৬. পাসৰাসিসুত্তৱণ্ণনা
২৭২. এৱং মে সুতন্তি পাসৰাসিসুত্তং. তত্থ সাধু মযং, আৱুসোতি আযাচন্তা ভণন্তি. এতে কিৰ পঞ্চসতা ভিক্খূ জনপদৱাসিনো ‘‘দসবলং পস্সিস্সামা’’তি সাৱত্থিং অনুপ্পত্তা. সত্থুদস্সনং পন এতেহি লদ্ধং, ধম্মিং কথং ন তাৱ সুণন্তি. তে সত্থুগাৰৱেন ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, ধম্মকথং কথেথা’’তি ৱত্তুং ন সক্কোন্তি. বুদ্ধা হি গৰূ হোন্তি, একচাৰিকো সীহো মিগৰাজা ৱিয, পভিন্নকুঞ্জৰো ৱিয, ফণকতআসীৱিসো ৱিয, মহাঅগ্গিক্খন্ধো ৱিয চ দুৰাসদা ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘আসীৱিসো যথা ঘোৰো, মিগৰাজাৱ কেসৰী;
নাগোৱ কুঞ্জৰো দন্তী, এৱং বুদ্ধা দুৰাসদা’’তি.
এৱং দুৰাসদং সত্থাৰং তে ভিক্খূ সযং যাচিতুং অসক্কোন্তা আযস্মন্তং আনন্দং যাচমানা ‘‘সাধু মযং, আৱুসো’’তি আহংসু.
অপ্পেৱ নামাতি অপি নাম লভেয্যাথ. কস্মা পন থেৰো তে ভিক্খূ ‘‘ৰম্মকস্স ব্ৰাহ্মণস্স অস্সমং উপসঙ্কমেয্যাথা’’তি আহ? পাকটকিৰিযতায. দসবলস্স হি কিৰিযা থেৰস্স পাকটা হোতি; জানাতি থেৰো, ‘‘অজ্জ সত্থা জেতৱনে ৱসিত্ৱা পুব্বাৰামে দিৱাৱিহাৰং কৰিস্সতি; অজ্জ পুব্বাৰামে ৱসিত্ৱা জেতৱনে দিৱাৱিহাৰং কৰিস্সতি; অজ্জ এককোৱ পিণ্ডায পৱিসিস্সতি; অজ্জ ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো ইমস্মিং কালে জনপদচাৰিকং নিক্খমিস্সতী’’তি. কিং পনস্স এৱং জাননত্থং চেতোপৰিযঞাণং অত্থীতি? নত্থি. অনুমানবুদ্ধিযা পন কতকিৰিযায নযগ্গাহেন জানাতি. যঞ্হি দিৱসং ভগৱা জেতৱনে ৱসিত্ৱা পুব্বাৰামে দিৱাৱিহাৰং কাতুকামো হোতি, তদা সেনাসনপৰিক্খাৰভণ্ডানং পটিসামনাকাৰং দস্সেতি, থেৰো সম্মজ্জনিসঙ্কাৰছড্ডনকাদীনি পটিসামেতি. পুব্বাৰামে ৱসিত্ৱা জেতৱনং দিৱাৱিহাৰায আগমনকালেপি এসেৱ নযো.
যদা পন এককো পিণ্ডায পৱিসিতুকামো হোতি, তদা পাতোৱ সৰীৰপটিজগ্গনং কত্ৱা গন্ধকুটিং পৱিসিত্ৱা দ্ৱাৰং পিধায ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা নিসীদতি. থেৰো ‘‘অজ্জ ভগৱা বোধনেয্যবন্ধৱং দিস্ৱা নিসিন্নো’’তি তায সঞ্ঞায ঞত্ৱা ‘‘অজ্জ, আৱুসো, ভগৱা এককো পৱিসিতুকামো, তুম্হে ভিক্খাচাৰসজ্জা হোথা’’তি ভিক্খূনং সঞ্ঞং দেতি. যদা পন ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো পৱিসিতুকামো হোতি, তদা গন্ধকুটিদ্ৱাৰং উপড্ঢপিদহিতং কত্ৱা ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা নিসীদতি, থেৰো তায সঞ্ঞায ঞত্ৱা পত্তচীৱৰগ্গহণত্থায ভিক্খূনং সঞ্ঞং দেতি. যদা জনপদচাৰিকং নিক্খমিতুকামো হোতি, তদা একং দ্ৱে আলোপে অতিৰেকং ভুঞ্জতি, সব্বকালং চঙ্কমনঞ্চাৰুয্হ অপৰাপৰং চঙ্কমতি, থেৰো তায সঞ্ঞায ঞত্ৱা ‘‘ভগৱা, আৱুসো, জনপদচাৰিকং চৰিতুকামো, তুম্হাকং কত্তব্বং কৰোথা’’তি ভিক্খূনং সঞ্ঞং দেতি.
