৬. মহাসচ্চকসুত্তৱণ্ণনা

৩৬৪. এৱং মে সুতন্তি মহাসচ্চকসুত্তং. তত্থ একং সমযন্তি চ তেন খো পন সমযেনাতি চ পুব্বণ্হসমযন্তি চ তীহি পদেহি একোৱ সমযো ৱুত্তো. ভিক্খূনঞ্হি ৱত্তপটিপত্তিং কত্ৱা মুখং ধোৱিত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায চেতিযং ৱন্দিত্ৱা কতৰং গামং পৱিসিস্সামাতি ৱিতক্কমাড়কে ঠিতকালো নাম হোতি. ভগৱা এৱৰূপে সমযে ৰত্তদুপট্টং নিৱাসেত্ৱা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা পংসুকূলচীৱৰং একংসং পাৰুপিত্ৱা গন্ধকুটিতো নিক্খম্ম ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো গন্ধকুটিপমুখে অট্ঠাসি. তং সন্ধায, – ‘‘একং সমযন্তি চ তেন খো পন সমযেনাতি চ পুব্বণ্হসময’’ন্তি চ ৱুত্তং. পৱিসিতুকামোতি পিণ্ডায পৱিসিস্সামীতি এৱং কতসন্নিট্ঠানো. তেনুপসঙ্কমীতি কস্মা উপসঙ্কমীতি? ৱাদাৰোপনজ্ঝাসযেন. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘পুব্বেপাহং অপণ্ডিততায সকলং ৱেসালিপৰিসং গহেত্ৱা সমণস্স গোতমস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা পৰিসমজ্ঝে মঙ্কু জাতো. ইদানি তথা অকত্ৱা এককোৱ গন্ত্ৱা ৱাদং আৰোপেস্সামি. যদি সমণং গোতমং পৰাজেতুং সক্খিস্সামি, অত্তনো লদ্ধিং দীপেত্ৱা জযং কৰিস্সামি. যদি সমণস্স গোতমস্স জযো ভৱিস্সতি, অন্ধকাৰে নচ্চং ৱিয ন কোচি জানিস্সতী’’তি নিদ্দাপঞ্হং নাম গহেত্ৱা ইমিনা ৱাদজ্ঝাসযেন উপসঙ্কমি.

অনুকম্পং উপাদাযাতি সচ্চকস্স নিগণ্ঠপুত্তস্স অনুকম্পং পটিচ্চ. থেৰস্স কিৰস্স এৱং অহোসি – ‘‘ভগৱতি মুহুত্তং নিসিন্নে বুদ্ধদস্সনং ধম্মস্সৱনঞ্চ লভিস্সতি. তদস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখায সংৱত্তিস্সতী’’তি. তস্মা ভগৱন্তং যাচিত্ৱা পংসুকূলচীৱৰং চতুগ্গুণং পঞ্ঞপেত্ৱা নিসীদতু ভগৱাতি আহ. ‘‘কাৰণং আনন্দো ৱদতী’’তি সল্লক্খেত্ৱা নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে. ভগৱন্তং এতদৱোচাতি যং পন পঞ্হং ওৱট্টিকসাৰং কত্ৱা আদায আগতো তং ঠপেত্ৱা পস্সেন তাৱ পৰিহৰন্তো এতং সন্তি, ভো গোতমাতিআদিৱচনং অৱোচ.

৩৬৫. ফুসন্তি হি তে, ভো গোতমাতি তে সমণব্ৰাহ্মণা সৰীৰে উপ্পন্নং সাৰীৰিকং দুক্খং ৱেদনং ফুসন্তি লভন্তি, অনুভৱন্তীতি অত্থো. ঊৰুক্খম্ভোতি খম্ভকতঊৰুভাৱো, ঊৰুথদ্ধতাতি অত্থো. ৱিম্হযত্থৱসেন পনেত্থ ভৱিস্সতীতি অনাগতৱচনং কতং. কাযন্ৱযং হোতীতি কাযানুগতং হোতি কাযস্স ৱসৱত্তি. কাযভাৱনাতি পন ৱিপস্সনা ৱুচ্চতি, তায চিত্তৱিক্খেপং পাপুণন্তো নাম নত্থি, ইতি নিগণ্ঠো অসন্তং অভূতং যং নত্থি, তদেৱাহ. চিত্তভাৱনাতিপি সমথো ৱুচ্চতি, সমাধিযুত্তস্স চ পুগ্গলস্স ঊৰুক্খম্ভাদযো নাম নত্থি, ইতি নিগণ্ঠো ইদং অভূতমেৱ আহ. অট্ঠকথাযং পন ৱুত্তং – ‘‘যথেৱ ‘ভূতপুব্বন্তি ৱত্ৱা ঊৰুক্খম্ভোপি নাম ভৱিস্সতী’তিআদীনি ৱদতো অনাগতৰূপং ন সমেতি, তথা অত্থোপি ন সমেতি, অসন্তং অভূতং যং নত্থি, তং কথেতী’’তি.

নো কাযভাৱনন্তি পঞ্চাতপতপ্পনাদিং অত্তকিলমথানুযোগং সন্ধাযাহ. অযঞ্হি তেসং কাযভাৱনা নাম. কিং পন সো দিস্ৱা এৱমাহ? সো কিৰ দিৱাদিৱস্স ৱিহাৰং আগচ্ছতি, তস্মিং খো পন সমযে ভিক্খূ পত্তচীৱৰং পটিসামেত্ৱা অত্তনো অত্তনো ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানেসু পটিসল্লানং উপগচ্ছন্তি. সো তে পটিসল্লীনে দিস্ৱা চিত্তভাৱনামত্তং এতে অনুযুঞ্জন্তি, কাযভাৱনা পনেতেসং নত্থীতি মঞ্ঞমানো এৱমাহ.

