৫. চূড়সচ্চকসুত্তৱণ্ণনা
৩৫৩. এৱং মে সুতন্তি চূড়সচ্চকসুত্তং. তত্থ মহাৱনে কূটাগাৰসালাযন্তি মহাৱনং নাম সযংজাতং অৰোপিমং সপৰিচ্ছেদং মহন্তং ৱনং. কপিলৱত্থুসামন্তা পন মহাৱনং হিমৱন্তেন সহ একাবদ্ধং অপৰিচ্ছেদং হুত্ৱা মহাসমুদ্দং আহচ্চ ঠিতং. ইদং তাদিসং ন হোতি. সপৰিচ্ছেদং মহন্তং ৱনন্তি মহাৱনং. কূটাগাৰসালা পন মহাৱনং নিস্সায কতে আৰামে কূটাগাৰং অন্তোকত্ৱা হংসৱট্টকচ্ছন্নেন কতা সব্বাকাৰসম্পন্না বুদ্ধস্স ভগৱতো গন্ধকুটি ৱেদিতব্বা.
সচ্চকো নিগণ্ঠপুত্তোতি পুব্বে কিৰ একো নিগণ্ঠো চ নিগণ্ঠী চ পঞ্চ পঞ্চ ৱাদসতানি উগ্গহেত্ৱা, ৱাদং আৰোপেস্সামাতি জম্বুদীপে ৱিচৰন্তা ৱেসালিযং সমাগতা. লিচ্ছৱিৰাজানো দিস্ৱা, – ‘‘ত্ৱং কো, ত্ৱং কা’’তি পুচ্ছিংসু. নিগণ্ঠো – ‘‘অহং ৱাদং আৰোপেস্সামীতি জম্বুদীপে ৱিচৰামী’’তি আহ. নিগণ্ঠীপি তথা আহ. লিচ্ছৱিনো, ‘‘ইধেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱাদং আৰোপেথা’’তি আহংসু. নিগণ্ঠী অত্তনা উগ্গহিতানি পঞ্চৱাদসতানি পুচ্ছি, নিগণ্ঠো কথেসি. নিগণ্ঠেন পুচ্ছিতেপি নিগণ্ঠী কথেসিযেৱ. একস্সপি ন জযো, ন পৰাজযো, উভো সমসমাৱ অহেসুং. লিচ্ছৱিনো, – ‘‘তুম্হে উভোপি সমসমা আহিণ্ডিত্ৱা কিং কৰিস্সথ, ইধেৱ ৱসথা’’তি গেহং দত্ৱা বলিং পট্ঠপেসুং. তেসং সংৱাসমন্ৱায চতস্সো ধীতৰো জাতা, – একা সচ্চা নাম, একা লোলা নাম, একা পটাচাৰা নাম, একা আচাৰৱতী নাম. তাপি পণ্ডিতাৱ অহেসুং, মাতাপিতূহি উগ্গহিতানি পঞ্চ পঞ্চ ৱাদসতানি উগ্গহেসুং. তা ৱযপত্তা মাতাপিতৰো অৱোচুং – ‘‘অম্হাকং অম্মা কুলে দাৰিকা নাম হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণাদীনি দত্ৱা কুলঘৰং পেসিতপুব্বা নাম নত্থি. যো পন অগাৰিকো তাসং ৱাদং মদ্দিতুং সক্কোতি, তস্স পাদপৰিচাৰিকা হোন্তি. যো পব্বজিতো তাসং মদ্দিতুং সক্কোতি, তস্স সন্তিকে পব্বজন্তি. তুম্হে কিং কৰিস্সথা’’তি? মযম্পি এৱমেৱ কৰিস্সামাতি. চতস্সোপি পৰিব্বাজিকৱেসং গহেত্ৱা, ‘‘অযং জম্বুদীপো নাম জম্বুযা পঞ্ঞাযতী’’তি জম্বুসাখং গহেত্ৱা চাৰিকং পক্কমিংসু. যং গামং পাপুণন্তি, তস্স দ্ৱাৰে পংসুপুঞ্জে ৱা ৱালিকপুঞ্জে ৱা জম্বুধজং ঠপেত্ৱা, – ‘‘যো ৱাদং আৰোপেতুং সক্কোতি, সো ইমং মদ্দতূ’’তি ৱত্ৱা গামং পৱিসন্তি. এৱং গামেন গামং ৱিচৰন্তিযো সাৱত্থিং পাপুণিত্ৱা তথেৱ গামদ্ৱাৰে জম্বুধজং ঠপেত্ৱা সম্পত্তমনুস্সানং আৰোচেত্ৱা অন্তোনগৰং পৱিট্ঠা.
তেন সমযেন ভগৱা সাৱত্থিং নিস্সায জেতৱনে ৱিহৰতি. অথাযস্মা সাৰিপুত্তো গিলানে পুচ্ছন্তো অজগ্গিতট্ঠানং জগ্গন্তো অত্তনো কিচ্চমহন্ততায অঞ্ঞেহি ভিক্খূহি দিৱাতৰং গামং পিণ্ডায পৱিসন্তো গামদ্ৱাৰে জম্বুধজং দিস্ৱা, – ‘‘কিমিদ’’ন্তি দাৰকে পুচ্ছি. তে তমত্থং আৰোচেসুং. তেন হি মদ্দথাতি. ন সক্কোম, ভন্তে, ভাযামাতি. ‘‘কুমাৰা মা ভাযথ, ‘কেন অম্হাকং জম্বুধজো মদ্দাপিতো’তি ৱুত্তে, বুদ্ধসাৱকেন সাৰিপুত্তত্থেৰেন মদ্দাপিতো, ৱাদং আৰোপেতুকামা জেতৱনে থেৰস্স সন্তিকং গচ্ছথাতি ৱদেয্যাথা’’তি আহ. তে থেৰস্স ৱচনং সুত্ৱা জম্বুধজং মদ্দিত্ৱা ছড্ডেসুং. থেৰো পিণ্ডায চৰিত্ৱা ৱিহাৰং গতো. পৰিব্বাজিকাপি গামতো নিক্খমিত্ৱা, ‘‘অম্হাকং ধজো কেন মদ্দাপিতো’’তি পুচ্ছিংসু. দাৰকা তমত্থং আৰোচেসুং. পৰিব্বাজিকা পুন গামং পৱিসিত্ৱা একেকং ৱীথিং গহেত্ৱা, – ‘‘বুদ্ধসাৱকো কিৰ সাৰিপুত্তো নাম অম্হেহি সদ্ধিং ৱাদং কৰিস্সতি, সোতুকামা নিক্খমথা’’তি আৰোচেসুং. মহাজনো নিক্খমি, তেন সদ্ধিং পৰিব্বাজিকা জেতৱনং অগমিংসু.
থেৰো – ‘‘অম্হাকং ৱসনট্ঠানে মাতুগামস্স আগমনং নাম অফাসুক’’ন্তি ৱিহাৰমজ্ঝে নিসীদি. পৰিব্বাজিকাযো গন্ত্ৱা থেৰং পুচ্ছিংসু – ‘‘তুম্হেহি অম্হাকং ধজো মদ্দাপিতো’’তি? আম, মযা মদ্দাপিতোতি. মযং তুম্হেহি সদ্ধিং ৱাদং কৰিস্সামাতি. সাধু কৰোথ, কস্স পুচ্ছা কস্স ৱিস্সজ্জনং হোতূতি? পুচ্ছা নাম অম্হাকং পত্তা, তুম্হে পন মাতুগামা নাম পঠমং পুচ্ছথাতি আহ. তা চতস্সোপি চতূসু দিসাসু ঠত্ৱা মাতাপিতূনং সন্তিকে উগ্গহিতং ৱাদসহস্সং পুচ্ছিংসু. থেৰো খগ্গেন কুমুদনাড়ং ছিন্দন্তো ৱিয পুচ্ছিতং পুচ্ছিতং নিজ্জটং নিগ্গণ্ঠিং কত্ৱা কথেসি, কথেত্ৱা পুন পুচ্ছথাতি আহ. এত্তকমেৱ, ভন্তে, মযং জানামাতি. থেৰো আহ – ‘‘তুম্হেহি ৱাদসহস্সং পুচ্ছিতং মযা কথিতং, অহং পন একং যেৱ পঞ্হং পুচ্ছিস্সামি, তং তুম্হে কথেথা’’তি. তা থেৰস্স ৱিসযং দিস্ৱা, ‘‘পুচ্ছথ, ভন্তে, ব্যাকৰিস্সামা’’তি ৱত্তুং নাসক্খিংসু. ‘‘ৱদ, ভন্তে, জানমানা ব্যাকৰিস্সামা’’তি পুন আহংসু.