ভগৱা পঠমবোধিযং ৱীসতি ৱস্সানি অনিবদ্ধৱাসো অহোসি, পচ্ছা পঞ্চৱীসতি ৱস্সানি অব্বোকিণ্ণং সাৱত্থিংযেৱ উপনিস্সায ৱসন্তো একদিৱসে দ্ৱে ঠানানি পৰিভুঞ্জতি. জেতৱনে ৰত্তিং ৱসিত্ৱা পুনদিৱসে ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো দক্খিণদ্ৱাৰেন সাৱত্থিং পিণ্ডায পৱিসিত্ৱা পাচীনদ্ৱাৰেন নিক্খমিত্ৱা পুব্বাৰামে দিৱাৱিহাৰং কৰোতি. পুব্বাৰামে ৰত্তিং ৱসিত্ৱা পুনদিৱসে পাচীনদ্ৱাৰেন সাৱত্থিং পিণ্ডায পৱিসিত্ৱা দক্খিণদ্ৱাৰেন নিক্খমিত্ৱা জেতৱনে দিৱাৱিহাৰং কৰোতি. কস্মা? দ্ৱিন্নং কুলানং অনুকম্পায. মনুস্সত্তভাৱে ঠিতেন হি অনাথপিণ্ডিকেন ৱিয অঞ্ঞেন কেনচি, মাতুগামত্তভাৱে ঠিতায চ ৱিসাখায ৱিয অঞ্ঞায ইত্থিযা তথাগতং উদ্দিস্স ধনপৰিচ্চাগো কতো নাম নত্থি, তস্মা ভগৱা তেসং অনুকম্পায একদিৱসে ইমানি দ্ৱে ঠানানি পৰিভুঞ্জতি. তস্মিং পন দিৱসে জেতৱনে ৱসি, তস্মা থেৰো – ‘‘অজ্জ ভগৱা সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা সাযন্হকালে গত্তানি পৰিসিঞ্চনত্থায পুব্বকোট্ঠকং গমিস্সতি; অথাহং গত্তানি পৰিসিঞ্চিত্ৱা ঠিতং ভগৱন্তং যাচিত্ৱা ৰম্মকস্স ব্ৰাহ্মণস্স অস্সমং গহেত্ৱা গমিস্সামি. এৱমিমে ভিক্খূ ভগৱতো সম্মুখা লভিস্সন্তি ধম্মকথং সৱনাযা’’তি চিন্তেত্ৱা তে ভিক্খূ এৱমাহ.
মিগাৰমাতুপাসাদোতি ৱিসাখায পাসাদো. সা হি মিগাৰেন সেট্ঠিনা মাতুট্ঠানে ঠপিতত্তা মিগাৰমাতাতি ৱুচ্চতি. পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতোতি তস্মিং কিৰ পাসাদে দ্ৱিন্নং মহাসাৱকানং সিৰিগব্ভানং মজ্ঝে ভগৱতো সিৰিগব্ভো অহোসি. থেৰো দ্ৱাৰং ৱিৱৰিত্ৱা অন্তোগব্ভং সম্মজ্জিত্ৱা মালাকচৱৰং নীহৰিত্ৱা মঞ্চপীঠং পঞ্ঞপেত্ৱা সত্থু সঞ্ঞং অদাসি. সত্থা সিৰিগব্ভং পৱিসিত্ৱা দক্খিণেন পস্সেন সতো সম্পজানো সীহসেয্যং উপগম্ম দৰথং পটিপ্পস্সম্ভেত্ৱা উট্ঠায ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা নিসীদিত্ৱা সাযন্হসমযে ততো ৱুট্ঠাসি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো’’তি.
পৰিসিঞ্চিতুন্তি যো হি চুণ্ণমত্তিকাদীহি গত্তানি উব্বট্টেন্তো মল্লকমুট্ঠাদীহি ৱা ঘংসন্তো ন্হাযতি, সো ন্হাযতীতি ৱুচ্চতি. যো তথা অকত্ৱা পকতিযাৱ ন্হাযতি, সো পৰিসিঞ্চতীতি ৱুচ্চতি. ভগৱতোপি সৰীৰে তথা হৰিতব্বং ৰজোজল্লং নাম ন উপলিম্পতি, উতুগ্গহণত্থং পন ভগৱা কেৱলং উদকং ওতৰতি. তেনাহ – ‘‘গত্তানি পৰিসিঞ্চিতু’’ন্তি. পুব্বকোট্ঠকোতি পাচীনকোট্ঠকো.