৩৬৬. অথ নং ভগৱা অনুযুঞ্জন্তো কিন্তি পন তে, অগ্গিৱেস্সন, কাযভাৱনা সুতাতি আহ. সো তং ৱিত্থাৰেন্তো সেয্যথিদং, নন্দো ৱচ্ছোতিআদিমাহ. তত্থ নন্দোতি তস্স নামং. ৱচ্ছোতি গোত্তং. কিসোতি নামং. সংকিচ্চোতি গোত্তং. মক্খলিগোসালো হেট্ঠা আগতোৱ. এতেতি এতে তযো জনা, তে কিৰ কিলিট্ঠতপানং মত্থকপত্তা অহেসুং. উড়াৰানি উড়াৰানীতি পণীতানি পণীতানি. গাহেন্তি নামাতি বলং গণ্হাপেন্তি নাম. ব্ৰূহেন্তীতি ৱড্ঢেন্তি. মেদেন্তীতি জাতমেদং কৰোন্তি. পুৰিমং পহাযাতি পুৰিমং দুক্কৰকাৰং পহায. পচ্ছা উপচিনন্তীতি পচ্ছা উড়াৰখাদনীযাদীহি সন্তপ্পেন্তি, ৱড্ঢেন্তি. আচযাপচযো হোতীতি ৱড্ঢি চ অৱড্ঢি চ হোতি, ইতি ইমস্স কাযস্স কালেন ৱড্ঢি, কালেন পৰিহানীতি ৱড্ঢিপৰিহানিমত্তমেৱ পঞ্ঞাযতি, কাযভাৱনা পন ন পঞ্ঞাযতীতি দীপেত্ৱা চিত্তভাৱনং পুচ্ছন্তো, ‘‘কিন্তি পন তে, অগ্গিৱেস্সন, চিত্তভাৱনা সুতা’’তি আহ. ন সম্পাযাসীতি সম্পাদেত্ৱা কথেতুং নাসক্খি, যথা তং বালপুথুজ্জনো.

৩৬৭. কুতো পন ত্ৱন্তি যো ত্ৱং এৱং ওড়াৰিকং দুব্বলং কাযভাৱনং ন জানাসি? সো ত্ৱং কুতো সণ্হং সুখুমং চিত্তভাৱনং জানিস্সসীতি. ইমস্মিং পন ঠানে চোদনালযত্থেৰো, ‘‘অবুদ্ধৱচনং নামেতং পদ’’ন্তি বীজনিং ঠপেত্ৱা পক্কমিতুং আৰভি. অথ নং মহাসীৱত্থেৰো আহ – ‘‘দিস্সতি, ভিক্খৱে, ইমস্স চাতুমহাভূতিকস্স কাযস্স আচযোপি অপচযোপি আদানম্পি নিক্খেপনম্পী’’তি (সং. নি. ২.৬২). তং সুত্ৱা সল্লক্খেসি – ‘‘ওড়াৰিকং কাযং পৰিগ্গণ্হন্তস্স উপ্পন্নৱিপস্সনা ওড়াৰিকাতি ৱত্তুং ৱট্টতী’’তি.

৩৬৮. সুখসাৰাগীতি সুখসাৰাগেন সমন্নাগতো. সুখায ৱেদনায নিৰোধা উপ্পজ্জতি দুক্খা ৱেদনাতি ন অনন্তৰাৱ উপ্পজ্জতি, সুখদুক্খানঞ্হি অনন্তৰপচ্চযতা পট্ঠানে (পট্ঠা. ১.২.৪৫-৪৬) পটিসিদ্ধা. যস্মা পন সুখে অনিৰুদ্ধে দুক্খং নুপ্পজ্জতি, তস্মা ইধ এৱং ৱুত্তং. পৰিযাদায তিট্ঠতীতি খেপেত্ৱা গণ্হিত্ৱা তিট্ঠতি. উভতোপক্খন্তি সুখং একং পক্খং দুক্খং একং পক্খন্তি এৱং উভতোপক্খং হুত্ৱা.

৩৬৯. উপ্পন্নাপি সুখা ৱেদনা চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, ভাৱিতত্তা কাযস্স. উপ্পন্নাপি দুক্খা ৱেদনা চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, ভাৱিতত্তা চিত্তস্সাতি এত্থ কাযভাৱনা ৱিপস্সনা, চিত্তভাৱনা সমাধি. ৱিপস্সনা চ সুখস্স পচ্চনীকা, দুক্খস্স আসন্না. সমাধি দুক্খস্স পচ্চনীকো, সুখস্স আসন্নো. কথং? ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা নিসিন্নস্স হি অদ্ধানে গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে তত্থ তত্থ অগ্গিউট্ঠানং ৱিয হোতি, কচ্ছেহি সেদা মুচ্চন্তি, মত্থকতো উসুমৱট্টিউট্ঠানং ৱিয হোতীতি চিত্তং হঞ্ঞতি ৱিহঞ্ঞতি ৱিপ্ফন্দতি. এৱং তাৱ ৱিপস্সনা সুখস্স পচ্চনীকা, দুক্খস্স আসন্না. উপ্পন্নে পন কাযিকে ৱা চেতসিকে ৱা দুক্খে তং দুক্খং ৱিক্খম্ভেত্ৱা সমাপত্তিং সমাপন্নস্স সমাপত্তিক্খণে দুক্খং দূৰাপগতং হোতি, অনপ্পকং সুখং ওক্কমতি. এৱং সমাধি দুক্খস্স পচ্চনীকো, সুখস্স আসন্নো. যথা ৱিপস্সনা সুখস্স পচ্চনীকা, দুক্খস্স আসন্না, ন তথা সমাধি. যথা সমাধি দুক্খস্স পচ্চনীকো, সুখস্স আসন্নো, ন চ তথা ৱিপস্সনাতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘উপ্পন্নাপি সুখা ৱেদনা চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, ভাৱিতত্তা কাযস্স. উপ্পন্নাপি দুক্খা ৱেদনা চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, ভাৱিতত্তা চিত্তস্সা’’তি.