থেৰো অযং পন কুলপুত্তে পব্বাজেত্ৱা পঠমং সিক্খাপেতব্বপঞ্হোতি ৱত্ৱা, – ‘‘একং নাম কি’’ন্তি পুচ্ছি. তা নেৱ অন্তং, ন কোটিং অদ্দসংসু. থেৰো কথেথাতি আহ. ন পস্সাম, ভন্তেতি. তুম্হেহি ৱাদসহস্সং পুচ্ছিতং মযা কথিতং, ময্হং তুম্হে একং পঞ্হম্পি কথেতুং ন সক্কোথ, এৱং সন্তে কস্স জযো কস্স পৰাজযোতি? তুম্হাকং, ভন্তে, জযো, অম্হাকং পৰাজযোতি. ইদানি কিং কৰিস্সথাতি? তা মাতাপিতূহি ৱুত্তৱচনং আৰোচেত্ৱা, ‘‘তুম্হাকং সন্তিকে পব্বজিস্সামা’’তি আহংসু. তুম্হে মাতুগামা নাম অম্হাকং সন্তিকে পব্বজিতুং ন ৱট্টতি, অম্হাকং পন সাসনং গহেত্ৱা ভিক্খুনিউপস্সযং গন্ত্ৱা পব্বজথাতি. তা সাধূতি থেৰস্স সাসনং গহেত্ৱা ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা পব্বজিংসু. পব্বজিতা চ পন অপ্পমত্তা আতাপিনিযো হুত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণিংসু.
অযং সচ্চকো তাসং চতুন্নম্পি কনিট্ঠভাতিকো. তাহি চতূহিপি উত্তৰিতৰপঞ্ঞো, মাতাপিতূনম্পি সন্তিকা ৱাদসহস্সং, ততো বহুতৰঞ্চ বাহিৰসমযং উগ্গহেত্ৱা কত্থচি অগন্ত্ৱা ৰাজদাৰকে সিপ্পং সিক্খাপেন্তো তত্থেৱ ৱেসালিযং ৱসতি, পঞ্ঞায অতিপূৰিতত্তা কুচ্ছি মে ভিজ্জেয্যাতি ভীতো অযপট্টেন কুচ্ছিং পৰিক্খিপিত্ৱা চৰতি, ইমং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘সচ্চকো নিগণ্ঠপুত্তো’’তি.
ভস্সপ্পৱাদকোতি ভস্সং ৱুচ্চতি কথামগ্গো, তং পৱদতি কথেতীতি ভস্সপ্পৱাদকো. পণ্ডিতৱাদোতি অহং পণ্ডিতোতি এৱং ৱাদো. সাধুসম্মতো বহুজনস্সাতি যং যং নক্খত্তচাৰেন আদিসতি, তং তং যেভুয্যেন তথেৱ হোতি, তস্মা অযং সাধুলদ্ধিকো ভদ্দকোতি এৱং সম্মতো মহাজনস্স. ৱাদেন ৱাদং সমাৰদ্ধোতি কথামগ্গেন দোসং আৰোপিতো. আযস্মা অস্সজীতি সাৰিপুত্তত্থেৰস্স আচৰিযো অস্সজিত্থেৰো. জঙ্ঘাৱিহাৰং অনুচঙ্কমমানোতি ততো ততো লিচ্ছৱিৰাজগেহতো তং তং গেহং গমনত্থায অনুচঙ্কমমানো. যেনাযস্মা অস্সজি তেনুপসঙ্কমীতি কস্মা উপসঙ্কমি? সমযজাননত্থং.
এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘অহং ‘সমণস্স গোতমস্স ৱাদং আৰোপেস্সামী’তি আহিণ্ডামি, ‘সমযং পনস্স ন জানামী’তি ন আৰোপেসিং. পৰস্স হি সমযং ঞত্ৱা আৰোপিতো ৱাদো স্ৱাৰোপিতো নাম হোতি. অযং পন সমণস্স গোতমস্স সাৱকো পঞ্ঞাযতি অস্সজিত্থেৰো; সো অত্তনো সত্থু সমযে কোৱিদো, এতাহং পুচ্ছিত্ৱা কথং পতিট্ঠাপেত্ৱা সমণস্স গোতমস্স ৱাদং আৰোপেস্সামী’’তি. তস্মা উপসঙ্কমি. ৱিনেতীতি কথং ৱিনেতি, কথং সিক্খাপেতীতি পুচ্ছতি. থেৰো পন যস্মা দুক্খন্তি ৱুত্তে উপাৰম্ভস্স ওকাসো হোতি, মগ্গফলানিপি পৰিযাযেন দুক্খন্তি আগতানি, অযঞ্চ দুক্খন্তি ৱুত্তে থেৰং পুচ্ছেয্য – ‘‘ভো অস্সজি, কিমত্থং তুম্হে পব্বজিতা’’তি. ততো ‘‘মগ্গফলত্থাযা’’তি ৱুত্তে, – ‘‘নযিদং, ভো অস্সজি, তুম্হাকং সাসনং নাম, মহাআঘাতনং নামেতং, নিৰযুস্সদো নামেস, নত্থি তুম্হাকং সুখাসা, উট্ঠাযুট্ঠায দুক্খমেৱ জিৰাপেন্তা আহিণ্ডথা’’তি দোসং আৰোপেয্য, তস্মা পৰৱাদিস্স পৰিযাযকথং কাতুং ন ৱট্টতি. যথা এস অপ্পতিট্ঠো হোতি, এৱমস্স নিপ্পৰিযাযকথং কথেস্সামীতি চিন্তেত্ৱা, ‘‘ৰূপং, ভিক্খৱে, অনিচ্চ’’ন্তি ইমং অনিচ্চানত্তৱসেনেৱ কথং কথেতি. দুস্সুতন্তি সোতুং অযুত্তং.
