৪. মহাযমকৱগ্গো
১. চূড়গোসিঙ্গসুত্তৱণ্ণনা
৩২৫. এৱং মে সুতন্তি চূড়গোসিঙ্গসুত্তং. তত্থ নাতিকে ৱিহৰতীতি নাতিকা নাম একং তড়াকং নিস্সায দ্ৱিন্নং চূড়পিতিমহাপিতিপুত্তানং দ্ৱে গামা, তেসু একস্মিং গামে. গিঞ্জকাৱসথেতি ইট্ঠকামযে আৱসথে. একস্মিং কিৰ সমযে ভগৱা মহাজনসঙ্গহং কৰোন্তো ৱজ্জিৰট্ঠে চাৰিকং চৰমানো নাতিকং অনুপ্পত্তো. নাতিকৱাসিনো মনুস্সা ভগৱতো মহাদানং দত্ৱা ধম্মকথং সুত্ৱা পসন্নহদযা, ‘‘সত্থু ৱসনট্ঠানং কৰিস্সামা’’তি মন্তেত্ৱা ইট্ঠকাহেৱ ভিত্তিসোপানত্থম্ভে ৱাড়ৰূপাদীনি দস্সেন্তো পাসাদং কত্ৱা সুধায লিম্পিত্ৱা মালাকম্মলতাকম্মাদীনি নিট্ঠাপেত্ৱা ভুম্মত্থৰণমঞ্চপীঠাদীনি পঞ্ঞপেত্ৱা সত্থু নিয্যাতেসুং. অপৰাপৰং পনেত্থ মনুস্সা ভিক্খুসঙ্ঘস্স ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানমণ্ডপচঙ্কমাদীনি কাৰযিংসু. ইতি সো ৱিহাৰো মহা অহোসি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘গিঞ্জকাৱসথে’’তি.
গোসিঙ্গসালৱনদাযেতি তত্থ একস্স জেট্ঠকৰুক্খস্স খন্ধতো গোসিঙ্গসণ্ঠানং হুত্ৱা ৱিটপং উট্ঠহি, তং ৰুক্খং উপাদায সব্বম্পি তং ৱনং গোসিঙ্গসালৱনন্তি সঙ্খং গতং. দাযোতি অৱিসেসেন অৰঞ্ঞস্সেতং নামং. তস্মা গোসিঙ্গসালৱনদাযেতি গোসিঙ্গসালৱনঅৰঞ্ঞেতি অত্থো. ৱিহৰন্তীতি সামগ্গিৰসং অনুভৱমানা ৱিহৰন্তি. ইমেসঞ্হি কুলপুত্তানং উপৰিপণ্ণাসকে পুথুজ্জনকালো কথিতো, ইধ খীণাসৱকালো. তদা হি তে লদ্ধস্সাদা লদ্ধপতিট্ঠা অধিগতপটিসম্ভিদা খীণাসৱা হুত্ৱা সামগ্গিৰসং অনুভৱমানা তত্থ ৱিহৰিংসু. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং.
যেন গোসিঙ্গসালৱনদাযো তেনুপসঙ্কমীতি ধম্মসেনাপতিমহামোগ্গল্লানত্থেৰেসু ৱা অসীতিমহাসাৱকেসু ৱা, অন্তমসো ধম্মভণ্ডাগাৰিকআনন্দত্থেৰম্পি কঞ্চি অনামন্তেত্ৱা সযমেৱ পত্তচীৱৰং আদায অনীকা নিস্সটো হত্থী ৱিয, যূথা নিস্সটো কাড়সীহো ৱিয, ৱাতচ্ছিন্নো ৱলাহকো ৱিয এককোৱ উপসঙ্কমি. কস্মা পনেত্থ ভগৱা সযং অগমাসীতি? তযো কুলপুত্তা সামগ্গিৰসং অনুভৱন্তা ৱিহৰন্তি, তেসং পগ্গণ্হনতো, পচ্ছিমজনতং অনুকম্পনতো ধম্মগৰুভাৱতো চ. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘অহং ইমে কুলপুত্তে পগ্গণ্হিত্ৱা উক্কংসিত্ৱা পটিসন্থাৰং কত্ৱা ধম্মং নেসং দেসেস্সামী’’তি. এৱং তাৱ পগ্গণ্হনতো অগমাসি. অপৰম্পিস্স অহোসি – ‘‘অনাগতে কুলপুত্তা সম্মাসম্বুদ্ধো সমগ্গৱাসং ৱসন্তানং সন্তিকং সযং গন্ত্ৱা পটিসন্থাৰং কত্ৱা ধম্মং কথেত্ৱা তযো কুলপুত্তে পগ্গণ্হি, কো নাম সমগ্গৱাসং ন ৱসেয্যাতি সমগ্গৱাসং ৱসিতব্বং মঞ্ঞমানা খিপ্পমেৱ দুক্খস্সন্তং কৰিস্সন্তী’’তি. এৱং পচ্ছিমজনতং অনুকম্পনতোপি অগমাসি. বুদ্ধা চ নাম ধম্মগৰুনো হোন্তি, সো চ নেসং ধম্মগৰুভাৱো ৰথৱিনীতে আৱিকতোৱ. ইতি ইমস্মা ধম্মগৰুভাৱতোপি ধম্মং পগ্গণ্হিস্সামীতি অগমাসি.
দাযপালোতি অৰঞ্ঞপালো. সো তং অৰঞ্ঞং যথা ইচ্ছিতিচ্ছিতপ্পদেসেন মনুস্সা পৱিসিত্ৱা তত্থ পুপ্ফং ৱা ফলং ৱা নিয্যাসং ৱা দব্বসম্ভাৰং ৱা ন হৰন্তি, এৱং ৱতিযা পৰিক্খিত্তস্স তস্স অৰঞ্ঞস্স যোজিতে দ্ৱাৰে নিসীদিত্ৱা তং অৰঞ্ঞং ৰক্খতি, পালেতি. তস্মা ‘‘দাযপালো’’তি ৱুত্তো. অত্তকামৰূপাতি অত্তনো হিতং কামযমানসভাৱা হুত্ৱা ৱিহৰন্তি. যো হি ইমস্মিং সাসনে পব্বজিত্ৱাপি ৱেজ্জকম্মদূতকম্মপহিণগমনাদীনং ৱসেন একৱীসতিঅনেসনাহি জীৱিকং কপ্পেতি, অযং ন অত্তকামৰূপো নাম. যো পন ইমস্মিং সাসনে পব্বজিত্ৱা একৱীসতিঅনেসনং পহায চতুপাৰিসুদ্ধিসীলে পতিট্ঠায বুদ্ধৱচনং উগ্গণ্হিত্ৱা সপ্পাযধুতঙ্গং অধিট্ঠায অট্ঠতিংসায আৰম্মণেসু চিত্তৰুচিযং কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা গামন্তং পহায অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কুৰুমানো ৱিহৰতি, অযং অত্তকামো নাম. তেপি তযো কুলপুত্তা এৱৰূপা অহেসুং. তেন ৱুত্তং – ‘‘অত্তকামৰূপা ৱিহৰন্তী’’তি.
মা তেসং অফাসুমকাসীতি তেসং মা অফাসুকং অকাসীতি ভগৱন্তং ৱাৰেসি. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘ইমে কুলপুত্তা সমগ্গা ৱিহৰন্তি, একচ্চস্স চ গতট্ঠানে ভণ্ডনকলহৱিৱাদা ৱত্তন্তি, তিখিণসিঙ্গো চণ্ডগোণো ৱিয ওৱিজ্ঝন্তো ৱিচৰতি, অথেকমগ্গেন দ্ৱিন্নং গমনং ন হোতি, কদাচি অযম্পি এৱং কৰোন্তো ইমেসং কুলপুত্তানং সমগ্গৱাসং ভিন্দেয্য. পাসাদিকো চ পনেস সুৱণ্ণৱণ্ণো সুৰসগিদ্ধো মঞ্ঞে, গতকালতো পট্ঠায পণীতদাযকানং অত্তনো উপট্ঠাকানঞ্চ ৱণ্ণকথনাদীহি ইমেসং কুলপুত্তানং অপ্পমাদৱিহাৰং ভিন্দেয্য. ৱসনট্ঠানানি চাপি এতেসং কুলপুত্তানং নিবদ্ধানি পৰিচ্ছিন্নানি তিস্সো চ পণ্ণসালা তযো চঙ্কমা তীণি দিৱাট্ঠানানি তীণি মঞ্চপীঠানি. অযং পন সমণো মহাকাযো ৱুড্ঢতৰো মঞ্ঞে ভৱিস্সতি. সো অকালে ইমে কুলপুত্তে সেনাসনা ৱুট্ঠাপেস্সতি. এৱং সব্বথাপি এতেসং অফাসু ভৱিস্সতী’’তি. তং অনিচ্ছন্তো, ‘‘মা তেসং অফাসুকমকাসী’’তি ভগৱন্তং ৱাৰেসি.
কিং পনেস জানন্তো ৱাৰেসি, অজানন্তোতি? অজানন্তো. কিঞ্চাপি হি তথাগতস্স পটিসন্ধিগ্গহণতো পট্ঠায দসসহস্সচক্কৱাড়কম্পনাদীনি পাটিহাৰিযানি পৱত্তিংসু, অৰঞ্ঞৱাসিনো পন দুব্বলমনুস্সা সকম্মপ্পসুতা তানি সল্লক্খেতুং ন সক্কোন্তি. সম্মাসম্বুদ্ধো চ নাম যদা অনেকভিক্খুসহস্সপৰিৱাৰো ব্যামপ্পভায অসীতিঅনুব্যঞ্জনেহি দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণসিৰিযা চ বুদ্ধানুভাৱং দস্সেন্তো ৱিচৰতি, তদা কো এসোতি অপুচ্ছিত্ৱাৱ জানিতব্বো হোতি. তদা পন ভগৱা সব্বম্পি তং বুদ্ধানুভাৱং চীৱৰগব্ভেন পটিচ্ছাদেত্ৱা ৱলাহকগব্ভেন পটিচ্ছন্নো পুণ্ণচন্দো ৱিয সযমেৱ পত্তচীৱৰমাদায অঞ্ঞাতকৱেসেন অগমাসি. ইতি নং অজানন্তোৱ দাযপালো নিৱাৰেসি.
এতদৱোচাতি থেৰো কিৰ মা সমণাতি দাযপালস্স কথং সুত্ৱাৱ চিন্তেসি – ‘‘মযং তযো জনা ইধ ৱিহৰাম, অঞ্ঞে পব্বজিতা নাম নত্থি, অযঞ্চ দাযপালো পব্বজিতেন ৱিয সদ্ধিং কথেতি, কো নু খো ভৱিস্সতী’’তি দিৱাট্ঠানতো ৱুট্ঠায দ্ৱাৰে ঠত্ৱা মগ্গং ওলোকেন্তো ভগৱন্তং অদ্দস. ভগৱাপি থেৰস্স সহ দস্সনেনেৱ সৰীৰোভাসং মুঞ্চি, অসীতিঅনুব্যঞ্জনৱিৰাজিতা ব্যামপ্পভা পসাৰিতসুৱণ্ণপটো ৱিয ৱিৰোচিত্থ. থেৰো, ‘‘অযং দাযপালো ফণকতং আসিৱিসং গীৱায গহেতুং হত্থং পসাৰেন্তো ৱিয লোকে অগ্গপুগ্গলেন সদ্ধিং কথেন্তোৱ ন জানাতি, অঞ্ঞতৰভিক্খুনা ৱিয সদ্ধিং কথেতী’’তি নিৱাৰেন্তো এতং, ‘‘মা, আৱুসো দাযপালা’’তিআদিৱচনং অৱোচ.
তেনুপসঙ্কমীতি কস্মা ভগৱতো পচ্চুগ্গমনং অকত্ৱা উপসঙ্কমি? এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘মযং তযো জনা সমগ্গৱাসং ৱসাম, সচাহং এককোৱ পচ্চুগ্গমনং কৰিস্সামি, সমগ্গৱাসো নাম ন ভৱিস্সতী’’তি পিযমিত্তে গহেত্ৱাৱ পচ্চুগ্গমনং কৰিস্সামি. যথা চ ভগৱা ময্হং পিযো, এৱং সহাযানম্পি মে পিযোতি, তেহি সদ্ধিং পচ্চুগ্গমনং কাতুকামো সযং অকত্ৱাৱ উপসঙ্কমি. কেচি পন তেসং থেৰানং পণ্ণসালদ্ৱাৰে চঙ্কমনকোটিযা ভগৱতো আগমনমগ্গো হোতি, তস্মা থেৰো তেসং সঞ্ঞং দদমানোৱ গতোতি. অভিক্কমথাতি ইতো আগচ্ছথ. পাদে পক্খালেসীতি ৱিকসিতপদুমসন্নিভেহি জালহত্থেহি মণিৱণ্ণং উদকং গহেত্ৱা সুৱণ্ণৱণ্ণেসু পিট্ঠিপাদেসু উদকমভিসিঞ্চিত্ৱা পাদেন পাদং ঘংসন্তো পক্খালেসি. বুদ্ধানং কাযে ৰজোজল্লং নাম ন উপলিম্পতি, কস্মা পক্খালেসীতি? সৰীৰস্স উতুগ্গহণত্থং, তেসঞ্চ চিত্তসম্পহংসনত্থং. অম্হেহি অভিহটেন উদকেন ভগৱা পাদে পক্খালেসি, পৰিভোগং অকাসীতি তেসং ভিক্খূনং বলৱসোমনস্সৱসেন চিত্তং পীণিতং হোতি, তস্মা পক্খালেসি. আযস্মন্তং অনুৰুদ্ধং ভগৱা এতদৱোচাতি সো কিৰ তেসং ৱুড্ঢতৰো.
৩২৬. তস্স সঙ্গহে কতে সেসানং কতোৱ হোতীতি থেৰঞ্ঞেৱ এতং কচ্চি ৱো অনুৰুদ্ধাতিআদিৱচনং অৱোচ. তত্থ কচ্চীতি পুচ্ছনত্থে নিপাতো. ৱোতি সামিৱচনং. ইদং ৱুত্তং হোতি – কচ্চি অনুৰুদ্ধা তুম্হাকং খমনীযং, ইৰিযাপথো ৱো খমতি? কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি ৱো জীৱিতং যাপেতি ঘটিযতি? কচ্চি পিণ্ডকেন ন কিলমথ, কচ্চি তুম্হাকং সুলভপিণ্ডং, সম্পত্তে ৱো দিস্ৱা মনুস্সা উড়ুঙ্কযাগুং ৱা কটচ্ছুভিক্খং ৱা দাতব্বং মঞ্ঞন্তীতি ভিক্খাচাৰৱত্তং পুচ্ছতি. কস্মা? পচ্চযেন অকিলমন্তেন হি সক্কা সমণধম্মো কাতুং, ৱত্তমেৱ ৱা এতং পব্বজিতানং. অথ তেন পটিৱচনে দিন্নে, ‘‘অনুৰুদ্ধা, তুম্হে ৰাজপব্বজিতা মহাপুঞ্ঞা, মনুস্সা তুম্হাকং অৰঞ্ঞে ৱসন্তানং অদত্ৱা কস্স অঞ্ঞস্স দাতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি, তুম্হে পন এতং ভুঞ্জিত্ৱা কিং নু খো মিগপোতকা ৱিয অঞ্ঞমঞ্ঞং সঙ্ঘট্টেন্তা ৱিহৰথ, উদাহু সামগ্গিভাৱো ৱো অত্থী’’তি সামগ্গিৰসং পুচ্ছন্তো, কচ্চি পন ৱো, অনুৰুদ্ধা, সমগ্গাতিআদিমাহ.
তত্থ খীৰোদকীভূতাতি যথা খীৰঞ্চ উদকঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং সংসন্দতি, ৱিসুং ন হোতি, একত্তং ৱিয উপেতি, কচ্চি এৱং সামগ্গিৱসেন একত্তূপগতচিত্তুপ্পাদা ৱিহৰথাতি পুচ্ছতি. পিযচক্খূহীতি মেত্তচিত্তং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা ওলোকনচক্খূনি পিযচক্খূনি নাম. কচ্চি তথাৰূপেহি চক্খূহি অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্পস্সন্তা ৱিহৰথাতি পুচ্ছতি. তগ্ঘাতি একংসত্থে নিপাতো. একংসেন মযং, ভন্তেতি ৱুত্তং হোতি. যথা কথং পনাতি এত্থ যথাতি নিপাতমত্তং. কথন্তি কাৰণপুচ্ছা. কথং পন তুম্হে এৱং ৱিহৰথ, কেন কাৰণেন ৱিহৰথ, তং মে কাৰণং ব্ৰূথাতি ৱুত্তং হোতি. মেত্তং কাযকম্মন্তি মেত্তচিত্তৱসেন পৱত্তং কাযকম্মং. আৱি চেৱ ৰহো চাতি সম্মুখা চেৱ পৰম্মুখা চ. ইতৰেসুপি এসেৱ নযো.
তত্থ সম্মুখা কাযৱচীকম্মানি সহৱাসে লব্ভন্তি, ইতৰানি ৱিপ্পৱাসে. মনোকম্মং সব্বত্থ লব্ভতি. যঞ্হি সহৱসন্তেসু একেন মঞ্চপীঠং ৱা দাৰুভণ্ডং ৱা মত্তিকাভণ্ডং ৱা বহি দুন্নিক্খিত্তং হোতি, তং দিস্ৱা কেনিদং ৱড়ঞ্জিতন্তি অৱঞ্ঞং অকত্ৱা অত্তনা দুন্নিক্খিত্তং ৱিয গহেত্ৱা পটিসামেন্তস্স পটিজগ্গিতব্বযুত্তং ৱা পন ঠানং পটিজগ্গন্তস্স সম্মুখা মেত্তং কাযকম্মং নাম হোতি. একস্মিং পক্কন্তে তেন দুন্নিক্খিত্তং সেনাসনপৰিক্খাৰং তথেৱ নিক্খিপন্তস্স পটিজগ্গিতব্বযুত্তট্ঠানং ৱা পন পটিজগ্গন্তস্স পৰম্মুখা মেত্তং কাযকম্মং নাম হোতি. সহৱসন্তস্স পন তেহি সদ্ধিং মধুৰং সম্মোদনীযং কথং পটিসন্থাৰকথং সাৰণীযকথং ধম্মীকথং সৰভঞ্ঞং সাকচ্ছং পঞ্হপুচ্ছনং পঞ্হৱিস্সজ্জনন্তি এৱমাদিকৰণে সম্মুখা মেত্তং ৱচীকম্মং নাম হোতি. থেৰেসু পন পক্কন্তেসু ময্হং পিযসহাযো নন্দিযত্থেৰো কিমিলত্থেৰো এৱং সীলসম্পন্নো, এৱং আচাৰসম্পন্নোতিআদিগুণকথনং পৰম্মুখা মেত্তং ৱচীকম্মং নাম হোতি. ময্হং পিযমিত্তো নন্দিযত্থেৰো কিমিলত্থেৰো অৱেৰো হোতু, অব্যাপজ্জো সুখী হোতূতি এৱং সমন্নাহৰতো পন সম্মুখাপি পৰম্মুখাপি মেত্তং মনোকম্মং হোতিযেৱ.
নানা হি খো নো, ভন্তে, কাযাতি কাযঞ্হি পিট্ঠং ৱিয মত্তিকা ৱিয চ ওমদ্দিত্ৱা একতো কাতুং ন সক্কা. একঞ্চ পন মঞ্ঞে চিত্তন্তি চিত্তং পন নো হিতট্ঠেন নিৰন্তৰট্ঠেন অৱিগ্গহট্ঠেন সমগ্গট্ঠেন একমেৱাতি দস্সেতি. কথং পনেতং সকং চিত্তং নিক্খিপিত্ৱা ইতৰেসং চিত্তৱসেন ৱত্তিংসূতি? একস্স পত্তে মলং উট্ঠহতি, একস্স চীৱৰং কিলিট্ঠং হোতি, একস্স পৰিভণ্ডকম্মং হোতি. তত্থ যস্স পত্তে মলং উট্ঠিতং, তেন মমাৱুসো, পত্তে মলং উট্ঠিতং পচিতুং ৱট্টতীতি ৱুত্তে ইতৰে ময্হং চীৱৰং কিলিট্ঠং ধোৱিতব্বং, ময্হং পৰিভণ্ডং কাতব্বন্তি অৱত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা দাৰূনি আহৰিত্ৱা ছিন্দিত্ৱা পত্তকটাহে পৰিভণ্ডং কত্ৱা ততো পৰং চীৱৰং ৱা ধোৱন্তি, পৰিভণ্ডং ৱা কৰোন্তি. মমাৱুসো, চীৱৰং কিলিট্ঠং ধোৱিতুং ৱট্টতি, মম পণ্ণসালা উক্লাপা পৰিভণ্ডং কাতুং ৱট্টতীতি পঠমতৰং আৰোচিতেপি এসেৱ নযো.
৩২৭. সাধু সাধু, অনুৰুদ্ধাতি ভগৱা হেট্ঠা ন চ মযং, ভন্তে, পিণ্ডকেন কিলমিম্হাতি ৱুত্তে ন সাধুকাৰমদাসি. কস্মা? অযঞ্হি কবড়ীকাৰো আহাৰো নাম ইমেসং সত্তানং অপাযলোকেপি দেৱমনুস্সলোকেপি আচিণ্ণসমাচিণ্ণোৱ. অযং পন লোকসন্নিৱাসো যেভুয্যেন ৱিৱাদপক্খন্দো, অপাযলোকে দেৱমনুস্সলোকেপি ইমে সত্তা পটিৱিৰুদ্ধা এৱ, এতেসং সামগ্গিকালো দুল্লভো, কদাচিদেৱ হোতীতি সমগ্গৱাসস্স দুল্লভত্তা ইধ ভগৱা সাধুকাৰমদাসি. ইদানি তেসং অপ্পমাদলক্খণং পুচ্ছন্তো কচ্চি পন ৱো, অনুৰুদ্ধাতিআদিমাহ. তত্থ ৱোতি নিপাতমত্তং পচ্চত্তৱচনং ৱা, কচ্চি তুম্হেতি অত্থো. অম্হাকন্তি অম্হেসু তীসু জনেসু. পিণ্ডায পটিক্কমতীতি গামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্চাগচ্ছতি. অৱক্কাৰপাতিন্তি অতিৰেকপিণ্ডপাতং অপনেত্ৱা ঠপনত্থায একং সমুগ্গপাতিং ধোৱিত্ৱা ঠপেতি.