৩৭০. আসজ্জ উপনীযাতি গুণে ঘট্টেত্ৱা চেৱ উপনেত্ৱা চ. তং ৱত মেতি তং ৱত মম চিত্তং.

৩৭১. কিঞ্হি নো সিযা, অগ্গিৱেস্সনাতি, অগ্গিৱেস্সন, কিং ন ভৱিস্সতি, ভৱিস্সতেৱ, মা এৱং সঞ্ঞী হোহি, উপ্পজ্জিযেৱ মে সুখাপি দুক্খাপি ৱেদনা, উপ্পন্নায পনস্সা অহং চিত্তং পৰিযাদায ঠাতুং ন দেমি. ইদানিস্স তমত্থং পকাসেতুং উপৰি পসাদাৱহং ধম্মদেসনং দেসেতুকামো মূলতো পট্ঠায মহাভিনিক্খমনং আৰভি. তত্থ ইধ মে, অগ্গিৱেস্সন, পুব্বেৱ সম্বোধা…পে… তত্থেৱ নিসীদিং, অলমিদং পধানাযাতি ইদং সব্বং হেট্ঠা পাসৰাসিসুত্তে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. অযং পন ৱিসেসো, তত্থ বোধিপল্লঙ্কে নিসজ্জা, ইধ দুক্কৰকাৰিকা.

৩৭৪. অল্লকট্ঠন্তি অল্লং উদুম্বৰকট্ঠং. সস্নেহন্তি সখীৰং. কামেহীতি ৱত্থুকামেহি. অৱূপকট্ঠাতি অনপগতা. কামচ্ছন্দোতিআদীসু কিলেসকামোৱ ছন্দকৰণৱসেন ছন্দো. সিনেহকৰণৱসেন স্নেহো. মুচ্ছাকৰণৱসেন মুচ্ছা. পিপাসাকৰণৱসেন পিপাসা. অনুদহনৱসেন পৰিড়াহোতি ৱেদিতব্বো. ওপক্কমিকাতি উপক্কমনিব্বত্তা. ঞাণায দস্সনায অনুত্তৰায সম্বোধাযাতি সব্বং লোকুত্তৰমগ্গৱেৱচনমেৱ.

ইদং পনেত্থ ওপম্মসংসন্দনং – অল্লং সখীৰং উদুম্বৰকট্ঠং ৱিয হি কিলেসকামেন ৱত্থুকামতো অনিস্সটপুগ্গলা. উদকে পক্খিত্তভাৱো ৱিয কিলেসকামেন তিন্ততা; মন্থনেনাপি অগ্গিনো অনভিনিব্বত্তনং ৱিয কিলেসকামেন ৱত্থুকামতো অনিস্সটানং ওপক্কমিকাহি ৱেদনাহি লোকুত্তৰমগ্গস্স অনধিগমো. অমন্থনেনাপি অগ্গিনো অনভিনিব্বত্তনং ৱিয তেসং পুগ্গলানং ৱিনাপি ওপক্কমিকাহি ৱেদনাহি লোকুত্তৰমগ্গস্স অনধিগমো. দুতিযউপমাপি ইমিনাৱ নযেন ৱেদিতব্বা. অযং পন ৱিসেসো, পুৰিমা সপুত্তভৰিযপব্বজ্জায উপমা; পচ্ছিমা ব্ৰাহ্মণধম্মিকপব্বজ্জায.

৩৭৬. ততিযউপমায কোড়াপন্তি ছিন্নসিনেহং নিৰাপং. থলে নিক্খিত্তন্তি পব্বতথলে ৱা ভূমিথলে ৱা নিক্খিত্তং. এত্থাপি ইদং ওপম্মসংসন্দনং – সুক্খকোড়াপকট্ঠং ৱিয হি কিলেসকামেন ৱত্থুকামতো নিস্সটপুগ্গলা, আৰকা উদকা থলে নিক্খিত্তভাৱো ৱিয কিলেসকামেন অতিন্ততা. মন্থনেনাপি অগ্গিনো অভিনিব্বত্তনং ৱিয কিলেসকামেন ৱত্থুকামতো নিস্সটানং অব্ভোকাসিকনেসজ্জিকাদিৱসেন ওপক্কমিকাহিপি ৱেদনাহি লোকুত্তৰমগ্গস্স অধিগমো. অঞ্ঞস্স ৰুক্খস্স সুক্খসাখায সদ্ধিং ঘংসনমত্তেনেৱ অগ্গিনো অভিনিব্বত্তনং ৱিয ৱিনাপি ওপক্কমিকাহি ৱেদনাহি সুখাযেৱ পটিপদায লোকুত্তৰমগ্গস্স অধিগমোতি. অযং উপমা ভগৱতা অত্তনো অত্থায আহটা.

