৭. ৱীমংসকসুত্তৱণ্ণনা

৪৮৭. এৱং মে সুতন্তি ৱীমংসকসুত্তং. তত্থ ৱীমংসকেনাতি তযো ৱীমংসকা – অত্থৱীমংসকো সঙ্খাৰৱীমংসকো সত্থুৱীমংসকোতি. তেসু, ‘‘পণ্ডিতা হাৱুসো, মনুস্সা ৱীমংসকা’’তি (সং. নি. ৩.২) এত্থ অত্থৱীমংসকো আগতো. ‘‘যতো খো, আনন্দ, ভিক্খু ধাতুকুসলো চ হোতি, আযতনকুসলো চ হোতি, পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলো চ হোতি, ঠানাট্ঠানকুসলো চ হোতি, এত্তাৱতা খো, আনন্দ, পণ্ডিতো ভিক্খু ৱীমংসকোতি অলং ৱচনাযা’’তি (ম. নি. ৩.১২৪) এত্থ সঙ্খাৰৱীমংসকো আগতো. ইমস্মিং পন সুত্তে সত্থুৱীমংসকো অধিপ্পেতো. চেতোপৰিযাযন্তি চিত্তৱাৰং চিত্তপৰিচ্ছেদং. সমন্নেসনাতি এসনা পৰিযেসনা উপপৰিক্খা. ইতি ৱিঞ্ঞাণাযাতি এৱং ৱিজাননত্থায.

৪৮৮. দ্ৱীসু ধম্মেসু তথাগতো সমন্নেসিতব্বোতি ইধ কল্যাণমিত্তূপনিস্সযং দস্সেতি. মহা হি এস কল্যাণমিত্তূপনিস্সযো নাম. তস্স মহন্তভাৱো এৱং ৱেদিতব্বো – একস্মিং হি সমযে আযস্মা আনন্দো উপড্ঢং অত্তনো আনুভাৱেন হোতি, উপড্ঢং কল্যাণমিত্তানুভাৱেনাতি চিন্তেত্ৱা অত্তনো ধম্মতায নিচ্ছেতুং অসক্কোন্তো ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছি, – ‘‘উপড্ঢমিদং, ভন্তে, ব্ৰহ্মচৰিযস্স, যদিদং কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা কল্যাণসম্পৱঙ্কতা’’তি. ভগৱা আহ – ‘‘মা হেৱং, আনন্দ, মা হেৱং, আনন্দ, সকলমেৱিদং, আনন্দ, ব্ৰহ্মচৰিযং যদিদং কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা, কল্যাণসম্পৱঙ্কতা. কল্যাণমিত্তস্সেতং, আনন্দ, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স, অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱেস্সতি, অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকৰিস্সতি. কথঞ্চানন্দ, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো…পে… অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱেতি, অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকৰোতি. ইধানন্দ, ভিক্খু সম্মাদিট্ঠিং ভাৱেতি…পে… সম্মাসমাধিং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং এৱং খো, আনন্দ, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো…পে… বহুলীকৰোতি, তদমিনাপেতং, আনন্দ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং. যথা সকলমেৱিদং ব্ৰহ্মচৰিযং যদিদং কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা কল্যাণসম্পৱঙ্কতা. মমঞ্হি, আনন্দ, কল্যাণমিত্তং আগম্ম জাতিধম্মা সত্তা জাতিযা পৰিমুচ্চন্তি. জৰাধম্মা…পে… সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মা সত্তা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসেহি পৰিমুচ্চন্তী’’তি (সং. নি. ৫.২).

ভিক্খূনং বাহিৰঙ্গসম্পত্তিং কথেন্তোপি আহ – ‘‘বাহিৰং, ভিক্খৱে, অঙ্গন্তি কৰিত্ৱা নাঞ্ঞং একঙ্গম্পি সমনুপস্সামি, যং এৱং মহতো অত্থায সংৱত্ততি, যথযিদং, ভিক্খৱে, কল্যাণমিত্ততা. কল্যাণমিত্ততা, ভিক্খৱে, মহতো অত্থায সংৱত্ততী’’তি (অ. নি. ১.১১৩). মহাচুন্দস্স কিলেসসল্লেখপটিপদং কথেন্তোপি, ‘‘পৰে পাপমিত্তা ভৱিস্সন্তি, মযমেত্থ কল্যাণমিত্তা ভৱিস্সামাতি সল্লেখো কৰণীযো’’তি (ম. নি. ১.৮৩) আহ. মেঘিযত্থেৰস্স ৱিমুত্তিপৰিপাচনিযধম্মে কথেন্তোপি, ‘‘অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা পঞ্চ ধম্মা পৰিপাকায সংৱত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? ইধ, মেঘিয, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতি’’তি (উদা. ৩১) কল্যাণমিত্তূপনিস্সযমেৱ ৱিসেসেসি. পিযপুত্তস্স ৰাহুলত্থেৰস্স অভিণ্হোৱাদং দেন্তোপি –

‘‘মিত্তে ভজস্সু কল্যাণে, পন্তঞ্চ সযনাসনং;

ৱিৱিত্তং অপ্পনিগ্ঘোসং, মত্তঞ্ঞূ হোহি ভোজনে.

