মিং পদেসে পাকাৰেন পৰিক্খিপিত্ৱা দ্ৱাৰকোট্ঠকং মাপেত্ৱা হংসৱট্টকাদিসেনাসনানি চেৱ মণ্ডলমাড়ভোজনসালাদীনি চ পতিট্ঠপেত্ৱা কতো ৱিহাৰো. সম্বহুলানি সেনাসনানীতি মঞ্চো পীঠং ভিসিবিম্বোহনং তট্টিকা চম্মখণ্ডো তিণসন্থাৰো পণ্ণসন্থাৰো পলালসন্থাৰোতিআদীনি পঞ্ঞত্তানি হোন্তি, মঞ্চেন মঞ্চং…পে… পলালসন্থাৰেনেৱ পলালসন্থাৰং আহচ্চ ঠপিতানি, গণভিক্খূনং ৱসনট্ঠানসদিসং অহোসি.
সম্বহুলা নু খোতি ভগৱতো বোধিপল্লঙ্কেযেৱ সব্বকিলেসানং সমুগ্ঘাটিতত্তা সংসযো নাম নত্থি, ৱিতক্কপুব্বভাগা পুচ্ছা, ৱিতক্কপুব্বভাগে চাযং নুকাৰো নিপাতমত্তো. পাটিমত্থকং গচ্ছন্তে অৱিনিচ্ছিতো নাম ন হোতি. ইতো কিৰ পুব্বে ভগৱতা দস দ্ৱাদস ভিক্খূ একট্ঠানে ৱসন্তা ন দিট্ঠপুব্বা.
অথস্স এতদহোসি – গণৱাসো নামাযং ৱট্টে আচিণ্ণসমাচিণ্ণো নদীওতিণ্ণউদকসদিসো, নিৰযতিৰচ্ছানযোনিপেত্তিৱিসযাসুৰকাযেসুপি, মনুস্সলোক-দেৱলোকব্ৰহ্মলোকেসুপি গণৱাসোৱ আচিণ্ণো. দসযোজনসহস্সো হি নিৰযো তিপুচুণ্ণভৰিতা নাড়ি ৱিয সত্তেহি নিৰন্তৰো, পঞ্চৱিধবন্ধনকম্মকাৰণকৰণট্ঠানে সত্তানং পমাণং ৱা পৰিচ্ছেদো ৱা নত্থি, তথা ৱাসীহি তচ্ছনাদিঠানেসু, ইতি গণভূতাৱ পচ্চন্তি. তিৰচ্ছানযোনিযং একস্মিং ৱম্মিকে উপসিকানং পমাণং ৱা পৰিচ্ছেদো ৱা নত্থি, তথা একেকবিলাদীসুপি কিপিল্লিকাদীনং. তিৰচ্ছানযোনিযম্পি গণৱাসোৱ. পেতনগৰানি চ গাৱুতিকানি অড্ঢযোজনিকানিপি পেতভৰিতানি হোন্তি. এৱং পেত্তিৱিসযেপি গণৱাসোৱ. অসুৰভৱনং দসযোজনসহস্সং কণ্ণে পক্খিত্তসূচিযা কণ্ণবিলং ৱিয হোতি. ইতি অসুৰকাযেপি গণৱাসোৱ. মনুস্সলোকে সাৱত্থিযং সত্তপণ্ণাস কুলসতসহস্সানি, ৰাজগহে অন্তো চ বহি চ অট্ঠাৰস মনুস্সকোটিযো ৱসিংসু. এৱং অঞ্ঞেসুপি ঠানেসূতি মনুস্সলোকেপি গণৱাসোৱ. ভুম্মদেৱতা আদিং কত্ৱা দেৱলোকব্ৰহ্মলোকেসুপি গণৱাসোৱ. একেকস্স হি দেৱপুত্তস্স অড্ঢতিযা নাটককোটিযো হোন্তি, নৱপি কোটিযো হোন্তি, একট্ঠানে দসসহস্সাপি ব্ৰহ্মানো ৱসন্তি.