৩৭৭. ইদানি অত্তনো দুক্কৰকাৰিকং দস্সেন্তো, তস্স ময্হন্তিআদিমাহ. কিং পন ভগৱা দুক্কৰং অকত্ৱা বুদ্ধো ভৱিতুং ন সমত্থোতি? কত্ৱাপি অকত্ৱাপি সমত্থোৱ. অথ কস্মা অকাসীতি? সদেৱকস্স লোকস্স অত্তনো পৰক্কমং দস্সেস্সামি. সো চ মং ৱীৰিযনিম্মথনগুণো হাসেস্সতীতি. পাসাদে নিসিন্নোযেৱ হি পৱেণিআগতং ৰজ্জং লভিত্ৱাপি খত্তিযো ন তথাপমুদিতো হোতি, যথা বলকাযং গহেত্ৱা সঙ্গামে দ্ৱে তযো সম্পহাৰে দত্ৱা অমিত্তমথনং কত্ৱা পত্তৰজ্জো. এৱং পত্তৰজ্জস্স হি ৰজ্জসিৰিং অনুভৱন্তস্স পৰিসং ওলোকেত্ৱা অত্তনো পৰক্কমং অনুস্সৰিত্ৱা, ‘‘অসুকট্ঠানে অসুককম্মং কত্ৱা অসুকঞ্চ অসুকঞ্চ অমিত্তং এৱং ৱিজ্ঝিত্ৱা এৱং পহৰিত্ৱা ইমং ৰজ্জসিৰিং পত্তোস্মী’’তি চিন্তযতো বলৱসোমনস্সং উপ্পজ্জতি. এৱমেৱং ভগৱাপি সদেৱকস্স লোকস্স পৰক্কমং দস্সেস্সামি, সো হি মং পৰক্কমো অতিৱিয হাসেস্সতি, সোমনস্সং উপ্পাদেস্সতীতি দুক্কৰমকাসি.

অপিচ পচ্ছিমং জনতং অনুকম্পমানোপি অকাসিযেৱ, পচ্ছিমা হি জনতা সম্মাসম্বুদ্ধো কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি পাৰমিযো পূৰেত্ৱাপি পধানং পদহিত্ৱাৱ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পত্তো, কিমঙ্গং পন মযন্তি পধানৱীৰিযং কত্তব্বং মঞ্ঞিস্সতি; এৱং সন্তে খিপ্পমেৱ জাতিজৰামৰণস্স অন্তং কৰিস্সতীতি পচ্ছিমং জনতং অনুকম্পমানো অকাসিযেৱ.

দন্তেভিদন্তমাধাযাতি হেট্ঠাদন্তে উপৰিদন্তং ঠপেত্ৱা. চেতসা চিত্তন্তি কুসলচিত্তেন অকুসলচিত্তং. অভিনিগ্গণ্হেয্যন্তি নিগ্গণ্হেয্যং. অভিনিপ্পীড়েয্যন্তি নিপ্পীড়েয্যং. অভিসন্তাপেয্যন্তি তাপেত্ৱা ৱীৰিযনিম্মথনং কৰেয্যং. সাৰদ্ধোতি সদৰথো. পধানাভিতুন্নস্সাতি পধানেন অভিতুন্নস্স, ৱিদ্ধস্স সতোতি অত্থো.

৩৭৮. অপ্পাণকন্তি নিৰস্সাসকং. কম্মাৰগগ্গৰিযাতি কম্মাৰস্স গগ্গৰনাড়িযা. সীসৱেদনা হোন্তীতি কুতোচি নিক্খমিতুং অলভমানেহি ৱাতেহি সমুট্ঠাপিতা বলৱতিযো সীসৱেদনা হোন্তি. সীসৱেঠং দদেয্যাতি সীসৱেঠনং দদেয্য. দেৱতাতি বোধিসত্তস্স চঙ্কমনকোটিযং পণ্ণসালপৰিৱেণসামন্তা চ অধিৱত্থা দেৱতা.

তদা কিৰ বোধিসত্তস্স অধিমত্তে কাযদাহে উপ্পন্নে মুচ্ছা উদপাদি. সো চঙ্কমেৱ নিসিন্নো হুত্ৱা পপতি. তং দিস্ৱা দেৱতা এৱমাহংসু – ‘‘ৱিহাৰোত্ৱেৱ সো অৰহতো’’তি, ‘‘অৰহন্তো নাম এৱৰূপা হোন্তি মতকসদিসা’’তি লদ্ধিযা ৱদন্তি. তত্থ যা দেৱতা ‘‘কালঙ্কতো’’তি আহংসু, তা গন্ত্ৱা সুদ্ধোদনমহাৰাজস্স আৰোচেসুং – ‘‘তুম্হাকং পুত্তো কালঙ্কতো’’তি. মম পুত্তো বুদ্ধো হুত্ৱা কালঙ্কতো, নো অহুত্ৱাতি? বুদ্ধো ভৱিতুং নাসক্খি, পধানভূমিযংযেৱ পতিত্ৱা কালঙ্কতোতি. নাহং সদ্দহামি, মম পুত্তস্স বোধিং অপত্ৱা কালঙ্কিৰিযা নাম নত্থীতি.

অপৰভাগে সম্মাসম্বুদ্ধস্স ধম্মচক্কং পৱত্তেত্ৱা অনুপুব্বেন ৰাজগহং গন্ত্ৱা কপিলৱত্থুং অনুপ্পত্তস্স সুদ্ধোদনমহাৰাজা পত্তং গহেত্ৱা পাসাদং আৰোপেত্ৱা যাগুখজ্জকং দত্ৱা অন্তৰাভত্তসমযে এতমত্থং আৰোচেসি – তুম্হাকং ভগৱা পধানকৰণকালে দেৱতা আগন্ত্ৱা, ‘‘পুত্তো তে, মহাৰাজ, কালঙ্কতো’’তি আহংসূতি. কিং সদ্দহসি মহাৰাজাতি? ন ভগৱা সদ্দহিন্তি. ইদানি, মহাৰাজ, সুপিনপ্পটিগ্গহণতো পট্ঠায অচ্ছৰিযানি পস্সন্তো কিং সদ্দহিস্সসি? অহম্পি বুদ্ধো জাতো, ত্ৱম্পি বুদ্ধপিতা জাতো, পুব্বে পন ময্হং অপৰিপক্কে ঞাণে বোধিচৰিযং চৰন্তস্স ধম্মপালকুমাৰকালেপি সিপ্পং উগ্গহেতুং গতস্স, ‘‘তুম্হাকং পুত্তো ধম্মপালকুমাৰো কালঙ্কতো, ইদমস্স অট্ঠী’’তি এড়কট্ঠিং আহৰিত্ৱা দস্সেসুং, তদাপি তুম্হে, ‘‘মম পুত্তস্স অন্তৰামৰণং নাম নত্থি, নাহং সদ্দহামী’’তি অৱোচুত্থ, মহাৰাজাতি ইমিস্সা অট্ঠুপ্পত্তিযা ভগৱা মহাধম্মপালজাতকং কথেসি.