যো পচ্ছাতি তে কিৰ থেৰা ন একতোৱ ভিক্খাচাৰং পৱিসন্তি, ফলসমাপত্তিৰতা হেতে. পাতোৱ সৰীৰপ্পটিজগ্গনং কত্ৱা ৱত্তপ্পটিপত্তিং পূৰেত্ৱা সেনাসনং পৱিসিত্ৱা কালপৰিচ্ছেদং কত্ৱা ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা নিসীদন্তি. তেসু যো পঠমতৰং নিসিন্নো অত্তনো কালপৰিচ্ছেদৱসেন পঠমতৰং উট্ঠাতি; সো পিণ্ডায চৰিত্ৱা পটিনিৱত্তো ভত্তকিচ্চট্ঠানং আগন্ত্ৱা জানাতি – ‘‘দ্ৱে ভিক্খূ পচ্ছা, অহং পঠমতৰং আগতো’’তি. অথ পত্তং পিদহিত্ৱা আসনপঞ্ঞাপনাদীনি কত্ৱা যদি পত্তে পটিৱিসমত্তমেৱ হোতি, নিসীদিত্ৱা ভুঞ্জতি. যদি অতিৰেকং হোতি, অৱক্কাৰপাতিযং পক্খিপিত্ৱা পাতিং পিধায ভুঞ্জতি. কতভত্তকিচ্চো পত্তং ধোৱিত্ৱা ৱোদকং কত্ৱা থৱিকায ওসাপেত্ৱা পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা অত্তনো ৱসনট্ঠানং পৱিসতি. দুতিযোপি আগন্ত্ৱাৱ জানাতি – ‘‘একো পঠমং আগতো, একো পচ্ছতো’’তি. সো সচে পত্তে ভত্তং পমাণমেৱ হোতি, ভুঞ্জতি. সচে মন্দং, অৱক্কাৰপাতিতো গহেত্ৱা ভুঞ্জতি. সচে অতিৰেকং হোতি, অৱক্কাৰপাতিযং পক্খিপিত্ৱা পমাণমেৱ ভুঞ্জিত্ৱা পুৰিমত্থেৰো ৱিয ৱসনট্ঠানং পৱিসতি. ততিযোপি আগন্ত্ৱাৱ জানাতি – ‘‘দ্ৱে পঠমং আগতা, অহং পচ্ছতো’’তি. সোপি দুতিযত্থেৰো ৱিয ভুঞ্জিত্ৱা কতভত্তকিচ্চো পত্তং ধোৱিত্ৱা ৱোদকং কত্ৱা থৱিকায ওসাপেত্ৱা আসনানি উক্খিপিত্ৱা পটিসামেতি; পানীযঘটে ৱা পৰিভোজনীযঘটে ৱা অৱসেসং উদকং ছড্ডেত্ৱা ঘটে নিকুজ্জিত্ৱা অৱক্কাৰপাতিযং সচে অৱসেসভত্তং হোতি, তং ৱুত্তনযেন জহিত্ৱা পাতিং ধোৱিত্ৱা পটিসামেতি; ভত্তগ্গং সম্মজ্জতি. ততো কচৱৰং ছড্ডেত্ৱা সম্মজ্জনিং উক্খিপিত্ৱা উপচিকাহি মুত্তট্ঠানে ঠপেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৱসনট্ঠানং পৱিসতি. ইদং থেৰানং বহিৱিহাৰে অৰঞ্ঞে ভত্তকিচ্চকৰণট্ঠানে ভোজনসালাযং ৱত্তং. ইদং সন্ধায, ‘‘যো পচ্ছা’’তিআদি ৱুত্তং.
যো পস্সতীতিআদি পন নেসং অন্তোৱিহাৰে ৱত্তন্তি ৱেদিতব্বং. তত্থ ৱচ্চঘটন্তি আচমনকুম্ভিং. ৰিত্তন্তি ৰিত্তকং. তুচ্ছন্তি তস্সেৱ ৱেৱচনং. অৱিসয্হন্তি উক্খিপিতুং অসক্কুণেয্যং, অতিভাৰিযং. হত্থৱিকাৰেনাতি হত্থসঞ্ঞায. তে কিৰ পানীযঘটাদীসু যংকিঞ্চি তুচ্ছকং গহেত্ৱা পোক্খৰণিং গন্ত্ৱা অন্তো চ বহি চ ধোৱিত্ৱা উদকং পৰিস্সাৱেত্ৱা তীৰে ঠপেত্ৱা অঞ্ঞং ভিক্খুং হত্থৱিকাৰেন আমন্তেন্তি, ওদিস্স ৱা অনোদিস্স ৱা সদ্দং ন কৰোন্তি. কস্মা ওদিস্স সদ্দং ন কৰোন্তি? তং ভিক্খুং সদ্দো বাধেয্যাতি. কস্মা অনোদিস্স সদ্দং ন কৰোন্তি? অনোদিস্স সদ্দে দিন্নে, ‘‘অহং পুৰে, অহং পুৰে’’তি দ্ৱেপি নিক্খমেয্যুং, ততো দ্ৱীহি কত্তব্বকম্মে ততিযস্স কম্মচ্ছেদো ভৱেয্য. সংযতপদসদ্দো পন হুত্ৱা অপৰস্স ভিক্খুনো দিৱাট্ঠানসন্তিকং গন্ত্ৱা তেন দিট্ঠভাৱং ঞত্ৱা হত্থসঞ্ঞং কৰোতি, তায সঞ্ঞায ইতৰো আগচ্ছতি, ততো দ্ৱে জনা হত্থেন হত্থং সংসিব্বন্তা দ্ৱীসু হত্থেসু ঠপেত্ৱা উপট্ঠপেন্তি. তং সন্ধাযাহ – ‘‘হত্থৱিকাৰেন দুতিযং আমন্তেত্ৱা হত্থৱিলঙ্ঘকেন উপট্ঠপেমা’’তি.
পঞ্চাহিকং খো পনাতি চাতুদ্দসে পন্নৰসে অট্ঠমিযন্তি ইদং তাৱ পকতিধম্মস্সৱনমেৱ, তং অখণ্ডং কত্ৱা পঞ্চমে পঞ্চমে দিৱসে দ্ৱে থেৰা নাতিৱিকালে ন্হাযিত্ৱা অনুৰুদ্ধত্থেৰস্স ৱসনট্ঠানং গচ্ছন্তি. তত্থ তযোপি নিসীদিত্ৱা তিণ্ণং পিটকানং অঞ্ঞতৰস্মিং অঞ্ঞমঞ্ঞং পঞ্হং পুচ্ছন্তি, অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিস্সজ্জেন্তি, তেসং এৱং কৰোন্তানংযেৱ অৰুণং উগ্গচ্ছতি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. এত্তাৱতা থেৰেন ভগৱতা অপ্পমাদলক্খণং পুচ্ছিতেন পমাদট্ঠানেসুযেৱ অপ্পমাদলক্খণং ৱিস্সজ্জিতং হোতি. অঞ্ঞেসঞ্হি ভিক্খূনং ভিক্খাচাৰং পৱিসনকালো, নিক্খমনকালো, নিৱাসনপৰিৱত্তনং, চীৱৰপাৰুপনং, অন্তোগামে পিণ্ডায চৰণং ধম্মকথনং, অনুমোদনং, গামতো নিক্খমিত্ৱা ভত্তকিচ্চকৰণং, পত্তধোৱনং, পত্তওসাপনং, পত্তচীৱৰপটিসামনন্তি পপঞ্চকৰণট্ঠানানি এতানি. তস্মা থেৰো অম্হাকং এত্তকং ঠানং মুঞ্চিত্ৱা পমাদকালো নাম নত্থীতি দস্সেন্তো পমাদট্ঠানেসুযেৱ অপ্পমাদলক্খণং ৱিস্সজ্জেসি.
৩২৮. অথস্স ভগৱা সাধুকাৰং দত্ৱা পঠমজ্ঝানং পুচ্ছন্তো পুন অত্থি পন ৱোতিআদিমাহ. তত্থ উত্তৰি মনুস্সধম্মাতি মনুস্সধম্মতো উত্তৰি. অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসোতি অৰিযভাৱকৰণসমত্থো ঞাণৱিসেসো. কিঞ্হি নো সিযা, ভন্তেতি কস্মা, ভন্তে, নাধিগতো ভৱিস্সতি, অধিগতোযেৱাতি. যাৱ দেৱাতি যাৱ এৱ.
৩২৯. এৱং পঠমজ্ঝানাধিগমে ব্যাকতে দুতিযজ্ঝানাদীনি পুচ্ছন্তো এতস্স পন ৱোতিআদিমাহ. তত্থ সমতিক্কমাযাতি সমতিক্কমত্থায. পটিপ্পস্সদ্ধিযাতি পটিপ্পস্সদ্ধত্থায. সেসং সব্বত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. পচ্ছিমপঞ্হে পন লোকুত্তৰঞাণদস্সনৱসেন অধিগতং নিৰোধসমাপত্তিং পুচ্ছন্তো অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসোতি আহ. থেৰোপি পুচ্ছানুৰূপেনেৱ ব্যাকাসি. তত্থ যস্মা ৱেদযিতসুখতো অৱেদযিতসুখং সন্ততৰং পণীততৰং হোতি, তস্মা অঞ্ঞং ফাসুৱিহাৰং উত্তৰিতৰং ৱা পণীততৰং ৱা ন সমনুপস্সামাতি আহ.
৩৩০. ধম্মিযা কথাযাতি সামগ্গিৰসানিসংসপ্পটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায. সব্বেপি তে চতূসু সচ্চেসু পৰিনিট্ঠিতকিচ্চা, তেন তেসং পটিৱেধত্থায কিঞ্চি কথেতব্বং নত্থি. সামগ্গিৰসেন পন অযঞ্চ অযঞ্চ আনিসংসোতি সামগ্গিৰসানিসংসমেৱ নেসং ভগৱা কথেসি. ভগৱন্তং অনুসংযাযিত্ৱাতি অনুগন্ত্ৱা. তে কিৰ ভগৱতো পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা থোকং অগমংসু, অথ ভগৱা ৱিহাৰস্স পৰিৱেণপৰিযন্তং গতকালে, ‘‘আহৰথ মে পত্তচীৱৰং, তুম্হে ইধেৱ তিট্ঠথা’’তি পক্কামি. ততো পটিনিৱত্তিত্ৱাতি ততো ঠিতট্ঠানতো নিৱত্তিত্ৱা. কিং নু খো মযং আযস্মতোতি ভগৱন্তং নিস্সায পব্বজ্জাদীনি অধিগন্ত্ৱাপি অত্তনো গুণকথায অট্টিযমানা অধিগমপ্পিচ্ছতায আহংসু. ইমাসঞ্চ ইমাসঞ্চাতি পঠমজ্ঝানাদীনং লোকিযলোকুত্তৰানং. চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতোতি অজ্জ মে আযস্মন্তো লোকিযসমাপত্তিযা ৱীতিনামেসুং, অজ্জ লোকুত্তৰাযাতি এৱং চিত্তেন চিত্তং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ৱিদিতং. দেৱতাপি মেতি, ভন্তে অনুৰুদ্ধ, অজ্জ অয্যো নন্দিযত্থেৰো, অজ্জ অয্যো কিমিলত্থেৰো ইমায চ ইমায চ সমাপত্তিযা ৱীতিনামেসীতি এৱমাৰোচেসুন্তি অত্থো. পঞ্হাভিপুট্ঠেনাতি তম্পি মযা সযং ৱিদিতন্তি ৱা দেৱতাহি আৰোচিতন্তি ৱা এত্তকেনেৱ মুখং মে সজ্জন্তি কথং সমুট্ঠাপেত্ৱা অপুট্ঠেনেৱ মে ন কথিতং. ভগৱতা পন পঞ্হাভিপুট্ঠেন পঞ্হং অভিপুচ্ছিতেন সতা ব্যাকতং, তত্ৰ মে কিং ন ৰোচথাতি আহ.
৩৩১. দীঘোতি ‘‘মণি মাণিৱৰো দীঘো, অথো সেৰীসকো সহা’’তি (দী. নি. ৩.২৯৩) এৱং আগতো অট্ঠৱীসতিযা যক্খসেনাপতীনং অব্ভন্তৰো একো দেৱৰাজা. পৰজনোতি তস্সেৱ যক্খস্স নামং. যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমীতি সো কিৰ ৱেস্সৱণেন পেসিতো এতং ঠানং গচ্ছন্তো ভগৱন্তং সযং পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা গিঞ্জকাৱসথতো গোসিঙ্গসালৱনস্স অন্তৰে দিস্ৱা ভগৱা অত্তনা পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা গোসিঙ্গসালৱনে তিণ্ণং কুলপুত্তানং সন্তিকং গচ্ছতি. অজ্জ মহতী ধম্মদেসনা ভৱিস্সতি. মযাপি তস্সা দেসনায ভাগিনা ভৱিতব্বন্তি অদিস্সমানেন কাযেন সত্থু পদানুপদিকো গন্ত্ৱা অৱিদূৰে ঠত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা সত্থৰি গচ্ছন্তেপি ন গতো, – ‘‘ইমে থেৰা কিং কৰিস্সন্তী’’তি দস্সনত্থং পন তত্থেৱ ঠিতো. অথ তে দ্ৱে থেৰে অনুৰুদ্ধত্থেৰং পলিৱেঠেন্তে দিস্ৱা, – ‘‘ইমে থেৰা ভগৱন্তং নিস্সায পব্বজ্জাদযো সব্বগুণে অধিগন্ত্ৱাপি ভগৱতোৱ মচ্ছৰাযন্তি, ন সহন্তি, অতিৱিয নিলীযন্তি পটিচ্ছাদেন্তি, ন দানি তেসং পটিচ্ছাদেতুং দস্সামি, পথৱিতো যাৱ ব্ৰহ্মলোকা এতেসং গুণে পকাসেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি.
লাভা ৱত, ভন্তেতি যে, ভন্তে, ৱজ্জিৰট্ঠৱাসিনো ভগৱন্তঞ্চ ইমে চ তযো কুলপুত্তে পস্সিতুং লভন্তি, ৱন্দিতুং লভন্তি, দেয্যধম্মং দাতুং লভন্তি, ধম্মং সোতুং লভন্তি, তেসং লাভা, ভন্তে, ৱজ্জীনন্তি অত্থো. সদ্দং সুত্ৱাতি সো কিৰ অত্তনো যক্খানুভাৱেন মহন্তং সদ্দং কত্ৱা সকলং ৱজ্জিৰট্ঠং অজ্ঝোত্থৰন্তো তং ৱাচং নিচ্ছাৰেসি. তেন চস্স তেসু ৰুক্খপব্বতাদীসু অধিৱত্থা ভুম্মা দেৱতা সদ্দং অস্সোসুং. তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘সদ্দং সুত্ৱা’’তি. অনুস্সাৱেসুন্তি মহন্তং সদ্দং সুত্ৱা সাৱেসুং. এস নযো সব্বত্থ. যাৱ ব্ৰহ্মলোকাতি যাৱ অকনিট্ঠব্ৰহ্মলোকা. তঞ্চেপি কুলন্তি, ‘‘অম্হাকং কুলতো নিক্খমিত্ৱা ইমে কুলপুত্তা পব্বজিতা এৱং সীলৱন্তো গুণৱন্তো আচাৰসম্পন্না কল্যাণধম্মা’’তি এৱং তঞ্চেপি কুলং এতে তযো কুলপুত্তে পসন্নচিত্তং অনুস্সৰেয্যাতি এৱং সব্বত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ইতি ভগৱা যথানুসন্ধিনাৱ দেসনং নিট্ঠপেসীতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
চূড়গোসিঙ্গসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. মহাগোসিঙ্গসুত্তৱণ্ণনা
৩৩২. এৱং মে সুতন্তি মহাগোসিঙ্গসুত্তং. তত্থ গোসিঙ্গসালৱনদাযেতি ইদং ৱসনট্ঠানদস্সনত্থং ৱুত্তং. অঞ্ঞেসু হি সুত্তেসু, ‘‘সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে’’তি এৱং পঠমং গোচৰগামং দস্সেত্ৱা পচ্ছা ৱসনট্ঠানং দস্সেতি. ইমস্মিং পন মহাগোসিঙ্গসুত্তে ভগৱতো গোচৰগামো অনিবন্ধো, কোচিদেৱ গোচৰগামো ভৱিস্সতি. তস্মা ৱসনট্ঠানমেৱ পৰিদীপিতং. অৰঞ্ঞনিদানকং নামেতং সুত্তন্তি. সম্বহুলেহীতি বহুকেহি. অভিঞ্ঞাতেহি অভিঞ্ঞাতেহীতি সব্বত্থ ৱিস্সুতেহি পাকটেহি. থেৰেহি সাৱকেহি সদ্ধিন্তি পাতিমোক্খসংৱৰাদীহি থিৰকাৰকেহেৱ ধম্মেহি সমন্নাগতত্তা থেৰেহি, সৱনন্তে জাতত্তা সাৱকেহি সদ্ধিং একতো. ইদানি তে থেৰে সৰূপতো দস্সেন্তো, আযস্মতা চ সাৰিপুত্তেনাতিআদিমাহ. তত্থাযস্মা সাৰিপুত্তো অত্তনো সীলাদীহি গুণেহি বুদ্ধসাসনে অভিঞ্ঞাতো. চক্খুমন্তানং গগনমজ্ঝে ঠিতো সূৰিযো ৱিয চন্দো ৱিয, সমুদ্দতীৰে ঠিতানং সাগৰো ৱিয চ পাকটো পঞ্ঞাতো. ন কেৱলঞ্চস্স ইমস্মিং সুত্তে আগতগুণৱসেনেৱ মহন্ততা ৱেদিতব্বা, ইতো অঞ্ঞেসং ধম্মদাযাদসুত্তং অনঙ্গণসুত্তং সম্মাদিট্ঠিসুত্তং সীহনাদসুত্তং ৰথৱিনীতং মহাহত্থিপদোপমং মহাৱেদল্লং চাতুমসুত্তং দীঘনখং অনুপদসুত্তং সেৱিতব্বাসেৱিতব্বসুত্তং সচ্চৱিভঙ্গসুত্তং পিণ্ডপাতপাৰিসুদ্ধি সম্পসাদনীযং সঙ্গীতিসুত্তং দসুত্তৰসুত্তং পৱাৰণাসুত্তং (সং. নি. ১.২১৫ আদযো) সুসিমসুত্তং থেৰপঞ্হসুত্তং মহানিদ্দেসো পটিসম্ভিদামগ্গো থেৰসীহনাদসুত্তং অভিনিক্খমনং এতদগ্গন্তি ইমেসম্পি সুত্তানং ৱসেন থেৰস্স মহন্ততা ৱেদিতব্বা. এতদগ্গস্মিঞ্হি, ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং মহাপঞ্ঞানং যদিদং সাৰিপুত্তো’’তি (অ. নি. ১.১৮৮-১৮৯) ৱুত্তং.
মহামোগ্গল্লানোপি সীলাদিগুণেহি চেৱ ইমস্মিং সুত্তে আগতগুণেহি চ থেৰো ৱিয অভিঞ্ঞাতো পাকটো মহা. অপিচস্স অনুমানসুত্তং, চূড়তণ্হাসঙ্খযসুত্তং মাৰতজ্জনিযসুত্তং পাসাদকম্পনং সকলং ইদ্ধিপাদসংযুত্তং নন্দোপনন্দদমনং যমকপাটিহাৰিযকালে দেৱলোকগমনং ৱিমানৱত্থু পেতৱত্থু থেৰস্স অভিনিক্খমনং এতদগ্গন্তি ইমেসম্পি ৱসেন মহন্তভাৱো ৱেদিতব্বো. এতদগ্গস্মিঞ্হি, ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং ইদ্ধিমন্তানং যদিদং মহামোগ্গল্লানো’’তি (অ. নি. ১.১৯০) ৱুত্তং.
মহাকস্সপোপি সীলাদিগুণেহি চেৱ ইমস্মিং সুত্তে আগতগুণেহি চ থেৰো ৱিয অভিঞ্ঞাতো পাকটো মহা. অপিচস্স চীৱৰপৰিৱত্তনসুত্তং জিণ্ণচীৱৰসুত্তং (সং. নি. ২.১৫৪ আদযো) চন্দোপমং সকলং কস্সপসংযুত্তং মহাঅৰিযৱংসসুত্তং থেৰস্স অভিনিক্খমনং এতদগ্গন্তি ইমেসম্পি ৱসেন মহন্তভাৱো ৱেদিতব্বো. এতদগ্গস্মিঞ্হি, ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং ধুতৱাদানং যদিদং মহাকস্সপো’’তি (অ. নি. ১.১৯১) ৱুত্তং.
অনুৰুদ্ধত্থেৰোপি সীলাদিগুণেহি চেৱ ইমস্মিং সুত্তে আগতগুণেহি চ থেৰো ৱিয অভিঞ্ঞাতো পাকটো মহা. অপিচস্স চূড়গোসিঙ্গসুত্তং নড়কপানসুত্তং অনুত্তৰিযসুত্তং উপক্কিলেসসুত্তং অনুৰুদ্ধসংযুত্তং মহাপুৰিসৱিতক্কসুত্তং থেৰস্স অভিনিক্খমনং এতদগ্গন্তি ইমেসম্পি ৱসেন মহন্তভাৱো ৱেদিতব্বো. এতদগ্গস্মিঞ্হি, ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং দিব্বচক্খুকানং যদিদং অনুৰুদ্ধো’’তি (অ. নি. ১.১৯২) ৱুত্তং.
আযস্মতা চ ৰেৱতেনাতি এত্থ পন দ্ৱে ৰেৱতা খদিৰৱনিযৰেৱতো চ কঙ্খাৰেৱতো চ. তত্থ খদিৰৱনিযৰেৱতো ধম্মসেনাপতিত্থেৰস্স কনিট্ঠভাতিকো, ন সো ইধ অধিপ্পেতো. ‘‘অকপ্পিযো গুড়ো, অকপ্পিযা মুগ্গা’’তি (মহাৱ. ২৭২) এৱং কঙ্খাবহুলো পন থেৰো ইধ ৰেৱতোতি অধিপ্পেতো. সোপি সীলাদিগুণেহি চেৱ ইমস্মিং সুত্তে আগতগুণেহি চ থেৰো ৱিয অভিঞ্ঞাতো পাকটো মহা. অপিচস্স অভিনিক্খমনেনপি এতদগ্গেনপি মহন্তভাৱো ৱেদিতব্বো. এতদগ্গস্মিঞ্হি, ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং ঝাযীনং যদিদং কঙ্খাৰেৱতো’’তি (অ. নি. ১.২০৪) ৱুত্তং.