৩৫৪. সন্থাগাৰেতি ৰাজকুলানং অত্থানুসাসনসন্থাগাৰসালাযং. যেন তে লিচ্ছৱী তেনুপসঙ্কমীতি এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘অহং পুব্বে সমযং অজাননভাৱেন সমণস্স গোতমস্স ৱাদং ন আৰোপেসিং, ইদানি পনস্স মহাসাৱকেন কথিতং সমযং জানামি, ইমে চ মম অন্তেৱাসিকা পঞ্চসতা লিচ্ছৱী সন্নিপতিতা. এতেহি সদ্ধিং গন্ত্ৱা সমণস্স গোতমস্স ৱাদং আৰোপেস্সামী’’তি তস্মা উপসঙ্কমি. ঞাতঞ্ঞতৰেনাতি ঞাতেসু অভিঞ্ঞাতেসু পঞ্চৱগ্গিযত্থেৰেসু অঞ্ঞতৰেন. পতিট্ঠিতন্তি যথা তেন পতিট্ঠিতং. সচে এৱং পতিট্ঠিস্সতি, অথ পন অঞ্ঞদেৱ ৱক্খতি, তত্ৰ মযা কিং সক্কা কাতুন্তি ইদানেৱ পিট্ঠিং পৰিৱত্তেন্তো আহ. আকড্ঢেয্যাতি অত্তনো অভিমুখং কড্ঢেয্য. পৰিকড্ঢেয্যাতি পুৰতো পটিপণামেয্য. সম্পৰিকড্ঢেয্যাতি কালেন আকড্ঢেয্য, কালেন পৰিকড্ঢেয্য. সোণ্ডিকাকিলঞ্জন্তি সুৰাঘৰে পিট্ঠকিলঞ্জং. সোণ্ডিকাধুত্তোতি সুৰাধুত্তো. ৱালং কণ্ণে গহেত্ৱাতি সুৰাপৰিস্সাৱনত্থৱিকং ধোৱিতুকামো কসটনিধুননত্থং উভোসু কণ্ণেসু গহেত্ৱা. ওধুনেয্যাতি অধোমুখং কত্ৱা ধুনেয্য. নিদ্ধুনেয্যাতি উদ্ধংমুখং কত্ৱা ধুনেয্য. নিপ্ফোটেয্যাতি পুনপ্পুনং পপ্ফোটেয্য. সাণধোৱিকং নামাতি এত্থ মনুস্সা সাণসাটককৰণত্থং সাণৱাকে গহেত্ৱা মুট্ঠিং মুট্ঠিং বন্ধিত্ৱা উদকে পক্খিপন্তি. তে ততিযদিৱসে সুট্ঠু কিলিন্না হোন্তি. অথ মনুস্সা অম্বিলযাগুসুৰাদীনি আদায তত্থ গন্ত্ৱা সাণমুট্ঠিং গহেত্ৱা, দক্খিণতো ৱামতো সম্মুখা চাতি তীসু ফলকেসু সকিং দক্খিণফলকে, সকিং ৱামফলকে, সকিং সম্মুখফলকে পহৰন্তা অম্বিলযাগুসুৰাদীনি ভুঞ্জন্তা পিৱন্তা খাদন্তা ধোৱন্তি. মহন্তা কীড়া হোতি. ৰঞ্ঞো নাগো তং কীড়ং দিস্ৱা গম্ভীৰং উদকং অনুপৱিসিত্ৱা সোণ্ডায উদকং গহেত্ৱা সকিং কুম্ভে সকিং পিট্ঠিযং সকিং উভোসু পস্সেসু সকিং অন্তৰসত্থিযং পক্খিপন্তো কীড়িত্থ. তদুপাদায তং কীড়িতজাতং সাণধোৱিকং নাম ৱুচ্চতি, তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘সাণধোৱিকং নাম কীড়িতজাতং কীড়তী’’তি. কিং সো ভৱমানো সচ্চকো নিগণ্ঠপুত্তো, যো ভগৱতো ৱাদং আৰোপেস্সতীতি যো সচ্চকো নিগণ্ঠপুত্তো ভগৱতো ৱাদং আৰোপেস্সতি, সো কিং ভৱমানো কিং যক্খো ভৱমানো উদাহু ইন্দো, উদাহু ব্ৰহ্মা ভৱমানো ভগৱতো ৱাদং আৰোপেস্সতি? ন হি সক্কা পকতিমনুস্সেন ভগৱতো ৱাদং আৰোপেতুন্তি অযমেত্থ অধিপ্পাযো.
৩৫৫. তেন খো পন সমযেনাতি যস্মিং সমযে সচ্চকো আৰামং পাৱিসি, তস্মিং. কিস্মিং পন সমযে পাৱিসীতি? মহামজ্ঝন্হিকসমযে. কস্মা পন তস্মিং সমযে চঙ্কমন্তীতি? পণীতভোজনপচ্চযস্স থিনমিদ্ধস্স ৱিনোদনত্থং. দিৱাপধানিকা ৱা তে. তাদিসানঞ্হি পচ্ছাভত্তং চঙ্কমিত্ৱা ন্হত্ৱা সৰীৰং উতুং গণ্হাপেত্ৱা নিসজ্জ সমণধম্মং কৰোন্তানং চিত্তং একগ্গং হোতি. যেন তে ভিক্খূতি সো কিৰ কুহিং সমণো গোতমোতি পৰিৱেণতো পৰিৱেণং গন্ত্ৱা পুচ্ছিত্ৱা পৱিসিস্সামীতি ৱিলোকেন্তো অৰঞ্ঞে হত্থী ৱিয চঙ্কমে চঙ্কমমানে পংসুকূলিকভিক্খূ দিস্ৱা তেসং সন্তিকং অগমাসি. তং সন্ধায, ‘‘যেন তে ভিক্খূ’’তিআদি ৱুত্তং. কহং নু খো, ভোতি কতৰস্মিং আৱাসে ৱা মণ্ডপে ৱাতি অত্থো. এস, অগ্গিৱেস্সন, ভগৱাতি তদা কিৰ ভগৱা পচ্চূসকালে মহাকৰুণা সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা দসসহস্সচক্কৱাড়ে সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণজালং পত্থৰিত্ৱা বোধনেয্যসত্তং ওলোকেন্তো অদ্দস – ‘‘স্ৱে সচ্চকো নিগণ্ঠপুত্তো মহতিং লিচ্ছৱিপৰিসং গহেত্ৱা মম ৱাদং আৰোপেতুকামো আগমিস্সতী’’তি. তস্মা পাতোৱ সৰীৰপটিজগ্গনং কত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো ৱেসালিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো মহাপৰিসায নিসীদিতুং সুখট্ঠানে নিসীদিস্সামীতি গন্ধকুটিং অপৱিসিত্ৱা মহাৱনে অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে দিৱাৱিহাৰং নিসীদি. তে ভিক্খূ ভগৱতো ৱত্তং দস্সেত্ৱা আগতা, সচ্চকেন পুট্ঠা দূৰে নিসিন্নং ভগৱন্তং দস্সেন্তা, ‘‘এস অগ্গিৱেস্সন ভগৱা’’তি আহংসু.
মহতিযা লিচ্ছৱিপৰিসায সদ্ধিন্তি হেট্ঠা পঞ্চমত্তেহি লিচ্ছৱিসতেহি পৰিৱুতোতি ৱুত্তং. তে এতস্স অন্তেৱাসিকাযেৱ, অন্তোৱেসালিযং পন সচ্চকো পঞ্চমত্তানি লিচ্ছৱিৰাজসতানি গহেত্ৱা, ‘‘ৱাদত্থিকো ভগৱন্তং উপসঙ্কমন্তো’’তি সুত্ৱা দ্ৱিন্নং পণ্ডিতানং কথাসল্লাপং সোস্সামাতি যেভুয্যেন মনুস্সা নিক্খন্তা, এৱং সা পৰিসা মহতী অপৰিচ্ছিন্নগণনা অহোসি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. অঞ্জলিং পণামেত্ৱাতি এতে উভতোপক্খিকা, তে এৱং চিন্তেসুং – ‘‘সচে নো মিচ্ছাদিট্ঠিকা চোদেস্সন্তি, ‘কস্মা তুম্হে সমণং গোতমং ৱন্দিত্থা’তি, তেসং, ‘কিং অঞ্জলিমত্তকৰণেনপি ৱন্দিতং হোতী’তি ৱক্খাম. সচে নো সম্মাদিট্ঠিকা চোদেস্সন্তি, ‘কস্মা ভগৱন্তং ন ৱন্দিত্থা’তি, ‘কিং সীসেন ভূমিং পহৰন্তেনেৱ ৱন্দিতং হোতি, ননু অঞ্জলিকম্মম্পি ৱন্দনা এৱা’তি ৱক্খামা’’তি. নাম গোত্তন্তি, ভো গোতম, অহং অসুকস্স পুত্তো দত্তো নাম মিত্তো নাম ইধ আগতোতি ৱদন্তা নামং সাৱেন্তি নাম. ভো গোতম, অহং ৱাসিট্ঠো নাম কচ্চানো নাম ইধ আগতোতি ৱদন্তা গোত্তং সাৱেন্তি নাম. এতে কিৰ দলিদ্দা জিণ্ণকুলপুত্তা পৰিসমজ্ঝে নামগোত্তৱসেন পাকটা ভৱিস্সামাতি এৱং অকংসু. যে পন তুণ্হীভূতা নিসীদিংসু, তে কেৰাটিকা চেৱ অন্ধবালা চ. তত্থ কেৰাটিকা, ‘‘একং দ্ৱে কথাসল্লাপে কৰোন্তো ৱিস্সাসিকো হোতি, অথ ৱিস্সাসে সতি একং দ্ৱে ভিক্খা অদাতুং ন যুত্ত’’ন্তি ততো অত্তানং মোচেন্তা তুণ্হী নিসীদন্তি. অন্ধবালা অঞ্ঞাণতাযেৱ অৱক্খিত্তমত্তিকাপিণ্ডো ৱিয যত্থ কত্থচি তুণ্হীভূতা নিসীদন্তি.