৩৭৯. মা খো ত্ৱং মাৰিসাতি সম্পিযাযমানা আহংসু. দেৱতানং কিৰাযং পিযমনাপৱোহাৰো, যদিদং মাৰিসাতি. অজজ্জিতন্তি অভোজনং. হলন্তি ৱদামীতি অলন্তি ৱদামি, অলং ইমিনা এৱং মা কৰিত্থ, যাপেস্সামহন্তি এৱং পটিসেধেমীতি অত্থো.

৩৮০-১. মঙ্গুৰচ্ছৱীতি মঙ্গুৰমচ্ছচ্ছৱি. এতাৱ পৰমন্তি তাসম্পি ৱেদনানমেতংযেৱ পৰমং, উত্তমং পমাণং. পিতু সক্কস্স কম্মন্তে…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিতাতি ৰঞ্ঞো কিৰ ৱপ্পমঙ্গলদিৱসো নাম হোতি, তদা অনেকপ্পকাৰং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদেন্তি. নগৰৱীথিযো সোধাপেত্ৱা পুণ্ণঘটে ঠপাপেত্ৱা ধজপটাকাদযো উস্সাপেত্ৱা সকলনগৰং দেৱৱিমানং ৱিয অলঙ্কৰোন্তি. সব্বে দাসকম্মকৰাদযো অহতৱত্থনিৱত্থা গন্ধমালাদিপটিমণ্ডিতা ৰাজকুলে সন্নিপতন্তি. ৰঞ্ঞো কম্মন্তে নঙ্গলসতসহস্সং যোজীযতি. তস্মিং পন দিৱসে একেন ঊনং অট্ঠসতং যোজেন্তি. সব্বনঙ্গলানি সদ্ধিং বলিবদ্দৰস্মিযোত্তেহি জাণুস্সোণিস্স ৰথো ৱিয ৰজতপৰিক্খিত্তানি হোন্তি. ৰঞ্ঞো আলম্বননঙ্গলং ৰত্তসুৱণ্ণপৰিক্খিত্তং হোতি. বলিবদ্দানং সিঙ্গানিপি ৰস্মিপতোদাপি সুৱণ্ণপৰিক্খিত্তা হোন্তি. ৰাজা মহাপৰিৱাৰেন নিক্খমন্তো পুত্তং গহেত্ৱা অগমাসি.

কম্মন্তট্ঠানে একো জম্বুৰুক্খো বহলপত্তপলাসো সন্দচ্ছাযো অহোসি. তস্স হেট্ঠা কুমাৰস্স সযনং পঞ্ঞপেত্ৱা উপৰি সুৱণ্ণতাৰকখচিতং ৱিতানং বন্ধাপেত্ৱা সাণিপাকাৰেন পৰিক্খিপাপেত্ৱা আৰক্খং ঠপেত্ৱা ৰাজা সব্বালঙ্কাৰং অলঙ্কৰিত্ৱা অমচ্চগণপৰিৱুতো নঙ্গলকৰণট্ঠানং অগমাসি. তত্থ ৰাজা সুৱণ্ণনঙ্গলং গণ্হাতি. অমচ্চা একেনূনঅট্ঠসতৰজতনঙ্গলানি গহেত্ৱা ইতো চিতো চ কসন্তি. ৰাজা পন ওৰতো পাৰং গচ্ছতি, পাৰতো ৱা ওৰং গচ্ছতি. এতস্মিং ঠানে মহাসম্পত্তি হোতি, বোধিসত্তং পৰিৱাৰেত্ৱা নিসিন্না ধাতিযো ৰঞ্ঞো সম্পত্তিং পস্সিস্সামাতি অন্তোসাণিতো বহি নিক্খন্তা. বোধিসত্তো ইতো চিতো চ ওলোকেন্তো কঞ্চি অদিস্ৱা ৱেগেন উট্ঠায পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা আনাপানে পৰিগ্গহেত্ৱা পঠমজ্ঝানং নিব্বত্তেসি. ধাতিযো খজ্জভোজ্জন্তৰে ৱিচৰমানা থোকং চিৰাযিংসু, সেসৰুক্খানং ছাযা নিৱত্তা, তস্স পন ৰুক্খস্স পৰিমণ্ডলা হুত্ৱা অট্ঠাসি. ধাতিযো অয্যপুত্তো এককোতি ৱেগেন সাণিং উক্খিপিত্ৱা অন্তো পৱিসমানা বোধিসত্তং সযনে পল্লঙ্কেন নিসিন্নং তঞ্চ পাটিহাৰিযং দিস্ৱা গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচযিংসু – ‘‘কুমাৰো দেৱ, এৱং নিসিন্নো অঞ্ঞেসং ৰুক্খানং ছাযা নিৱত্তা, জম্বুৰুক্খস্স পৰিমণ্ডলা ঠিতা’’তি. ৰাজা ৱেগেনাগন্ত্ৱা পাটিহাৰিযং দিস্ৱা, ‘‘ইদং তে, তাত, দুতিযং ৱন্দন’’ন্তি পুত্তং ৱন্দি. ইদমেতং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘পিতু সক্কস্স কম্মন্তে…পে… পঠমজ্ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিতা’’তি. সিযা নু খো এসো মগ্গো বোধাযাতি ভৱেয্য নু খো এতং আনাপানস্সতিপঠমজ্ঝানং বুজ্ঝনত্থায মগ্গোতি. সতানুসাৰিৱিঞ্ঞাণন্তি নযিদং বোধায মগ্গো ভৱিস্সতি, আনাপানস্সতিপঠমজ্ঝানং পন ভৱিস্সতীতি এৱং একং দ্ৱে ৱাৰে উপ্পন্নসতিযা অনন্তৰং উপ্পন্নৱিঞ্ঞাণং সতানুসাৰিৱিঞ্ঞাণং নাম. যং তং সুখন্তি যং তং আনাপানস্সতিপঠমজ্ঝানসুখং.