ততো চিন্তেসি – ‘‘মযা সতসহস্সকপ্পাধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি গণৱাসৱিদ্ধংসনত্থং দস পাৰমিযো পূৰিতা, ইমে চ ভিক্খূ ইতো পট্ঠাযেৱ গণং বন্ধিত্ৱা গণাভিৰতা জাতা অননুচ্ছৱিকং কৰোন্তী’’তি. সো ধম্মসংৱেগং উপ্পাদেত্ৱা পুন চিন্তেসি – ‘‘সচে ‘একট্ঠানে দ্ৱীহি ভিক্খূহি ন ৱসিতব্ব’ন্তি সক্কা ভৱেয্য সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতুং, সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেয্যং, ন খো পনেতং সক্কা. হন্দাহং মহাসুঞ্ঞতাপটিপত্তিং নাম সুত্তন্তং দেসেমি, যং সিক্খাকামানং কুলপুত্তানং সিক্খাপদপঞ্ঞত্তি ৱিয নগৰদ্ৱাৰে নিক্খিত্তসব্বকাযিকআদাসো ৱিয চ ভৱিস্সতি. ততো যথা নামেকস্মিং আদাসে খত্তিযাদযো অত্তনো ৱজ্জং দিস্ৱা তং পহায অনৱজ্জা হোন্তি, এৱমেৱং মযি পৰিনিব্বুতেপি পঞ্চৱস্সসহস্সানি ইমং সুত্তং আৱজ্জিত্ৱা গণং ৱিনোদেত্ৱা একীভাৱাভিৰতা কুলপুত্তা ৱট্টদুক্খস্স অন্তং কৰিস্সন্তী’’তি. ভগৱতো চ মনোৰথং পূৰেন্তা ৱিয ইমং সুত্তং আৱজ্জিত্ৱা গণং ৱিনোদেত্ৱা ৱট্টদুক্খং খেপেত্ৱা পৰিনিব্বুতা কুলপুত্তা গণনপথং ৱীতিৱত্তা. ৱালিকপিট্ঠিৱিহাৰেপি হি আভিধম্মিকঅভযত্থেৰো নাম ৱস্সূপনাযিকসমযে সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং ইমং সুত্তং সঞ্ঝাযিত্ৱা ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো এৱং কাৰেতি, মযং কিং কৰোমা’’তি আহ. তে সব্বেপি অন্তোৱস্সে গণং ৱিনোদেত্ৱা একীভাৱাভিৰতা অৰহত্তং পাপুণিংসু. গণভেদনং নাম ইদং সুত্তন্তি.
১৮৬. ঘটাযাতি এৱংনামকস্স সক্কস্স. ৱিহাৰেতি অযম্পি ৱিহাৰো নিগ্ৰোধাৰামস্সেৱ একদেসে কাড়খেমকস্স ৱিহাৰো ৱিয কতোতি ৱেদিতব্বো. চীৱৰকম্মন্তি জিণ্ণমলিনানং অগ্গড়ট্ঠানুপ্পাদনধোৱনাদীহি কতপৰিভণ্ডম্পি, চীৱৰত্থায উপ্পন্নৱত্থানং ৱিচাৰণসিব্বনাদীহি অকতং সংৱিধানম্পি ৱট্টতি, ইধ পন অকতং সংৱিধানং অধিপ্পেতং. মনুস্সা হি আনন্দত্থেৰস্স চীৱৰসাটকে অদংসু. তস্মা থেৰো সম্বহুলে ভিক্খূ গহেত্ৱা তত্থ চীৱৰকম্মং অকাসি. তেপি ভিক্খূ পাতোৱ সূচিপাসকস্স পঞ্ঞাযনকালতো পট্ঠায নিসিন্না অপঞ্ঞাযনকালে উট্ঠহন্তি. সূচিকম্মে নিট্ঠিতেযেৱ সেনাসনানি সংৱিদহিস্সামাতি ন সংৱিদহিংসু. চীৱৰকাৰসমযো নোতি থেৰো কিৰ চিন্তেসি – ‘‘অদ্ধা এতেহি ভিক্খূহি ন পটিসামিতানি সেনাসনানি, ভগৱতা চ দিট্ঠানি ভৱিস্সন্তি. ইতি অনত্তমনো সত্থা সুট্ঠু নিগ্গহেতুকামো, ইমেসং ভিক্খূনং উপত্থম্ভো ভৱিস্সামী’’তি; তস্মা এৱমাহ. অযং পনেত্থ অধিপ্পাযো – ‘‘ন, ভন্তে, ইমে ভিক্খূ কম্মাৰামা এৱ, চীৱৰকিচ্চৱসেন পন এৱং ৱসন্তী’’তি.