৩৫৬. কিঞ্চিদেৱ দেসন্তি কঞ্চি ওকাসং কিঞ্চি কাৰণং, অথস্স ভগৱা পঞ্হপুচ্ছনে উস্সাহং জনেন্তো আহ – পুচ্ছ, অগ্গিৱেস্সন, যদাকঙ্খসীতি. তস্সত্থো – ‘‘পুচ্ছ যদি আকঙ্খসি, ন মে পঞ্হৱিস্সজ্জনে ভাৰো অত্থি’’. অথ ৱা ‘‘পুচ্ছ যং আকঙ্খসি, সব্বং তে ৱিস্সজ্জেস্সামী’’তি সব্বঞ্ঞুপৱাৰণং পৱাৰেসি অসাধাৰণং পচ্চেকবুদ্ধঅগ্গসাৱমহাসাৱকেহি. তে হি যদাকঙ্খসীতি ন ৱদন্তি, সুত্ৱা ৱেদিস্সামাতি ৱদন্তি. বুদ্ধা পন ‘‘পুচ্ছাৱুসো, যদাকঙ্খসী’’তি (সং. নি. ১.২৩৭) ৱা, ‘‘পুচ্ছ, মহাৰাজ, যদাকঙ্খসী’’তি (দী. নি. ১.১৬২) ৱা,
‘‘পুচ্ছ ৱাসৱ মং পঞ্হং, যং কিঞ্চি মনসিচ্ছসি;
তস্স তস্সেৱ পঞ্হস্স, অহং অন্তং কৰোমি তে’’ ইতি. (দী. নি. ২.৩৫৬) ৱা,
‘‘তেন হি ত্ৱং, ভিক্খু, সকে আসনে নিসীদিত্ৱা পুচ্ছ যদাকঙ্খসী’’তি (ম. নি. ৩.৮৫) ৱা,
‘‘বাৱৰিস্স চ তুয্হং ৱা, সব্বেসং সব্বসংসযং;
কতাৱকাসা পুচ্ছৱ্হো, যং কিঞ্চি মনসিচ্ছথা’’তি. (সু. নি. ১০৩৬) ৱা,
‘‘পুচ্ছ মং সভিয পঞ্হং, যং কিঞ্চি মনসিচ্ছসি;
তস্স তস্সেৱ পঞ্হস্স, অহং অন্তং কৰোমি তে’’ ইতি. (সু. নি. ৫১৭) ৱা –
তেসং তেসং যক্খনৰিন্দদেৱসমণব্ৰাহ্মণপৰিব্বাজকানং সব্বঞ্ঞুপৱাৰণং পৱাৰেন্তি. অনচ্ছৰিযঞ্চেতং, যং ভগৱা বুদ্ধভূমিং পত্ৱা এতং পৱাৰণং পৱাৰেয্য. যো বোধিসত্তভূমিযং পদেসঞাণেপি ঠিতো
‘‘কোণ্ডঞ্ঞ পঞ্হানি ৱিযাকৰোহি,
যাচন্তি তং ইসযো সাধুৰূপা;
কোণ্ডঞ্ঞ এসো মনুজেসু ধম্মো,
যং ৱুদ্ধমাগচ্ছতি এস ভাৰো’’তি. (জা. ২.১৭.৬০) –
এৱং সক্কাদীনং অত্থায ইসীহি যাচিতো
‘‘কতাৱকাসা পুচ্ছন্তু ভোন্তো,
যং কিঞ্চি পঞ্হং মনসাভিপত্থিতং;
অহঞ্হি তং তং ৱো ৱিযাকৰিস্সং,
ঞত্ৱা সযং লোকমিমং পৰঞ্চা’’তি. (জা. ২.১৭.৬১);
এৱং সৰভঙ্গকালে, সম্ভৱজাতকে চ সকলজম্বুদীপং তিক্খত্তুং ৱিচৰিত্ৱা পঞ্হানং অন্তকৰং অদিস্ৱা সুচিৰতেন ব্ৰাহ্মণেন পঞ্হং পুট্ঠো ওকাসে কাৰিতে, জাতিযা সত্তৱস্সো ৰথিকাযং পংসুং কীড়ন্তো পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা অন্তৰৱীথিযং নিসিন্নোৱ –
‘‘তগ্ঘ তে অহমক্খিস্সং, যথাপি কুসলো তথা;
ৰাজা চ খো তং জানাতি, যদি কাহতি ৱা ন ৱা’’তি. (জা. ১.১৬.১৭২) –
সব্বঞ্ঞুপৱাৰণং পৱাৰেসি.
এৱং ভগৱতা সব্বঞ্ঞুপৱাৰণায পৱাৰিতায অত্তমনো পঞ্হং পুচ্ছন্তো, ‘‘কথং পন, ভো গোতমা’’তিআদিমাহ.