চীৱৰে পিণ্ডপাতে চ, পচ্চযে সযনাসনে;

এতেসু তণ্হং মাকাসি, মা লোকং পুনৰাগমী’’তি. (সু. নি. ৩৪০, ৩৪১) –

কল্যাণমিত্তূপনিস্সযমেৱ সব্বপঠমং কথেসি. এৱং মহা এস কল্যাণমিত্তূপনিস্সযো নাম. ইধাপি তং দস্সেন্তো ভগৱা দ্ৱীসু ধম্মেসু তথাগতো সমন্নেসিতব্বোতি দেসনং আৰভি. পণ্ডিতো ভিক্খু দ্ৱীসু ধম্মেসু তথাগতং এসতু গৱেসতূতি অত্থো. এতেন ভগৱা অযং মহাজচ্চোতি ৱা, লক্খণসম্পন্নোতি ৱা, অভিৰূপো দস্সনীযোতি ৱা, অভিঞ্ঞাতো অভিলক্খিতোতি ৱা, ইমং নিস্সাযাহং চীৱৰাদযো পচ্চযে লভিস্সামীতি ৱা, এৱং চিন্তেত্ৱা মং নিস্সায ৱসনকিচ্চং নত্থি. যো পন এৱং সল্লক্খেতি, ‘‘পহোতি মে এস সত্থা হুত্ৱা সত্থুকিচ্চং সাধেতু’’ন্তি, সো মং ভজতূতি সীহনাদং নদতি. বুদ্ধসীহনাদো কিৰ নামেস সুত্তন্তোতি.

ইদানি তে দ্ৱে ধম্মে দস্সেন্তো চক্খুসোতৱিঞ্ঞেয্যেসূতি আহ. তত্থ সত্থু কাযিকো সমাচাৰো ৱীমংসকস্স চক্খুৱিঞ্ঞেয্যো ধম্মো নাম. ৱাচসিকো সমাচাৰো সোতৱিঞ্ঞেয্যো ধম্মো নাম. ইদানি তেসু সমন্নেসিতব্বাকাৰং দস্সেন্তো যে সংকিলিট্ঠাতিআদিমাহ. তত্থ সংকিলিট্ঠাতি কিলেসসম্পযুত্তা. তে চ ন চক্খুসোতৱিঞ্ঞেয্যা. যথা পন উদকে চলন্তে ৱা পুপ্ফুড়কে ৱা মুঞ্চন্তে অন্তো মচ্ছো অত্থীতি ৱিঞ্ঞাযতি, এৱং পাণাতিপাতাদীনি ৱা কৰোন্তস্স, মুসাৱাদাদীনি ৱা ভণন্তস্স কাযৱচীসমাচাৰে দিস্ৱা চ সুত্ৱা চ তংসমুট্ঠাপকচিত্তং সংকিলিট্ঠন্তি ৱিঞ্ঞাযতি. তস্মা এৱমাহ. সংকিলিট্ঠচিত্তস্স হি কাযৱচীসমাচাৰাপি সংকিলিট্ঠাযেৱ নাম. ন তে তথাগতস্স সংৱিজ্জন্তীতি ন তে তথাগতস্স অত্থি. ন উপলব্ভন্তীতি এৱং জানাতীতি অত্থো. নত্থিতাযেৱ হি তে ন উপলব্ভন্তি ন পটিচ্ছন্নতায. তথা হি ভগৱা একদিৱসং ইমেসু ধম্মেসু ভিক্খুসঙ্ঘং পৱাৰেন্তো আহ – ‘‘হন্দ দানি, ভিক্খৱে, পৱাৰেমি ৱো, ন চ মে কিঞ্চি গৰহথ কাযিকং ৱা ৱাচসিকং ৱা’’তি. এৱং ৱুত্তে আযস্মা সাৰিপুত্তো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ন খো মযং, ভন্তে, ভগৱতো কিঞ্চি গৰহাম কাযিকং ৱা ৱাচসিকং ৱা. ভগৱা হি, ভন্তে, অনুপ্পন্নস্স মগ্গস্স উপ্পাদেতা, অসঞ্জাতস্স মগ্গস্স সঞ্জানেতা, অনক্খাতস্স মগ্গস্স অক্খাতা, মগ্গঞ্ঞূ মগ্গৱিদূ মগ্গকোৱিদো. মগ্গানুগা চ, ভন্তে, এতৰহি সাৱকা ৱিহৰন্তি পচ্ছাসমন্নাগতা’’তি (সং. নি. ১.২১৫). এৱং পৰিসুদ্ধা তথাগতস্স কাযৱচীসমাচাৰা. উত্তৰোপি সুদং মাণৱো তথাগতস্স কাযৱচীদ্ৱাৰে অনাৰাধনীযং কিঞ্চি পস্সিস্সামীতি সত্ত মাসে অনুবন্ধিত্ৱা লিক্খামত্তম্পি ন অদ্দস. মনুস্সভূতো ৱা এস বুদ্ধভূতস্স কাযৱচীদ্ৱাৰে কিং অনাৰাধনীযং পস্সিস্সতি? মাৰোপি দেৱপুত্তো বোধিসত্তস্স সতো মহাভিনিক্খমনতো পট্ঠায ছব্বস্সানি গৱেসমানো কিঞ্চি অনাৰাধনীযং নাদ্দস, অন্তমসো চেতোপৰিৱিতক্কমত্তম্পি. মাৰো কিৰ চিন্তেসি – ‘‘সচস্স ৱিতক্কিতমত্তম্পি অকুসলং পস্সিস্সামি, তত্থেৱ নং মুদ্ধনি পহৰিত্ৱা পক্কমিস্সামী’’তি. সো ছব্বস্সানি অদিস্ৱা বুদ্ধভূতম্পি একং ৱস্সং অনুবন্ধিত্ৱা কিঞ্চি ৱজ্জং অপস্সন্তো গমনসমযে ৱন্দিত্ৱা –