ন খো, আনন্দাতি, আনন্দ, কম্মসমযো ৱা হোতু অকম্মসমযো ৱা, চীৱৰকাৰসমযো ৱা হোতু অচীৱৰকাৰসমযো ৱা, অথ খো সঙ্গণিকাৰামো ভিক্খু ন সোভতিযেৱ. মা ত্ৱং অনুপত্থম্ভট্ঠানে উপত্থম্ভো অহোসীতি. তত্থ সঙ্গণিকাতি সকপৰিসসমোধানং. গণোতি নানাজনসমোধানং. ইতি সঙ্গণিকাৰামো ৱা হোতু গণাৰামো ৱা, সব্বথাপি গণবাহুল্লাভিৰতো গণবন্ধনবদ্ধো ভিক্খু ন সোভতি. পচ্ছাভত্তে পন দিৱাট্ঠানং সম্মজ্জিত্ৱা সুধোতহত্থপাদো মূলকম্মট্ঠানং গহেত্ৱা একাৰামতমনুযুত্তো ভিক্খু বুদ্ধসাসনে সোভতি. নেক্খম্মসুখন্তি কামতো নিক্খন্তস্স সুখং. পৱিৱেকসুখম্পি কামপৱিৱেকসুখমেৱ. ৰাগাদীনং পন ৱূপসমত্থায সংৱত্ততীতি উপসমসুখং. মগ্গসম্বোধত্থায সংৱত্ততীতি সম্বোধিসুখং. নিকামলাভীতি কামলাভী ইচ্ছিতলাভী. অকিচ্ছলাভীতি অদুক্খলাভী. অকসিৰলাভীতি ৱিপুললাভী.
সামাযিকন্তি অপ্পিতপ্পিতসমযে কিলেসেহি ৱিমুত্তং. কন্তন্তি মনাপং. চেতোৱিমুত্তিন্তি ৰূপাৰূপাৱচৰচিত্তৱিমুত্তিং. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘চত্তাৰি চ ঝানানি চতস্সো চ অৰূপসমাপত্তিযো, অযং সামাযিকো ৱিমোক্খো’’তি (পটি. ম. ১.২১৩). অসামাযিকন্তি ন সমযৱসেন কিলেসেহি ৱিমুত্তং, অথ খো অচ্চন্তৱিমুত্তং লোকুত্তৰং ৱুত্তং. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘চত্তাৰো চ অৰিযমগ্গা চত্তাৰি চ সামঞ্ঞফলানি, অযং অসামাযিকো ৱিমোক্খো’’তি. অকুপ্পন্তি কিলেসেহি অকোপেতব্বং.
এত্তাৱতা কিং কথিতং হোতি? সঙ্গণিকাৰামো ভিক্খু গণবন্ধনবদ্ধো নেৱ লোকিযগুণং, ন চ লোকুত্তৰগুণং নিব্বত্তেতুং সক্কোতি, গণং ৱিনোদেত্ৱা পন একাভিৰতো সক্কোতি. তথা হি ৱিপস্সী বোধিসত্তো চতুৰাসীতিযা পব্বজিতসহস্সেহি পৰিৱুতো সত্ত ৱস্সানি ৱিচৰন্তো সব্বঞ্ঞুগুণং নিব্বত্তেতুং নাসক্খি, গণং ৱিনোদেত্ৱা সত্তদিৱসে একীভাৱাভিৰতো বোধিমণ্ডং আৰুয্হ সব্বঞ্ঞুগুণং নিব্বত্তেসি. অম্হাকং বোধিসত্তো পঞ্চৱগ্গিযেহি সদ্ধিং ছব্বস্সানি ৱিচৰন্তো সব্বঞ্ঞুগুণং নিব্বত্তেতুং নাসক্খি, তেসু পক্কন্তেসু একীভাৱাভিৰতো বোধিমণ্ডং আৰুয্হ সব্বঞ্ঞুগুণং নিব্বত্তেসি.