আনন্দত্থেৰোপি সীলাদিগুণেহি চেৱ ইমস্মিং সুত্তে আগতগুণেহি চ থেৰো ৱিয অভিঞ্ঞাতো পাকটো মহা. অপিচস্স সেক্খসুত্তং বাহিতিকসুত্তং আনেঞ্জসপ্পাযং গোপকমোগ্গল্লানং বহুধাতুকং চূড়সুঞ্ঞতং মহাসুঞ্ঞতং অচ্ছৰিযব্ভুতসুত্তং ভদ্দেকৰত্তং মহানিদানং মহাপৰিনিব্বানং সুভসুত্তং চূড়নিযলোকধাতুসুত্তং অভিনিক্খমনং এতদগ্গন্তি ইমেসম্পি ৱসেন মহন্তভাৱো ৱেদিতব্বো. এতদগ্গস্মিঞ্হি, ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং বহুস্সুতানং যদিদং আনন্দো’’তি (অ. নি. ১.২১৯-২২৩) ৱুত্তং.
অঞ্ঞেহি চ অভিঞ্ঞাতেহি অভিঞ্ঞাতেহীতি ন কেৱলঞ্চ এতেহেৱ, অঞ্ঞেহি চ মহাগুণতায পাকটেহি অভিঞ্ঞাতেহি বহূহি থেৰেহি সাৱকেহি সদ্ধিং ভগৱা গোসিঙ্গসালৱনদাযে ৱিহৰতীতি অত্থো. আযস্মা হি সাৰিপুত্তো সযং মহাপঞ্ঞো অঞ্ঞেপি বহূ মহাপঞ্ঞে ভিক্খূ গহেত্ৱা তদা দসবলং পৰিৱাৰেত্ৱা ৱিহাসি. আযস্মা মহামোগ্গল্লানো সযং ইদ্ধিমা, আযস্মা মহাকস্সপো সযং ধুতৱাদো, আযস্মা অনুৰুদ্ধো সযং দিব্বচক্খুকো, আযস্মা ৰেৱতো সযং ঝানাভিৰতো, আযস্মা আনন্দো সযং বহুস্সুতো অঞ্ঞেপি বহূ বহুস্সুতে ভিক্খূ গহেত্ৱা তদা দসবলং পৰিৱাৰেত্ৱা ৱিহাসি, এৱং তদা এতে চ অঞ্ঞে চ অভিঞ্ঞাতা মহাথেৰা তিংসসহস্সমত্তা ভিক্খূ দসবলং পৰিৱাৰেত্ৱা ৱিহৰিংসূতি ৱেদিতব্বা.
পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতোতি ফলসমাপত্তিৱিৱেকতো ৱুট্ঠিতো. যেনাযস্মা মহাকস্সপো তেনুপসঙ্কমীতি থেৰো কিৰ পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো পচ্ছিমলোকধাতুং ওলোকেন্তো ৱনন্তে কীড়ন্তস্স মত্তখত্তিযস্স কণ্ণতো পতমানং কুণ্ডলং ৱিয, সংহৰিত্ৱা সমুগ্গে পক্খিপমানং ৰত্তকম্বলং ৱিয, মণিনাগদন্ততো পতমানং সতসহস্সগ্ঘনিকং সুৱণ্ণপাতিং ৱিয চ অত্থং গচ্ছমানং পৰিপুণ্ণপণ্ণাসযোজনং সূৰিযমণ্ডলং অদ্দস. তদনন্তৰং পাচীনলোকধাতুং ওলোকেন্তো নেমিযং গহেত্ৱা পৰিৱত্তযমানং ৰজতচক্কং ৱিয, ৰজতকূটতো নিক্খমন্তং খীৰধাৰামণ্ডং ৱিয, সপক্খে পপ্ফোটেত্ৱা গগনতলে পক্খন্দমানং সেতহংসং ৱিয চ মেঘৱণ্ণায সমুদ্দকুচ্ছিতো উগ্গন্ত্ৱা পাচীনচক্কৱাড়পব্বতমত্থকে সসলক্খণপ্পটিমণ্ডিতং একূনপণ্ণাসযোজনং চন্দমণ্ডলং অদ্দস. ততো সালৱনং ওলোকেসি. তস্মিঞ্হি সমযে সালৰুক্খা মূলতো পট্ঠায যাৱ অগ্গা সব্বপালিফুল্লা দুকূলপাৰুতা ৱিয, মুত্তাকলাপৱিনদ্ধা ৱিয চ ৱিৰোচিংসু. ভূমিতলং পুপ্ফসন্থৰপূজায পটিমণ্ডিতং ৱিয, তত্থ তত্থ নিপতন্তেন পুপ্ফৰেণুনা লাখাৰসেন সিঞ্চমানং ৱিয চ অহোসি. ভমৰমধুকৰগণা কুসুমৰেণুমদমত্তা উপগাযমানা ৱিয ৱনন্তৰেসু ৱিচৰন্তি. তদা চ উপোসথদিৱসোৱ হোতি. অথ থেৰো, ‘‘কায নু খো অজ্জ ৰতিযা ৱীতিনামেস্সামী’’তি চিন্তেসি, অৰিযসাৱকা চ নাম পিযধম্মস্সৱনা হোন্তি. অথস্স এতদহোসি – ‘‘অজ্জ ময্হং জেট্ঠভাতিকস্স ধম্মসেনাপতিত্থেৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ধম্মৰতিযা ৱীতিনামেস্সামী’’তি. গচ্ছন্তো পন এককোৱ অগন্ত্ৱা ‘‘ময্হং পিযসহাযং মহাকস্সপত্থেৰং গহেত্ৱা গমিস্সামী’’তি নিসিন্নট্ঠানতো ৱুট্ঠায চম্মখণ্ডং পপ্ফোটেত্ৱা যেনাযস্মা মহাকস্সপো তেনুপসঙ্কমি.
এৱমাৱুসোতি খো আযস্মা মহাকস্সপোতি থেৰোপি যস্মা পিযধম্মস্সৱনোৱ অৰিযসাৱকো, তস্মা তস্স ৱচনং সুত্ৱা গচ্ছাৱুসো, ত্ৱং, ময্হং সীসং ৱা ৰুজ্জতি পিট্ঠি ৱাতি কিঞ্চি লেসাপদেসং অকত্ৱা তুট্ঠহদযোৱ, ‘‘এৱমাৱুসো’’তিআদিমাহ. পটিস্সুত্ৱা চ নিসিন্নট্ঠানতো ৱুট্ঠায চম্মখণ্ডং পপ্ফোটেত্ৱা মহামোগ্গল্লানং অনুবন্ধি. তস্মিং সমযে দ্ৱে মহাথেৰা পটিপাটিযা ঠিতানি দ্ৱে চন্দমণ্ডলানি ৱিয, দ্ৱে সূৰিযমণ্ডলানি ৱিয, দ্ৱে ছদ্দন্তনাগৰাজানো ৱিয, দ্ৱে সীহা ৱিয, দ্ৱে ব্যগ্ঘা ৱিয চ ৱিৰোচিংসু. অনুৰুদ্ধত্থেৰোপি তস্মিং সমযে দিৱাট্ঠানে নিসিন্নো দ্ৱে মহাথেৰে সাৰিপুত্তত্থেৰস্স সন্তিকং গচ্ছন্তে দিস্ৱা পচ্ছিমলোকধাতুং ওলোকেন্তো সূৰিযং ৱনন্তং পৱিসন্তং ৱিয, পাচীনলোকধাতুং ওলোকেন্তো চন্দং ৱনন্ততো উগ্গচ্ছন্তং ৱিয, সালৱনং ওলোকেন্তো সব্বপালিফুল্লমেৱ সালৱনঞ্চ দিস্ৱা অজ্জ উপোসথদিৱসো, ইমে চ মে জেট্ঠভাতিকা ধম্মসেনাপতিস্স সন্তিকং গচ্ছন্তি, মহন্তেন ধম্মস্সৱনেন ভৱিতব্বং, অহম্পি ধম্মস্সৱনস্স ভাগী ভৱিস্সামীতি নিসিন্নট্ঠানতো ৱুট্ঠায চম্মখণ্ডং পপ্ফোটেত্ৱা মহাথেৰানং পদানুপদিকো হুত্ৱা নিক্খমি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো আযস্মা চ মহামোগ্গল্লানো আযস্মা চ মহাকস্সপো আযস্মা চ অনুৰুদ্ধো যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমিংসূ’’তি. উপসঙ্কমিংসূতি. পটিপাটিযা ঠিতা তযো চন্দা ৱিয, সূৰিযা ৱিয, সীহা ৱিয চ ৱিৰোচমানা উপসঙ্কমিংসু.
৩৩৩. এৱং উপসঙ্কমন্তে পন তে মহাথেৰে আযস্মা আনন্দো অত্তনো দিৱাট্ঠানে নিসিন্নোযেৱ দিস্ৱা, ‘‘অজ্জ মহন্তং ধম্মস্সৱনং ভৱিস্সতি, মযাপি তস্স ভাগিনা ভৱিতব্বং, ন খো পন এককোৱ গমিস্সামি, ময্হং পিযসহাযম্পি ৰেৱতত্থেৰং গহেত্ৱা গমিস্সামী’’তি সব্বং মহামোগ্গল্লানস্স মহাকস্সপস্স অনুৰুদ্ধস্স উপসঙ্কমনে ৱুত্তনযেনেৱ ৱিত্থাৰতো ৱেদিতব্বং. ইতি তে দ্ৱে জনা পটিপাটিযা ঠিতা দ্ৱে চন্দা ৱিয, সূৰিযা ৱিয, সীহা ৱিয চ ৱিৰোচমানা উপসঙ্কমিংসু. তেন ৱুত্তং – ‘‘অদ্দসা খো আযস্মা সাৰিপুত্তো’’তিআদি. দিস্ৱান আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচাতি দূৰতোৱ দিস্ৱা অনুক্কমেন কথাউপচাৰং সম্পত্তমেতং, ‘‘এতু খো আযস্মা’’তিআদিৱচনং অৱোচ. ৰমণীযং, আৱুসোতি এত্থ দুৱিধং ৰামণেয্যকং ৱনৰামণেয্যকং পুগ্গলৰামণেয্যকঞ্চ. তত্থ ৱনং নাম নাগসলড়সালচম্পকাদীহি সঞ্ছন্নং হোতি বহলচ্ছাযং পুপ্ফফলূপগং ৱিৱিধৰুক্খং উদকসম্পন্নং গামতো নিস্সটং, ইদং ৱনৰামণেয্যকং নাম. যং সন্ধায ৱুত্তং –
‘‘ৰমণীযানি অৰঞ্ঞানি, যত্থ ন ৰমতী জনো;
ৱীতৰাগা ৰমিস্সন্তি, ন তে কামগৱেসিনো’’তি. (ধ. প. ৯৯);
ৱনং পন সচেপি উজ্জঙ্গলে হোতি নিৰুদকং ৱিৰলচ্ছাযং কণ্টকসমাকিণ্ণং, বুদ্ধাদযোপেত্থ অৰিযা ৱিহৰন্তি, ইদং পুগ্গলৰামণেয্যকং নাম. যং সন্ধায ৱুত্তং –
‘‘গামে ৱা যদি ৱাৰঞ্ঞে, নিন্নে ৱা যদি ৱা থলে;
যত্থ অৰহন্তো ৱিহৰন্তি, তং ভূমিৰামণেয্যক’’ন্তি. (ধ. প. ৯৮);
ইধ পন তং দুৱিধম্পি লব্ভতি. তদা হি গোসিঙ্গসালৱনং সব্বপালিফুল্লং হোতি কুসুমগন্ধসুগন্ধং, সদেৱকে চেত্থ লোকে অগ্গপুগ্গলো সম্মাসম্বুদ্ধো তিংসসহস্সমত্তেহি অভিঞ্ঞাতভিক্খূহি সদ্ধিং ৱিহৰতি. তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘ৰমণীযং, আৱুসো আনন্দ, গোসিঙ্গসালৱন’’ন্তি.
দোসিনাতি দোসাপগতা, অব্ভং মহিকা ধূমো ৰজো ৰাহূতি ইমেহি পঞ্চহি উপক্কিলেসেহি ৱিৰহিতাতি ৱুত্তং হোতি. সব্বপালিফুল্লাতি সব্বত্থ পালিফুল্লা, মূলতো পট্ঠায যাৱ অগ্গা অপুপ্ফিতট্ঠানং নাম নত্থি. দিব্বা মঞ্ঞে গন্ধা সম্পৱন্তীতি দিব্বা মন্দাৰপুপ্ফকোৱিড়াৰপাৰিচ্ছত্তকচন্দনচুণ্ণগন্ধা ৱিয সমন্তা পৱাযন্তি, সক্কসুযাসন্তুসিতনিম্মানৰতিপৰনিম্মিতমহাব্ৰহ্মানং ওতিণ্ণট্ঠানং ৱিয ৱাযন্তীতি ৱুত্তং হোতি.
কথংৰূপেন, আৱুসো আনন্দাতি আনন্দত্থেৰো তেসং পঞ্চন্নং থেৰানং সঙ্ঘনৱকোৱ. কস্মা থেৰো তংযেৱ পঠমং পুচ্ছতীতি? মমাযিতত্তা. তে হি দ্ৱে থেৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং মমাযিংসু. সাৰিপুত্তত্থেৰো, ‘‘মযা কত্তব্বং সত্থু উপট্ঠানং কৰোতী’’তি আনন্দত্থেৰং মমাযি. আনন্দত্থেৰো ভগৱতো সাৱকানং অগ্গোতি সাৰিপুত্তত্থেৰং মমাযি, কুলদাৰকে পব্বাজেত্ৱা সাৰিপুত্তত্থেৰস্স সন্তিকে উপজ্ঝং গণ্হাপেসি. সাৰিপুত্তত্থেৰোপি তথেৱ অকাসি. এৱং একমেকেন অত্তনো পত্তচীৱৰং দত্ৱা পব্বাজেত্ৱা উপজ্ঝং গণ্হাপিতানি পঞ্চ ভিক্খুসতানি অহেসুং. আযস্মা আনন্দো পণীতানি চীৱৰাদীনিপি লভিত্ৱা থেৰস্সেৱ দেতি.
একো কিৰ ব্ৰাহ্মণো চিন্তেসি – ‘‘বুদ্ধৰতনস্স চ সঙ্ঘৰতনস্স চ পূজা পঞ্ঞাযতি, কথং নু খো ধম্মৰতনং পূজিতং নাম হোতী’’তি? সো ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং পুচ্ছি. ভগৱা আহ – ‘‘সচেসি, ব্ৰাহ্মণ, ধম্মৰতনং পূজিতুকামো, একং বহুস্সুতং পূজেহী’’তি বহুস্সুতং, ভন্তে, আচিক্খথাতি ভিক্খুসঙ্ঘং পুচ্ছতি. সো ভিক্খুসঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা বহুস্সুতং, ভন্তে, আচিক্খথাতি আহ. আনন্দত্থেৰো ব্ৰাহ্মণাতি. ব্ৰাহ্মণো থেৰং সহস্সগ্ঘনিকেন চীৱৰেন পূজেসি. থেৰো তং গহেত্ৱা ভগৱতো সন্তিকং অগমাসি. ভগৱা ‘‘কুতো, আনন্দ, লদ্ধ’’ন্তি আহ. একেন, ভন্তে, ব্ৰাহ্মণেন দিন্নং, ইদং পনাহং আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স দাতুকামোতি. দেহি, আনন্দাতি. চাৰিকং পক্কন্তো, ভন্তেতি. আগতকালে দেহীতি. সিক্খাপদং, ভন্তে, পঞ্ঞত্তন্তি. কদা পন সাৰিপুত্তো আগমিস্সতীতি? দসাহমত্তেন, ভন্তেতি. ‘‘অনুজানামি, আনন্দ, দসাহপৰমং অতিৰেকচীৱৰং নিক্খিপিতু’’ন্তি (পাৰা. ৪৬১; মহাৱ. ৩৪৭) সিক্খাপদং পঞ্ঞপেসি. সাৰিপুত্তত্থেৰোপি তথেৱ যংকিঞ্চি মনাপং লভতি, তং আনন্দত্থেৰস্স দেতি. এৱং তে থেৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং মমাযিংসু, ইতি মমাযিতত্তা পঠমং পুচ্ছি.
অপিচ অনুমতিপুচ্ছা নামেসা খুদ্দকতো পট্ঠায পুচ্ছিতব্বা হোতি. তস্মা থেৰো চিন্তেসি – ‘‘অহং পঠমং আনন্দং পুচ্ছিস্সামি, আনন্দো অত্তনো পটিভানং ব্যাকৰিস্সতি. ততো ৰেৱতং, অনুৰুদ্ধং, মহাকস্সপং, মহামোগ্গল্লানং পুচ্ছিস্সামি. মহামোগ্গল্লানো অত্তনো পটিভানং ব্যাকৰিস্সতি. ততো পঞ্চপি থেৰা মং পুচ্ছিস্সন্তি, অহম্পি অত্তনো পটিভানং ব্যাকৰিস্সামী’’তি. এত্তাৱতাপি অযং ধম্মদেসনা সিখাপ্পত্তা ৱেপুল্লপ্পত্তা ন ভৱিস্সতি, অথ মযং সব্বেপি দসবলং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছিস্সাম, সত্থা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন ব্যাকৰিস্সতি. এত্তাৱতা অযং ধম্মদেসনা সিখাপ্পত্তা ৱেপুল্লপ্পত্তা ভৱিস্সতি. যথা হি জনপদম্হি উপ্পন্নো অট্টো গামভোজকং পাপুণাতি, তস্মিং নিচ্ছিতুং অসক্কোন্তে জনপদভোজকং পাপুণাতি, তস্মিং অসক্কোন্তে মহাৱিনিচ্ছযঅমচ্চং, তস্মিং অসক্কোন্তে সেনাপতিং, তস্মিং অসক্কোন্তে উপৰাজং, তস্মিং ৱিনিচ্ছিতুং অসক্কোন্তে ৰাজানং পাপুণাতি, ৰঞ্ঞা ৱিনিচ্ছিতকালতো পট্ঠায অট্টো অপৰাপৰং ন সঞ্চৰতি, ৰাজৱচনেনেৱ ছিজ্জতি. এৱমেৱং অহঞ্হি পঠমং আনন্দং পুচ্ছিস্সামি…পে… অথ মযং সব্বেপি দসবলং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছিস্সাম, সত্থা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন ব্যাকৰিস্সতি. এত্তাৱতা অযং ধম্মদেসনা সিখাপ্পত্তা ৱেপুল্লপ্পত্তা ভৱিস্সতি. এৱং অনুমতিপুচ্ছং পুচ্ছন্তো থেৰো পঠমং আনন্দত্থেৰং পুচ্ছি.
বহুস্সুতো হোতীতি বহু অস্স সুতং হোতি, নৱঙ্গং সত্থুসাসনং পাড়িঅনুসন্ধিপুব্বাপৰৱসেন উগ্গহিতং হোতীতি অত্থো. সুতধৰোতি সুতস্স আধাৰভূতো. যস্স হি ইতো গহিতং ইতো পলাযতি, ছিদ্দঘটে উদকং ৱিয ন তিট্ঠতি, পৰিসমজ্ঝে একং সুত্তং ৱা জাতকং ৱা কথেতুং ৱা ৱাচেতুং ৱা ন সক্কোতি, অযং ন সুতধৰো নাম. যস্স পন উগ্গহিতং বুদ্ধৱচনং উগ্গহিতকালসদিসমেৱ হোতি, দসপি ৱীসতিপি ৱস্সানি সজ্ঝাযং অকৰোন্তস্স ন নস্সতি, অযং সুতধৰো নাম. সুতসন্নিচযোতি সুতস্স সন্নিচযভূতো. যথা হি সুতং হদযমঞ্জূসায সন্নিচিতং সিলাযং লেখা ৱিয, সুৱণ্ণঘটে পক্খিত্তসীহৱসা ৱিয চ অজ্ঝোসায তিট্ঠতি, অযং সুতসন্নিচযো নাম. ধাতাতি ঠিতা পগুণা. একচ্চস্স হি উগ্গহিতং বুদ্ধৱচনং ধাতং পগুণং নিচ্চলিতং ন হোতি, অসুকসুত্তং ৱা জাতকং ৱা কথেহীতি ৱুত্তে সজ্ঝাযিত্ৱা সংসন্দিত্ৱা সমনুগ্গাহিত্ৱা জানিস্সামীতি ৱদতি. একচ্চস্স ধাতং পগুণং ভৱঙ্গসোতসদিসং হোতি, অসুকসুত্তং ৱা জাতকং ৱা কথেহীতি ৱুত্তে উদ্ধৰিত্ৱা তমেৱ কথেতি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘ধাতা’’তি.
ৱচসা পৰিচিতাতি সুত্তদসক-ৱগ্গদসক-পণ্ণাসদসকানং ৱসেন ৱাচায সজ্ঝাযিতা. মনসানুপেক্খিতাতি চিত্তেন অনুপেক্খিতা, যস্স ৱাচায সজ্ঝাযিতং বুদ্ধৱচনং মনসা চিন্তেন্তস্স তত্থ তত্থ পাকটং হোতি. মহাদীপং জালেত্ৱা ঠিতস্স ৰূপগতং ৱিয পঞ্ঞাযতি. তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘ৱচসা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা’’তি. দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধাতি অত্থতো চ কাৰণতো চ পঞ্ঞায সুপ্পটিৱিদ্ধা. পৰিমণ্ডলেহি পদব্যঞ্জনেহীতি এত্থ পদমেৱ অত্থস্স ব্যঞ্জনতো পদব্যঞ্জনং, তং অক্খৰপাৰিপূৰিং কত্ৱা দসৱিধব্যঞ্জনবুদ্ধিযো অপৰিহাপেত্ৱা ৱুত্তং পৰিমণ্ডলং নাম হোতি, এৱৰূপেহি পদব্যঞ্জনেহীতি অত্থো. অপিচ যো ভিক্খু পৰিসতি ধম্মং দেসেন্তো সুত্তং ৱা জাতকং ৱা নিক্খপিত্ৱা অঞ্ঞং উপাৰম্ভকৰং সুত্তং আহৰতি, তস্স উপমং কথেতি, তদত্থং ওহাৰেতি, এৱমিদং গহেত্ৱা এত্থ খিপন্তো একপস্সেনেৱ পৰিহৰন্তো কালং ঞত্ৱা ৱুট্ঠহতি. নিক্খিত্তসুত্তং পন নিক্খত্তমত্তমেৱ হোতি, তস্স কথা অপৰিমণ্ডলা নাম হোতি. যো পন সুত্তং ৱা জাতকং ৱা নিক্খিপিত্ৱা বহি একপদম্পি অগন্ত্ৱা পাড়িযা অনুসন্ধিঞ্চ পুব্বাপৰঞ্চ অমক্খেন্তো আচৰিযেহি দিন্ননযে ঠত্ৱা তুলিকায পৰিচ্ছিন্দন্তো ৱিয, গম্ভীৰমাতিকায উদকং পেসেন্তো ৱিয, পদং কোট্টেন্তো সিন্ধৱাজানীযো ৱিয গচ্ছতি, তস্স কথা পৰিমণ্ডলা নাম হোতি. এৱৰূপিং কথং সন্ধায – ‘‘পৰিমণ্ডলেহি পদব্যঞ্জনেহী’’তি ৱুত্তং.