‘‘মহাৱীৰ মহাপুঞ্ঞং, ইদ্ধিযা যসসা জলং;

সব্বৱেৰভযাতীতং, পাদে ৱন্দামি গোতম’’ন্তি. (সং. নি. ১.১৫৯) –

গাথং ৱত্ৱা গতো.

ৱীতিমিস্সাতি কালে কণ্হা, কালে সুক্কাতি এৱং ৱোমিস্সকা. ৱোদাতাতি পৰিসুদ্ধা নিক্কিলেসা. সংৱিজ্জন্তীতি ৱোদাতা ধম্মা অত্থি উপলব্ভন্তি. তথাগতস্স হি পৰিসুদ্ধা কাযসমাচাৰাদযো. তেনাহ – ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, তথাগতস্স অৰক্খেয্যানি. কতমানি চত্তাৰি? পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো, ভিক্খৱে, তথাগতো, নত্থি তথাগতস্স কাযদুচ্চৰিতং, যং তথাগতো ৰক্খেয্য, ‘মা মে ইদং পৰো অঞ্ঞাসী’তি. পৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো… পৰিসুদ্ধমনোসমাচাৰো… পৰিসুদ্ধাজীৱো, ভিক্খৱে, তথাগতো, নত্থি তথাগতস্স মিচ্ছাজীৱো, যং তথাগতো ৰক্খেয্য, মা মে ইদং পৰো অঞ্ঞাসী’’তি (অ. নি. ৭.৫৮).

ইমং কুসলং ধম্মন্তি ইমং অনৱজ্জং আজীৱট্ঠমকসীলং. ‘‘অযমাযস্মা সত্থা কিং নু খো দীঘৰত্তং সমাপন্নো অতিচিৰকালতো পট্ঠায ইমিনা সমন্নাগতো, উদাহু ইত্তৰসমাপন্নো হিয্যো ৱা পৰে ৱা পৰসুৱে ৱা দিৱসে সমাপন্নো’’তি এৱং গৱেসতূতি অত্থো. একচ্চেন হি একস্মিং ঠানে ৱসন্তেন বহু মিচ্ছাজীৱকম্মং কতং, তং তত্থ কালাতিক্কমে পঞ্ঞাযতি, পাকটং হোতি. সো অঞ্ঞতৰং পচ্চন্তগামং ৱা সমুদ্দতীৰং ৱা গন্ত্ৱা পণ্ণসালং কাৰেত্ৱা আৰঞ্ঞকো ৱিয হুত্ৱা ৱিহৰতি. মনুস্সা সম্ভাৱনং উপ্পাদেত্ৱা তস্স পণীতে পচ্চযে দেন্তি. জনপদৱাসিনো ভিক্খূ তস্স পৰিহাৰং দিস্ৱা, ‘‘অতিদপ্পিতো ৱতাযং আযস্মা, কো নু খো এসো’’তি পৰিগ্গণ্হন্তা, ‘‘অসুকট্ঠানে অসুকং নাম মিচ্ছাজীৱং কত্ৱা পক্কন্তভিক্খূ’’তি ঞত্ৱা ন সক্কা ইমিনা সদ্ধিং উপোসথো ৱা পৱাৰণা ৱা কাতুন্তি সন্নিপতিত্ৱা ধম্মেন সমেন উক্খেপনীযাদীসু অঞ্ঞতৰং কম্মং কৰোন্তি. এৱৰূপায পটিচ্ছন্নপটিপত্তিযা অত্থিভাৱং ৱা নত্থিভাৱং ৱা ৱীমংসাপেতুং এৱমাহ.

এৱং জানাতীতি দীঘৰত্তং সমাপন্নো, ন ইত্তৰসমাপন্নোতি জানাতি. অনচ্ছৰিযং চেতং. যং তথাগতস্স এতৰহি সব্বঞ্ঞুতং পত্তস্স দীঘৰত্তং আজীৱট্ঠমকসীলং পৰিসুদ্ধং ভৱেয্য. যস্স বোধিসত্তকালেপি এৱং অহোসি.