এৱং সঙ্গণিকাৰামস্স গুণাধিগমাভাৱং দস্সেত্ৱা ইদানি দোসুপ্পত্তিং দস্সেন্তো নাহং আনন্দাতিআদিমাহ. তত্থ ৰূপন্তি সৰীৰং. যত্থ ৰত্তস্সাতি যস্মিং ৰূপে ৰাগৱসেন ৰত্তস্স. ন উপ্পজ্জেয্যুন্তি যস্মিং ৰূপে ৰত্তস্স ন উপ্পজ্জেয্যুং, তং ৰূপং ন সমনুপস্সামি, অথ খো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানানং দসবলসাৱকত্তুপগমনসঙ্খাতেন অঞ্ঞথাভাৱেন সঞ্চযস্স ৱিয, উপালিগহপতিনো অঞ্ঞথাভাৱেন নাটপুত্তস্স ৱিয, পিযজাতিকসুত্তে সেট্ঠিআদীনং ৱিয চ উপ্পজ্জন্তিযেৱ.
১৮৭. অযং খো পনানন্দাতি কো অনুসন্ধি? সচে হি কোচি দুব্বুদ্ধী নৱপব্বজিতো ৱদেয্য – ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো খেত্তং পৱিট্ঠা গাৱিযো ৱিয অম্হেযেৱ গণতো নীহৰতি, একীভাৱে নিযোজেতি, সযং পন ৰাজৰাজমহামত্তাদীহি পৰিৱুতো ৱিহৰতী’’তি, তস্স ৱচনোকাসুপচ্ছেদনত্থং – ‘‘চক্কৱাড়পৰিযন্তায পৰিসায মজ্ঝে নিসিন্নোপি তথাগতো এককোৱা’’তি দস্সেতুং ইমং দেসনং আৰভি. তত্থ সব্বনিমিত্তানন্তি ৰূপাদীনং সঙ্খনিমিত্তানং. অজ্ঝত্তন্তি ৱিসযজ্ঝত্তং. সুঞ্ঞতন্তি সুঞ্ঞতফলসমাপত্তিং. তত্ৰ চেতি উপযোগত্থে ভুম্মং, তং চেতি ৱুত্তং হোতি. পুন তত্ৰাতি তস্মিং পৰিসমজ্ঝে ঠিতো. ৱিৱেকনিন্নেনাতি নিব্বাননিন্নেন. ব্যন্তীভূতেনাতি আসৱট্ঠানীযধম্মেহি ৱিগতন্তেন নিস্সটেন ৱিসংযুত্তেন. উয্যোজনিকপটিসংযুত্তন্তি গচ্ছথ তুম্হেতি এৱং উয্যোজনিকেন ৱচনেন পটিসংযুত্তং.
কায পন ৱেলায ভগৱা এৱং কথেতি? পচ্ছাভত্তকিচ্চৱেলায, ৱা পুৰিমযামকিচ্চৱেলায ৱা. ভগৱা হি পচ্ছাভত্তে গন্ধকুটিযং সীহসেয্যং কপ্পেত্ৱা ৱুট্ঠায ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা নিসীদতি. তস্মিং সমযে ধম্মস্সৱনত্থায পৰিসা সন্নিপতন্তি. অথ ভগৱা কালং ৱিদিত্ৱা গন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৱা বুদ্ধাসনৱৰগতো ধম্মং দেসেত্ৱা ভেসজ্জতেলপাকং গণ্হন্তো ৱিয কালং অনতিক্কমিত্ৱা ৱিৱেকনিন্নেন চিত্তেন পৰিসং উয্যোজেতি. পুৰিমযামেপি ‘‘অভিক্কন্তা খো ৱাসেট্ঠা ৰত্তি, যস্স দানি কালং মঞ্ঞথা’’তি (দী. নি. ৩.২৯৯) এৱং উয্যোজেতি. বুদ্ধানঞ্হি বোধিপত্তিতো পট্ঠায দ্ৱে পঞ্চৱিঞ্ঞাণানিপি নিব্বাননিন্নানেৱ. তস্মাতিহানন্দাতি যস্মা সুঞ্ঞতাৱিহাৰো সন্তো পণীতো, তস্মা.