অনুপ্পবন্ধেহীতি এত্থ যো ভিক্খু ধম্মং কথেন্তো সুত্তং ৱা জাতকং ৱা আৰভিত্ৱা আৰদ্ধকালতো পট্ঠায তুৰিততুৰিতো অৰণিং মন্থেন্তো ৱিয, উণ্হখাদনীযং খাদন্তো ৱিয, পাড়িযা অনুসন্ধিপুব্বাপৰেসু গহিতং গহিতমেৱ অগ্গহিতং অগ্গহিতমেৱ চ কত্ৱা পুৰাণপণ্ণন্তৰেসু চৰমানং গোধং উট্ঠপেন্তো ৱিয তত্থ তত্থ পহৰন্তো ওসাপেন্তো ওহায গচ্ছতি. যোপি ধম্মং কথেন্তো কালেন সীঘং কালেন দন্ধং কালেন মহাসদ্দং কালেন খুদ্দকসদ্দং কৰোতি. যথা পেতগ্গি কালেন জলতি, কালেন নিব্বাযতি, এৱমেৱ ইধ পেতগ্গিধম্মকথিকো নাম হোতি, পৰিসায উট্ঠাতুকামায পুনপ্পুনং আৰভতি. যোপি কথেন্তো তত্থ তত্থ ৱিত্থাযতি, নিত্থুনন্তো কন্দন্তো ৱিয কথেতি, ইমেসং সব্বেসম্পি কথা অপ্পবন্ধা নাম হোতি. যো পন সুত্তং আৰভিত্ৱা আচৰিযেহি দিন্ননযে ঠিতো অচ্ছিন্নধাৰং কত্ৱা নদীসোতং ৱিয পৱত্তেতি, আকাসগঙ্গতো ভস্সমানং উদকং ৱিয নিৰন্তৰং কথং পৱত্তেতি, তস্স কথা অনুপ্পবন্ধা হোতি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘অনুপ্পবন্ধেহী’’তি. অনুসযসমুগ্ঘাতাযাতি সত্তন্নং অনুসযানং সমুগ্ঘাতত্থায. এৱৰূপেনাতি এৱৰূপেন বহুস্সুতেন ভিক্খুনা তথাৰূপেনেৱ ভিক্খুসতেন ভিক্খুসহস্সেন ৱা সঙ্ঘাটিকণ্ণেন ৱা সঙ্ঘাটিকণ্ণং, পল্লঙ্কেন ৱা পল্লঙ্কং আহচ্চ নিসিন্নেন গোসিঙ্গসালৱনং সোভেয্য. ইমিনা নযেন সব্বৱাৰেসু অত্থো ৱেদিতব্বো.
৩৩৪. পটিসল্লানং অস্স আৰামোতি পটিসল্লানাৰামো. পটিসল্লানে ৰতোতি পটিসল্লানৰতো.
৩৩৫. সহস্সং লোকানন্তি সহস্সং লোকধাতূনং. এত্তকঞ্হি থেৰস্স ধুৱসেৱনং আৱজ্জনপটিবদ্ধং, আকঙ্খমানো পন থেৰো অনেকানিপি চক্কৱাড়সহস্সানি ৱোলোকেতিযেৱ. উপৰিপাসাদৱৰগতোতি সত্তভূমকস্স ৱা নৱভূমকস্স ৱা পাসাদৱৰস্স উপৰি গতো. সহস্সং নেমিমণ্ডলানং ৱোলোকেয্যাতি পাসাদপৰিৱেণে নাভিযা পতিট্ঠিতানং নেমিৱট্টিযা নেমিৱট্টিং আহচ্চ ঠিতানং নেমিমণ্ডলানং সহস্সং ৱাতপানং ৱিৱৰিত্ৱা ওলোকেয্য, তস্স নাভিযোপি পাকটা হোন্তি, অৰাপি অৰন্তৰানিপি নেমিযোপি. এৱমেৱ খো, আৱুসোতি, আৱুসো, এৱং অযম্পি দিব্বচক্খুকো ভিক্খু দিব্বেন চক্খুনা অতিক্কন্তমানুসকেন সহস্সং লোকানং ৱোলোকেতি. তস্স পাসাদে ঠিতপুৰিসস্স চক্কনাভিযো ৱিয চক্কৱাড়সহস্সে সিনেৰুসহস্সং পাকটং হোতি. অৰা ৱিয দীপা পাকটা হোন্তি. অৰন্তৰানি ৱিয দীপট্ঠিতমনুস্সা পাকটা হোন্তি. নেমিযো ৱিয চক্কৱাড়পব্বতা পাকটা হোন্তি.
৩৩৬. আৰঞ্ঞিকোতি সমাদিণ্ণঅৰঞ্ঞধুতঙ্গো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো.
৩৩৭. নো চ সংসাদেন্তীতি ন ওসাদেন্তি. সহেতুকঞ্হি সকাৰণং কত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছিতুং ৱিস্সজ্জিতুম্পি অসক্কোন্তো সংসাদেতি নাম. এৱং ন কৰোন্তীতি অত্থো. পৱত্তিনী হোতীতি নদীসোতোদকং ৱিয পৱত্ততি.
৩৩৮. যায ৱিহাৰসমাপত্তিযাতি যায লোকিযায ৱিহাৰসমাপত্তিযা, যায লোকুত্তৰায ৱিহাৰসমাপত্তিযা.
৩৩৯. সাধু সাধু সাৰিপুত্তাতি অযং সাধুকাৰো আনন্দত্থেৰস্স দিন্নো. সাৰিপুত্তত্থেৰেন পন সদ্ধিং ভগৱা আলপতি. এস নযো সব্বত্থ. যথা তং আনন্দোৱাতি যথা আনন্দোৱ সম্মা ব্যাকৰণমানো ব্যাকৰেয্য, এৱং ব্যাকতং আনন্দেন অত্তনো অনুচ্ছৱিকমেৱ, অজ্ঝাসযানুৰূপমেৱ ব্যাকতন্তি অত্থো. আনন্দত্থেৰো হি অত্তনাপি বহুস্সুতো, অজ্ঝাসযোপিস্স এৱং হোতি – ‘‘অহো ৱত সাসনে সব্ৰহ্মচাৰী বহুস্সুতা ভৱেয্যু’’ন্তি. কস্মা? বহুস্সুতস্স হি কপ্পিযাকপ্পিযং সাৱজ্জানৱজ্জং, গৰুকলহুকং সতেকিচ্ছাতেকিচ্ছং পাকটং হোতি. বহুস্সুতো উগ্গহিতবুদ্ধৱচনং আৱজ্জিত্ৱা ইমস্মিং ঠানে সীলং কথিতং, ইমস্মিং সমাধি, ইমস্মিং ৱিপস্সনা, ইমস্মিং মগ্গফলনিব্বানানীতি সীলস্স আগতট্ঠানে সীলং পূৰেত্ৱা, সমাধিস্স আগতট্ঠানে সমাধিং পূৰেত্ৱা ৱিপস্সনায আগতট্ঠানে ৱিপস্সনাগব্ভং গণ্হাপেত্ৱা মগ্গং ভাৱেত্ৱা ফলং সচ্ছিকৰোতি. তস্মা থেৰস্স এৱং অজ্ঝাসযো হোতি – ‘‘অহো ৱত সব্ৰহ্মচাৰী একং ৱা দ্ৱে ৱা তযো ৱা চত্তাৰো ৱা পঞ্চ ৱা নিকাযে উগ্গহেত্ৱা আৱজ্জন্তা সীলাদীনং আগতট্ঠানেসু সীলাদীনি পৰিপূৰেত্ৱা অনুক্কমেন মগ্গফলনিব্বানানি সচ্ছিকৰেয্যু’’ন্তি. সেসৱাৰেসুপি এসেৱ নযো.
৩৪০. আযস্মা হি ৰেৱতো ঝানজ্ঝাসযো ঝানাভিৰতো, তস্মাস্স এৱং হোতি – ‘‘অহো ৱত সব্ৰহ্মচাৰী একিকা নিসীদিত্ৱা কসিণপৰিকম্মং কত্ৱা অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৱা ঝানপদট্ঠানং ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা লোকুত্তৰধম্মং সচ্ছিকৰেয্যু’’ন্তি. তস্মা এৱং ব্যাকাসি.
৩৪১. আযস্মা অনুৰুদ্ধো দিব্বচক্খুকো, তস্স এৱং হোতি – ‘‘অহো ৱত সব্ৰহ্মচাৰী আলোকং ৱড্ঢেত্ৱা দিব্বেন চক্খুনা অনেকেসু চক্কৱাড়সহস্সেসু চৱমানে চ উপপজ্জমানে চ সত্তে দিস্ৱা ৱট্টভযেন চিত্তং সংৱেজেত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা লোকুত্তৰধম্মং সচ্ছিকৰেয্যু’’ন্তি. তস্মা এৱং ব্যাকাসি.
৩৪২. আযস্মা মহাকস্সপো ধুতৱাদো, তস্স এৱং হোতি – ‘‘অহো ৱত সব্ৰহ্মচাৰী ধুতৱাদা হুত্ৱা ধুতঙ্গানুভাৱেন পচ্চযতণ্হং মিলাপেত্ৱা অপৰেপি নানপ্পকাৰে কিলেসে ধুনিত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা লোকুত্তৰধম্মং সচ্ছিকৰেয্যু’’ন্তি. তস্মা এৱং ব্যাকাসি.
৩৪৩. আযস্মা মহামোগ্গল্লানো সমাধিপাৰমিযা মত্থকং পত্তো, সুখুমং পন চিত্তন্তৰং খন্ধন্তৰং ধাত্ৱন্তৰং আযতনন্তৰং ঝানোক্কন্তিকং আৰম্মণোক্কন্তিকং অঙ্গৱৱত্থানং আৰম্মণৱৱত্থানং অঙ্গসঙ্কন্তি আৰম্মণসঙ্কন্তি একতোৱড্ঢনং উভতোৱড্ঢনন্তি আভিধম্মিকধম্মকথিকস্সেৱ পাকটং. অনাভিধম্মিকো হি ধম্মং কথেন্তো – ‘‘অযং সকৱাদো অযং পৰৱাদো’’তি ন জানাতি. সকৱাদং দীপেস্সামীতি পৰৱাদং দীপেতি, পৰৱাদং দীপেস্সামীতি সকৱাদং দীপেতি, ধম্মন্তৰং ৱিসংৱাদেতি. আভিধম্মিকো সকৱাদং সকৱাদনিযামেনেৱ, পৰৱাদং পৰৱাদনিযামেনেৱ দীপেতি, ধম্মন্তৰং ন ৱিসংৱাদেতি. তস্মা থেৰস্স এৱং হোতি – ‘‘অহো ৱত সব্ৰহ্মচাৰী আভিধম্মিকা হুত্ৱা সুখুমেসু ঠানেসু ঞাণং ওতাৰেত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা লোকুত্তৰধম্মং সচ্ছিকৰেয্যু’’ন্তি. তস্মা এৱং ব্যাকাসি.
৩৪৪. আযস্মা সাৰিপুত্তো পঞ্ঞাপাৰমিযা মত্থকং পত্তো, পঞ্ঞৱাযেৱ চ চিত্তং অত্তনো ৱসে ৱত্তেতুং সক্কোতি, ন দুপ্পঞ্ঞো. দুপ্পঞ্ঞো হি উপ্পন্নস্স চিত্তস্স ৱসে ৱত্তেত্ৱা ইতো চিতো চ ৱিপ্ফন্দিত্ৱাপি কতিপাহেনেৱ গিহিভাৱং পত্ৱা অনযব্যসনং পাপুণাতি. তস্মা থেৰস্স এৱং হোতি – ‘‘অহো ৱত সব্ৰহ্মচাৰী অচিত্তৱসিকা হুত্ৱা চিত্তং অত্তনো ৱসে ৱত্তেত্ৱা সব্বানস্স ৱিসেৱিতৱিপ্ফন্দিতানি ভঞ্জিত্ৱা ঈসকম্পি বহি নিক্খমিতুং অদেন্তা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা লোকুত্তৰধম্মং সচ্ছিকৰেয্যু’’ন্তি. তস্মা এৱং ব্যাকাসি.
৩৪৫. সব্বেসং ৱো, সাৰিপুত্ত, সুভাসিতং পৰিযাযেনাতি সাৰিপুত্ত, যস্মা সঙ্ঘাৰামস্স নাম বহুস্সুতভিক্খূহিপি সোভনকাৰণং অত্থি, ঝানাভিৰতেহিপি, দিব্বচক্খুকেহিপি, ধুতৱাদেহিপি, আভিধম্মিকেহিপি, অচিত্তৱসিকেহিপি সোভনকাৰণং অত্থি. তস্মা সব্বেসং ৱো সুভাসিতং পৰিযাযেন, তেন তেন কাৰণেন সুভাসিতমেৱ, নো দুব্ভাসিতং. অপিচ মমপি সুণাথাতি অপিচ মমপি ৱচনং সুণাথ. ন তাৱাহং ইমং পল্লঙ্কং ভিন্দিস্সামীতি ন তাৱ অহং ইমং চতুৰঙ্গৱীৰিযং অধিট্ঠায আভুজিতং পল্লঙ্কং ভিন্দিস্সামি, ন মোচেস্সামীতি অত্থো. ইদং কিৰ ভগৱা পৰিপাকগতে ঞাণে ৰজ্জসিৰিং পহায কতাভিনিক্খমনো অনুপুব্বেন বোধিমণ্ডং আৰুয্হ চতুৰঙ্গৱীৰিযং অধিট্ঠায অপৰাজিতপল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা দড়্হসমাদানো হুত্ৱা নিসিন্নো তিণ্ণং মাৰানং মত্থকং ভিন্দিত্ৱা পচ্চূসসমযে দসসহস্সিলোকধাতুং উন্নাদেন্তো সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পটিৱিজ্ঝি, তং অত্তনো মহাবোধিপল্লঙ্কং সন্ধায এৱমাহ. অপিচ পচ্ছিমং জনতং অনুকম্পমানোপি পটিপত্তিসাৰং পুথুজ্জনকল্যাণকং দস্সেন্তো এৱমাহ. পস্সতি হি ভগৱা – ‘‘অনাগতে এৱং অজ্ঝাসযা কুলপুত্তা ইতি পটিসঞ্চিক্খিস্সন্তি, ‘ভগৱা মহাগোসিঙ্গসুত্তং কথেন্তো ইধ, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু পচ্ছাভত্তং…পে… এৱৰূপেন খো, সাৰিপুত্ত, ভিক্খুনা গোসিঙ্গসালৱনং সোভেয্যাতি আহ, মযং ভগৱতো অজ্ঝাসযং গণ্হিস্সামা’তি পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা চতুৰঙ্গৱীৰিযং অধিট্ঠায দড়্হসমাদানা হুত্ৱা ‘অৰহত্তং অপ্পত্ৱা ইমং পল্লঙ্কং ন ভিন্দিস্সামা’তি সমণধম্মং কাতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি, তে এৱং পটিপন্না কতিপাহেনেৱ জাতিজৰামৰণস্স অন্তং কৰিস্সন্তী’’তি, ইমং পচ্ছিমং জনতং অনুকম্পমানো পটিপত্তিসাৰং পুথুজ্জনকল্যাণকং দস্সেন্তো এৱমাহ. এৱৰূপেন খো, সাৰিপুত্ত, ভিক্খুনা গোসিঙ্গসালৱনং সোভেয্যাতি, সাৰিপুত্ত, এৱৰূপেন ভিক্খুনা নিপ্পৰিযাযেনেৱ গোসিঙ্গসালৱনং সোভেয্যাতি যথানুসন্ধিনাৱ দেসনং নিট্ঠপেসীতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
মহাগোসিঙ্গসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. মহাগোপালকসুত্তৱণ্ণনা
৩৪৬. এৱং মে সুতন্তি মহাগোপালকসুত্তং. তত্থ তিস্সো কথা একনাড়িকা, চতুৰস্সা, নিসিন্নৱত্তিকাতি. তত্থ পাড়িং ৱত্ৱা একেকপদস্স অত্থকথনং একনাড়িকা নাম. অপণ্ডিতং গোপালকং দস্সেত্ৱা, অপণ্ডিতং ভিক্খুং দস্সেত্ৱা, পণ্ডিতং গোপালকং দস্সেত্ৱা, পণ্ডিতং ভিক্খুং দস্সেত্ৱাতি চতুক্কং বন্ধিত্ৱা কথনং চতুৰস্সা নাম. অপণ্ডিতং গোপালকং দস্সেত্ৱা পৰিযোসানগমনং, অপণ্ডিতং ভিক্খুং দস্সেত্ৱা পৰিযোসানগমনং, পণ্ডিতং গোপালকং দস্সেত্ৱা পৰিযোসানগমনং, পণ্ডিতং ভিক্খুং দস্সেত্ৱা পৰিযোসানগমনন্তি অযং নিসিন্নৱত্তিকা নাম. অযং ইধ সব্বাচৰিযানং আচিণ্ণা.
একাদসহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহীতি একাদসহি অগুণকোট্ঠাসেহি. গোগণন্তি গোমণ্ডলং. পৰিহৰিতুন্তি পৰিগ্গহেত্ৱা ৱিচৰিতুং. ফাতিং কাতুন্তি ৱড্ঢিং আপাদেতুং. ইধাতি ইমস্মিং লোকে. ন ৰূপঞ্ঞূ হোতীতি গণনতো ৱা ৱণ্ণতো ৱা ৰূপং ন জানাতি. গণনতো ন জানাতি নাম অত্তনো গুন্নং সতং ৱা সহস্সং ৱাতি সঙ্খ্যং ন জানাতি. সো গাৱীসু হটাসু ৱা পলাতাসু ৱা গোগণং গণেত্ৱা, অজ্জ এত্তিকা ন দিস্সন্তীতি দ্ৱে তীণি গামন্তৰানি ৱা অটৱিং ৱা ৱিচৰন্তো ন পৰিযেসতি, অঞ্ঞেসং গাৱীসু অত্তনো গোগণং পৱিট্ঠাসুপি গোগণং গণেত্ৱা, ‘‘ইমা এত্তিকা গাৱো ন অম্হাক’’ন্তি যট্ঠিযা পোথেত্ৱা ন নীহৰতি, তস্স নট্ঠা গাৱিযো নট্ঠাৱ হোন্তি. পৰগাৱিযো গহেত্ৱা ৱিচৰন্তং গোসামিকা দিস্ৱা, ‘‘অযং এত্তকং কালং অম্হাকং ধেনুং গণ্হাতী’’তি তজ্জেত্ৱা অত্তনো গাৱিযো গহেত্ৱা গচ্ছন্তি. তস্স গোগণোপি পৰিহাযতি, পঞ্চগোৰসপৰিভোগতোপি পৰিবাহিৰো হোতি. ৱণ্ণতো ন জানাতি নাম – ‘‘এত্তিকা গাৱো সেতা, এত্তিকা ৰত্তা, এত্তিকা কাড়া, এত্তিকা কবৰা এত্তিকা নীলা’’তি ন জানাতি, সো গাৱীসু হটাসু ৱা…পে… পঞ্চগোৰসপৰিভোগতোপি পৰিবাহিৰো হোতি.
ন লক্খণকুসলো হোতীতি গাৱীনং সৰীৰে কতং ধনুসত্তিসূলাদিভেদং লক্খণং ন জানাতি, সো গাৱীসু হটাসু ৱা পলাতাসু ৱা অজ্জ অসুকলক্খণা চ অসুকলক্খণা চ গাৱো ন দিস্সন্তি…পে… পঞ্চগোৰসপৰিভোগতোপি পৰিবাহিৰো হোতি.
ন আসাটিকং হাৰেতাতি গুন্নং খাণুকণ্টকাদীহি পহটট্ঠানেসু ৱণো হোতি. তত্থ নীলমক্খিকা অণ্ডকানি পাতেন্তি, তেসং আসাটিকাতি নাম. তানি দণ্ডেন অপনেত্ৱা ভেসজ্জং দাতব্বং হোতি. বালো গোপালকো তথা ন কৰোতি, তেন ৱুত্তং – ‘‘ন আসাটিকং হাৰেতা হোতী’’তি. তস্স গুন্নং ৱণা ৱড্ঢন্তি, গম্ভীৰা হোন্তি, পাণকা কুচ্ছিং পৱিসন্তি, গাৱো গেলঞ্ঞাভিভূতা নেৱ যাৱদত্থং তিণানি খাদিতুং, ন পানীযং পাতুং সক্কোন্তি. তত্থ গুন্নং খীৰং ছিজ্জতি, গোণানং জৱো হাযতি, উভযেসং জীৱিতন্তৰাযো হোতি. এৱমস্স গোগণোপি পৰিহাযতি, পঞ্চগোৰসতোপি পৰিবাহিৰো হোতি.
ন ৱণং পটিচ্ছাদেতা হোতীতি গুন্নং ৱুত্তনযেনেৱ সঞ্জাতো ৱণো ভেসজ্জং দত্ৱা ৱাকেন ৱা চীৰকেন ৱা বন্ধিত্ৱা পটিচ্ছাদেতব্বো হোতি. বালো গোপালকো তথা ন কৰোতি, অথস্স গুন্নং ৱণেহি যূসা পগ্ঘৰন্তি, তা অঞ্ঞমঞ্ঞং নিঘংসেন্তি, তেন অঞ্ঞেসম্পি ৱণা জাযন্তি. এৱং গাৱো গেলঞ্ঞাভিভূতা নেৱ যাৱদত্থং তিণানি খাদিতুং…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
ন ধূমং কত্তা হোতীতি অন্তোৱস্সে ডংসমকসাদীনং উস্সন্নকালে গোগণে ৱজং পৱিট্ঠে তত্থ তত্থ ধূমো কাতব্বো হোতি, অপণ্ডিতো গোপালকো তং ন কৰোতি. গোগণো সব্বৰত্তিং ডংসাদীহি উপদ্দুতো নিদ্দং অলভিত্ৱা পুনদিৱসে অৰঞ্ঞে তত্থ তত্থ ৰুক্খমূলাদীসু নিপজ্জিত্ৱা নিদ্দাযতি, নেৱ যাৱদত্থং তিণানি খাদিতুং…পে… পঞ্চগোৰসপৰিভোগতোপি পৰিবাহিৰো হোতি.