অতীতে কিৰ গন্ধাৰৰাজা চ ৱেদেহৰাজা চ দ্ৱেপি সহাযকা হুত্ৱা কামেসু আদীনৱং দিস্ৱা ৰজ্জানি পুত্তানং নিয্যাতেত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা একস্মিং অৰঞ্ঞগামকে পিণ্ডায চৰন্তি. পচ্চন্তো নাম দুল্লভলোণো হোতি. ততো অলোণং যাগুং লভিত্ৱা একিস্সায সালায নিসীদিত্ৱা পিৱন্তি. অন্তৰন্তৰে মনুস্সা লোণচুণ্ণং আহৰিত্ৱা দেন্তি. একদিৱসং একো ৱেদেহিসিস্স পণ্ণে পক্খিপিত্ৱা লোণচুণ্ণং অদাসি. ৱেদেহিসি গহেত্ৱা উপড্ঢং গন্ধাৰিসিস্স-সন্তিকে ঠপেত্ৱা উপড্ঢং অত্তনো সন্তিকে ঠপেসি. ততো থোকং পৰিভুত্তাৱসেসং দিস্ৱা, ‘‘মা ইদং নস্সী’’তি পণ্ণেন ৱেঠেত্ৱা তিণগহনে ঠপেসি. পুন একস্মিং দিৱসে যাগুপানকালে সতিং কত্ৱা ওলোকেন্তো তং দিস্ৱা গন্ধাৰিসিং উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘ইতো থোকং গণ্হথ আচৰিযা’’তি আহ. কুতো তে লদ্ধং ৱেদেহিসীতি? তস্মিং দিৱসে পৰিভুত্তাৱসেসং ‘‘মা নস্সী’’তি মযা ঠপিতন্তি. গন্ধাৰিসি গহেতুং ন ইচ্ছতি, অলোণকংযেৱ যাগুং পিৱিত্ৱা ৱেদেহং ইসিং অৱোচ –

‘‘হিত্ৱা গামসহস্সানি, পৰিপুণ্ণানি সোড়স;

কোট্ঠাগাৰানি ফীতানি, সন্নিধিং দানি কুব্বসী’’তি. (জা. ১.৭.৭৬);

ৱেদেহিসি অৱোচ – ‘‘তুম্হে ৰজ্জং পহায পব্বজিতা, ইদানি কস্মা লোণচুণ্ণমত্তসন্নিধিকাৰণা পব্বজ্জায অনুচ্ছৱিকং ন কৰোথা’’তি? কিং মযা কতং ৱেদেহিসীতি? অথ নং আহ –

‘‘হিত্ৱা গন্ধাৰৱিসযং, পহূতধনধাৰিযং;

পসাসনতো নিক্খন্তো, ইধ দানি পসাসসী’’তি. (জা. ১.৭.৭৭);

গন্ধাৰো আহ –

‘‘ধম্মং ভণামি ৱেদেহ, অধম্মো মে ন ৰুচ্চতি;

ধম্মং মে ভণমানস্স, ন পাপমুপলিম্পতী’’তি. (জা. ১.৭.৭৮);

ৱেদেহো আহ –

‘‘যেন কেনচি ৱণ্ণেন, পৰো লভতি ৰুপ্পনং;

মহত্থিযম্পি চে ৱাচং, ন তং ভাসেয্য পণ্ডিতো’’তি. (জা. ১.৭.৭৯);

গন্ধাৰো আহ –

‘‘কামং ৰুপ্পতু ৱা মা ৱা, ভুসংৱ ৱিকিৰীযতু;

ধম্মং মে ভণমানস্স, ন পাপমুপলিম্পতী’’তি. (জা. ১.৭.৮০);

ততো ৱেদেহিসি যস্স সকাপি বুদ্ধি নত্থি, আচৰিযসন্তিকে ৱিনযং ন সিক্খতি, সো অন্ধমহিংসো ৱিয ৱনে চৰতীতি চিন্তেত্ৱা আহ –

‘‘নো চে অস্স সকা বুদ্ধি, ৱিনযো ৱা সুসিক্খিতো;

ৱনে অন্ধমহিংসোৱ, চৰেয্য বহুকো জনো.

যস্মা চ পনিধেকচ্চে, আচেৰম্হি সুসিক্খিতা;

তস্মা ৱিনীতৱিনযা, চৰন্তি সুসমাহিতা’’তি. (জা. ১.৭.৮১-৮২);

এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা ৱেদেহিসি অজানিত্ৱা মযা কতন্তি গন্ধাৰিসিং খমাপেসি. তে উভোপি তপং চৰিত্ৱা ব্ৰহ্মলোকং অগমংসু. এৱং তথাগতস্স বোধিসত্তকালেপি দীঘৰত্তং আজীৱট্ঠমকসীলং পৰিসুদ্ধং অহোসি.