৩৮২. পচ্চুপট্ঠিতা হোন্তীতি পণ্ণসালপৰিৱেণসম্মজ্জনাদিৱত্তকৰণেন উপট্ঠিতা হোন্তি. বাহুল্লিকোতি পচ্চযবাহুল্লিকো. আৱত্তো বাহুল্লাযাতি ৰসগিদ্ধো হুত্ৱা পণীতপিণ্ডপাতাদীনং অত্থায আৱত্তো. নিব্বিজ্জ পক্কমিংসূতি উক্কণ্ঠিত্ৱা ধম্মনিযামেনেৱ পক্কন্তা বোধিসত্তস্স সম্বোধিং পত্তকালে কাযৱিৱেকস্স ওকাসদানত্থং ধম্মতায গতা. গচ্ছন্তা চ অঞ্ঞট্ঠানং অগন্ত্ৱা বাৰাণসিমেৱ অগমংসু. বোধিসত্তো তেসু গতেসু অদ্ধমাসং কাযৱিৱেকং লভিত্ৱা বোধিমণ্ডে অপৰাজিতপল্লঙ্কে নিসীদিত্ৱা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পটিৱিজ্ঝি.

৩৮৩. ৱিৱিচ্চেৱ কামেহীতিআদি ভযভেৰৱে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

৩৮৭. অভিজানামি খো পনাহন্তি অযং পাটিযেক্কো অনুসন্ধি. নিগণ্ঠো কিৰ চিন্তেসি – ‘‘অহং সমণং গোতমং একং পঞ্হং পুচ্ছিং. সমণো গোতমো ‘অপৰাপি মং, অগ্গিৱেস্সন, অপৰাপি মং, অগ্গিৱেস্সনা’তি পৰিযোসানং অদস্সেন্তো কথেতিযেৱ. কুপিতো নু খো’’তি? অথ ভগৱা, অগ্গিৱেস্সন, তথাগতে অনেকসতায পৰিসায ধম্মং দেসেন্তে কুপিতো সমণো গোতমোতি একোপি ৱত্তা নত্থি, পৰেসং বোধনত্থায পটিৱিজ্ঝনত্থায এৱ তথাগতো ধম্মং দেসেতীতি দস্সেন্তো ইমং ধম্মদেসনং আৰভি. তত্থ আৰব্ভাতি সন্ধায. যাৱদেৱাতি পযোজনৱিধি পৰিচ্ছেদনিযমনং. ইদং ৱুত্তং হোতি – পৰেসং ৱিঞ্ঞাপনমেৱ তথাগতস্স ধম্মদেসনায পযোজনং, তস্মা ন একস্সেৱ দেসেতি, যত্তকা ৱিঞ্ঞাতাৰো অত্থি, সব্বেসং দেসেতীতি. তস্মিংযেৱ পুৰিমস্মিন্তি ইমিনা কিং দস্সেতীতি? সচ্চকো কিৰ চিন্তেসি – ‘‘সমণো গোতমো অভিৰূপো পাসাদিকো সুফুসিতং দন্তাৱৰণং, জিৱ্হা মুদুকা, মধুৰং ৱাক্কৰণং, পৰিসং ৰঞ্জেন্তো মঞ্ঞে ৱিচৰতি, অন্তো পনস্স চিত্তেকগ্গতা নত্থী’’তি. অথ ভগৱা, অগ্গিৱেস্সন, ন তথাগতো পৰিসং ৰঞ্জেন্তো ৱিচৰতি, চক্কৱাড়পৰিযন্তাযপি পৰিসায তথাগতো ধম্মং দেসেতি, অসল্লীনো অনুপলিত্তো এত্তকং একৱিহাৰী, সুঞ্ঞতফলসমাপত্তিং অনুযুত্তোতি দস্সেতুং এৱমাহ.

অজ্ঝত্তমেৱাতি গোচৰজ্ঝত্তমেৱ. সন্নিসাদেমীতি সন্নিসীদাপেমি, তথাগতো হি যস্মিং খণে পৰিসা সাধুকাৰং দেতি, তস্মিং খণে পুব্বাভোগেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জতি, সাধুকাৰসদ্দস্স নিগ্ঘোসে অৱিচ্ছিন্নেযেৱ সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায ঠিতট্ঠানতো পট্ঠায ধম্মং দেসেতি, বুদ্ধানঞ্হি ভৱঙ্গপৰিৱাসো লহুকো হোতীতি অস্সাসৱাৰে পস্সাসৱাৰে সমাপত্তিং সমাপজ্জন্তি. যেন সুদং নিচ্চকপ্পন্তি যেন সুঞ্ঞেন ফলসমাধিনা নিচ্চকালং ৱিহৰামি, তস্মিং সমাধিনিমিত্তে চিত্তং সণ্ঠপেমি সমাদহামীতি দস্সেতি.