১৮৮. অজ্ঝত্তমেৱাতি গোচৰজ্ঝত্তমেৱ. অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতন্তি ইধ নিযকজ্ঝত্তং, অত্তনো পঞ্চসু খন্ধেসু নিস্সিতন্তি অত্থো. সম্পজানো হোতীতি কম্মট্ঠানস্স অসম্পজ্জনভাৱজাননেন সম্পজানো. বহিদ্ধাতি পৰস্স পঞ্চসু খন্ধেসু. অজ্ঝত্তবহিদ্ধাতি কালেন অজ্ঝত্তং কালেন বহিদ্ধা. আনেঞ্জন্তি উভতোভাগৱিমুত্তো ভৱিস্সামাতি আনেঞ্জং অৰূপসমাপত্তিং মনসি কৰোতি.
তস্মিংযেৱ পুৰিমস্মিন্তি পাদকজ্ঝানং সন্ধায ৱুত্তং. অপগুণপাদকজ্ঝানতো ৱুট্ঠিতস্স হি অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং মনসিকৰোতো তত্থ চিত্তং ন পক্খন্দতি. ততো ‘‘পৰস্স সন্তানে নু খো কথ’’ন্তি বহিদ্ধা মনসি কৰোতি, তত্থপি ন পক্খন্দতি. ততো – ‘‘কালেন অত্তনো সন্তানে, কালেন পৰস্স সন্তানে নু খো কথ’’ন্তি অজ্ঝত্তবহিদ্ধা মনসি কৰোতি, তত্থপি ন পক্খন্দতি. ততো উভতোভাগৱিমুত্তো হোতুকামো ‘‘অৰূপসমাপত্তিযং নু খো কথ’’ন্তি আনেঞ্জং মনসি কৰোতি, তত্থপি ন পক্খন্দতি. ইদানি – ‘‘ন মে চিত্তং পক্খন্দতীতি ৱিস্সট্ঠৱীৰিযেন উপট্ঠাকাদীনং পচ্ছতো ন চৰিতব্বং, পাদকজ্ঝানমেৱ পন সাধুকং পুনপ্পুনং মনসিকাতব্বং. এৱমস্স ৰুক্খে ছিন্দতো ফৰসুম্হি অৱহন্তে পুন নিসিতং কাৰেত্ৱা ছিন্দন্তস্স ছিজ্জেসু ফৰসু ৱিয কম্মট্ঠানে মনসিকাৰো ৱহতী’’তি দস্সেতুং তস্মিংযেৱাতিআদিমাহ. ইদানিস্স এৱং পটিপন্নস্স যং যং মনসি কৰোতি, তত্থ তত্থ মনসিকাৰো সম্পজ্জতীতি দস্সেন্তো পক্খন্দতীতি আহ.
১৮৯. ইমিনা ৱিহাৰেনাতি ইমিনা সমথৱিপস্সনাৱিহাৰেন. ইতিহ তত্থ সম্পজানোতি ইতি চঙ্কমন্তোপি তস্মিং কম্মট্ঠানে সম্পজ্জমানে ‘‘সম্পজ্জতি মে কম্মট্ঠান’’ন্তি জাননেন সম্পজানো হোতি. সযতীতি নিপজ্জতি. এত্থ কঞ্চি কালং চঙ্কমিত্ৱা – ‘‘ইদানি এত্তকং কালং চঙ্কমিতুং সক্খিস্সামী’’তি ঞত্ৱা ইৰিযাপথং অহাপেত্ৱা ঠাতব্বং. এস নযো সব্বৱাৰেসু. ন কথেস্সামীতি, ইতিহ তত্থাতি এৱং ন কথেস্সামীতি জাননেন তত্থ সম্পজানকাৰী হোতি.