উত্তজ্ঝাপন্নো অযমাযস্মা ভিক্খু যসপত্তোতি অযমাযস্মা অম্হাকং সত্থা ভিক্খু ঞত্তং পঞ্ঞাতভাৱং পাকটভাৱং অজ্ঝাপন্নো নু খো, সযঞ্চ পৰিৱাৰসম্পত্তিং পত্তো নু খো নোতি. তেন চস্স পঞ্ঞাতজ্ঝাপন্নভাৱেন যসসন্নিস্সিতভাৱেন চ কিং একচ্চে আদীনৱা সন্দিস্সন্তি উদাহু নোতি এৱং সমন্নেসন্তূতি দস্সেতি. ন তাৱ, ভিক্খৱেতি, ভিক্খৱে, যাৱ ভিক্খু ন ৰাজৰাজমহামত্তাদীসু অভিঞ্ঞাতভাৱং ৱা পৰিৱাৰসম্পত্তিং ৱা আপন্নো হোতি, তাৱ একচ্চে মানাতিমানাদযো আদীনৱা ন সংৱিজ্জন্তি উপসন্তূপসন্তো ৱিয সোতাপন্নো ৱিয সকদাগামী ৱিয চ ৱিহৰতি. অৰিযো নু খো পুথুজ্জনো নু খোতিপি ঞাতুং ন সক্কা হোতি.

যতো চ খো, ভিক্খৱেতি যদা পন ইধেকচ্চো ভিক্খু ঞাতো হোতি পৰিৱাৰসম্পন্নো ৱা, তদা তিণ্হেন সিঙ্গেন গোগণং ৱিজ্ঝন্তো দুট্ঠগোণো ৱিয, মিগসঙ্ঘং অভিমদ্দমানো দীপি ৱিয চ অঞ্ঞে ভিক্খূ তত্থ তত্থ ৱিজ্ঝন্তো অগাৰৱো অসভাগৱুত্তি অগ্গপাদেন ভূমিং ফুসন্তো ৱিয চৰতি. একচ্চো পন কুলপুত্তো যথা যথা ঞাতো হোতি যসস্সী, তথা তথা ফলভাৰভৰিতো ৱিয সালি সুট্ঠুতৰং ওনমতি, ৰাজৰাজমহামত্তাদীসু উপসঙ্কমন্তেসু অকিঞ্চনভাৱং পচ্চৱেক্খিত্ৱা সমণসঞ্ঞং উপট্ঠপেত্ৱা ছিন্নৱিসাণউসভো ৱিয, চণ্ডালদাৰকো ৱিয চ সোৰতো নিৱাতো নীচচিত্তো হুত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স চেৱ সদেৱকস্স চ লোকস্স, হিতায সুখায পটিপজ্জতি. এৱৰূপং পটিপত্তিং সন্ধায ‘‘নাস্স ইধেকচ্চে আদীনৱা’’তি আহ.

তথাগতো পন অট্ঠসু লোকধম্মেসু তাদী, সো হি লাভেপি তাদী, অলাভেপি তাদী, যসেপি তাদী, অযসেপি তাদী, পসংসাযপি তাদী, নিন্দাযপি তাদী, সুখেপি তাদী, দুক্খেপি তাদী, তস্মা সব্বাকাৰেন নাস্স ইধেকচ্চে আদীনৱা সংৱিজ্জন্তি. অভযূপৰতোতি অভযো হুত্ৱা উপৰতো, অচ্চন্তূপৰতো সততূপৰতোতি অত্থো. ন ৱা ভযেন উপৰতোতিপি অভযূপৰতো. চত্তাৰি হি ভযানি কিলেসভযং ৱট্টভযং দুগ্গতিভযং উপৱাদভযন্তি. পুথুজ্জনো চতূহিপি ভযেহি ভাযতি. সেক্খা তীহি, তেসঞ্হি দুগ্গতিভযং পহীনং, ইতি সত্ত সেক্খা ভযূপৰতা, খীণাসৱো অভযূপৰতো নাম, তস্স হি একম্পি ভযং নত্থি. কিং পৰৱাদভযং নত্থীতি? নত্থি. পৰানুদ্দযং পন পটিচ্চ, ‘‘মাদিসং খীণাসৱং পটিচ্চ সত্তা মা নস্সন্তূ’’তি উপৱাদং ৰক্খতি. মূলুপ্পলৱাপিৱিহাৰৱাসী যসত্থেৰো ৱিয.