ন তিত্থং জানাতীতি তিত্থং সমন্তি ৱা ৱিসমন্তি ৱা সগাহন্তি ৱা নিগ্গাহন্তি ৱা ন জানাতি, সো অতিত্থেন গাৱিযো ওতাৰেতি. তাসং ৱিসমতিত্থে পাসাণাদীনি অক্কমন্তীনং পাদা ভিজ্জন্তি, সগাহং গম্ভীৰং তিত্থং ওতিণ্ণা কুম্ভীলাদযো গাহা গণ্হন্তি. অজ্জ এত্তিকা গাৱো নট্ঠা, অজ্জ এত্তিকাতি ৱত্তব্বতং আপজ্জতি. এৱমস্স গোগণোপি পৰিহাযতি, পঞ্চগোৰসতোপি পৰিবাহিৰো হোতি.
ন পীতং জানাতীতি পীতম্পি অপীতম্পি ন জানাতি. গোপালকেন হি ‘‘ইমায গাৱিযা পীতং, ইমায ন পীতং, ইমায পানীযতিত্থে ওকাসো লদ্ধো, ইমায ন লদ্ধো’’তি এৱং পীতাপীতং জানিতব্বং হোতি. অযং পন দিৱসভাগং অৰঞ্ঞে গোগণং ৰক্খিত্ৱা পানীযং পাযেস্সামীতি নদিং ৱা তড়াকং ৱা গহেত্ৱা গচ্ছতি. তত্থ মহাউসভা চ অনুউসভা চ বলৱগাৱিযো চ দুব্বলানি চেৱ মহল্লকানি চ গোৰূপানি সিঙ্গেহি ৱা ফাসুকাহি ৱা পহৰিত্ৱা অত্তনো ওকাসং কত্ৱা ঊৰুপ্পমাণং উদকং পৱিসিত্ৱা যথাকামং পিৱন্তি. অৱসেসা ওকাসং অলভমানা তীৰে ঠত্ৱা কললমিস্সকং উদকং পিৱন্তি, অপীতা এৱ ৱা হোন্তি. অথ নে গোপালকো পিট্ঠিযং পহৰিত্ৱা পুন অৰঞ্ঞং পৱেসেতি, তত্থ অপীতগাৱিযো পিপাসায সুক্খমানা যাৱদত্থং তিণানি খাদিতুং ন সক্কোন্তি, তত্থ গুন্নং খীৰং ছিজ্জতি, গোণানং জৱো হাযতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
ন ৱীথিং জানাতীতি ‘‘অযং মগ্গো সমো খেমো, অযং ৱিসমো সাসঙ্কো সপ্পটিভযো’’তি ন জানাতি. সো সমং খেমং মগ্গং ৱজ্জেত্ৱা গোগণং ইতৰং মগ্গং পটিপাদেতি, তত্থ গাৱো সীহব্যগ্ঘাদীনং গন্ধেন চোৰপৰিস্সযেন ৱা অভিভূতা ভন্তমিগসপ্পটিভাগা গীৱং উক্খিপিত্ৱা তিট্ঠন্তি, নেৱ যাৱদত্থং তিণানি খাদন্তি, ন পানীযং পিৱন্তি, তত্থ গুন্নং খীৰং ছিজ্জতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
ন গোচৰকুসলো হোতীতি গোপালকেন হি গোচৰকুসলেন ভৱিতব্বং, পঞ্চাহিকৱাৰো ৱা সত্তাহিকৱাৰো ৱা জানিতব্বো, একদিসায গোগণং চাৰেত্ৱা পুনদিৱসে তত্থ ন চাৰেতব্বো. মহতা হি গোগণেন চিণ্ণট্ঠানং ভেৰিতলং ৱিয সুদ্ধং হোতি নিত্তিণং, উদকম্পি আলুড়ীযতি. তস্মা পঞ্চমে ৱা সত্তমে ৱা দিৱসে পুন তত্থ চাৰেতুং ৱট্টতি, এত্তকেন হি তিণম্পি পটিৱিৰুহতি, উদকম্পি পসীদতি. অযং পন ইমং পঞ্চাহিকৱাৰং ৱা সত্তাহিকৱাৰং ৱা ন জানাতি, দিৱসে দিৱসে ৰক্খিতট্ঠানেযেৱ ৰক্খতি. অথস্স গোগণো হৰিততিণং ন লভতি, সুক্খতিণং খাদন্তো কললমিস্সকং উদকং পিৱতি, তত্থ গুন্নং খীৰং ছিজ্জতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
অনৱসেসদোহী চ হোতীতি পণ্ডিতগোপালকেন যাৱ ৱচ্ছকস্স মংসলোহিতং সণ্ঠাতি, তাৱ একং দ্ৱে থনে ঠপেত্ৱা সাৱসেসদোহিনা ভৱিতব্বং. অযং ৱচ্ছকস্স কিঞ্চি অনৱসেসেত্ৱা দুহতি, খীৰপকো ৱচ্ছো খীৰপিপাসায সুক্খতি, সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তো কম্পমানো মাতু পুৰতো পতিত্ৱা কালঙ্কৰোতি. মাতা পুত্তকং দিস্ৱা, ‘‘ময্হং পুত্তকো অত্তনো মাতুখীৰং পাতুম্পি ন লভতী’’তি পুত্তসোকেন ন যাৱদত্থং তিণানি খাদিতুং, ন পানীযং পাতুং সক্কোতি, থনেসু খীৰং ছিজ্জতি. এৱমস্স গোগণোপি পৰিহাযতি, পঞ্চগোৰসতোপি পৰিবাহিৰো হোতি.
গুন্নং পিতুট্ঠানং কৰোন্তীতি গোপিতৰো. গাৱো পৰিণযন্তি যথাৰুচিং গহেত্ৱা গচ্ছন্তীতি গোপৰিণাযকা. ন অতিৰেকপূজাযাতি পণ্ডিতো হি গোপালকো এৱৰূপে উসভে অতিৰেকপূজায পূজেতি, পণীতং গোভত্তং দেতি, গন্ধপঞ্চঙ্গুলিকেহি মণ্ডেতি, মালং পিলন্ধেতি, সিঙ্গে সুৱণ্ণৰজতকোসকে চ ধাৰেতি, ৰত্তিং দীপং জালেত্ৱা চেলৱিতানস্স হেট্ঠা সযাপেতি. অযং পন ততো একসক্কাৰম্পি ন কৰোতি, উসভা অতিৰেকপূজং অলভমানা গোগণং ন ৰক্খন্তি, পৰিস্সযং ন ৱাৰেন্তি. এৱমস্স গোগণো পৰিহাযতি, পঞ্চগোৰসতো পৰিবাহিৰো হোতি.
৩৪৭. ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. ন ৰূপঞ্ঞূ হোতীতি, ‘‘চত্তাৰি মহাভূতানি চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযৰূপ’’ন্তি এৱং ৱুত্তৰূপং দ্ৱীহাকাৰেহি ন জানাতি গণনতো ৱা সমুট্ঠানতো ৱা. গণনতো ন জানাতি নাম, ‘‘চক্খাযতনং, সোত-ঘান-জিৱ্হা-কাযাযতনং, ৰূপ-সদ্দ-গন্ধ-ৰস-ফোট্ঠব্বাযতনং, ইত্থিন্দ্ৰিযং, পুৰিসিন্দ্ৰিযং, জীৱিতিন্দ্ৰিযং, কাযৱিঞ্ঞত্তি, ৱচীৱিঞ্ঞত্তি, আকাসধাতু, আপোধাতু, ৰূপস্স লহুতা, মুদুতা, কম্মঞ্ঞতা, উপচযো, সন্ততি, জৰতা, ৰূপস্স অনিচ্চতা, কবড়ীকাৰো আহাৰো’’তি এৱং পাড়িযং আগতা পঞ্চৱীসতি ৰূপকোট্ঠাসাতি ন জানাতি. সেয্যথাপি সো গোপালকো গণনতো গুন্নং ৰূপং ন জানাতি, তথূপমো অযং ভিক্খু. সো গণনতো ৰূপং অজানন্তো ৰূপং পৰিগ্গহেত্ৱা অৰূপং ৱৱত্থপেত্ৱা ৰূপাৰূপং পৰিগ্গহেত্ৱা পচ্চযং সল্লক্খেত্ৱা লক্খণং আৰোপেত্ৱা কম্মট্ঠানং মত্থকং পাপেতুং ন সক্কোতি. সো যথা তস্স গোপালকস্স গোগণো ন ৱড্ঢতি, এৱং ইমস্মিং সাসনে সীলসমাধিৱিপস্সনামগ্গফলনিব্বানেহি ন ৱড্ঢতি, যথা চ সো গোপালকো পঞ্চহি গোৰসেহি পৰিবাহিৰো হোতি, এৱং অসেক্খেন সীলক্খন্ধেন, অসেক্খেন সমাধি, পঞ্ঞা, ৱিমুত্তি, ৱিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধেনাতি পঞ্চহি ধম্মক্খন্ধেহি পৰিবাহিৰো হোতি.
সমুট্ঠানতো ন জানাতি নাম, ‘‘এত্তকং ৰূপং একসমুট্ঠানং, এত্তকং দ্ৱিসমুট্ঠানং, এত্তকং তিসমুট্ঠানং, এত্তকং চতুসমুট্ঠানং, এত্তকং ন কুতোচিসমুট্ঠাতী’’তি ন জানাতি. সেয্যথাপি সো গোপালকো ৱণ্ণতো গুন্নং ৰূপং ন জানাতি, তথূপমো অযং ভিক্খু. সো সমুট্ঠানতো ৰূপং অজানন্তো ৰূপং পৰিগ্গহেত্ৱা অৰূপং ৱৱত্থপেত্ৱা…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
ন লক্খণকুসলো হোতীতি কম্মলক্খণো বালো, কম্মলক্খণো পণ্ডিতোতি এৱং ৱুত্তং কুসলাকুসলং কম্মং পণ্ডিতবাললক্খণন্তি ন জানাতি. সো এৱং অজানন্তো বালে ৱজ্জেত্ৱা পণ্ডিতে ন সেৱতি, বালে ৱজ্জেত্ৱা পণ্ডিতে অসেৱন্তো কপ্পিযাকপ্পিযং কুসলাকুসলং সাৱজ্জানৱজ্জং গৰুকলহুকং সতেকিচ্ছঅতেকিচ্ছং কাৰণাকাৰণং ন জানাতি; তং অজানন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি. সো যথা তস্স গোপালকস্স গোগণো ন ৱড্ঢতি, এৱং ইমস্মিং সাসনে যথাৱুত্তেহি সীলাদীহি ন ৱড্ঢতি, গোপালকো ৱিয চ পঞ্চহি গোৰসেহি পঞ্চহি ধম্মক্খন্ধেহি পৰিবাহিৰো হোতি.
ন আসাটিকং হাৰেতা হোতীতি উপ্পন্নং কামৱিতক্কন্তি এৱং ৱুত্তে কামৱিতক্কাদিকে ন ৱিনোদেতি, সো ইমং অকুসলৱিতক্কং আসাটিকং অহাৰেত্ৱা ৱিতক্কৱসিকো হুত্ৱা ৱিচৰন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি, সো যথা তস্স গোপালকস্স…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
ন ৱণং পটিচ্ছাদেতা হোতীতি চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা নিমিত্তগ্গাহী হোতীতিআদিনা নযেন সব্বাৰম্মণেসু নিমিত্তং গণ্হন্তো যথা সো গোপালকো ৱণং ন পটিচ্ছাদেতি, এৱং সংৱৰং ন সম্পাদেতি. সো ৱিৱটদ্ৱাৰো ৱিচৰন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
ন ধূমং কত্তা হোতীতি সো গোপালকো ধূমং ৱিয ধম্মদেসনাধূমং ন কৰোতি, ধম্মকথং ৱা সৰভঞ্ঞং ৱা উপনিসিন্নকথং ৱা অনুমোদনং ৱা ন কৰোতি. ততো নং মনুস্সা বহুস্সুতো গুণৱাতি ন জানন্তি, তে গুণাগুণং অজানন্তা চতূহি পচ্চযেহি সঙ্গহং ন কৰোন্তি. সো পচ্চযেহি কিলমমানো বুদ্ধৱচনং সজ্ঝাযং কাতুং ৱত্তপটিপত্তিং পূৰেতুং কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
ন তিত্থং জানাতীতি তিত্থভূতে বহুস্সুতভিক্খূ ন উপসঙ্কমতি, উপসঙ্কমন্তো, ‘‘ইদং, ভন্তে, ব্যঞ্জনং কথং ৰোপেতব্বং, ইমস্স ভাসিতস্স কো অত্থো, ইমস্মিং ঠানে পাড়ি কিং ৱদেতি, ইমস্মিং ঠানে অত্থো কিং দীপেতী’’তি এৱং ন পৰিপুচ্ছতি ন পৰিপঞ্হতি, ন জানাপেতীতি অত্থো. তস্স তে এৱং অপৰিপুচ্ছতো অৱিৱটঞ্চেৱ ন ৱিৱৰন্তি, ভাজেত্ৱা ন দস্সেন্তি, অনুত্তানীকতঞ্চ ন উত্তানীকৰোন্তি, অপাকটং ন পাকটং কৰোন্তি. অনেকৱিহিতেসু চ কঙ্খাঠানিযেসু ধম্মেসূতি অনেকৱিধাসু কঙ্খাসু একং কঙ্খম্পি ন পটিৱিনোদেন্তি. কঙ্খা এৱ হি কঙ্খাঠানিযা ধম্মা নাম. তত্থ একং কঙ্খম্পি ন নীহৰন্তীতি অত্থো. সো এৱং বহুস্সুততিত্থং অনুপসঙ্কমিত্ৱা সকঙ্খো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি. যথা চ সো গোপালকো তিত্থং ন জানাতি, এৱং অযম্পি ভিক্খু ধম্মতিত্থং ন জানাতি, অজানন্তো অৱিসযে পঞ্হং পুচ্ছতি, অভিধম্মিকং উপসঙ্কমিত্ৱা কপ্পিযাকপ্পিযং পুচ্ছতি, ৱিনযধৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৰূপাৰূপপৰিচ্ছেদং পুচ্ছতি. তে অৱিসযে পুট্ঠা কথেতুং ন সক্কোন্তি, সো অত্তনা সকঙ্খো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
ন পীতং জানাতীতি যথা সো গোপালকো পীতাপীতং ন জানাতি, এৱং ধম্মূপসঞ্হিতং পামোজ্জং ন জানাতি ন লভতি, সৱনমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং নিস্সায আনিসংসং ন ৱিন্দতি, ধম্মস্সৱনগ্গং গন্ত্ৱা সক্কচ্চং ন সুণাতি, নিসিন্নো নিদ্দাযতি, কথং কথেতি, অঞ্ঞৱিহিতকো হোতি, সো সক্কচ্চং ধম্মং অসুণন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
ন ৱীথিং জানাতীতি সো গোপালকো মগ্গামগ্গং ৱিয, – ‘‘অযং লোকিযো অযং লোকুত্তৰো’’তি অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং যথাভূতং ন পজানাতি. অজানন্তো লোকিযমগ্গে অভিনিৱিসিত্ৱা লোকুত্তৰং নিব্বত্তেতুং ন সক্কোতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
ন গোচৰকুসলো হোতীতি সো গোপালকো পঞ্চাহিকৱাৰে সত্তাহিকৱাৰে ৱিয চত্তাৰো সতিপট্ঠানে, ‘‘ইমে লোকিযা ইমে লোকুত্তৰা’’তি যথাভূতং ন পজানাতি. অজানন্তো সুখুমট্ঠানেসু অত্তনো ঞাণং চৰাপেত্ৱা লোকিযসতিপট্ঠানে অভিনিৱিসিত্ৱা লোকুত্তৰং নিব্বত্তেতুং ন সক্কোতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
অনৱসেসদোহী চ হোতীতি পটিগ্গহণে মত্তং অজানন্তো অনৱসেসং দুহতি. নিদ্দেসৱাৰে পনস্স অভিহট্ঠুং পৱাৰেন্তীতি অভিহৰিত্ৱা পৱাৰেন্তি. এত্থ দ্ৱে অভিহাৰা ৱাচাভিহাৰো চ পচ্চযাভিহাৰো চ. ৱাচাভিহাৰো নাম মনুস্সা ভিক্খুস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা, ‘‘ৱদেয্যাথ, ভন্তে, যেনত্থো’’তি পৱাৰেন্তি. পচ্চযাভিহাৰো নাম ৱত্থাদীনি ৱা তেলফাণিতাদীনি ৱা গহেত্ৱা ভিক্খুস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা, ‘‘গণ্হথ, ভন্তে, যাৱতকেন অত্থো’’তি ৱদন্তি. তত্ৰ ভিক্খু মত্তং ন জানাতীতি ভিক্খু তেসু পচ্চযেসু পমাণং ন জানাতি, – ‘‘দাযকস্স ৱসো ৱেদিতব্বো, দেয্যধম্মস্স ৱসো ৱেদিতব্বো, অত্তনো থামো ৱেদিতব্বো’’তি ৰথৱিনীতে ৱুত্তনযেন পমাণযুত্তং অগ্গহেত্ৱা যং আহৰন্তি, তং সব্বং গণ্হাতীতি অত্থো. মনুস্সা ৱিপ্পটিসাৰিনো ন পুন অভিহৰিত্ৱা পৱাৰেন্তি. সো পচ্চযেহি কিলমন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
তে ন অতিৰেকপূজায পূজেতা হোতীতি সো গোপালকো মহাউসভে ৱিয তে থেৰে ভিক্খূ ইমায আৱি চেৱ ৰহো চ মেত্তায কাযকম্মাদিকায অতিৰেকপূজায ন পূজেতি. ততো থেৰা, – ‘‘ইমে অম্হেসু গৰুচিত্তীকাৰং ন কৰোন্তী’’তি নৱকে ভিক্খূ দ্ৱীহি সঙ্গহেহি ন সঙ্গণ্হন্তি, ন আমিসসঙ্গহেন চীৱৰেন ৱা পত্তেন ৱা পত্তপৰিযাপন্নেন ৱা ৱসনট্ঠানেন ৱা. কিলমন্তে মিলাযন্তেপি নপ্পটিজগ্গন্তি. পাড়িং ৱা অট্ঠকথং ৱা ধম্মকথাবন্ধং ৱা গুয্হগন্থং ৱা ন সিক্খাপেন্তি. নৱকা থেৰানং সন্তিকা সব্বসো ইমে দ্ৱে সঙ্গহে অলভমানা ইমস্মিং সাসনে পতিট্ঠাতুং ন সক্কোন্তি. যথা তস্স গোপালকস্স গোগণো ন ৱড্ঢতি, এৱং সীলাদীনি ন ৱড্ঢন্তি. যথা চ সো গোপালকো পঞ্চহি গোৰসেহি পৰিবাহিৰো হোতি, এৱং পঞ্চহি ধম্মক্খন্ধেহি পৰিবাহিৰা হোন্তি. সুক্কপক্খো কণ্হপক্খে ৱুত্তৱিপল্লাসৱসেন যোজেত্ৱা ৱেদিতব্বোতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
মহাগোপালকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. চূড়গোপালকসুত্তৱণ্ণনা
৩৫০. এৱং মে সুতন্তি চূড়গোপালকসুত্তং. তত্থ উক্কচেলাযন্তি এৱংনামকে নগৰে. তস্মিং কিৰ মাপিযমানে ৰত্তিং গঙ্গাসোততো মচ্ছো থলং পত্তো. মনুস্সা চেলানি তেলপাতিযং তেমেত্ৱা উক্কা কত্ৱা মচ্ছং গণ্হিংসু. নগৰে নিট্ঠিতে তস্স নামং কৰোন্তে অম্হেহি নগৰট্ঠানস্স গহিতদিৱসে চেলুক্কাহি মচ্ছো গহিতোতি উক্কচেলা-ত্ৱেৱস্স নামং অকংসু. ভিক্খূ আমন্তেসীতি যস্মিং ঠানে নিসিন্নস্স সব্বা গঙ্গা পাকটা হুত্ৱা পঞ্ঞাযতি, তাদিসে ৱালিকুস্সদে গঙ্গাতিত্থে সাযন্হসমযে মহাভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো নিসীদিত্ৱা মহাগঙ্গং পৰিপুণ্ণং সন্দমানং ওলোকেন্তো, – ‘‘অত্থি নু খো ইমং গঙ্গং নিস্সায কোচি পুব্বে ৱড্ঢিপৰিহানিং পত্তো’’তি আৱজ্জিত্ৱা, পুব্বে একং বালগোপালকং নিস্সায অনেকসতসহস্সা গোগণা ইমিস্সা গঙ্গায আৱট্টে পতিত্ৱা সমুদ্দমেৱ পৱিট্ঠা, অপৰং পন পণ্ডিতগোপালকং নিস্সায অনেকসতসহস্সগোগণস্স সোত্থি জাতা ৱড্ঢি জাতা আৰোগ্যং জাতন্তি অদ্দস. দিস্ৱা ইমং কাৰণং নিস্সায ভিক্খূনং ধম্মং দেসেস্সামীতি চিন্তেত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি.