সাৱত্থিযং কিৰ ৱিহাৰো কদাচি মহা হোতি কদাচি খুদ্দকো. তথা হি সো ৱিপস্সিস্স ভগৱতো কালে যোজনিকো অহোসি, সিখিস্স তিগাৱুতো, ৱেস্সভুস্স অড্ঢযোজনিকো, ককুসন্ধস্স গাৱুতপ্পমাণো, কোণাগমনস্স অড্ঢগাৱুতপ্পমাণো, কস্সপস্স ৱীসতিউসভপ্পমাণো, অম্হাকং ভগৱতো কালে অট্ঠকৰীসপ্পমাণো জাতো. তম্পি নগৰং তস্স ৱিহাৰস্স কদাচি পাচীনতো হোতি, কদাচি দক্খিণতো, কদাচি পচ্ছিমতো, কদাচি উত্তৰতো. জেতৱনে গন্ধকুটিযং পন চতুন্নং মঞ্চপাদানং পতিট্ঠিতট্ঠানং অচলমেৱ.
চত্তাৰি হি অচলচেতিযট্ঠানানি নাম মহাবোধিপল্লঙ্কট্ঠানং ইসিপতনে ধম্মচক্কপ্পৱত্তনট্ঠানং সঙ্কস্সনগৰদ্ৱাৰে দেৱোৰোহণকালে সোপানস্স পতিট্ঠট্ঠানং মঞ্চপাদট্ঠানন্তি. অযং পন পুব্বকোট্ঠকো কস্সপদসবলস্স ৱীসতিউসভৱিহাৰকালে পাচীনদ্ৱাৰে কোট্ঠকো অহোসি. সো ইদানিপি পুব্বকোট্ঠকোত্ৱেৱ পঞ্ঞাযতি. কস্সপদসবলস্স কালে অচিৰৱতী নগৰং পৰিক্খিপিত্ৱা সন্দমানা পুব্বকোট্ঠকং পত্ৱা উদকেন ভিন্দিত্ৱা মহন্তং উদকৰহদং মাপেসি সমতিত্থং অনুপুব্বগম্ভীৰং. তত্থ একং ৰঞ্ঞো ন্হানতিত্থং, একং নাগৰানং, একং ভিক্খুসঙ্ঘস্স, একং বুদ্ধানন্তি এৱং পাটিযেক্কানি ন্হানতিত্থানি হোন্তি ৰমণীযানি ৱিপ্পকিণ্ণৰজতপট্টসদিসৱালিকানি. ইতি ভগৱা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং যেন অযং এৱৰূপো পুব্বকোট্ঠকো তেনুপসঙ্কমি গত্তানি পৰিসিঞ্চিতুং. অথাযস্মা আনন্দো উদকসাটিকং উপনেসি. ভগৱা ৰত্তদুপট্টং অপনেত্ৱা উদকসাটিকং নিৱাসেসি. থেৰো দুপট্টেন সদ্ধিং মহাচীৱৰং অত্তনো হত্থগতমকাসি. ভগৱা উদকং ওতৰি. সহোতৰণেনেৱস্স উদকে মচ্ছকচ্ছপা সব্বে সুৱণ্ণৱণ্ণা অহেসুং. যন্তনালিকাহি সুৱণ্ণৰসধাৰানিসিঞ্চমানকালো ৱিয সুৱণ্ণপটপসাৰণকালো ৱিয চ অহোসি. অথ ভগৱতো ন্হানৱত্তং দস্সেত্ৱা ন্হত্ৱা পচ্চুত্তিণ্ণস্স থেৰো ৰত্তদুপট্টং উপনেসি. ভগৱা তং নিৱাসেত্ৱা ৱিজ্জুলতাসদিসং কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা মহাচীৱৰং অন্তন্তেন সংহৰিত্ৱা পদুমগব্ভসদিসং কত্ৱা উপনীতং দ্ৱীসু কণ্ণেসু গহেত্ৱা অট্ঠাসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘পুব্বকোট্ঠকে গত্তানি পৰিসিঞ্চিত্ৱা পচ্চুত্তৰিত্ৱা একচীৱৰো অট্ঠাসী’’তি.