থেৰো কিৰ মূলুপ্পলৱাপিগামং পিণ্ডায পাৱিসি. অথস্স উপট্ঠাককুলদ্ৱাৰং পত্তস্স পত্তং গহেত্ৱা থণ্ডিলপীঠকং নিস্সায আসনং পঞ্ঞপেসুং. অমচ্চধীতাপি তংযেৱ পীঠকং নিস্সায পৰতোভাগে নীচতৰং আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা নিসীদি. একো নেৱাসিকো ভিক্খু পচ্ছা পিণ্ডায পৱিট্ঠো দ্ৱাৰে ঠত্ৱাৱ ওলোকেন্তো থেৰো অমচ্চধীতৰা সদ্ধিং একমঞ্চে নিসিন্নোতি সল্লক্খেত্ৱা, ‘‘অযং পংসুকূলিকো ৱিহাৰেৱ উপসন্তূপসন্তো ৱিয ৱিহৰতি, অন্তোগামে পন উপট্ঠাযিকাহি সদ্ধিং একমঞ্চে নিসীদতী’’তি চিন্তেত্ৱা, ‘‘কিং নু খো মযা দুদ্দিট্ঠ’’ন্তি পুনপ্পুনং ওলোকেত্ৱা তথাসঞ্ঞীৱ হুত্ৱা পক্কামি. থেৰোপি ভত্তকিচ্চং কত্ৱা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ৱসনট্ঠানং পৱিসিত্ৱা দ্ৱাৰং পিধায নিসীদি. নেৱাসিকোপি কতভত্তকিচ্চো ৱিহাৰং গন্ত্ৱা, ‘‘তং পংসুকূলিকং নিগ্গণ্হিত্ৱা ৱিহাৰা নিক্কড্ঢিস্সামী’’তি অসঞ্ঞতনীহাৰেন থেৰস্স ৱসনট্ঠানং গন্ত্ৱা পৰিভোগঘটতো উলুঙ্কেন উদকং গহেত্ৱা মহাসদ্দং কৰোন্তো পাদে ধোৱি. থেৰো, ‘‘কো নু খো অযং অসঞ্ঞতচাৰিকো’’তি আৱজ্জন্তো সব্বং ঞত্ৱা, ‘‘অযং মযি মনং পদোসেত্ৱা অপাযূপগো মা অহোসী’’তি ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা কণ্ণিকামণ্ডলসমীপে পল্লঙ্কেন নিসীদি. নেৱাসিকো দুট্ঠাকাৰেন ঘটিকং উক্খিপিত্ৱা দ্ৱাৰং ৱিৱৰিত্ৱা অন্তো পৱিট্ঠো থেৰং অপস্সন্তো, ‘‘হেট্ঠামঞ্চং পৱিট্ঠো ভৱিস্সতী’’তি ওলোকেত্ৱা তত্থাপি অপস্সন্তো নিক্খমিতুং আৰভি. থেৰো উক্কাসি. ইতৰো উদ্ধং ওলোকেন্তো দিস্ৱা অধিৱাসেতুং অসক্কোন্তো এৱমাহ – ‘‘পতিৰূপং তে, আৱুসো, পংসুকূলিক এৱং আনুভাৱসম্পন্নস্স উপট্ঠাযিকায সদ্ধিং একমঞ্চে নিসীদিতু’’ন্তি. পব্বজিতা নাম, ভন্তে, মাতুগামেন সদ্ধিং ন একমঞ্চে নিসীদন্তি, তুম্হেহি পন দুদ্দিট্ঠমেতন্তি. এৱং খীণাসৱা পৰানুদ্দযায উপৱাদং ৰক্খন্তি.

খযা ৰাগস্সাতি ৰাগস্স খযেনেৱ. ৱীতৰাগত্তা কামে ন পটিসেৱতি, ন পটিসঙ্খায ৱাৰেত্ৱাতি. তঞ্চেতি এৱং তথাগতস্স কিলেসপ্পহানং ঞত্ৱা তত্থ তত্থ ঠিতনিসিন্নকালাদীসুপি চতুপৰিসমজ্ঝে অলঙ্কতধম্মাসনে নিসীদিত্ৱাপি ইতিপি সত্থা ৱীতৰাগো ৱীতদোসো ৱীতমোহো ৱন্তকিলেসো পহীনমলো অব্ভা মুত্তপুণ্ণচন্দো ৱিয সুপৰিসুদ্ধোতি এৱং তথাগতস্স কিলেসপ্পহানে ৱণ্ণং কথযমানং তং ৱীমংসকং ভিক্খুং পৰে এৱং পুচ্ছেয্যুং চেতি অত্থো.

আকাৰাতি কাৰণানি. অন্ৱযাতি অনুবুদ্ধিযো. সঙ্ঘে ৱা ৱিহৰন্তোতি অপ্পেকদা অপৰিচ্ছিন্নগণনস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মজ্ঝে ৱিহৰন্তো. একো ৱা ৱিহৰন্তোতি ইচ্ছামহং, ভিক্খৱে, অড্ঢমাসং পটিসল্লীযিতুন্তি, তেমাসং পটিসল্লীযিতুন্তি এৱং পটিসল্লানে চেৱ পালিলেয্যকৱনসণ্ডে চ এককো ৱিহৰন্তো. সুগতাতি সুট্ঠুগতা সুপ্পটিপন্না কাৰকা যুত্তপযুত্তা. এৱৰূপাপি হি একচ্চে ভিক্খূ অত্থি. দুগ্গতাতি দুট্ঠুগতা দুপ্পটিপন্না কাযদড়্হিবহুলা ৱিস্সট্ঠকম্মট্ঠানা. এৱৰূপাপি একচ্চে অত্থি. গণমনুসাসন্তীতি গণবন্ধনেন বদ্ধা গণাৰামা গণবহুলিকা হুত্ৱা গণং পৰিহৰন্তি. এৱৰূপাপি একচ্চে অত্থি. তেসং পটিপক্খভূতা গণতো নিস্সটা ৱিসংসট্ঠা ৱিপ্পমুত্তৱিহাৰিনোপি অত্থি.