মাগধকোতি মগধৰট্ঠৱাসী. দুপ্পঞ্ঞজাতিকোতি নিপ্পঞ্ঞসভাৱো দন্ধো মহাজড়ো. অসমৱেক্খিত্ৱাতি অসল্লক্খেত্ৱা অনুপধাৰেত্ৱা. পতাৰেসীতি তাৰেতুং আৰভি. উত্তৰং তীৰং সুৱিদেহানন্তি গঙ্গায ওৰিমে তীৰে মগধৰট্ঠং, পাৰিমে তীৰে ৱিদেহৰট্ঠং, গাৱো মগধৰট্ঠতো ৱিদেহৰট্ঠং নেত্ৱা ৰক্খিস্সামীতি উত্তৰং তীৰং পতাৰেসি. তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘উত্তৰং তীৰং সুৱিদেহান’’ন্তি. আমণ্ডলিকং কৰিত্ৱাতি মণ্ডলিকং কত্ৱা. অনযব্যসনং আপজ্জিংসূতি অৱড্ঢিং ৱিনাসং পাপুণিংসু, মহাসমুদ্দমেৱ পৱিসিংসু. তেন হি গোপালকেন গাৱো ওতাৰেন্তেন গঙ্গায ওৰিমতীৰে সমতিত্থঞ্চ ৱিসমতিত্থঞ্চ ওলোকেতব্বং অস্স, মজ্ঝে গঙ্গায গুন্নং ৱিস্সমট্ঠানত্থং দ্ৱে তীণি ৱালিকত্থলানি সল্লক্খেতব্বানি অস্সু. তথা পাৰিমতীৰে তীণি চত্তাৰি তিত্থানি, ইমস্মা তিত্থা ভট্ঠা ইমং তিত্থং গণ্হিস্সন্তি, ইমস্মা ভট্ঠা ইমন্তি. অযং পন বালগোপালকো ওৰিমতীৰে গুন্নং ওতৰণতিত্থং সমং ৱা ৱিসমং ৱা অনোলোকেত্ৱাৱ মজ্ঝে গঙ্গায গুন্নং ৱিস্সমট্ঠানত্থং দ্ৱে তীণি ৱালিকত্থলানিপি অসল্লক্খেত্ৱাৱ পৰতীৰে চত্তাৰি পঞ্চ উত্তৰণতিত্থানি অসমৱেক্খিত্ৱাৱ অতিত্থেনেৱ গাৱো ওতাৰেসি. অথস্স মহাউসভো জৱনসম্পন্নতায চেৱ থামসম্পন্নতায চ তিৰিযং গঙ্গায সোতং ছেত্ৱা পাৰিমং তীৰং পত্ৱা ছিন্নতটঞ্চেৱ কণ্টকগুম্বগহনঞ্চ দিস্ৱা, ‘‘দুব্বিনিৱিট্ঠমেত’’ন্তি ঞত্ৱা ধুৰগ্গ-পতিট্ঠানোকাসম্পি অলভিত্ৱা পটিনিৱত্তি. গাৱো মহাউসভো নিৱত্তো মযম্পি নিৱত্তিস্সামাতি নিৱত্তা. মহতো গোগণস্স নিৱত্তট্ঠানে উদকং ছিজ্জিত্ৱা মজ্ঝে গঙ্গায আৱট্টং উট্ঠপেসি. গোগণো আৱট্টং পৱিসিত্ৱা সমুদ্দমেৱ পত্তো. একোপি গোণো অৰোগো নাম নাহোসি. তেনাহ – ‘‘তত্থেৱ অনযব্যসনং আপজ্জিংসূ’’তি.
অকুসলা ইমস্স লোকস্সাতি ইধ লোকে খন্ধধাতাযতনেসু অকুসলা অছেকা, পৰলোকেপি এসেৱ নযো. মাৰধেয্যং ৱুচ্চতি তেভূমকধম্মা. অমাৰধেয্যং নৱ লোকুত্তৰধম্মা. মচ্চুধেয্যম্পি তেভূমকধম্মাৱ. অমচ্চুধেয্যং নৱ লোকুত্তৰধম্মা. তত্থ অকুসলা অছেকা. ৱচনত্থতো পন মাৰস্স ধেয্যং মাৰধেয্যং. ধেয্যন্তি ঠানং ৱত্থু নিৱাসো গোচৰো. মচ্চুধেয্যেপি এসেৱ নযো. তেসন্তি তেসং এৱৰূপানং সমণব্ৰাহ্মণানং, ইমিনা ছ সত্থাৰো দস্সিতাতি ৱেদিতব্বা.
৩৫১. এৱং কণ্হপক্খং নিট্ঠপেত্ৱা সুক্কপক্খং দস্সেন্তো ভূতপুব্বং, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ বলৱগাৱোতি দন্তগোণে চেৱ ধেনুযো চ. দম্মগাৱোতি দমেতব্বগোণে চেৱ অৱিজাতগাৱো চ. ৱচ্ছতৰেতি ৱচ্ছভাৱং তৰিত্ৱা ঠিতে বলৱৱচ্ছে. ৱচ্ছকেতি ধেনুপকে তৰুণৱচ্ছকে. কিসাবলকেতি অপ্পমংসলোহিতে মন্দথামে. তাৱদেৱ জাতকোতি তংদিৱসে জাতকো. মাতুগোৰৱকেন ৱুয্হমানোতি মাতা পুৰতো পুৰতো হুংহুন্তি গোৰৱং কত্ৱা সঞ্ঞং দদমানা উৰেন উদকং ছিন্দমানা গচ্ছতি, ৱচ্ছকো তায গোৰৱসঞ্ঞায ধেনুযা ৱা উৰেন ছিন্নোদকেন গচ্ছমানো ‘‘মাতুগোৰৱকেন ৱুয্হমানো’’তি ৱুচ্চতি.
৩৫২. মাৰস্স সোতং ছেত্ৱাতি অৰহত্তমগ্গেন মাৰস্স তণ্হাসোতং ছেত্ৱা. পাৰং গতাতি মহাউসভা নদীপাৰং ৱিয সংসাৰপাৰং নিব্বানং গতা. পাৰং অগমংসূতি মহাউসভানং পাৰঙ্গতক্খণে গঙ্গায সোতস্স তযো কোট্ঠাসে অতিক্কম্ম ঠিতা মহাউসভে পাৰং পত্তে দিস্ৱা তেসং গতমগ্গং পটিপজ্জিত্ৱা পাৰং অগমংসু. পাৰং গমিস্সন্তীতি চতুমগ্গৱজ্ঝানং কিলেসানং তযো কোট্ঠাসে খেপেত্ৱা ঠিতা ইদানি অৰহত্তমগ্গেন অৱসেসং তণ্হাসোতং ছেত্ৱা বলৱগাৱো ৱিয নদীপাৰং সংসাৰপাৰং নিব্বানং গমিস্সন্তীতি. ইমিনা নযেন সব্বৱাৰেসু অত্থো ৱেদিতব্বো. ধম্মানুসাৰিনো, সদ্ধানুসাৰিনোতি ইমে দ্ৱে পঠমমগ্গসমঙ্গিনো.
জানতাতি সব্বধম্মে জানন্তেন বুদ্ধেন. সুপ্পকাসিতোতি সুকথিতো. ৱিৱটন্তি ৱিৱৰিতং. অমতদ্ৱাৰন্তি অৰিযমগ্গো. নিব্বানপত্তিযাতি তদত্থায ৱিৱটং. ৱিনড়ীকতন্তি ৱিগতমাননড়ং কতং. খেমং পত্থেথাতি কত্তুকম্যতাছন্দেন অৰহত্তং পত্থেথ, কত্তুকামা নিব্বত্তেতুকামা হোথাতি অত্থো. ‘‘পত্ত’ত্থা’’তিপি পাঠো. এৱৰূপং সত্থাৰং লভিত্ৱা তুম্হে পত্তাযেৱ নামাতি অত্থো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱ. ভগৱা পন যথানুসন্ধিনাৱ দেসনং নিট্ঠপেসীতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
চূড়গোপালকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. চূড়সচ্চকসুত্তৱণ্ণনা
৩৫৩. এৱং মে সুতন্তি চূড়সচ্চকসুত্তং. তত্থ মহাৱনে কূটাগাৰসালাযন্তি মহাৱনং নাম সযংজাতং অৰোপিমং সপৰিচ্ছেদং মহন্তং ৱনং. কপিলৱত্থুসামন্তা পন মহাৱনং হিমৱন্তেন সহ একাবদ্ধং অপৰিচ্ছেদং হুত্ৱা মহাসমুদ্দং আহচ্চ ঠিতং. ইদং তাদিসং ন হোতি. সপৰিচ্ছেদং মহন্তং ৱনন্তি মহাৱনং. কূটাগাৰসালা পন মহাৱনং নিস্সায কতে আৰামে কূটাগাৰং অন্তোকত্ৱা হংসৱট্টকচ্ছন্নেন কতা সব্বাকাৰসম্পন্না বুদ্ধস্স ভগৱতো গন্ধকুটি ৱেদিতব্বা.
সচ্চকো নিগণ্ঠপুত্তোতি পুব্বে কিৰ একো নিগণ্ঠো চ নিগণ্ঠী চ পঞ্চ পঞ্চ ৱাদসতানি উগ্গহেত্ৱা, ৱাদং আৰোপেস্সামাতি জম্বুদীপে ৱিচৰন্তা ৱেসালিযং সমাগতা. লিচ্ছৱিৰাজানো দিস্ৱা, – ‘‘ত্ৱং কো, ত্ৱং কা’’তি পুচ্ছিংসু. নিগণ্ঠো – ‘‘অহং ৱাদং আৰোপেস্সামীতি জম্বুদীপে ৱিচৰামী’’তি আহ. নিগণ্ঠীপি তথা আহ. লিচ্ছৱিনো, ‘‘ইধেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱাদং আৰোপেথা’’তি আহংসু. নিগণ্ঠী অত্তনা উগ্গহিতানি পঞ্চৱাদসতানি পুচ্ছি, নিগণ্ঠো কথেসি. নিগণ্ঠেন পুচ্ছিতেপি নিগণ্ঠী কথেসিযেৱ. একস্সপি ন জযো, ন পৰাজযো, উভো সমসমাৱ অহেসুং. লিচ্ছৱিনো, – ‘‘তুম্হে উভোপি সমসমা আহিণ্ডিত্ৱা কিং কৰিস্সথ, ইধেৱ ৱসথা’’তি গেহং দত্ৱা বলিং পট্ঠপেসুং. তেসং সংৱাসমন্ৱায চতস্সো ধীতৰো জাতা, – একা সচ্চা নাম, একা লোলা নাম, একা পটাচাৰা নাম, একা আচাৰৱতী নাম. তাপি পণ্ডিতাৱ অহেসুং, মাতাপিতূহি উগ্গহিতানি পঞ্চ পঞ্চ ৱাদসতানি উগ্গহেসুং. তা ৱযপত্তা মাতাপিতৰো অৱোচুং – ‘‘অম্হাকং অম্মা কুলে দাৰিকা নাম হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণাদীনি দত্ৱা কুলঘৰং পেসিতপুব্বা নাম নত্থি. যো পন অগাৰিকো তাসং ৱাদং মদ্দিতুং সক্কোতি, তস্স পাদপৰিচাৰিকা হোন্তি. যো পব্বজিতো তাসং মদ্দিতুং সক্কোতি, তস্স সন্তিকে পব্বজন্তি. তুম্হে কিং কৰিস্সথা’’তি? মযম্পি এৱমেৱ কৰিস্সামাতি. চতস্সোপি পৰিব্বাজিকৱেসং গহেত্ৱা, ‘‘অযং জম্বুদীপো নাম জম্বুযা পঞ্ঞাযতী’’তি জম্বুসাখং গহেত্ৱা চাৰিকং পক্কমিংসু. যং গামং পাপুণন্তি, তস্স দ্ৱাৰে পংসুপুঞ্জে ৱা ৱালিকপুঞ্জে ৱা জম্বুধজং ঠপেত্ৱা, – ‘‘যো ৱাদং আৰোপেতুং সক্কোতি, সো ইমং মদ্দতূ’’তি ৱত্ৱা গামং পৱিসন্তি. এৱং গামেন গামং ৱিচৰন্তিযো সাৱত্থিং পাপুণিত্ৱা তথেৱ গামদ্ৱাৰে জম্বুধজং ঠপেত্ৱা সম্পত্তমনুস্সানং আৰোচেত্ৱা অন্তোনগৰং পৱিট্ঠা.
তেন সমযেন ভগৱা সাৱত্থিং নিস্সায জেতৱনে ৱিহৰতি. অথাযস্মা সাৰিপুত্তো গিলানে পুচ্ছন্তো অজগ্গিতট্ঠানং জগ্গন্তো অত্তনো কিচ্চমহন্ততায অঞ্ঞেহি ভিক্খূহি দিৱাতৰং গামং পিণ্ডায পৱিসন্তো গামদ্ৱাৰে জম্বুধজং দিস্ৱা, – ‘‘কিমিদ’’ন্তি দাৰকে পুচ্ছি. তে তমত্থং আৰোচেসুং. তেন হি মদ্দথাতি. ন সক্কোম, ভন্তে, ভাযামাতি. ‘‘কুমাৰা মা ভাযথ, ‘কেন অম্হাকং জম্বুধজো মদ্দাপিতো’তি ৱুত্তে, বুদ্ধসাৱকেন সাৰিপুত্তত্থেৰেন মদ্দাপিতো, ৱাদং আৰোপেতুকামা জেতৱনে থেৰস্স সন্তিকং গচ্ছথাতি ৱদেয্যাথা’’তি আহ. তে থেৰস্স ৱচনং সুত্ৱা জম্বুধজং মদ্দিত্ৱা ছড্ডেসুং. থেৰো পিণ্ডায চৰিত্ৱা ৱিহাৰং গতো. পৰিব্বাজিকাপি গামতো নিক্খমিত্ৱা, ‘‘অম্হাকং ধজো কেন মদ্দাপিতো’’তি পুচ্ছিংসু. দাৰকা তমত্থং আৰোচেসুং. পৰিব্বাজিকা পুন গামং পৱিসিত্ৱা একেকং ৱীথিং গহেত্ৱা, – ‘‘বুদ্ধসাৱকো কিৰ সাৰিপুত্তো নাম অম্হেহি সদ্ধিং ৱাদং কৰিস্সতি, সোতুকামা নিক্খমথা’’তি আৰোচেসুং. মহাজনো নিক্খমি, তেন সদ্ধিং পৰিব্বাজিকা জেতৱনং অগমিংসু.
থেৰো – ‘‘অম্হাকং ৱসনট্ঠানে মাতুগামস্স আগমনং নাম অফাসুক’’ন্তি ৱিহাৰমজ্ঝে নিসীদি. পৰিব্বাজিকাযো গন্ত্ৱা থেৰং পুচ্ছিংসু – ‘‘তুম্হেহি অম্হাকং ধজো মদ্দাপিতো’’তি? আম, মযা মদ্দাপিতোতি. মযং তুম্হেহি সদ্ধিং ৱাদং কৰিস্সামাতি. সাধু কৰোথ, কস্স পুচ্ছা কস্স ৱিস্সজ্জনং হোতূতি? পুচ্ছা নাম অম্হাকং পত্তা, তুম্হে পন মাতুগামা নাম পঠমং পুচ্ছথাতি আহ. তা চতস্সোপি চতূসু দিসাসু ঠত্ৱা মাতাপিতূনং সন্তিকে উগ্গহিতং ৱাদসহস্সং পুচ্ছিংসু. থেৰো খগ্গেন কুমুদনাড়ং ছিন্দন্তো ৱিয পুচ্ছিতং পুচ্ছিতং নিজ্জটং নিগ্গণ্ঠিং কত্ৱা কথেসি, কথেত্ৱা পুন পুচ্ছথাতি আহ. এত্তকমেৱ, ভন্তে, মযং জানামাতি. থেৰো আহ – ‘‘তুম্হেহি ৱাদসহস্সং পুচ্ছিতং মযা কথিতং, অহং পন একং যেৱ পঞ্হং পুচ্ছিস্সামি, তং তুম্হে কথেথা’’তি. তা থেৰস্স ৱিসযং দিস্ৱা, ‘‘পুচ্ছথ, ভন্তে, ব্যাকৰিস্সামা’’তি ৱত্তুং নাসক্খিংসু. ‘‘ৱদ, ভন্তে, জানমানা ব্যাকৰিস্সামা’’তি পুন আহংসু.
থেৰো অযং পন কুলপুত্তে পব্বাজেত্ৱা পঠমং সিক্খাপেতব্বপঞ্হোতি ৱত্ৱা, – ‘‘একং নাম কি’’ন্তি পুচ্ছি. তা নেৱ অন্তং, ন কোটিং অদ্দসংসু. থেৰো কথেথাতি আহ. ন পস্সাম, ভন্তেতি. তুম্হেহি ৱাদসহস্সং পুচ্ছিতং মযা কথিতং, ময্হং তুম্হে একং পঞ্হম্পি কথেতুং ন সক্কোথ, এৱং সন্তে কস্স জযো কস্স পৰাজযোতি? তুম্হাকং, ভন্তে, জযো, অম্হাকং পৰাজযোতি. ইদানি কিং কৰিস্সথাতি? তা মাতাপিতূহি ৱুত্তৱচনং আৰোচেত্ৱা, ‘‘তুম্হাকং সন্তিকে পব্বজিস্সামা’’তি আহংসু. তুম্হে মাতুগামা নাম অম্হাকং সন্তিকে পব্বজিতুং ন ৱট্টতি, অম্হাকং পন সাসনং গহেত্ৱা ভিক্খুনিউপস্সযং গন্ত্ৱা পব্বজথাতি. তা সাধূতি থেৰস্স সাসনং গহেত্ৱা ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা পব্বজিংসু. পব্বজিতা চ পন অপ্পমত্তা আতাপিনিযো হুত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণিংসু.
অযং সচ্চকো তাসং চতুন্নম্পি কনিট্ঠভাতিকো. তাহি চতূহিপি উত্তৰিতৰপঞ্ঞো, মাতাপিতূনম্পি সন্তিকা ৱাদসহস্সং, ততো বহুতৰঞ্চ বাহিৰসমযং উগ্গহেত্ৱা কত্থচি অগন্ত্ৱা ৰাজদাৰকে সিপ্পং সিক্খাপেন্তো তত্থেৱ ৱেসালিযং ৱসতি, পঞ্ঞায অতিপূৰিতত্তা কুচ্ছি মে ভিজ্জেয্যাতি ভীতো অযপট্টেন কুচ্ছিং পৰিক্খিপিত্ৱা চৰতি, ইমং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘সচ্চকো নিগণ্ঠপুত্তো’’তি.
ভস্সপ্পৱাদকোতি ভস্সং ৱুচ্চতি কথামগ্গো, তং পৱদতি কথেতীতি ভস্সপ্পৱাদকো. পণ্ডিতৱাদোতি অহং পণ্ডিতোতি এৱং ৱাদো. সাধুসম্মতো বহুজনস্সাতি যং যং নক্খত্তচাৰেন আদিসতি, তং তং যেভুয্যেন তথেৱ হোতি, তস্মা অযং সাধুলদ্ধিকো ভদ্দকোতি এৱং সম্মতো মহাজনস্স. ৱাদেন ৱাদং সমাৰদ্ধোতি কথামগ্গেন দোসং আৰোপিতো. আযস্মা অস্সজীতি সাৰিপুত্তত্থেৰস্স আচৰিযো অস্সজিত্থেৰো. জঙ্ঘাৱিহাৰং অনুচঙ্কমমানোতি ততো ততো লিচ্ছৱিৰাজগেহতো তং তং গেহং গমনত্থায অনুচঙ্কমমানো. যেনাযস্মা অস্সজি তেনুপসঙ্কমীতি কস্মা উপসঙ্কমি? সমযজাননত্থং.
এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘অহং ‘সমণস্স গোতমস্স ৱাদং আৰোপেস্সামী’তি আহিণ্ডামি, ‘সমযং পনস্স ন জানামী’তি ন আৰোপেসিং. পৰস্স হি সমযং ঞত্ৱা আৰোপিতো ৱাদো স্ৱাৰোপিতো নাম হোতি. অযং পন সমণস্স গোতমস্স সাৱকো পঞ্ঞাযতি অস্সজিত্থেৰো; সো অত্তনো সত্থু সমযে কোৱিদো, এতাহং পুচ্ছিত্ৱা কথং পতিট্ঠাপেত্ৱা সমণস্স গোতমস্স ৱাদং আৰোপেস্সামী’’তি. তস্মা উপসঙ্কমি. ৱিনেতীতি কথং ৱিনেতি, কথং সিক্খাপেতীতি পুচ্ছতি. থেৰো পন যস্মা দুক্খন্তি ৱুত্তে উপাৰম্ভস্স ওকাসো হোতি, মগ্গফলানিপি পৰিযাযেন দুক্খন্তি আগতানি, অযঞ্চ দুক্খন্তি ৱুত্তে থেৰং পুচ্ছেয্য – ‘‘ভো অস্সজি, কিমত্থং তুম্হে পব্বজিতা’’তি. ততো ‘‘মগ্গফলত্থাযা’’তি ৱুত্তে, – ‘‘নযিদং, ভো অস্সজি, তুম্হাকং সাসনং নাম, মহাআঘাতনং নামেতং, নিৰযুস্সদো নামেস, নত্থি তুম্হাকং সুখাসা, উট্ঠাযুট্ঠায দুক্খমেৱ জিৰাপেন্তা আহিণ্ডথা’’তি দোসং আৰোপেয্য, তস্মা পৰৱাদিস্স পৰিযাযকথং কাতুং ন ৱট্টতি. যথা এস অপ্পতিট্ঠো হোতি, এৱমস্স নিপ্পৰিযাযকথং কথেস্সামীতি চিন্তেত্ৱা, ‘‘ৰূপং, ভিক্খৱে, অনিচ্চ’’ন্তি ইমং অনিচ্চানত্তৱসেনেৱ কথং কথেতি. দুস্সুতন্তি সোতুং অযুত্তং.