পুন দুতিযৱাৰে এৱৰূপিং কথং কথেস্সামীতি জাননেন সম্পজানকাৰী হোতি, ইমস্স ভিক্খুনো সমথৱিপস্সনা তৰুণাৱ, তাসং অনুৰক্খণত্থং –
‘‘আৱাসো গোচৰো ভস্সং, পুগ্গলো অথ ভোজনং;
উতু ইৰিযাপথো চেৱ, সপ্পাযো সেৱিতব্বকো’’তি.
সত্ত সপ্পাযানি ইচ্ছিতব্বানি. তেসং দস্সনত্থমিদং ৱুত্তং. ৱিতক্কৱাৰেসু অৱিতক্কনস্স চ ৱিতক্কনস্স চ জাননেন সম্পজানতা ৱেদিতব্বা.
১৯০. ইতি ৱিতক্কপহানেন দ্ৱে মগ্গে কথেত্ৱা ইদানি ততিযমগ্গস্স ৱিপস্সনং আচিক্খন্তো পঞ্চ খো ইমে, আনন্দ, কামগুণাতিআদিমাহ. আযতনেতি তেসুযেৱ কামগুণেসু কিস্মিঞ্চিদেৱ কিলেসুপ্পত্তিকাৰণে. সমুদাচাৰোতি সমুদাচৰণতো অপ্পহীনকিলেসো. এৱং সন্তন্তি এৱং ৱিজ্জমানমেৱ. সম্পজানোতি কম্মট্ঠানস্স অসম্পত্তিজাননেন সম্পজানো. দুতিযৱাৰে এৱং সন্তমেতন্তি এৱং সন্তে এতং. সম্পজানোতি কম্মট্ঠানসম্পত্তিজাননেন সম্পজানো. অযঞ্হি ‘‘পহীনো নু খো মে পঞ্চসু কামগুণেসু ছন্দৰাগো নো’’তি পচ্চৱেক্খমানো অপহীনভাৱং ঞত্ৱা ৱীৰিযং পগ্গহেত্ৱা তং অনাগামিমগ্গেন সমুগ্ঘাটেতি, ততো মগ্গানন্তৰং ফলং, ফলতো ৱুট্ঠায পচ্চৱেক্খমানো পহীনভাৱং জানাতি, তস্স জাননেন ‘‘সম্পজানো হোতী’’তি ৱুত্তং.
১৯১. ইদানি অৰহত্তমগ্গস্স ৱিপস্সনং আচিক্খন্তো পঞ্চ খো ইমে, আনন্দ, উপাদানক্খন্ধাতিআদিমাহ. তত্থ সো পহীযতীতি ৰূপে অস্মীতি মানো অস্মীতি ছন্দো অস্মীতি অনুসযো পহীযতি. তথা ৱেদনাদীসু সম্পজানতা ৱুত্তনাযেনেৱ ৱেদিতব্বা.
ইমে খো তে, আনন্দ, ধম্মাতি হেট্ঠা কথিতে সমথৱিপস্সনামগ্গফলধম্মে সন্ধাযাহ. কুসলাযতিকাতি কুসলতো আগতা. কুসলা হি কুসলাপি হোন্তি কুসলাযতিকাপি, সেয্যথিদং, পঠমজ্ঝানং কুসলং, দুতিযজ্ঝানং কুসলঞ্চেৱ কুসলাযতিকঞ্চ…পে… আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং কুসলং, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং কুসলঞ্চেৱ কুসলাযতিকঞ্চ, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং কুসলং, সোতাপত্তিমগ্গো কুসলো চেৱ কুসলাযতিকো চ…পে… অনাগামিমগ্গো কুসলো, অৰহত্তমগ্গো কুসলো চেৱ কুসলাযতিকো চ. তথা পঠমজ্ঝানং কুসলং, তংসম্পযুত্তকা ধম্মা কুসলা চেৱ কুসলাযতিকা চ…পে… অৰহত্তমগ্গো কুসলো, তংসম্পযুত্তকা ধম্মা কুসলা চেৱ কুসলাযতিকা চ.