আমিসেসু সন্দিস্সন্তীতি আমিসগিদ্ধা আমিসচক্খুকা চতুপচ্চযআমিসত্থমেৱ আহিণ্ডমানা আমিসেসু সন্দিস্সমানকভিক্খূপি অত্থি. আমিসেন অনুপলিত্তা চতূহি পচ্চযেহি ৱিনিৱত্তমানসা অব্ভা মুত্তচন্দসদিসা হুত্ৱা ৱিহৰমানাপি অত্থি. নাযমাযস্মা তং তেন অৱজানাতীতি অযং আযস্মা সত্থা তায তায পটিপত্তিযা তং তং পুগ্গলং নাৱজানাতি, অযং পটিপন্নো কাৰকো, অযং গণতো নিস্সটো ৱিসংসট্ঠো. অযং আমিসেন অনুপলিত্তো পচ্চযেহি ৱিনিৱত্তমানসো অব্ভা মুত্তো চন্দিমা ৱিযাতি এৱমস্স গেহসিতৱসেন উস্সাদনাপি নত্থি. অযং দুপ্পটিপন্নো অকাৰকো কাযদড়্হিবহুলো ৱিস্সট্ঠকম্মট্ঠানো, অযং গণবন্ধনবদ্ধো, অযং আমিসগিদ্ধো লোলো আমিসচক্খুকোতি এৱমস্স গেহসিতৱসেন অপসাদনাপি নত্থীতি অত্থো. ইমিনা কিং কথিতং হোতি? তথাগতস্স সত্তেসু তাদিভাৱো কথিতো হোতি. অযঞ্হি –

‘‘ৱধকস্স দেৱদত্তস্স, চোৰস্সঙ্গুলিমালিনো;

ধনপালে ৰাহুলে চ, সব্বেসং সমকো মুনী’’তি. (মি. প. ৬.৬.৫);

৪৮৯. তত্ৰ, ভিক্খৱেতি তেসু দ্ৱীসু ৱীমংসকেসু. যো, ‘‘কে পনাযস্মতো আকাৰা’’তি পুচ্ছাযং আগতো গণ্ঠিৱীমংসকো চ, যো ‘‘অভযূপৰতো অযমাযস্মা’’তি আগতো মূলৱীমংসকো চ. তেসু মূলৱীমংসকেন তথাগতোৱ উত্তৰি পটিপুচ্ছিতব্বো. সো হি পুব্বে পৰস্সেৱ কথায নিট্ঠঙ্গতো. পৰো চ নাম জানিত্ৱাপি কথেয্য অজানিত্ৱাপি. এৱমস্স কথা ভূতাপি হোতি অভূতাপি, তস্মা পৰস্সেৱ কথায নিট্ঠং অগন্ত্ৱা ততো উত্তৰি তথাগতোৱ পটিপুচ্ছিতব্বোতি অত্থো.

ব্যাকৰমানোতি এত্থ যস্মা তথাগতস্স মিচ্ছাব্যাকৰণং নাম নত্থি, তস্মা সম্মা মিচ্ছাতি অৱত্ৱা ব্যাকৰমানোত্ৱেৱ ৱুত্তং. এতং পথোহমস্মি এতং গোচৰোতি এস ময্হং পথো এস গোচৰোতি অত্থো. ‘‘এতাপাথো’’তিপি পাঠো, তস্সত্থো ময্হং আজীৱট্ঠমকসীলং পৰিসুদ্ধং, স্ৱাহং তস্স পৰিসুদ্ধভাৱেন ৱীমংসকস্স ভিক্খুনো ঞাণমুখে এতাপাথো, এৱং আপাথং গচ্ছামীতি ৱুত্তং হোতি. নো চ তেন তম্মযোতি তেনপি চাহং পৰিসুদ্ধেন সীলেন ন তম্মযো, ন সতণ্হো, পৰিসুদ্ধসীলত্তাৱ নিত্তণ্হোহমস্মীতি দীপেতি.

উত্তৰুত্তৰিং পণীতপণীতন্তি উত্তৰুত্তৰিং চেৱ পণীততৰঞ্চ কত্ৱা দেসেতি. কণ্হসুক্কসপ্পটিভাগন্তি কণ্হং চেৱ সুক্কঞ্চ, তঞ্চ খো সপ্পটিভাগং সৱিপক্খং কত্ৱা, কণ্হং পটিবাহিত্ৱা সুক্কন্তি সুক্কং পটিবাহিত্ৱা কণ্হন্তি এৱং সপ্পটিভাগং কত্ৱা কণ্হসুক্কং দেসেতি. কণ্হং দেসেন্তোপি সউস্সাহং সৱিপাকং দেসেতি, সুক্কং দেসেন্তোপি সউস্সাহং সৱিপাকং দেসেতি. অভিঞ্ঞায ইধেকচ্চং ধম্মং ধম্মেসু নিট্ঠং গচ্ছতীতি তস্মিং দেসিতে ধম্মে একচ্চং পটিৱেধধম্মং অভিঞ্ঞায তেন পটিৱেধধম্মেন দেসনাধম্মে নিট্ঠং গচ্ছতি. সত্থৰি পসীদতীতি এৱং ধম্মে নিট্ঠং গন্ত্ৱা ভিয্যোসোমত্তায সম্মাসম্বুদ্ধো সো ভগৱাতি সত্থৰি পসীদতি. তেন পন ভগৱতা যো ধম্মো অক্খাতো, সোপি স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো নিয্যানিকত্তা. য্ৱাস্স তং ধম্মং পটিপন্নো সঙ্ঘো, সোপি সুপ্পটিপন্নো ৱঙ্কাদিদোসৰহিতং পটিপদং পটিপন্নত্তাতি এৱং ধম্মে সঙ্ঘেপি পসীদতি. তঞ্চেতি তং এৱং পসন্নং তত্থ তত্থ তিণ্ণং ৰতনানং ৱণ্ণং কথেন্তং ভিক্খুং.