৩৫৪. সন্থাগাৰেতি ৰাজকুলানং অত্থানুসাসনসন্থাগাৰসালাযং. যেন তে লিচ্ছৱী তেনুপসঙ্কমীতি এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘অহং পুব্বে সমযং অজাননভাৱেন সমণস্স গোতমস্স ৱাদং ন আৰোপেসিং, ইদানি পনস্স মহাসাৱকেন কথিতং সমযং জানামি, ইমে চ মম অন্তেৱাসিকা পঞ্চসতা লিচ্ছৱী সন্নিপতিতা. এতেহি সদ্ধিং গন্ত্ৱা সমণস্স গোতমস্স ৱাদং আৰোপেস্সামী’’তি তস্মা উপসঙ্কমি. ঞাতঞ্ঞতৰেনাতি ঞাতেসু অভিঞ্ঞাতেসু পঞ্চৱগ্গিযত্থেৰেসু অঞ্ঞতৰেন. পতিট্ঠিতন্তি যথা তেন পতিট্ঠিতং. সচে এৱং পতিট্ঠিস্সতি, অথ পন অঞ্ঞদেৱ ৱক্খতি, তত্ৰ মযা কিং সক্কা কাতুন্তি ইদানেৱ পিট্ঠিং পৰিৱত্তেন্তো আহ. আকড্ঢেয্যাতি অত্তনো অভিমুখং কড্ঢেয্য. পৰিকড্ঢেয্যাতি পুৰতো পটিপণামেয্য. সম্পৰিকড্ঢেয্যাতি কালেন আকড্ঢেয্য, কালেন পৰিকড্ঢেয্য. সোণ্ডিকাকিলঞ্জন্তি সুৰাঘৰে পিট্ঠকিলঞ্জং. সোণ্ডিকাধুত্তোতি সুৰাধুত্তো. ৱালং কণ্ণে গহেত্ৱাতি সুৰাপৰিস্সাৱনত্থৱিকং ধোৱিতুকামো কসটনিধুননত্থং উভোসু কণ্ণেসু গহেত্ৱা. ওধুনেয্যাতি অধোমুখং কত্ৱা ধুনেয্য. নিদ্ধুনেয্যাতি উদ্ধংমুখং কত্ৱা ধুনেয্য. নিপ্ফোটেয্যাতি পুনপ্পুনং পপ্ফোটেয্য. সাণধোৱিকং নামাতি এত্থ মনুস্সা সাণসাটককৰণত্থং সাণৱাকে গহেত্ৱা মুট্ঠিং মুট্ঠিং বন্ধিত্ৱা উদকে পক্খিপন্তি. তে ততিযদিৱসে সুট্ঠু কিলিন্না হোন্তি. অথ মনুস্সা অম্বিলযাগুসুৰাদীনি আদায তত্থ গন্ত্ৱা সাণমুট্ঠিং গহেত্ৱা, দক্খিণতো ৱামতো সম্মুখা চাতি তীসু ফলকেসু সকিং দক্খিণফলকে, সকিং ৱামফলকে, সকিং সম্মুখফলকে পহৰন্তা অম্বিলযাগুসুৰাদীনি ভুঞ্জন্তা পিৱন্তা খাদন্তা ধোৱন্তি. মহন্তা কীড়া হোতি. ৰঞ্ঞো নাগো তং কীড়ং দিস্ৱা গম্ভীৰং উদকং অনুপৱিসিত্ৱা সোণ্ডায উদকং গহেত্ৱা সকিং কুম্ভে সকিং পিট্ঠিযং সকিং উভোসু পস্সেসু সকিং অন্তৰসত্থিযং পক্খিপন্তো কীড়িত্থ. তদুপাদায তং কীড়িতজাতং সাণধোৱিকং নাম ৱুচ্চতি, তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘সাণধোৱিকং নাম কীড়িতজাতং কীড়তী’’তি. কিং সো ভৱমানো সচ্চকো নিগণ্ঠপুত্তো, যো ভগৱতো ৱাদং আৰোপেস্সতীতি যো সচ্চকো নিগণ্ঠপুত্তো ভগৱতো ৱাদং আৰোপেস্সতি, সো কিং ভৱমানো কিং যক্খো ভৱমানো উদাহু ইন্দো, উদাহু ব্ৰহ্মা ভৱমানো ভগৱতো ৱাদং আৰোপেস্সতি? ন হি সক্কা পকতিমনুস্সেন ভগৱতো ৱাদং আৰোপেতুন্তি অযমেত্থ অধিপ্পাযো.
৩৫৫. তেন খো পন সমযেনাতি যস্মিং সমযে সচ্চকো আৰামং পাৱিসি, তস্মিং. কিস্মিং পন সমযে পাৱিসীতি? মহামজ্ঝন্হিকসমযে. কস্মা পন তস্মিং সমযে চঙ্কমন্তীতি? পণীতভোজনপচ্চযস্স থিনমিদ্ধস্স ৱিনোদনত্থং. দিৱাপধানিকা ৱা তে. তাদিসানঞ্হি পচ্ছাভত্তং চঙ্কমিত্ৱা ন্হত্ৱা সৰীৰং উতুং গণ্হাপেত্ৱা নিসজ্জ সমণধম্মং কৰোন্তানং চিত্তং একগ্গং হোতি. যেন তে ভিক্খূতি সো কিৰ কুহিং সমণো গোতমোতি পৰিৱেণতো পৰিৱেণং গন্ত্ৱা পুচ্ছিত্ৱা পৱিসিস্সামীতি ৱিলোকেন্তো অৰঞ্ঞে হত্থী ৱিয চঙ্কমে চঙ্কমমানে পংসুকূলিকভিক্খূ দিস্ৱা তেসং সন্তিকং অগমাসি. তং সন্ধায, ‘‘যেন তে ভিক্খূ’’তিআদি ৱুত্তং. কহং নু খো, ভোতি কতৰস্মিং আৱাসে ৱা মণ্ডপে ৱাতি অত্থো. এস, অগ্গিৱেস্সন, ভগৱাতি তদা কিৰ ভগৱা পচ্চূসকালে মহাকৰুণা সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা দসসহস্সচক্কৱাড়ে সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণজালং পত্থৰিত্ৱা বোধনেয্যসত্তং ওলোকেন্তো অদ্দস – ‘‘স্ৱে সচ্চকো নিগণ্ঠপুত্তো মহতিং লিচ্ছৱিপৰিসং গহেত্ৱা মম ৱাদং আৰোপেতুকামো আগমিস্সতী’’তি. তস্মা পাতোৱ সৰীৰপটিজগ্গনং কত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো ৱেসালিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো মহাপৰিসায নিসীদিতুং সুখট্ঠানে নিসীদিস্সামীতি গন্ধকুটিং অপৱিসিত্ৱা মহাৱনে অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে দিৱাৱিহাৰং নিসীদি. তে ভিক্খূ ভগৱতো ৱত্তং দস্সেত্ৱা আগতা, সচ্চকেন পুট্ঠা দূৰে নিসিন্নং ভগৱন্তং দস্সেন্তা, ‘‘এস অগ্গিৱেস্সন ভগৱা’’তি আহংসু.
মহতিযা লিচ্ছৱিপৰিসায সদ্ধিন্তি হেট্ঠা পঞ্চমত্তেহি লিচ্ছৱিসতেহি পৰিৱুতোতি ৱুত্তং. তে এতস্স অন্তেৱাসিকাযেৱ, অন্তোৱেসালিযং পন সচ্চকো পঞ্চমত্তানি লিচ্ছৱিৰাজসতানি গহেত্ৱা, ‘‘ৱাদত্থিকো ভগৱন্তং উপসঙ্কমন্তো’’তি সুত্ৱা দ্ৱিন্নং পণ্ডিতানং কথাসল্লাপং সোস্সামাতি যেভুয্যেন মনুস্সা নিক্খন্তা, এৱং সা পৰিসা মহতী অপৰিচ্ছিন্নগণনা অহোসি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. অঞ্জলিং পণামেত্ৱাতি এতে উভতোপক্খিকা, তে এৱং চিন্তেসুং – ‘‘সচে নো মিচ্ছাদিট্ঠিকা চোদেস্সন্তি, ‘কস্মা তুম্হে সমণং গোতমং ৱন্দিত্থা’তি, তেসং, ‘কিং অঞ্জলিমত্তকৰণেনপি ৱন্দিতং হোতী’তি ৱক্খাম. সচে নো সম্মাদিট্ঠিকা চোদেস্সন্তি, ‘কস্মা ভগৱন্তং ন ৱন্দিত্থা’তি, ‘কিং সীসেন ভূমিং পহৰন্তেনেৱ ৱন্দিতং হোতি, ননু অঞ্জলিকম্মম্পি ৱন্দনা এৱা’তি ৱক্খামা’’তি. নাম গোত্তন্তি, ভো গোতম, অহং অসুকস্স পুত্তো দত্তো নাম মিত্তো নাম ইধ আগতোতি ৱদন্তা নামং সাৱেন্তি নাম. ভো গোতম, অহং ৱাসিট্ঠো নাম কচ্চানো নাম ইধ আগতোতি ৱদন্তা গোত্তং সাৱেন্তি নাম. এতে কিৰ দলিদ্দা জিণ্ণকুলপুত্তা পৰিসমজ্ঝে নামগোত্তৱসেন পাকটা ভৱিস্সামাতি এৱং অকংসু. যে পন তুণ্হীভূতা নিসীদিংসু, তে কেৰাটিকা চেৱ অন্ধবালা চ. তত্থ কেৰাটিকা, ‘‘একং দ্ৱে কথাসল্লাপে কৰোন্তো ৱিস্সাসিকো হোতি, অথ ৱিস্সাসে সতি একং দ্ৱে ভিক্খা অদাতুং ন যুত্ত’’ন্তি ততো অত্তানং মোচেন্তা তুণ্হী নিসীদন্তি. অন্ধবালা অঞ্ঞাণতাযেৱ অৱক্খিত্তমত্তিকাপিণ্ডো ৱিয যত্থ কত্থচি তুণ্হীভূতা নিসীদন্তি.
৩৫৬. কিঞ্চিদেৱ দেসন্তি কঞ্চি ওকাসং কিঞ্চি কাৰণং, অথস্স ভগৱা পঞ্হপুচ্ছনে উস্সাহং জনেন্তো আহ – পুচ্ছ, অগ্গিৱেস্সন, যদাকঙ্খসীতি. তস্সত্থো – ‘‘পুচ্ছ যদি আকঙ্খসি, ন মে পঞ্হৱিস্সজ্জনে ভাৰো অত্থি’’. অথ ৱা ‘‘পুচ্ছ যং আকঙ্খসি, সব্বং তে ৱিস্সজ্জেস্সামী’’তি সব্বঞ্ঞুপৱাৰণং পৱাৰেসি অসাধাৰণং পচ্চেকবুদ্ধঅগ্গসাৱমহাসাৱকেহি. তে হি যদাকঙ্খসীতি ন ৱদন্তি, সুত্ৱা ৱেদিস্সামাতি ৱদন্তি. বুদ্ধা পন ‘‘পুচ্ছাৱুসো, যদাকঙ্খসী’’তি (সং. নি. ১.২৩৭) ৱা, ‘‘পুচ্ছ, মহাৰাজ, যদাকঙ্খসী’’তি (দী. নি. ১.১৬২) ৱা,
‘‘পুচ্ছ ৱাসৱ মং পঞ্হং, যং কিঞ্চি মনসিচ্ছসি;
তস্স তস্সেৱ পঞ্হস্স, অহং অন্তং কৰোমি তে’’ ইতি. (দী. নি. ২.৩৫৬) ৱা,
‘‘তেন হি ত্ৱং, ভিক্খু, সকে আসনে নিসীদিত্ৱা পুচ্ছ যদাকঙ্খসী’’তি (ম. নি. ৩.৮৫) ৱা,
‘‘বাৱৰিস্স চ তুয্হং ৱা, সব্বেসং সব্বসংসযং;
কতাৱকাসা পুচ্ছৱ্হো, যং কিঞ্চি মনসিচ্ছথা’’তি. (সু. নি. ১০৩৬) ৱা,
‘‘পুচ্ছ মং সভিয পঞ্হং, যং কিঞ্চি মনসিচ্ছসি;
তস্স তস্সেৱ পঞ্হস্স, অহং অন্তং কৰোমি তে’’ ইতি. (সু. নি. ৫১৭) ৱা –
তেসং তেসং যক্খনৰিন্দদেৱসমণব্ৰাহ্মণপৰিব্বাজকানং সব্বঞ্ঞুপৱাৰণং পৱাৰেন্তি. অনচ্ছৰিযঞ্চেতং, যং ভগৱা বুদ্ধভূমিং পত্ৱা এতং পৱাৰণং পৱাৰেয্য. যো বোধিসত্তভূমিযং পদেসঞাণেপি ঠিতো
‘‘কোণ্ডঞ্ঞ পঞ্হানি ৱিযাকৰোহি,
যাচন্তি তং ইসযো সাধুৰূপা;
কোণ্ডঞ্ঞ এসো মনুজেসু ধম্মো,
যং ৱুদ্ধমাগচ্ছতি এস ভাৰো’’তি. (জা. ২.১৭.৬০) –
এৱং সক্কাদীনং অত্থায ইসীহি যাচিতো
‘‘কতাৱকাসা পুচ্ছন্তু ভোন্তো,
যং কিঞ্চি পঞ্হং মনসাভিপত্থিতং;
অহঞ্হি তং তং ৱো ৱিযাকৰিস্সং,
ঞত্ৱা সযং লোকমিমং পৰঞ্চা’’তি. (জা. ২.১৭.৬১);
এৱং সৰভঙ্গকালে, সম্ভৱজাতকে চ সকলজম্বুদীপং তিক্খত্তুং ৱিচৰিত্ৱা পঞ্হানং অন্তকৰং অদিস্ৱা সুচিৰতেন ব্ৰাহ্মণেন পঞ্হং পুট্ঠো ওকাসে কাৰিতে, জাতিযা সত্তৱস্সো ৰথিকাযং পংসুং কীড়ন্তো পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা অন্তৰৱীথিযং নিসিন্নোৱ –
‘‘তগ্ঘ তে অহমক্খিস্সং, যথাপি কুসলো তথা;
ৰাজা চ খো তং জানাতি, যদি কাহতি ৱা ন ৱা’’তি. (জা. ১.১৬.১৭২) –
সব্বঞ্ঞুপৱাৰণং পৱাৰেসি.
এৱং ভগৱতা সব্বঞ্ঞুপৱাৰণায পৱাৰিতায অত্তমনো পঞ্হং পুচ্ছন্তো, ‘‘কথং পন, ভো গোতমা’’তিআদিমাহ.
অথস্স ভগৱা, ‘‘পস্সথ, ভো, অঞ্ঞং সাৱকেন কথিতং, অঞ্ঞং সত্থা কথেতি, ননু মযা পটিকচ্চেৱ ৱুত্তং, ‘সচে তথা পতিট্ঠিস্সতি, যথাস্স সাৱকেন পতিট্ঠিতং, এৱাহং ৱাদং আৰোপেস্সামী’তি. অযং পন অঞ্ঞমেৱ কথেতি, তত্থ কিং মযা সক্কা কাতু’’ন্তি এৱং নিগণ্ঠস্স ৱচনোকাসো মা হোতূতি হেট্ঠা অস্সজিত্থেৰেন কথিতনিযামেনেৱ কথেন্তো, এৱং খো অহং, অগ্গিৱেস্সনাতিআদিমাহ. উপমা মং, ভো গোতম, পটিভাতীতি, ভো গোতম, ময্হং একা উপমা উপট্ঠাতি, আহৰামি তং উপমন্তি ৱদতি. পটিভাতু তং, অগ্গিৱেস্সনাতি উপট্ঠাতু তে, অগ্গিৱেস্সন, আহৰ তং উপমং ৱিসত্থোতি ভগৱা অৱোচ. বলকৰণীযাতি বাহুবলেন কত্তব্বা কসিৱাণিজ্জাদিকা কম্মন্তা. ৰূপত্তাযং পুৰিসপুগ্গলোতি ৰূপং অত্তা অস্সাতি ৰূপত্তা, ৰূপং অত্তাতি গহেত্ৱা ঠিতপুগ্গলং দীপেতি. ৰূপে পতিট্ঠাযাতি তস্মিং অত্তাতি গহিতৰূপে পতিট্ঠহিত্ৱা. পুঞ্ঞং ৱা অপুঞ্ঞং ৱা পসৱতীতি কুসলং ৱা অকুসলং ৱা পটিলভতি. ৱেদনত্তাদীসুপি এসেৱ নযো. ইমিনা কিং দীপেতি? ইমে পঞ্চক্খন্ধা ইমেসং সত্তানং পথৱী ৱিয পতিট্ঠা, তে ইমেসু পঞ্চসু খন্ধেসু পতিট্ঠায কুসলাকুসলকম্মং নাম আযূহন্তি. তুম্হে এৱৰূপং ৱিজ্জমানমেৱ অত্তানং পটিসেধেন্তো পঞ্চক্খন্ধা অনত্তাতি দীপেথাতি অতিৱিয সকাৰণং কত্ৱা উপমং আহৰি. ইমিনা চ নিগণ্ঠেন আহটওপম্মং নিযতমেৱ, সব্বঞ্ঞুবুদ্ধতো অঞ্ঞো তস্স কথং ছিন্দিত্ৱা ৱাদে দোসং দাতুং সমত্থো নাম নত্থি. দুৱিধা হি পুগ্গলা বুদ্ধৱেনেয্যা চ সাৱকৱেনেয্যা চ. সাৱকৱেনেয্যে সাৱকাপি ৱিনেন্তি বুদ্ধাপি. বুদ্ধৱেনেয্যে পন সাৱকা ৱিনেতুং ন সক্কোন্তি, বুদ্ধাৱ ৱিনেন্তি. অযম্পি নিগণ্ঠো বুদ্ধৱেনেয্যো, তস্মা এতস্স ৱাদং ছিন্দিত্ৱা অঞ্ঞো দোসং দাতুং সমত্থো নাম নত্থি. তেনস্স ভগৱা সযমেৱ ৱাদে দোসদস্সনত্থং ননু ত্ৱং, অগ্গিৱেস্সনাতিআদিমাহ.
অথ নিগণ্ঠো চিন্তেসি – ‘‘অতিৱিয সমণো গোতমো মম ৱাদং পতিট্ঠপেতি, সচে উপৰি কোচি দোসো ভৱিস্সতি, মমং এককংযেৱ নিগ্গণ্হিস্সতি. হন্দাহং ইমং ৱাদং মহাজনস্সাপি মত্থকে পক্খিপামী’’তি, তস্মা এৱমাহ – অহম্পি, ভো গোতম, এৱং ৱদামি ৰূপং মে অত্তা…পে… ৱিঞ্ঞাণং মে অত্তাতি, অযঞ্চ মহতী জনতাতি. ভগৱা পন নিগণ্ঠতো সতগুণেনপি সহস্সগুণেনপি সতসহস্সগুণেনপি ৱাদীৱৰতৰো, তস্মা চিন্তেসি – ‘‘অযং নিগণ্ঠো অত্তানং মোচেত্ৱা মহাজনস্স মত্থকে ৱাদং পক্খিপতি, নাস্স অত্তানং মোচেতুং দস্সামি, মহাজনতো নিৱত্তেত্ৱা এককংযেৱ নং নিগ্গণ্হিস্সামী’’তি. অথ নং কিঞ্হি তে, অগ্গিৱেস্সনাতিআদিমাহ. তস্সত্থো – নাযং জনতা মম ৱাদং আৰোপেতুং আগতা, ত্ৱংযেৱ সকলং ৱেসালিং সংৱট্টিত্ৱা মম ৱাদং আৰোপেতুং আগতো, তস্মা ত্ৱং সকমেৱ ৱাদং নিৱেঠেহি, মা মহাজনস্স মত্থকে পক্খিপসীতি. সো পটিজানন্তো অহঞ্হি, ভো গোতমাতিআদিমাহ.
৩৫৭. ইতি ভগৱা নিগণ্ঠস্স ৱাদং পতিট্ঠপেত্ৱা, তেন হি, অগ্গিৱেস্সনাতি পুচ্ছং আৰভি. তত্থ তেন হীতি কাৰণত্থে নিপাতো. যস্মা ত্ৱং পঞ্চক্খন্ধে অত্ততো পটিজানাসি, তস্মাতি অত্থো. সকস্মিং ৱিজিতেতি অত্তনো ৰট্ঠে. ঘাতেতাযং ৱা ঘাতেতুন্তি ঘাতাৰহং ঘাতেতব্বযুত্তকং ঘাতেতুং. জাপেতাযং ৱা জাপেতুন্তি ধনজানিৰহং জাপেতব্বযুত্তং জাপেতুং জিণ্ণধনং কাতুং. পব্বাজেতাযং ৱা পব্বাজেতুন্তি সকৰট্ঠতো পব্বাজনাৰহং পব্বাজেতুং, নীহৰিতুং. ৱত্তিতুঞ্চ অৰহতীতি ৱত্ততি চেৱ ৱত্তিতুঞ্চ অৰহতি. ৱত্তিতুং যুত্তোতি দীপেতি. ইতি নিগণ্ঠো অত্তনো ৱাদভেদনত্থং আহটকাৰণমেৱ অত্তনো মাৰণত্থায আৱুধং তিখিণং কৰোন্তো ৱিয ৱিসেসেত্ৱা দীপেতি, যথা তং বালো. এৱং মে ৰূপং হোতূতি মম ৰূপং এৱংৱিধং হোতু, পাসাদিকং অভিৰূপং অলঙ্কতপ্পটিযত্তং সুৱণ্ণতোৰণং ৱিয সুসজ্জিতচিত্তপটো ৱিয চ মনাপদস্সনন্তি. এৱং মে ৰূপং মা অহোসীতি মম ৰূপং এৱংৱিধং মা হোতু, দুব্বণ্ণং দুস্সণ্ঠিতং ৱলিতপলিতং তিলকসমাকিণ্ণন্তি.
তুণ্হী অহোসীতি নিগণ্ঠো ইমস্মিং ঠানে ৱিৰদ্ধভাৱং ঞত্ৱা, ‘‘সমণো গোতমো মম ৱাদং ভিন্দনত্থায কাৰণং আহৰি, অহং বালতায তমেৱ ৱিসেসেত্ৱা দীপেসিং, ইদানি নট্ঠোম্হি, সচে ৱত্ততীতি ৱক্খামি, ইমে ৰাজানো উট্ঠহিত্ৱা, ‘অগ্গিৱেস্সন, ত্ৱং মম ৰূপে ৱসো ৱত্ততীতি ৱদসি, যদি তে ৰূপে ৱসো ৱত্ততি, কস্মা ত্ৱং যথা ইমে লিচ্ছৱিৰাজানো তাৱতিংসদেৱসদিসেহি অত্তভাৱেহি ৱিৰোচন্তি অভিৰূপা পাসাদিকা, এৱং ন ৱিৰোচসী’তি. সচে ন ৱত্ততীতি ৱক্খামি, সমণো গোতমো উট্ঠহিত্ৱা, ‘অগ্গিৱেস্সন, ত্ৱং পুব্বে ৱত্ততি মে ৰূপস্মিং ৱসোতি ৱত্ৱা ইদানি পটিক্খিপসী’তি ৱাদং আৰোপেস্সতি. ইতি ৱত্ততীতি ৱুত্তেপি একো দোসো, ন ৱত্ততীতি ৱুত্তেপি একো দোসো’’তি তুণ্হী অহোসি. দুতিযম্পি ভগৱা পুচ্ছি, দুতিযম্পি তুণ্হী অহোসি. যস্মা পন যাৱততিযং ভগৱতা পুচ্ছিতে অব্যাকৰোন্তস্স সত্তধা মুদ্ধা ফলতি, বুদ্ধা চ নাম সত্তানংযেৱ অত্থায কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি পাৰমীনং পূৰিতত্তা সত্তেসু বলৱঅনুদ্দযা হোন্তি. তস্মা যাৱততিযং অপুচ্ছিত্ৱা অথ খো ভগৱা সচ্চকং নিগণ্ঠপুত্তং এতদৱোচ – এতং ‘‘ব্যাকৰোহী দানী’’তিআদিৱচনং অৱোচ.