অথস্স ভগৱা, ‘‘পস্সথ, ভো, অঞ্ঞং সাৱকেন কথিতং, অঞ্ঞং সত্থা কথেতি, ননু মযা পটিকচ্চেৱ ৱুত্তং, ‘সচে তথা পতিট্ঠিস্সতি, যথাস্স সাৱকেন পতিট্ঠিতং, এৱাহং ৱাদং আৰোপেস্সামী’তি. অযং পন অঞ্ঞমেৱ কথেতি, তত্থ কিং মযা সক্কা কাতু’’ন্তি এৱং নিগণ্ঠস্স ৱচনোকাসো মা হোতূতি হেট্ঠা অস্সজিত্থেৰেন কথিতনিযামেনেৱ কথেন্তো, এৱং খো অহং, অগ্গিৱেস্সনাতিআদিমাহ. উপমা মং, ভো গোতম, পটিভাতীতি, ভো গোতম, ময্হং একা উপমা উপট্ঠাতি, আহৰামি তং উপমন্তি ৱদতি. পটিভাতু তং, অগ্গিৱেস্সনাতি উপট্ঠাতু তে, অগ্গিৱেস্সন, আহৰ তং উপমং ৱিসত্থোতি ভগৱা অৱোচ. বলকৰণীযাতি বাহুবলেন কত্তব্বা কসিৱাণিজ্জাদিকা কম্মন্তা. ৰূপত্তাযং পুৰিসপুগ্গলোতি ৰূপং অত্তা অস্সাতি ৰূপত্তা, ৰূপং অত্তাতি গহেত্ৱা ঠিতপুগ্গলং দীপেতি. ৰূপে পতিট্ঠাযাতি তস্মিং অত্তাতি গহিতৰূপে পতিট্ঠহিত্ৱা. পুঞ্ঞং ৱা অপুঞ্ঞং ৱা পসৱতীতি কুসলং ৱা অকুসলং ৱা পটিলভতি. ৱেদনত্তাদীসুপি এসেৱ নযো. ইমিনা কিং দীপেতি? ইমে পঞ্চক্খন্ধা ইমেসং সত্তানং পথৱী ৱিয পতিট্ঠা, তে ইমেসু পঞ্চসু খন্ধেসু পতিট্ঠায কুসলাকুসলকম্মং নাম আযূহন্তি. তুম্হে এৱৰূপং ৱিজ্জমানমেৱ অত্তানং পটিসেধেন্তো পঞ্চক্খন্ধা অনত্তাতি দীপেথাতি অতিৱিয সকাৰণং কত্ৱা উপমং আহৰি. ইমিনা চ নিগণ্ঠেন আহটওপম্মং নিযতমেৱ, সব্বঞ্ঞুবুদ্ধতো অঞ্ঞো তস্স কথং ছিন্দিত্ৱা ৱাদে দোসং দাতুং সমত্থো নাম নত্থি. দুৱিধা হি পুগ্গলা বুদ্ধৱেনেয্যা চ সাৱকৱেনেয্যা চ. সাৱকৱেনেয্যে সাৱকাপি ৱিনেন্তি বুদ্ধাপি. বুদ্ধৱেনেয্যে পন সাৱকা ৱিনেতুং ন সক্কোন্তি, বুদ্ধাৱ ৱিনেন্তি. অযম্পি নিগণ্ঠো বুদ্ধৱেনেয্যো, তস্মা এতস্স ৱাদং ছিন্দিত্ৱা অঞ্ঞো দোসং দাতুং সমত্থো নাম নত্থি. তেনস্স ভগৱা সযমেৱ ৱাদে দোসদস্সনত্থং ননু ত্ৱং, অগ্গিৱেস্সনাতিআদিমাহ.
অথ নিগণ্ঠো চিন্তেসি – ‘‘অতিৱিয সমণো গোতমো মম ৱাদং পতিট্ঠপেতি, সচে উপৰি কোচি দোসো ভৱিস্সতি, মমং এককংযেৱ নিগ্গণ্হিস্সতি. হন্দাহং ইমং ৱাদং মহাজনস্সাপি মত্থকে পক্খিপামী’’তি, তস্মা এৱমাহ – অহম্পি, ভো গোতম, এৱং ৱদামি ৰূপং মে অত্তা…পে… ৱিঞ্ঞাণং মে অত্তাতি, অযঞ্চ মহতী জনতাতি. ভগৱা পন নিগণ্ঠতো সতগুণেনপি সহস্সগুণেনপি সতসহস্সগুণেনপি ৱাদীৱৰতৰো, তস্মা চিন্তেসি – ‘‘অযং নিগণ্ঠো অত্তানং মোচেত্ৱা মহাজনস্স মত্থকে ৱাদং পক্খিপতি, নাস্স অত্তানং মোচেতুং দস্সামি, মহাজনতো নিৱত্তেত্ৱা এককংযেৱ নং নিগ্গণ্হিস্সামী’’তি. অথ নং কিঞ্হি তে, অগ্গিৱেস্সনাতিআদিমাহ. তস্সত্থো – নাযং জনতা মম ৱাদং আৰোপেতুং আগতা, ত্ৱংযেৱ সকলং ৱেসালিং সংৱট্টিত্ৱা মম ৱাদং আৰোপেতুং আগতো, তস্মা ত্ৱং সকমেৱ ৱাদং নিৱেঠেহি, মা মহাজনস্স মত্থকে পক্খিপসীতি. সো পটিজানন্তো অহঞ্হি, ভো গোতমাতিআদিমাহ.
৩৫৭. ইতি ভগৱা নিগণ্ঠস্স ৱাদং পতিট্ঠপেত্ৱা, তেন হি, অগ্গিৱেস্সনাতি পুচ্ছং আৰভি. তত্থ তেন হীতি কাৰণত্থে নিপাতো. যস্মা ত্ৱং পঞ্চক্খন্ধে অত্ততো পটিজানাসি, তস্মাতি অত্থো. সকস্মিং ৱিজিতেতি অত্তনো ৰট্ঠে. ঘাতেতাযং ৱা ঘাতেতুন্তি ঘাতাৰহং ঘাতেতব্বযুত্তকং ঘাতেতুং. জাপেতাযং ৱা জাপেতুন্তি ধনজানিৰহং জাপেতব্বযুত্তং জাপেতুং জিণ্ণধনং কাতুং. পব্বাজেতাযং ৱা পব্বাজেতুন্তি সকৰট্ঠতো পব্বাজনাৰহং পব্বাজেতুং, নীহৰিতুং. ৱত্তিতুঞ্চ অৰহতীতি ৱত্ততি চেৱ ৱত্তিতুঞ্চ অৰহতি. ৱত্তিতুং যুত্তোতি দীপেতি. ইতি নিগণ্ঠো অত্তনো ৱাদভেদনত্থং আহটকাৰণমেৱ অত্তনো মাৰণত্থায আৱুধং তিখিণং কৰোন্তো ৱিয ৱিসেসেত্ৱা দীপেতি, যথা তং বালো. এৱং মে ৰূপং হোতূতি মম ৰূপং এৱংৱিধং হোতু, পাসাদিকং অভিৰূপং অলঙ্কতপ্পটিযত্তং সুৱণ্ণতোৰণং ৱিয সুসজ্জিতচিত্তপটো ৱিয চ মনাপদস্সনন্তি. এৱং মে ৰূপং মা অহোসীতি মম ৰূপং এৱংৱিধং মা হোতু, দুব্বণ্ণং দুস্সণ্ঠিতং ৱলিতপলিতং তিলকসমাকিণ্ণন্তি.
তুণ্হী অহোসীতি নিগণ্ঠো ইমস্মিং ঠানে ৱিৰদ্ধভাৱং ঞত্ৱা, ‘‘সমণো গোতমো মম ৱাদং ভিন্দনত্থায কাৰণং আহৰি, অহং বালতায তমেৱ ৱিসেসেত্ৱা দীপেসিং, ইদানি নট্ঠোম্হি, সচে ৱত্ততীতি ৱক্খামি, ইমে ৰাজানো উট্ঠহিত্ৱা, ‘অগ্গিৱেস্সন, ত্ৱং মম ৰূপে ৱসো ৱত্ততীতি ৱদসি, যদি তে ৰূপে ৱসো ৱত্ততি, কস্মা ত্ৱং যথা ইমে লিচ্ছৱিৰাজানো তাৱতিংসদেৱসদিসেহি অত্তভাৱেহি ৱিৰোচন্তি অভিৰূপা পাসাদিকা, এৱং ন ৱিৰোচসী’তি. সচে ন ৱত্ততীতি ৱক্খামি, সমণো গোতমো উট্ঠহিত্ৱা, ‘অগ্গিৱেস্সন, ত্ৱং পুব্বে ৱত্ততি মে ৰূপস্মিং ৱসোতি ৱত্ৱা ইদানি পটিক্খিপসী’তি ৱাদং আৰোপেস্সতি. ইতি ৱত্ততীতি ৱুত্তেপি একো দোসো, ন ৱত্ততীতি ৱুত্তেপি একো দোসো’’তি তুণ্হী অহোসি. দুতিযম্পি ভগৱা পুচ্ছি, দুতিযম্পি তুণ্হী অহোসি. যস্মা পন যাৱততিযং ভগৱতা পুচ্ছিতে অব্যাকৰোন্তস্স সত্তধা মুদ্ধা ফলতি, বুদ্ধা চ নাম সত্তানংযেৱ অত্থায কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি পাৰমীনং পূৰিতত্তা সত্তেসু বলৱঅনুদ্দযা হোন্তি. তস্মা যাৱততিযং অপুচ্ছিত্ৱা অথ খো ভগৱা সচ্চকং নিগণ্ঠপুত্তং এতদৱোচ – এতং ‘‘ব্যাকৰোহী দানী’’তিআদিৱচনং অৱোচ.