ওকপ্পনিযমেতন্তি সদ্দহনিযমেতং. এৱং ভগৱতো একগ্গচিত্ততং সম্পটিচ্ছিত্ৱা ইদানি অত্তনো ওৱট্টিকসাৰং কত্ৱা আনীতপঞ্হং পুচ্ছন্তো অভিজানাতি খো পন ভৱং গোতমো দিৱা সুপিতাতি আহ. যথা হি সুনখো নাম অসম্ভিন্নখীৰপক্কপাযসং সপ্পিনা যোজেত্ৱা উদৰপূৰং ভোজিতোপি গূথং দিস্ৱা অখাদিত্ৱা গন্তুং ন সক্কা, অখাদমানো ঘাযিত্ৱাপি গচ্ছতি, অঘাযিত্ৱাৱ গতস্স কিৰস্স সীসং ৰুজ্জতি; এৱমেৱং ইমস্সপি সত্থা অসম্ভিন্নখীৰপক্কপাযসসদিসং অভিনিক্খমনতো পট্ঠায যাৱ আসৱক্খযা পসাদনীযং ধম্মদেসনং দেসেতি. এতস্স পন এৱৰূপং ধম্মদেসনং সুত্ৱা সত্থৰি পসাদমত্তম্পি ন উপ্পন্নং, তস্মা ওৱট্টিকসাৰং কত্ৱা আনীতপঞ্হং অপুচ্ছিত্ৱা গন্তুং অসক্কোন্তো এৱমাহ. তত্থ যস্মা থিনমিদ্ধং সব্বখীণাসৱানং অৰহত্তমগ্গেনেৱ পহীযতি, কাযদৰথো পন উপাদিন্নকেপি হোতি অনুপাদিন্নকেপি. তথা হি কমলুপ্পলাদীনি একস্মিং কালে ৱিকসন্তি, একস্মিং মকুলানি হোন্তি, সাযং কেসঞ্চি ৰুক্খানম্পি পত্তানি পতিলীযন্তি, পাতো ৱিপ্ফাৰিকানি হোন্তি. এৱং উপাদিন্নকস্স কাযস্স দৰথোযেৱ দৰথৱসেন ভৱঙ্গসোতঞ্চ ইধ নিদ্দাতি অধিপ্পেতং, তং খীণাসৱানম্পি হোতি. তং সন্ধায, ‘‘অভিজানামহ’’ন্তিআদিমাহ. সম্মোহৱিহাৰস্মিং ৱদন্তীতি সম্মোহৱিহাৰোতি ৱদন্তি.

৩৮৯. আসজ্জ আসজ্জাতি ঘট্টেত্ৱা ঘট্টেত্ৱা. উপনীতেহীতি উপনেত্ৱা কথিতেহি. ৱচনপ্পথেহীতি ৱচনেহি. অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱাতি অলন্তি চিত্তেন সম্পটিচ্ছন্তো অভিনন্দিত্ৱা ৱাচাযপি পসংসন্তো অনুমোদিত্ৱা. ভগৱতা ইমস্স নিগণ্ঠস্স দ্ৱে সুত্তানি কথিতানি. পুৰিমসুত্তং একো ভাণৱাৰো, ইদং দিযড্ঢো, ইতি অড্ঢতিযে ভাণৱাৰে সুত্ৱাপি অযং নিগণ্ঠো নেৱ অভিসমযং পত্তো, ন পব্বজিতো, ন সৰণেসু পতিট্ঠিতো. কস্মা এতস্স ভগৱা ধম্মং দেসেসীতি? অনাগতে ৱাসনত্থায. পস্সতি হি ভগৱা, ‘‘ইমস্স ইদানি উপনিস্সযো নত্থি, ময্হং পন পৰিনিব্বানতো সমধিকানং দ্ৱিন্নং ৱস্সসতানং অচ্চযেন তম্বপণ্ণিদীপে সাসনং পতিট্ঠহিস্সতি. তত্ৰাযং কুলঘৰে নিব্বত্তিত্ৱা সম্পত্তে কালে পব্বজিত্ৱা তীণি পিটকানি উগ্গহেত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পত্ৱা কাড়বুদ্ধৰক্খিতো নাম মহাখীণাসৱো ভৱিস্সতী’’তি. ইদং দিস্ৱা অনাগতে ৱাসনত্থায ধম্মং দেসেসি.

সোপি তত্থেৱ তম্বপণ্ণিদীপম্হি সাসনে পতিট্ঠিতে দেৱলোকতো চৱিত্ৱা দক্খিণগিৰিৱিহাৰস্স ভিক্খাচাৰগামে একস্মিং অমচ্চকুলে নিব্বত্তো পব্বজ্জাসমত্থযোব্বনে পব্বজিত্ৱা তেপিটকং বুদ্ধৱচনং উগ্গহেত্ৱা গণং পৰিহৰন্তো মহাভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো উপজ্ঝাযং পস্সিতুং অগমাসি. অথস্স উপজ্ঝাযো সদ্ধিৱিহাৰিকং চোদেস্সামীতি তেপিটকং বুদ্ধৱচনং উগ্গহেত্ৱা আগতেন তেন সদ্ধিং মুখং দত্ৱা কথামত্তম্পি ন অকাসি. সো পচ্চূসসমযে ৱুট্ঠায থেৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা, – ‘‘তুম্হে, ভন্তে, মযি গন্থকম্মং কত্ৱা তুম্হাকং সন্তিকং আগতে মুখং দত্ৱা কথামত্তম্পি ন কৰিত্থ, কো ময্হং দোসো’’তি পুচ্ছি. থেৰো আহ – ‘‘ত্ৱং, আৱুসো, বুদ্ধৰক্খিত এত্তকেনেৱ ‘পব্বজ্জাকিচ্চং মে মত্থকং পত্ত’ন্তি সঞ্ঞং কৰোসী’’তি. কিং কৰোমি, ভন্তেতি? গণং ৱিনোদেত্ৱা ত্ৱং পপঞ্চং ছিন্দিত্ৱা চেতিযপব্বতৱিহাৰং গন্ত্ৱা সমণধম্মং কৰোহীতি. সো উপজ্ঝাযস্স ওৱাদে ঠত্ৱা সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পত্ৱা পুঞ্ঞৱা ৰাজপূজিতো হুত্ৱা মহাভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো চেতিযপব্বতৱিহাৰে ৱসি.