তত্থ সহধম্মিকন্তি সহেতুকং সকাৰণং. ৱজিৰং পাণিম্হি অস্সাতি ৱজিৰপাণি. যক্খোতি ন যো ৱা সো ৱা যক্খো, সক্কো দেৱৰাজাতি ৱেদিতব্বো. আদিত্তন্তি অগ্গিৱণ্ণং. সম্পজ্জলিতন্তি সুট্ঠু পজ্জলিতং. সজোতিভূতন্তি সমন্ততো জোতিভূতং, একগ্গিজালভূতন্তি অত্থো. ঠিতো হোতীতি মহন্তং সীসং, কন্দলমকুলসদিসা দাঠা, ভযানকানি অক্খিনাসাদীনীতি এৱং ৱিৰূপৰূপং মাপেত্ৱা ঠিতো. কস্মা পনেস আগতোতি? দিট্ঠিৱিস্সজ্জাপনত্থং. অপিচ, ‘‘অহঞ্চেৱ খো পন ধম্মং দেসেয্যং, পৰে চ মে ন আজানেয্যু’’ন্তি এৱং ধম্মদেসনায অপ্পোস্সুক্কভাৱং আপন্নে ভগৱতি সক্কো মহাব্ৰহ্মুনা সদ্ধিং আগন্ত্ৱা, ‘‘ভগৱা ধম্মং দেসেথ, তুম্হাকং আণায অৱত্তমানে মযং ৱত্তাপেস্সাম, তুম্হাকং ধম্মচক্কং হোতু, অম্হাকং আণাচক্ক’’ন্তি পটিঞ্ঞমকাসি. তস্মা ‘‘অজ্জ সচ্চকং তাসেত্ৱা পঞ্হং ৱিস্সজ্জাপেস্সামী’’তি আগতো.
ভগৱা চেৱ পস্সতি, সচ্চকো চ নিগণ্ঠপুত্তোতি যদি হি তং অঞ্ঞেপি পস্সেয্যুং. তং কাৰণং অগৰু অস্স, ‘‘সমণো গোতমো সচ্চকং অত্তনো ৱাদে অনোতৰন্তং ঞত্ৱা যক্খং আৱাহেত্ৱা দস্সেসি, ততো সচ্চকো ভযেন কথেসী’’তি ৱদেয্যুং. তস্মা ভগৱা চেৱ পস্সতি সচ্চকো চ. তস্স তং দিস্ৱাৱ সকলসৰীৰতো সেদা মুচ্চিংসু, অন্তোকুচ্ছি ৱিপৰিৱত্তমানা মহাৰৱং ৰৱি. সো ‘‘অঞ্ঞেপি নু খো পস্সন্তী’’তি ওলোকেন্তো কস্সচি লোমহংসমত্তম্পি ন অদ্দস. ততো – ‘‘ইদং ভযং মমেৱ উপ্পন্নং. সচাহং যক্খোতি ৱক্খামি, ‘কিং তুয্হমেৱ অক্খীনি অত্থি, ত্ৱমেৱ যক্খং পস্সসি, পঠমং যক্খং অদিস্ৱা সমণেন গোতমেন ৱাদসঙ্ঘাটে খিত্তোৱ যক্খং পস্সসী’তি ৱদেয্যু’’ন্তি চিন্তেত্ৱা – ‘‘ন দানি মে ইধ অঞ্ঞং পটিসৰণং অত্থি, অঞ্ঞত্ৰ সমণা গোতমা’’তি মঞ্ঞমানো, অথ খো সচ্চকো নিগণ্ঠপুত্তো…পে… ভগৱন্তং এতদৱোচ. তাণং গৱেসীতি তাণন্তি গৱেসমানো. লেণং গৱেসীতি লেণন্তি গৱেসমানো. সৰণং গৱেসীতি সৰণন্তি গৱেসমানো. এত্থ চ তাযতি ৰক্খতীতি তাণং. নিলীযন্তি এত্থাতি লেণং. সৰতীতি সৰণং, ভযং হিংসতি ৱিদ্ধংসেতীতি অত্থো.
৩৫৮. মনসি কৰিত্ৱাতি মনম্হি কত্ৱা পচ্চৱেক্খিত্ৱা উপধাৰেত্ৱা. এৱং মে ৱেদনা হোতূতি কুসলাৱ হোতু, সুখাৱ হোতু. এৱং মে সঞ্ঞা হোতূতি কুসলাৱ হোতু, সুখাৱ হোতু, সোমনস্সসম্পযুত্তাৱ হোতূতি. সঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণেসুপি এসেৱ নযো. মা অহোসীতি এত্থ পন ৱুত্তৱিপৰিযাযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. কল্লং নূতি যুত্তং নু. সমনুপস্সিতুন্তি ‘‘এতং মম এসোহমস্মি এসো মে অত্তা’’তি এৱং তণ্হামানদিট্ঠিৱসেন পস্সিতুং. নো হিদং, ভো গোতমাতি ন যুত্তমেতং, ভো গোতম. ইতি ভগৱা যথা নাম ছেকো অহিতুণ্ডিকো সপ্পদট্ঠৱিসং তেনেৱ সপ্পেন পুন ডংসাপেত্ৱা উব্বাহেয্য, এৱং তস্সংযেৱ পৰিসতি সচ্চকং নিগণ্ঠপুত্তং তেনেৱ মুখেন পঞ্চক্খন্ধা অনিচ্চা দুক্খা অনত্তাতি ৱদাপেসি. দুক্খং অল্লীনোতি ইমং পঞ্চক্খন্ধদুক্খং তণ্হাদিট্ঠীহি অল্লীনো. উপগতো অজ্ঝোসিতোতিপি তণ্হাদিট্ঠিৱসেনেৱ ৱেদিতব্বো. দুক্খং এতং মমাতিআদীসু পঞ্চক্খন্ধদুক্খং তণ্হামানদিট্ঠিৱসেন সমনুপস্সতীতি অত্থো. পৰিজানেয্যাতি অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি তীৰণপৰিঞ্ঞায পৰিতো জানেয্য. পৰিক্খেপেত্ৱাতি খযং ৱযং অনুপ্পাদং উপনেত্ৱা.
৩৫৯. নৱন্তি তৰুণং. অকুক্কুকজাতন্তি পুপ্ফগ্গহণকালে অন্তো অঙ্গুট্ঠপ্পমাণো একো ঘনদণ্ডকো নিব্বত্ততি, তেন ৱিৰহিতন্তি অত্থো. ৰিত্তোতি সুঞ্ঞো অন্তোসাৰৱিৰহিতো. ৰিত্তত্তাৱ তুচ্ছো. অপৰদ্ধোতি পৰাজিতো. ভাসিতা খো পন তেতি ইদং ভগৱা তস্স মুখৰভাৱং পকাসেত্ৱা নিগ্গণ্হন্তো আহ. সো কিৰ পুব্বে পূৰণাদযো ছ সত্থাৰো উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছতি. তে ৱিস্সজ্জেতুং ন সক্কোন্তি. অথ নেসং পৰিসমজ্ঝে মহন্তং ৱিপ্পকাৰং আৰোপেত্ৱা উট্ঠায জযং পৱেদেন্তো গচ্ছতি. সো সম্মাসম্বুদ্ধম্পি তথেৱ ৱিহেঠেস্সামীতি সঞ্ঞায উপসঙ্কমিত্ৱা –
‘‘অম্ভো কো নাম যং ৰুক্খো, সিন্নপত্তো সকণ্টকো;
যত্থ একপ্পহাৰেন, উত্তমঙ্গং ৱিভিজ্জিত’’ন্তি.
অযং খদিৰং আহচ্চ অসাৰকৰুক্খপৰিচিতো মুদুতুণ্ডসকুণো ৱিয সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণসাৰং আহচ্চ ঞাণতুণ্ডভেদং পত্তো সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স থদ্ধভাৱং অঞ্ঞাসি. তদস্স পৰিসমজ্ঝে পকাসেন্তো ভাসিতা খো পন তেতিআদিমাহ. নত্থি এতৰহীতি উপাদিন্নকসৰীৰে সেদো নাম নত্থীতি ন ৱত্তব্বং, এতৰহি পন নত্থীতি ৱদতি. সুৱণ্ণৱণ্ণং কাযং ৱিৱৰীতি ন সব্বং কাযং ৱিৱৰি. বুদ্ধা নাম গণ্ঠিকং পটিমুঞ্চিত্ৱা পটিচ্ছন্নসৰীৰা পৰিসতি ধম্মং দেসেন্তি. অথ ভগৱা গলৱাটকসম্মুখট্ঠানে চীৱৰং গহেত্ৱা চতুৰঙ্গুলমত্তং ওতাৰেসি. ওতাৰিতমত্তে পন তস্মিং সুৱণ্ণৱণ্ণা ৰস্মিযো পুঞ্জপুঞ্জা হুত্ৱা সুৱণ্ণঘটতো ৰত্তসুৱণ্ণৰসধাৰা ৱিয, ৰত্তৱণ্ণৱলাহকতো ৱিজ্জুলতা ৱিয চ নিক্খমিত্ৱা সুৱণ্ণমুৰজসদিসং মহাখন্ধং উত্তমসিৰং পদক্খিণং কুৰুমানা আকাসে পক্খন্দিংসু. কস্মা পন ভগৱা এৱমকাসীতি? মহাজনস্স কঙ্খাৱিনোদনত্থং. মহাজনো হি সমণো গোতমো ময্হং সেদো নত্থীতি ৱদতি, সচ্চকস্স তাৱ নিগণ্ঠপুত্তস্স যন্তাৰুড়্হস্স ৱিয সেদা পগ্ঘৰন্তি. সমণো পন গোতমো ঘনদুপট্টচীৱৰং পাৰুপিত্ৱা নিসিন্নো, অন্তো সেদস্স অত্থিতা ৱা নত্থিতা ৱা কথং সক্কা ঞাতুন্তি কঙ্খং কৰেয্য, তস্স কঙ্খাৱিনোদনত্থং এৱমকাসি. মঙ্কুভূতোতি নিত্তেজভূতো. পত্তক্খন্ধোতি পতিতক্খন্ধো. অপ্পটিভানোতি উত্তৰি অপ্পস্সন্তো. নিসীদীতি পাদঙ্গুট্ঠকেন ভূমিং কসমানো নিসীদি.
৩৬০. দুম্মুখোতি ন ৱিৰূপমুখো, অভিৰূপো হি সো পাসাদিকো. নামং পনস্স এতং. অভব্বো তং পোক্খৰণিং পুন ওতৰিতুন্তি সব্বেসং অড়ানং ভগ্গত্তা পচ্ছিন্নগমনো ওতৰিতুং অভব্বো, তত্থেৱ কাককুললাদীনং ভত্তং হোতীতি দস্সেতি. ৱিসূকাযিকানীতি দিট্ঠিৱিসূকানি. ৱিসেৱিতানীতি দিট্ঠিসঞ্চৰিতানি. ৱিপ্ফন্দিতানীতি দিট্ঠিৱিপ্ফন্দিতানি. যদিদং ৱাদাধিপ্পাযোতি এত্থ যদিদন্তি নিপাতমত্তং; ৱাদাধিপ্পাযো হুত্ৱা ৱাদং আৰোপেস্সামীতি অজ্ঝাসযেন উপসঙ্কমিতুং অভব্বো; ধম্মস্সৱনায পন উপসঙ্কমেয্যাতি দস্সেতি. দুম্মুখং লিচ্ছৱিপুত্তং এতদৱোচাতি কস্মা অৱোচ? দুম্মুখস্স কিৰস্স উপমাহৰণকালে সেস লিচ্ছৱিকুমাৰাপি চিন্তেসুং – ‘‘ইমিনা নিগণ্ঠেন অম্হাকং সিপ্পুগ্গহণট্ঠানে চিৰং অৱমানো কতো, অযং দানি অমিত্তস্স পিট্ঠিং পস্সিতুং কালো. মযম্পি একেকং উপমং আহৰিত্ৱা পাণিপ্পহাৰেন পতিতং মুগ্গৰেন পোথেন্তো ৱিয তথা নং কৰিস্সাম, যথা ন পুন পৰিসমজ্ঝে সীসং উক্খিপিতুং সক্খিস্সতী’’তি, তে ওপম্মানি কৰিত্ৱা দুম্মুখস্স কথাপৰিযোসানং আগমযমানা নিসীদিংসু. সচ্চকো তেসং অধিপ্পাযং ঞত্ৱা, ইমে সব্বেৱ গীৱং উক্খিপিত্ৱা ওট্ঠেহি চলমানেহি ঠিতা; সচে পচ্চেকা উপমা হৰিতুং লভিস্সন্তি, পুন মযা পৰিসমজ্ঝে সীসং উক্খিপিতুং ন সক্কা ভৱিস্সতি, হন্দাহং দুম্মুখং অপসাদেত্ৱা যথা অঞ্ঞস্স ওকাসো ন হোতি, এৱং কথাৱাৰং পচ্ছিন্দিত্ৱা সমণং গোতমং পঞ্হং পুচ্ছিস্সামীতি তস্মা এতদৱোচ. তত্থ আগমেহীতি তিট্ঠ, মা পুন ভণাহীতি অত্থো.
৩৬১. তিট্ঠতেসা, ভো গোতমাতি, ভো গোতম, এসা অম্হাকঞ্চেৱ অঞ্ঞেসঞ্চ পুথুসমণব্ৰাহ্মণানং ৱাচা তিট্ঠতু. ৱিলাপং ৱিলপিতং মঞ্ঞেতি এতঞ্হি ৱচনং ৱিলপিতং ৱিয হোতি, ৱিপ্পলপিতমত্তং হোতীতি অত্থো. অথ ৱা তিট্ঠতেসাতি এত্থ কথাতি আহৰিত্ৱা ৱত্তব্বা. ৱাচাৱিলাপং ৱিলপিতং মঞ্ঞেতি এত্থ পনিদং ৱাচানিচ্ছাৰণং ৱিলপিতমত্তং মঞ্ঞে হোতীতি অত্থো.
ইদানি পঞ্হং পুচ্ছন্তো কিত্তাৱতাতিআদিমাহ. তত্থ ৱেসাৰজ্জপত্তোতি ঞাণপত্তো. অপৰপ্পচ্চযোতি অপৰপ্পত্তিযো. অথস্স ভগৱা পঞ্হং ৱিস্সজ্জেন্তো ইধ, অগ্গিৱেস্সনাতিআদিমাহ, তং উত্তানত্থমেৱ. যস্মা পনেত্থ পস্সতীতি ৱুত্তত্তা সেক্খভূমি দস্সিতা. তস্মা উত্তৰি অসেক্খভূমিং পুচ্ছন্তো দুতিযং পঞ্হং পুচ্ছি, তম্পিস্স ভগৱা ব্যাকাসি. তত্থ দস্সনানুত্তৰিযেনাতিআদীসু দস্সনানুত্তৰিযন্তি লোকিযলোকুত্তৰা পঞ্ঞা. পটিপদানুত্তৰিযন্তি লোকিযলোকুত্তৰা পটিপদা. ৱিমুত্তানুত্তৰিযন্তি লোকিযলোকুত্তৰা ৱিমুত্তি. সুদ্ধলোকুত্তৰমেৱ ৱা গহেত্ৱা দস্সনানুত্তৰিযন্তি অৰহত্তমগ্গসম্মাদিট্ঠি. পটিপদানুত্তৰিযন্তি সেসানি মগ্গঙ্গানি. ৱিমুত্তানুত্তৰিযন্তি অগ্গফলৱিমুত্তি. খীণাসৱস্স ৱা নিব্বানদস্সনং দস্সনানুত্তৰিযং নাম. মগ্গঙ্গানি পটিপদানুত্তৰিযং. অগ্গফলং ৱিমুত্তানুত্তৰিযন্তি ৱেদিতব্বং. বুদ্ধো সো ভগৱাতি সো ভগৱা সযম্পি চত্তাৰি সচ্চানি বুদ্ধো. বোধাযাতি পৰেসম্পি চতুসচ্চবোধায ধম্মং দেসেতি. দন্তোতিআদীসু দন্তোতি নিব্বিসেৱনো. দমথাযাতি নিব্বিসেৱনত্থায. সন্তোতি সব্বকিলেসৱূপসমেন সন্তো. সমথাযাতি কিলেসৱূপসমায. তিণ্ণোতি চতুৰোঘতিণ্ণো. তৰণাযাতি চতুৰোঘতৰণায. পৰিনিব্বুতোতি কিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বুতো. পৰিনিব্বানাযাতি কিলেসপৰিনিব্বানত্থায.
৩৬২. ধংসীতি গুণধংসকা. পগব্বাতি ৱাচাপাগব্বিযেন সমন্নাগতা. আসাদেতব্বন্তি ঘট্টেতব্বং. আসজ্জাতি ঘট্টেত্ৱা. নত্ৱেৱ ভৱন্তং গোতমন্তি ভৱন্তং গোতমং আসজ্জ কস্সচি অত্তনো ৱাদং অনুপহতং সকলং আদায পক্কমিতুং থামো নত্থীতি দস্সেতি. ন হি ভগৱা হত্থিআদযো ৱিয কস্সচি জীৱিতন্তৰাযং কৰোতি. অযং পন নিগণ্ঠো ইমা তিস্সো উপমা ন ভগৱতো উক্কংসনত্থং আহৰি, অত্তুক্কংসনত্থমেৱ আহৰি. যথা হি ৰাজা কঞ্চি পচ্চত্থিকং ঘাতেত্ৱা এৱং নাম সূৰো এৱং থামসম্পন্নো পুৰিসো ভৱিস্সতীতি পচ্চত্থিকং থোমেন্তোপি অত্তানমেৱ থোমেতি. এৱমেৱ সোপি সিযা হি, ভো গোতম, হত্থিং পভিন্নন্তিআদীহি ভগৱন্তং উক্কংসেন্তোপি মযমেৱ সূৰা মযং পণ্ডিতা মযং বহুস্সুতাযেৱ এৱং পভিন্নহত্থিং ৱিয, জলিতঅগ্গিক্খন্ধং ৱিয, ফণকতআসীৱিসং ৱিয চ ৱাদত্থিকা সম্মাসম্বুদ্ধং উপসঙ্কমিম্হাতি অত্তানংযেৱ উক্কংসেতি. এৱং অত্তানং উক্কংসেত্ৱা ভগৱন্তং নিমন্তযমানো অধিৱাসেতু মেতিআদিমাহ. তত্থ অধিৱাসেতূতি সম্পটিচ্ছতু. স্ৱাতনাযাতি যং মে তুম্হেসু কাৰং কৰোতো স্ৱে ভৱিস্সতি পুঞ্ঞঞ্চ পীতিপামোজ্জঞ্চ, তদত্থায. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেনাতি ভগৱা কাযঙ্গং ৱা ৱাচঙ্গং ৱা অচোপেত্ৱা অব্ভন্তৰেযেৱ খন্তিং ধাৰেন্তো তুণ্হীভাৱেন অধিৱাসেসি. সচ্চকস্স অনুগ্গহকৰণত্থং মনসাৱ সম্পটিচ্ছীতি ৱুত্তং হোতি.
৩৬৩. যমস্স পতিৰূপং মঞ্ঞেয্যাথাতি তে কিৰ লিচ্ছৱী তস্স পঞ্চথালিপাকসতানি নিচ্চভত্তং আহৰন্তি. তদেৱ সন্ধায এস স্ৱে তুম্হে যং অস্স সমণস্স গোতমস্স পতিৰূপং কপ্পিযন্তি মঞ্ঞেয্যাথ, তং আহৰেয্যাথ; সমণস্স হি গোতমস্স তুম্হে পৰিচাৰকা কপ্পিযাকপ্পিযং যুত্তাযুত্তং জানাথাতি ৱদতি. ভত্তাভিহাৰং অভিহৰিংসূতি অভিহৰিতব্বং ভত্তং অভিহৰিংসু. পণীতেনাতি উত্তমেন. সহত্থাতি সহত্থেন. সন্তপ্পেত্ৱাতি সুট্ঠু তপ্পেত্ৱা, পৰিপুণ্ণং সুহিতং যাৱদত্থং কত্ৱা. সম্পৱাৰেত্ৱাতি সুট্ঠু পৱাৰেত্ৱা, অলং অলন্তি হত্থসঞ্ঞায পটিক্খিপাপেত্ৱা. ভুত্তাৱিন্তি ভুত্তৱন্তং. ওনীতপত্তপাণিন্তি পত্ততো ওনীতপাণিং, অপনীতহত্থন্তি ৱুত্তং হোতি. ‘‘ওনিত্তপত্তপাণি’’ন্তিপি পাঠো, তস্সত্থো, ওনিত্তং নানাভূতং পত্তং পাণিতো অস্সাতি ওনিত্তপত্তপাণী. তং ওনিত্তপত্তপাণিং, হত্থে চ পত্তঞ্চ ধোৱিত্ৱা একমন্তে পত্তং নিক্খিপিত্ৱা নিসিন্নন্তি অত্থো. একমন্তং নিসীদীতি ভগৱন্তং এৱংভূতং ঞত্ৱা একস্মিং ওকাসে নিসীদীতি অত্থো. পুঞ্ঞঞ্চাতি যং ইমস্মিং দানে পুঞ্ঞং, আযতিং ৱিপাকক্খন্ধাতি অত্থো. পুঞ্ঞমহীতি ৱিপাকক্খন্ধানংযেৱ পৰিৱাৰো. তং দাযকানং সুখায হোতূতি তং ইমেসং লিচ্ছৱীনং সুখত্থায হোতু. ইদং কিৰ সো অহং পব্বজিতো নাম, পব্বজিতেন চ ন যুত্তং অত্তনো দানং নিয্যাতেতুন্তি তেসং নিয্যাতেন্তো এৱমাহ. অথ ভগৱা যস্মা লিচ্ছৱীহি সচ্চকস্স দিন্নং, ন ভগৱতো. সচ্চকেন পন ভগৱতো দিন্নং, তস্মা তমত্থং দীপেন্তো যং খো, অগ্গিৱেস্সনাতিআদিমাহ. ইতি ভগৱা নিগণ্ঠস্স মতেন ৱিনাযেৱ অত্তনো দিন্নং দক্খিণং নিগণ্ঠস্স নিয্যাতেসি, সা চস্স অনাগতে ৱাসনা ভৱিস্সতীতি.