অৰিযাতি নিক্কিলেসা ৱিসুদ্ধা. লোকুত্তৰাতি লোকে উত্তৰা ৱিসিট্ঠা. অনৱক্কন্তা পাপিমতাতি পাপিমন্তেন মাৰেন অনোক্কন্তা. ৱিপস্সনাপাদকা অট্ঠ সমাপত্তিযো অপ্পেত্ৱা নিসিন্নস্স হি ভিক্খুনো চিত্তং মাৰো ন পস্সতি, ‘‘ইদং নাম আৰম্মণং নিস্সায সংৱত্ততী’’তি জাতিতুং ন সক্কোতি. তস্মা ‘‘অনৱক্কন্তা’’তি ৱুত্তং.
তং কিং মঞ্ঞসীতি ইদং কস্মা আহ? গণেপি একো আনিসংসো অত্থি, তং দস্সেতুং ইদমাহ. অনুবন্ধিতুন্তি অনুগচ্ছিতুং পৰিচৰিতুং.
ন খো, আনন্দাতি এত্থ কিঞ্চাপি ভগৱতা – ‘‘সুতাৱুধো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৱেতি, সাৱজ্জং পজহতি, অনৱজ্জং ভাৱেতি, সুদ্ধং অত্তানং পৰিহৰতী’’তি (অ. নি. ৭.৬৭) বহুস্সুতো পঞ্চাৱুধসম্পন্নো যোধো ৱিয কতো. যস্মা পন সো সুতপৰিযত্তিং উগ্গহেত্ৱাপি তদনুচ্ছৱিকং অনুলোমপটিপদং ন পটিপজ্জতি, ন তস্স তং আৱুধং হোতি. যো পটিপজ্জতি, তস্সেৱ হোতি. তস্মা এতদত্থং অনুবন্ধিতুং নাৰহতীতি দস্সেন্তো ন খো, আনন্দাতি আহ.
ইদানি যদত্থং অনুবন্ধিতব্বো, তং দস্সেতুং যা চ খোতিআদিমাহ. ইতি ইমস্মিং সুত্তে তীসু ঠানেসু দস কথাৱত্থূনি আগতানি. ‘‘ইতি এৱৰূপং কথং কথেস্সামী’’তি সপ্পাযাসপ্পাযৱসেন আগতানি, ‘‘যদিদং সুত্তং গেয্য’’ন্তি এত্থ সুতপৰিযত্তিৱসেন আগতানি, ইমস্মিং ঠানে পৰিপূৰণৱসেন আগতানি. তস্মা ইমস্মিং সুত্তে দস কথাৱত্থূনি কথেন্তেন ইমস্মিং ঠানে ঠত্ৱা কথেতব্বানি.
ইদানি যস্মা একচ্চস্স এককস্স ৱিহৰতোপি অত্থো ন সম্পজ্জতি, তস্মা তং সন্ধায একীভাৱে আদীনৱং দস্সেন্তো এৱং সন্তে খো, আনন্দাতিআদিমাহ. তত্থ এৱং সন্তেতি এৱং একীভাৱে সন্তে.
১৯৩. সত্থাতি বাহিৰকো তিত্থকৰসত্থা. অন্ৱাৱত্তন্তীতি অনুআৱত্তন্তি উপসঙ্কমন্তি. মুচ্ছং কামযতীতি মুচ্ছনতণ্হং পত্থেতি, পৱত্তেতীতি অত্থো. আচৰিযূপদ্দৱেনাতি অব্ভন্তৰে উপ্পন্নেন কিলেসূপদ্দৱেন আচৰিযস্সুপদ্দৱো. সেসুপদ্দৱেসুপি এসেৱ নযো. অৱধিংসু নন্তি মাৰযিংসু নং. এতেন হি গুণমৰণং কথিতং.