তস্মিঞ্হি কালে তিস্সমহাৰাজা উপোসথকম্মং কৰোন্তো চেতিযপব্বতে ৰাজলেণে ৱসতি. সো থেৰস্স উপট্ঠাকভিক্খুনো সঞ্ঞং অদাসি – ‘‘যদা ময্হং অয্যো পঞ্হং ৱিস্সজ্জেতি, ধম্মং ৱা কথেতি, তদা মে সঞ্ঞং দদেয্যাথা’’তি. থেৰোপি একস্মিং ধম্মস্সৱনদিৱসে ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো কণ্টকচেতিযঙ্গণং আৰুয্হ চেতিযং ৱন্দিত্ৱা কাড়তিম্বৰুৰুক্খমূলে অট্ঠাসি. অথ নং একো পিণ্ডপাতিকত্থেৰো কাড়কাৰামসুত্তন্তে পঞ্হং পুচ্ছি. থেৰো ননু, আৱুসো, অজ্জ ধম্মস্সৱনদিৱসোতি আহ. আম, ভন্তে, ধম্মস্সৱনদিৱসোতি. তেন হি পীঠকং আনেথ, ইধেৱ নিসিন্না ধম্মস্সৱনং কৰিস্সামাতি. অথস্স ৰুক্খমূলে আসনং পঞ্ঞপেত্ৱা অদংসু. থেৰো পুব্বগাথা ৱত্ৱা কাড়কাৰামসুত্তং আৰভি. সোপিস্স উপট্ঠাকদহৰো ৰঞ্ঞো সঞ্ঞং দাপেসি. ৰাজা পুব্বগাথাসু অনিট্ঠিতাসুযেৱ পাপুণি. পত্ৱা চ অঞ্ঞাতকৱেসেনেৱ পৰিসন্তে ঠত্ৱা তিযামৰত্তিং ঠিতকোৱ ধম্মং সুত্ৱা থেৰস্স, ইদমৱোচ ভগৱাতি ৱচনকালে সাধুকাৰং অদাসি. থেৰো ঞত্ৱা, কদা আগতোসি, মহাৰাজাতি পুচ্ছি. পুব্বগাথা ওসাৰণকালেযেৱ, ভন্তেতি. দুক্কৰং তে মহাৰাজ, কতন্তি. নযিদং, ভন্তে, দুক্কৰং, যদি পন মে অয্যস্স ধম্মকথং আৰদ্ধকালতো পট্ঠায একপদেপি অঞ্ঞৱিহিতভাৱো অহোসি, তম্বপণ্ণিদীপস্স পতোদযট্ঠিনিতুদনমত্তেপি ঠানে সামিভাৱো নাম মে মা হোতূতি সপথমকাসি.

তস্মিং পন সুত্তে বুদ্ধগুণা পৰিদীপিতা, তস্মা ৰাজা পুচ্ছি – ‘‘এত্তকাৱ, ভন্তে, বুদ্ধগুণা, উদাহু অঞ্ঞেপি অত্থী’’তি. মযা কথিততো, মহাৰাজ, অকথিতমেৱ বহু অপ্পমাণন্তি. উপমং, ভন্তে, কৰোথাতি. যথা, মহাৰাজ, কৰীসসহস্সমত্তে সালিক্খেত্তে একসালিসীসতো অৱসেসসালীযেৱ বহূ, এৱং মযা কথিতগুণা অপ্পা, অৱসেসা বহূতি. অপৰম্পি, ভন্তে, উপমং কৰোথাতি. যথা, মহাৰাজ, মহাগঙ্গায ওঘপুণ্ণায সূচিপাসং সম্মুখং কৰেয্য, সূচিপাসেন গতউদকং অপ্পং, সেসং বহু, এৱমেৱ মযা কথিতগুণা অপ্পা, অৱসেসা বহূতি. অপৰম্পি, ভন্তে, উপমং কৰোথাতি. ইধ, মহাৰাজ, চাতকসকুণা নাম আকাসে কীড়ন্তা ৱিচৰন্তি. খুদ্দকা সা সকুণজাতি, কিং নু খো তস্স সকুণস্স আকাসে পক্খপসাৰণট্ঠানং বহু, অৱসেসো আকাসো অপ্পোতি? কিং, ভন্তে, ৱদথ, অপ্পো তস্স পক্খপসাৰণোকাসো, অৱসেসোৱ বহূতি. এৱমেৱ, মহাৰাজ, অপ্পকা মযা বুদ্ধগুণা কথিতা, অৱসেসা বহূ অনন্তা অপ্পমেয্যাতি. সুকথিতং, ভন্তে, অনন্তা বুদ্ধগুণা অনন্তেনেৱ আকাসেন উপমিতা. পসন্না মযং অয্যস্স, অনুচ্ছৱিকং পন কাতুং ন সক্কোম. অযং মে দুগ্গতপণ্ণাকাৰো ইমস্মিং তম্বপণ্ণিদীপে ইমং তিযোজনসতিকং ৰজ্জং অয্যস্স দেমাতি. তুম্হেহি, মহাৰাজ, অত্তনো পসন্নাকাৰো কতো, মযং পন অম্হাকং দিন্নং ৰজ্জং তুম্হাকংযেৱ দেম, ধম্মেন সমেন ৰজ্জং কাৰেহি মহাৰাজাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

মহাসচ্চকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.