৪৯০. ইমেহি আকাৰেহীতি ইমেহি সত্থুৱীমংসনকাৰণেহি. ইমেহি পদেহীতি ইমেহি অক্খৰসম্পিণ্ডনপদেহি. ইমেহি ব্যঞ্জনেহীতি ইমেহি ইধ ৱুত্তেহি অক্খৰেহি. সদ্ধা নিৱিট্ঠাতি ওকপ্পনা পতিট্ঠিতা. মূলজাতাতি সোতাপত্তিমগ্গৱসেন সঞ্জাতমূলা. সোতাপত্তিমগ্গো হি সদ্ধায মূলং নাম. আকাৰৱতীতি কাৰণং পৰিযেসিত্ৱা গহিতত্তা সকাৰণা. দস্সনমূলিকাতি সোতাপত্তিমগ্গমূলিকা. সো হি দস্সনন্তি ৱুচ্চতি. দড়্হাতি থিৰা. অসংহাৰিযাতি হৰিতুং ন সক্কা. সমণেন ৱাতি সমিতপাপসমণেন ৱা. ব্ৰাহ্মণেন ৱাতি বাহিতপাপব্ৰাহ্মণেন ৱা. দেৱেন ৱাতি উপপত্তিদেৱেন ৱা. মাৰেন ৱাতি ৱসৱত্তিমাৰেন ৱা, সোতাপন্নস্স হি ৱসৱত্তিমাৰেনাপি সদ্ধা অসংহাৰিযা হোতি সূৰম্বট্ঠস্স ৱিয.

সো কিৰ সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা সোতাপন্নো হুত্ৱা গেহং আগতো. অথ মাৰো দ্ৱত্তিংসৱৰলক্খণপ্পটিমণ্ডিতং বুদ্ধৰূপং মাপেত্ৱা তস্স ঘৰদ্ৱাৰে ঠত্ৱা – ‘‘সত্থা আগতো’’তি সাসনং পহিণি. সূৰো চিন্তেসি, ‘‘অহং ইদানেৱ সত্থু সন্তিকা ধম্মং সুত্ৱা আগতো, কিং নু খো ভৱিস্সতী’’তি উপসঙ্কমিত্ৱা সত্থুসঞ্ঞায ৱন্দিত্ৱা অট্ঠাসি. মাৰো আহ – ‘‘যং তে মযা, সূৰম্বট্ঠ, ৰূপং অনিচ্চং…পে… ৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চন্তি কথিতং, তং অনুপধাৰেত্ৱাৱ সহসা মযা এৱং ৱুত্তং. তস্মা ত্ৱং ৰূপং নিচ্চং…পে… ৱিঞ্ঞাণং নিচ্চন্তি গণ্হাহী’’তি. সূৰো চিন্তেসি – ‘‘অট্ঠানমেতং, যং বুদ্ধা অনুপধাৰেত্ৱা অপচ্চক্খং কত্ৱা কিঞ্চি কথেয্যুং, অদ্ধা অযং ময্হং ৱিবাধনত্থং মাৰো আগতো’’তি. ততো নং ত্ৱং মাৰোতি আহ. সো মুসাৱাদং কাতুং নাসক্খি, আম মাৰোস্মীতি পটিজানি. কস্মা আগতোসীতি ৱুত্তে তৱ সদ্ধাচালনত্থন্তি আহ. কণ্হ পাপিম, ত্ৱং তাৱ এককো তিট্ঠ, তাদিসানং মাৰানং সতম্পি সহস্সম্পি মম সদ্ধং চালেতুং অসমত্থং, মগ্গেন আগতা সদ্ধা নাম সিলাপথৱিযং পতিট্ঠিতসিনেৰু ৱিয অচলা হোতি, কিং ত্ৱং এত্থাতি অচ্ছৰং পহৰি. সো ঠাতুং অসক্কোন্তো তত্থেৱন্তৰধাযি. ব্ৰহ্মুনা ৱাতি ব্ৰহ্মকাযিকাদীসু অঞ্ঞতৰব্ৰহ্মুনা ৱা. কেনচি ৱা লোকস্মিন্তি এতে সমণাদযো ঠপেত্ৱা অঞ্ঞেনপি কেনচি ৱা লোকস্মিং হৰিতুং ন সক্কা. ধম্মসমন্নেসনাতি সভাৱসমন্নেসনা. ধম্মতাসুসমন্নিট্ঠোতি ধম্মতায সুসমন্নিট্ঠো, সভাৱেনেৱ সুট্ঠু সমন্নেসিতো হোতীতি অত্থো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

ৱীমংসকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.