তত্থ সহধম্মিকন্তি সহেতুকং সকাৰণং. ৱজিৰং পাণিম্হি অস্সাতি ৱজিৰপাণি. যক্খোতি ন যো ৱা সো ৱা যক্খো, সক্কো দেৱৰাজাতি ৱেদিতব্বো. আদিত্তন্তি অগ্গিৱণ্ণং. সম্পজ্জলিতন্তি সুট্ঠু পজ্জলিতং. সজোতিভূতন্তি সমন্ততো জোতিভূতং, একগ্গিজালভূতন্তি অত্থো. ঠিতো হোতীতি মহন্তং সীসং, কন্দলমকুলসদিসা দাঠা, ভযানকানি অক্খিনাসাদীনীতি এৱং ৱিৰূপৰূপং মাপেত্ৱা ঠিতো. কস্মা পনেস আগতোতি? দিট্ঠিৱিস্সজ্জাপনত্থং. অপিচ, ‘‘অহঞ্চেৱ খো পন ধম্মং দেসেয্যং, পৰে চ মে ন আজানেয্যু’’ন্তি এৱং ধম্মদেসনায অপ্পোস্সুক্কভাৱং আপন্নে ভগৱতি সক্কো মহাব্ৰহ্মুনা সদ্ধিং আগন্ত্ৱা, ‘‘ভগৱা ধম্মং দেসেথ, তুম্হাকং আণায অৱত্তমানে মযং ৱত্তাপেস্সাম, তুম্হাকং ধম্মচক্কং হোতু, অম্হাকং আণাচক্ক’’ন্তি পটিঞ্ঞমকাসি. তস্মা ‘‘অজ্জ সচ্চকং তাসেত্ৱা পঞ্হং ৱিস্সজ্জাপেস্সামী’’তি আগতো.
ভগৱা চেৱ পস্সতি, সচ্চকো চ নিগণ্ঠপুত্তোতি যদি হি তং অঞ্ঞেপি পস্সেয্যুং. তং কাৰণং অগৰু অস্স, ‘‘সমণো গোতমো সচ্চকং অত্তনো ৱাদে অনোতৰন্তং ঞত্ৱা যক্খং আৱাহেত্ৱা দস্সেসি, ততো সচ্চকো ভযেন কথেসী’’তি ৱদেয্যুং. তস্মা ভগৱা চেৱ পস্সতি সচ্চকো চ. তস্স তং দিস্ৱাৱ সকলসৰীৰতো সেদা মুচ্চিংসু, অন্তোকুচ্ছি ৱিপৰিৱত্তমানা মহাৰৱং ৰৱি. সো ‘‘অঞ্ঞেপি নু খো পস্সন্তী’’তি ওলোকেন্তো কস্সচি লোমহংসমত্তম্পি ন অদ্দস. ততো – ‘‘ইদং ভযং মমেৱ উপ্পন্নং. সচাহং যক্খোতি ৱক্খামি, ‘কিং তুয্হমেৱ অক্খীনি অত্থি, ত্ৱমেৱ যক্খং পস্সসি, পঠমং যক্খং অদিস্ৱা সমণেন গোতমেন ৱাদসঙ্ঘাটে খিত্তোৱ যক্খং পস্সসী’তি ৱদেয্যু’’ন্তি চিন্তেত্ৱা – ‘‘ন দানি মে ইধ অঞ্ঞং পটিসৰণং অত্থি, অঞ্ঞত্ৰ সমণা গোতমা’’তি মঞ্ঞমানো, অথ খো সচ্চকো নিগণ্ঠপুত্তো…পে… ভগৱন্তং এতদৱোচ. তাণং গৱেসীতি তাণন্তি গৱেসমানো. লেণং গৱেসীতি লেণন্তি গৱেসমানো. সৰণং গৱেসীতি সৰণন্তি গৱেসমানো. এত্থ চ তাযতি ৰক্খতীতি তাণং. নিলীযন্তি এত্থাতি লেণং. সৰতীতি সৰণং, ভযং হিংসতি ৱিদ্ধংসেতীতি অত্থো.
৩৫৮. মনসি কৰিত্ৱাতি মনম্হি কত্ৱা পচ্চৱেক্খিত্ৱা উপধাৰেত্ৱা. এৱং মে ৱেদনা হোতূতি কুসলাৱ হোতু, সুখাৱ হোতু. এৱং মে সঞ্ঞা হোতূতি কুসলাৱ হোতু, সুখাৱ হোতু, সোমনস্সসম্পযুত্তাৱ হোতূতি. সঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণেসুপি এসেৱ নযো. মা অহোসীতি এত্থ পন ৱুত্তৱিপৰিযাযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. কল্লং নূতি যুত্তং নু. সমনুপস্সিতুন্তি ‘‘এতং মম এসোহমস্মি এসো মে অত্তা’’তি এৱং তণ্হামানদিট্ঠিৱসেন পস্সিতুং. নো হিদং, ভো গোতমাতি ন যুত্তমেতং, ভো গোতম. ইতি ভগৱা যথা নাম ছেকো অহিতুণ্ডিকো সপ্পদট্ঠৱিসং তেনেৱ সপ্পেন পুন ডংসাপেত্ৱা উব্বাহেয্য, এৱং তস্সংযেৱ পৰিসতি সচ্চকং নিগণ্ঠপুত্তং তেনেৱ মুখেন পঞ্চক্খন্ধা অনিচ্চা দুক্খা অনত্তাতি ৱদাপেসি. দুক্খং অল্লীনোতি ইমং পঞ্চক্খন্ধদুক্খং তণ্হাদিট্ঠীহি অল্লীনো. উপগতো অজ্ঝোসিতোতিপি তণ্হাদিট্ঠিৱসেনেৱ ৱেদিতব্বো. দুক্খং এতং মমাতিআদীসু পঞ্চক্খন্ধদুক্খং তণ্হামানদিট্ঠিৱসেন সমনুপস্সতীতি অত্থো. পৰিজানেয্যাতি অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি তীৰণপৰিঞ্ঞায পৰিতো জানেয্য. পৰিক্খেপেত্ৱাতি খযং ৱযং অনুপ্পাদং উপনেত্ৱা.
৩৫৯. নৱন্তি তৰুণং. অকুক্কুকজাতন্তি পুপ্ফগ্গহণকালে অন্তো অঙ্গুট্ঠপ্পমাণো একো ঘনদণ্ডকো নিব্বত্ততি, তেন ৱিৰহিতন্তি অত্থো. ৰিত্তোতি সুঞ্ঞো অন্তোসাৰৱিৰহিতো. ৰিত্তত্তাৱ তুচ্ছো. অপৰদ্ধোতি পৰাজিতো. ভাসিতা খো পন তেতি ইদং ভগৱা তস্স মুখৰভাৱং পকাসেত্ৱা নিগ্গণ্হন্তো আহ. সো কিৰ পুব্বে পূৰণাদযো ছ সত্থাৰো উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছতি. তে ৱিস্সজ্জেতুং ন সক্কোন্তি. অথ নেসং পৰিসমজ্ঝে মহন্তং ৱিপ্পকাৰং আৰোপেত্ৱা উট্ঠায জযং পৱেদেন্তো গচ্ছতি. সো সম্মাসম্বুদ্ধম্পি তথেৱ ৱিহেঠেস্সামীতি সঞ্ঞায উপসঙ্কমিত্ৱা –
‘‘অম্ভো কো নাম যং ৰুক্খো, সিন্নপত্তো সকণ্টকো;
যত্থ একপ্পহাৰেন, উত্তমঙ্গং ৱিভিজ্জিত’’ন্তি.