ৱিনিপাতাযাতি সুট্ঠু নিপতনায. কস্মা পন ব্ৰহ্মচাৰুপদ্দৱোৱ – ‘‘দুক্খৱিপাকতৰো চ কটুকৱিপাকতৰো চ ৱিনিপাতায চ সংৱত্ততী’’তি ৱুত্তোতি. বাহিৰপব্বজ্জা হি অপ্পলাভা, তত্থ মহন্তো নিব্বত্তেতব্বগুণো নত্থি, অট্ঠসমাপত্তিপঞ্চাভিঞ্ঞামত্তকমেৱ হোতি. ইতি যথা গদ্ৰভপিট্ঠিতো পতিতস্স মহন্তং দুক্খং ন হোতি, সৰীৰস্স পংসুমক্খনমত্তমেৱ হোতি, এৱং বাহিৰসমযে লোকিযগুণমত্ততোৱ পৰিহাযতি, তেন পুৰিমং উপদ্দৱদ্ৱযং ন এৱং ৱুত্তং. সাসনে পন পব্বজ্জা মহালাভা, তত্থ চত্তাৰো মগ্গা চত্তাৰি ফলানি নিব্বানন্তি মহন্তা অধিগন্তব্বগুণা. ইতি যথা উভতো সুজাতো খত্তিযকুমাৰো হত্থিক্খন্ধৱৰগতো নগৰং অনুসঞ্চৰন্তো হত্থিক্খন্ধতো পতিতো মহাদুক্খং নিগচ্ছতি, এৱং সাসনতো পৰিহাযমানো নৱহি লোকুত্তৰগুণেহি পৰিহাযতি. তেনাযং ব্ৰহ্মচাৰুপদ্দৱো এৱং ৱুত্তো.
১৯৬. তস্মাতি যস্মা সেসুপদ্দৱেহি ব্ৰহ্মচাৰুপদ্দৱো দুক্খৱিপাকতৰো, যস্মা ৱা সপত্তপটিপত্তিং ৱীতিক্কমন্তো দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায সংৱত্ততি, মিত্তপটিপত্তি হিতায, তস্মা. এৱং উপৰিমেনপি হেট্ঠিমেনপি অত্থেন যোজেতব্বং. মিত্তৱতাযাতি মিত্তপটিপত্তিযা. সপত্তৱতাযাতি ৱেৰপটিপত্তিযা.
ৱোক্কম্ম চ সত্থুসাসনাতি দুক্কটদুব্ভাসিতমত্তম্পি হি সঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কমন্তো ৱোক্কম্ম ৱত্ততি নাম. তদেৱ অৱীতিক্কমন্তো ন ৱোক্কম্ম ৱত্ততি নাম.
ন ৱো অহং, আনন্দ, তথা পৰক্কমিস্সামীতি অহং তুম্হেসু তথা ন পটিপজ্জিস্সামি. আমকেতি অপক্কে. আমকমত্তেতি আমকে নাতিসুক্খে ভাজনে. কুম্ভকাৰো হি আমকং নাতিসুক্খং অপক্কং উভোহি হত্থেহি সণ্হিকং গণ্হাতি ‘‘মা ভিজ্জতূ’’তি. ইতি যথা কুম্ভকাৰো তত্থ পটিপজ্জতি, নাহং তুম্হেসু তথা পটিপজ্জিস্সামি. নিগ্গয্হ নিগ্গয্হাতি সকিং ওৱদিত্ৱা তুণ্হী ন ভৱিস্সামি, নিগ্গণ্হিত্ৱা নিগ্গণ্হিত্ৱা পুনপ্পুনং ওৱদিস্সামি অনুসাসিস্সামি. পৱয্হ পৱয্হাতি দোসে পৱাহেত্ৱা পৱাহেত্ৱা. যথা পক্কভাজনেসু কুম্ভকাৰো ভিন্নছিন্নজজ্জৰানি পৱাহেত্ৱা একতো কত্ৱা সুপক্কানেৱ আকোটেত্ৱা আকোটেত্ৱা গণ্হাতি, এৱমেৱ অহম্পি পৱাহেত্ৱা পৱাহেত্ৱা পুনপ্পুনং ওৱদিস্সামি অনুসাসিস্সামি. যো সাৰো সো ঠস্সতীতি এৱং ৱো মযা ওৱদিযমানানং যো মগ্গফলসাৰো, সো ঠস্সতি. অপিচ লোকিযগুণাপি ইধ সাৰোত্ৱেৱ অধিপ্পেতা. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
মহাসুঞ্ঞতসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.