অযং খদিৰং আহচ্চ অসাৰকৰুক্খপৰিচিতো মুদুতুণ্ডসকুণো ৱিয সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণসাৰং আহচ্চ ঞাণতুণ্ডভেদং পত্তো সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স থদ্ধভাৱং অঞ্ঞাসি. তদস্স পৰিসমজ্ঝে পকাসেন্তো ভাসিতা খো পন তেতিআদিমাহ. নত্থি এতৰহীতি উপাদিন্নকসৰীৰে সেদো নাম নত্থীতি ন ৱত্তব্বং, এতৰহি পন নত্থীতি ৱদতি. সুৱণ্ণৱণ্ণং কাযং ৱিৱৰীতি ন সব্বং কাযং ৱিৱৰি. বুদ্ধা নাম গণ্ঠিকং পটিমুঞ্চিত্ৱা পটিচ্ছন্নসৰীৰা পৰিসতি ধম্মং দেসেন্তি. অথ ভগৱা গলৱাটকসম্মুখট্ঠানে চীৱৰং গহেত্ৱা চতুৰঙ্গুলমত্তং ওতাৰেসি. ওতাৰিতমত্তে পন তস্মিং সুৱণ্ণৱণ্ণা ৰস্মিযো পুঞ্জপুঞ্জা হুত্ৱা সুৱণ্ণঘটতো ৰত্তসুৱণ্ণৰসধাৰা ৱিয, ৰত্তৱণ্ণৱলাহকতো ৱিজ্জুলতা ৱিয চ নিক্খমিত্ৱা সুৱণ্ণমুৰজসদিসং মহাখন্ধং উত্তমসিৰং পদক্খিণং কুৰুমানা আকাসে পক্খন্দিংসু. কস্মা পন ভগৱা এৱমকাসীতি? মহাজনস্স কঙ্খাৱিনোদনত্থং. মহাজনো হি সমণো গোতমো ময্হং সেদো নত্থীতি ৱদতি, সচ্চকস্স তাৱ নিগণ্ঠপুত্তস্স যন্তাৰুড়্হস্স ৱিয সেদা পগ্ঘৰন্তি. সমণো পন গোতমো ঘনদুপট্টচীৱৰং পাৰুপিত্ৱা নিসিন্নো, অন্তো সেদস্স অত্থিতা ৱা নত্থিতা ৱা কথং সক্কা ঞাতুন্তি কঙ্খং কৰেয্য, তস্স কঙ্খাৱিনোদনত্থং এৱমকাসি. মঙ্কুভূতোতি নিত্তেজভূতো. পত্তক্খন্ধোতি পতিতক্খন্ধো. অপ্পটিভানোতি উত্তৰি অপ্পস্সন্তো. নিসীদীতি পাদঙ্গুট্ঠকেন ভূমিং কসমানো নিসীদি.
৩৬০. দুম্মুখোতি ন ৱিৰূপমুখো, অভিৰূপো হি সো পাসাদিকো. নামং পনস্স এতং. অভব্বো তং পোক্খৰণিং পুন ওতৰিতুন্তি সব্বেসং অড়ানং ভগ্গত্তা পচ্ছিন্নগমনো ওতৰিতুং অভব্বো, তত্থেৱ কাককুললাদীনং ভত্তং হোতীতি দস্সেতি. ৱিসূকাযিকানীতি দিট্ঠিৱিসূকানি. ৱিসেৱিতানীতি দিট্ঠিসঞ্চৰিতানি. ৱিপ্ফন্দিতানীতি দিট্ঠিৱিপ্ফন্দিতানি. যদিদং ৱাদাধিপ্পাযোতি এত্থ যদিদন্তি নিপাতমত্তং; ৱাদাধিপ্পাযো হুত্ৱা ৱাদং আৰোপেস্সামীতি অজ্ঝাসযেন উপসঙ্কমিতুং অভব্বো; ধম্মস্সৱনায পন উপসঙ্কমেয্যাতি দস্সেতি. দুম্মুখং লিচ্ছৱিপুত্তং এতদৱোচাতি কস্মা অৱোচ? দুম্মুখস্স কিৰস্স উপমাহৰণকালে সেস লিচ্ছৱিকুমাৰাপি চিন্তেসুং – ‘‘ইমিনা নিগণ্ঠেন অম্হাকং সিপ্পুগ্গহণট্ঠানে চিৰং অৱমানো কতো, অযং দানি অমিত্তস্স পিট্ঠিং পস্সিতুং কালো. মযম্পি একেকং উপমং আহৰিত্ৱা পাণিপ্পহাৰেন পতিতং মুগ্গৰেন পোথেন্তো ৱিয তথা নং কৰিস্সাম, যথা ন পুন পৰিসমজ্ঝে সীসং উক্খিপিতুং সক্খিস্সতী’’তি, তে ওপম্মানি কৰিত্ৱা দুম্মুখস্স কথাপৰিযোসানং আগমযমানা নিসীদিংসু. সচ্চকো তেসং অধিপ্পাযং ঞত্ৱা, ইমে সব্বেৱ গীৱং উক্খিপিত্ৱা ওট্ঠেহি চলমানেহি ঠিতা; সচে পচ্চেকা উপমা হৰিতুং লভিস্সন্তি, পুন মযা পৰিসমজ্ঝে সীসং উক্খিপিতুং ন সক্কা ভৱিস্সতি, হন্দাহং দুম্মুখং অপসাদেত্ৱা যথা অঞ্ঞস্স ওকাসো ন হোতি, এৱং কথাৱাৰং পচ্ছিন্দিত্ৱা সমণং গোতমং পঞ্হং পুচ্ছিস্সামীতি তস্মা এতদৱোচ. তত্থ আগমেহীতি তিট্ঠ, মা পুন ভণাহীতি অত্থো.
৩৬১. তিট্ঠতেসা, ভো গোতমাতি, ভো গোতম, এসা অম্হাকঞ্চেৱ অঞ্ঞেসঞ্চ পুথুসমণব্ৰাহ্মণানং ৱাচা তিট্ঠতু. ৱিলাপং ৱিলপিতং মঞ্ঞেতি এতঞ্হি ৱচনং ৱিলপিতং ৱিয হোতি, ৱিপ্পলপিতমত্তং হোতীতি অত্থো. অথ ৱা তিট্ঠতেসাতি এত্থ কথাতি আহৰিত্ৱা ৱত্তব্বা. ৱাচাৱিলাপং ৱিলপিতং মঞ্ঞেতি এত্থ পনিদং ৱাচানিচ্ছাৰণং ৱিলপিতমত্তং মঞ্ঞে হোতীতি অত্থো.
ইদানি পঞ্হং পুচ্ছন্তো কিত্তাৱতাতিআদিমাহ. তত্থ ৱেসাৰজ্জপত্তোতি ঞাণপত্তো. অপৰপ্পচ্চযোতি অপৰপ্পত্তিযো. অথস্স ভগৱা পঞ্হং ৱিস্সজ্জেন্তো ইধ, অগ্গিৱেস্সনাতিআদিমাহ, তং উত্তানত্থমেৱ. যস্মা পনেত্থ পস্সতীতি ৱুত্তত্তা সেক্খভূমি দস্সিতা. তস্মা উত্তৰি অসেক্খভূমিং পুচ্ছন্তো দুতিযং পঞ্হং পুচ্ছি, তম্পিস্স ভগৱা ব্যাকাসি. তত্থ দস্সনানুত্তৰিযেনাতিআদীসু দস্সনানুত্তৰিযন্তি লোকিযলোকুত্তৰা পঞ্ঞা. পটিপদানুত্তৰিযন্তি লোকিযলোকুত্তৰা পটিপদা. ৱিমুত্তানুত্তৰিযন্তি লোকিযলোকুত্তৰা ৱিমুত্তি. সুদ্ধলোকুত্তৰমেৱ ৱা গহেত্ৱা দস্সনানুত্তৰিযন্তি অৰহত্তমগ্গসম্মাদিট্ঠি. পটিপদানুত্তৰিযন্তি সেসানি মগ্গঙ্গানি. ৱিমুত্তানুত্তৰিযন্তি অগ্গফলৱিমুত্তি. খীণাসৱস্স ৱা নিব্বানদস্সনং দস্সনানুত্তৰিযং নাম. মগ্গঙ্গানি পটিপদানুত্তৰিযং. অগ্গফলং ৱিমুত্তানুত্তৰিযন্তি ৱেদিতব্বং. বুদ্ধো সো ভগৱাতি সো ভগৱা সযম্পি চত্তাৰি সচ্চানি বুদ্ধো. বোধাযাতি পৰেসম্পি চতুসচ্চবোধায ধম্মং দেসেতি. দন্তোতিআদীসু দন্তোতি নিব্বিসেৱনো. দমথাযাতি নিব্বিসেৱনত্থায. সন্তোতি সব্বকিলেসৱূপসমেন সন্তো. সমথাযাতি কিলেসৱূপসমায. তিণ্ণোতি চতুৰোঘতিণ্ণো. তৰণাযাতি চতুৰোঘতৰণায. পৰিনিব্বুতোতি কিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বুতো. পৰিনিব্বানাযাতি কিলেসপৰিনিব্বানত্থায.
৩৬২. ধংসীতি গুণধংসকা. পগব্বাতি ৱাচাপাগব্বিযেন সমন্নাগতা. আসাদেতব্বন্তি ঘট্টেতব্বং. আসজ্জাতি ঘট্টেত্ৱা. নত্ৱেৱ ভৱন্তং গোতমন্তি ভৱন্তং গোতমং আসজ্জ কস্সচি অত্তনো ৱাদং অনুপহতং সকলং আদায পক্কমিতুং থামো নত্থীতি দস্সেতি. ন হি ভগৱা হত্থিআদযো ৱিয কস্সচি জীৱিতন্তৰাযং কৰোতি. অযং পন নিগণ্ঠো ইমা তিস্সো উপমা ন ভগৱতো উক্কংসনত্থং আহৰি, অত্তুক্কংসনত্থমেৱ আহৰি. যথা হি ৰাজা কঞ্চি পচ্চত্থিকং ঘাতেত্ৱা এৱং নাম সূৰো এৱং থামসম্পন্নো পুৰিসো ভৱিস্সতীতি পচ্চত্থিকং থোমেন্তোপি অত্তানমেৱ থোমেতি. এৱমেৱ সোপি সিযা হি, ভো গোতম, হত্থিং পভিন্নন্তিআদীহি ভগৱন্তং উক্কংসেন্তোপি মযমেৱ সূৰা মযং পণ্ডিতা মযং বহুস্সুতাযেৱ এৱং পভিন্নহত্থিং ৱিয, জলিতঅগ্গিক্খন্ধং ৱিয, ফণকতআসীৱিসং ৱিয চ ৱাদত্থিকা সম্মাসম্বুদ্ধং উপসঙ্কমিম্হাতি অত্তানংযেৱ উক্কংসেতি. এৱং অত্তানং উক্কংসেত্ৱা ভগৱন্তং নিমন্তযমানো অধিৱাসেতু মেতিআদিমাহ. তত্থ অধিৱাসেতূতি সম্পটিচ্ছতু. স্ৱাতনাযাতি যং মে তুম্হেসু কাৰং কৰোতো স্ৱে ভৱিস্সতি পুঞ্ঞঞ্চ পীতিপামোজ্জঞ্চ, তদত্থায. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেনাতি ভগৱা কাযঙ্গং ৱা ৱাচঙ্গং ৱা অচোপেত্ৱা অব্ভন্তৰেযেৱ খন্তিং ধাৰেন্তো তুণ্হীভাৱেন অধিৱাসেসি. সচ্চকস্স অনুগ্গহকৰণত্থং মনসাৱ সম্পটিচ্ছীতি ৱুত্তং হোতি.
৩৬৩. যমস্স পতিৰূপং মঞ্ঞেয্যাথাতি তে কিৰ লিচ্ছৱী তস্স পঞ্চথালিপাকসতানি নিচ্চভত্তং আহৰন্তি. তদেৱ সন্ধায এস স্ৱে তুম্হে যং অস্স সমণস্স গোতমস্স পতিৰূপং কপ্পিযন্তি মঞ্ঞেয্যাথ, তং আহৰেয্যাথ; সমণস্স হি গোতমস্স তুম্হে পৰিচাৰকা কপ্পিযাকপ্পিযং যুত্তাযুত্তং জানাথাতি ৱদতি. ভত্তাভিহাৰং অভিহৰিংসূতি অভিহৰিতব্বং ভত্তং অভিহৰিংসু. পণীতেনাতি উত্তমেন. সহত্থাতি সহত্থেন. সন্তপ্পেত্ৱাতি সুট্ঠু তপ্পেত্ৱা, পৰিপুণ্ণং সুহিতং যাৱদত্থং কত্ৱা. সম্পৱাৰেত্ৱাতি সুট্ঠু পৱাৰেত্ৱা, অলং অলন্তি হত্থসঞ্ঞায পটিক্খিপাপেত্ৱা. ভুত্তাৱিন্তি ভুত্তৱন্তং. ওনীতপত্তপাণিন্তি পত্ততো ওনীতপাণিং, অপনীতহত্থন্তি ৱুত্তং হোতি. ‘‘ওনিত্তপত্তপাণি’’ন্তিপি পাঠো, তস্সত্থো, ওনিত্তং নানাভূতং পত্তং পাণিতো অস্সাতি ওনিত্তপত্তপাণী. তং ওনিত্তপত্তপাণিং, হত্থে চ পত্তঞ্চ ধোৱিত্ৱা একমন্তে পত্তং নিক্খিপিত্ৱা নিসিন্নন্তি অত্থো. একমন্তং নিসীদীতি ভগৱন্তং এৱংভূতং ঞত্ৱা একস্মিং ওকাসে নিসীদীতি অত্থো. পুঞ্ঞঞ্চাতি যং ইমস্মিং দানে পুঞ্ঞং, আযতিং ৱিপাকক্খন্ধাতি অত্থো. পুঞ্ঞমহীতি ৱিপাকক্খন্ধানংযেৱ পৰিৱাৰো. তং দাযকানং সুখায হোতূতি তং ইমেসং লিচ্ছৱীনং সুখত্থায হোতু. ইদং কিৰ সো অহং পব্বজিতো নাম, পব্বজিতেন চ ন যুত্তং অত্তনো দানং নিয্যাতেতুন্তি তেসং নিয্যাতেন্তো এৱমাহ. অথ ভগৱা যস্মা লিচ্ছৱীহি সচ্চকস্স দিন্নং, ন ভগৱতো. সচ্চকেন পন ভগৱতো দিন্নং, তস্মা তমত্থং দীপেন্তো যং খো, অগ্গিৱেস্সনাতিআদিমাহ. ইতি ভগৱা নিগণ্ঠস্স মতেন ৱিনাযেৱ অত্তনো দিন্নং দক্খিণং নিগণ্ঠস্স নিয্যাতেসি, সা চস্স অনাগতে ৱাসনা ভৱিস্সতীতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
চূড়সচ্চকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.