এৱং ঠিতস্স পন ভগৱতো সৰীৰং ৱিকসিতকমলুপ্পলসৰং সব্বপালিফুল্লং পাৰিচ্ছত্তকং তাৰামৰীচিৱিকসিতং চ গগনতলং সিৰিযা অৱহসমানং ৱিয ৱিৰোচিত্থ. ব্যামপ্পভাপৰিক্খেপৱিলাসিনী চস্স দ্ৱত্তিংসৱৰলক্খণমালা গন্থেত্ৱা ঠপিতা দ্ৱত্তিংসচন্দমালা ৱিয, দ্ৱত্তিংসসূৰিযমালা ৱিয, পটিপাটিযা ঠপিতা দ্ৱত্তিংসচক্কৱত্তি দ্ৱত্তিংসদেৱৰাজা দ্ৱত্তিংসমহাব্ৰহ্মানো ৱিয চ অতিৱিয ৱিৰোচিত্থ, ৱণ্ণভূমিনামেসা. এৱৰূপেসু ঠানেসু বুদ্ধানং সৰীৰৱণ্ণং ৱা গুণৱণ্ণং ৱা চুণ্ণিযপদেহি ৱা গাথাহি ৱা অত্থঞ্চ উপমাযো চ কাৰণানি চ আহৰিত্ৱা পটিবলেন ধম্মকথিকেন পূৰেত্ৱা কথেতুং ৱট্টতীতি এৱৰূপেসু ঠানেসু ধম্মকথিকস্স থামো ৱেদিতব্বো.
২৭৩. গত্তানি পুব্বাপযমানোতি পকতিভাৱং গমযমানো নিৰুদকানি কুৰুমানো, সুক্খাপযমানোতি অত্থো. সোদকেন গত্তেন চীৱৰং পাৰুপন্তস্স হি চীৱৰে কণ্ণিকা উট্ঠহন্তি, পৰিক্খাৰভণ্ডং দুস্সতি. বুদ্ধানং পন সৰীৰে ৰজোজল্লং ন উপলিম্পতি; পদুমপত্তে পক্খিত্তউদকবিন্দু ৱিয উদকং ৱিনিৱত্তেত্ৱা গচ্ছতি, এৱং সন্তেপি সিক্খাগাৰৱতায ভগৱা, ‘‘পব্বজিতৱত্তং নামেত’’ন্তি মহাচীৱৰং উভোসু কণ্ণেসু গহেত্ৱা পুৰতো কাযং পটিচ্ছাদেত্ৱা অট্ঠাসি. তস্মিং খণে থেৰো চিন্তেসি – ‘‘ভগৱা মহাচীৱৰং পাৰুপিত্ৱা মিগাৰমাতুপাসাদং আৰব্ভ গমনাভিহাৰতো পট্ঠায দুন্নিৱত্তিযো ভৱিস্সতি; বুদ্ধানঞ্হি অধিপ্পাযকোপনং নাম একচাৰিকসীহস্স গহণত্থং হত্থপ্পসাৰণং ৱিয; পভিন্নৱৰৱাৰণস্স সোণ্ডায পৰামসনং ৱিয; উগ্গতেজস্স আসীৱিসস্স গীৱায গহণং ৱিয চ ভাৰিযং হোতি. ইধেৱ ৰম্মকস্স ব্ৰাহ্মণস্স অস্সমস্স ৱণ্ণং কথেত্ৱা তত্থ গমনত্থায ভগৱন্তং যাচিস্সামী’’তি. সো তথা অকাসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো আযস্মা আনন্দো…পে… অনুকম্পং উপাদাযা’’তি.
তত্থ অনুকম্পং উপাদাযাতি ভগৱতো সম্মুখা ধম্মিং কথং সোস্সামাতি তং অস্সমং গতানং পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং অনুকম্পং পটিচ্চ, তেসু কাৰুঞ্ঞং কত্ৱাতি অত্থো. ধম্মিযা কথাযাতি দসসু পাৰমিতাসু অঞ্ঞতৰায পাৰমিযা চেৱ মহাভিনিক্খমনস্স চ ৱণ্ণং কথযমানা সন্নিসিন্না হোন্তি. আগমযমানোতি ওলোকযমানো. অহং বুদ্ধোতি সহসা অপ্পৱিসিত্ৱা যাৱ সা কথা নিট্ঠাতি, তাৱ অট্ঠাসীতি অত্থো. অগ্গড়ং আকোটেসীতি অগ্গনখেন কৱাটে সঞ্ঞং অদাসি. ৱিৱৰিংসূতি সোতং ওদহিত্ৱাৱ নিসিন্নত্তা তঙ্খণংযেৱ আগন্ত্ৱা ৱিৱৰিংসু.
পঞ্ঞত্তে আসনেতি বুদ্ধকালে কিৰ যত্থ যত্থ একোপি ভিক্খু ৱিহৰতি, সব্বত্থ বুদ্ধাসনং পঞ্ঞত্তমেৱ হোতি. কস্মা? ভগৱা কিৰ অত্তনো সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ফাসুকট্ঠানে ৱিহৰন্তে মনসি কৰোতি ‘‘অসুকো ময্হং সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা গতো, সক্খিস্সতি নু খো ৱিসেসং নিব্বত্তেতুং নো ৱা’’তি. অথ নং পস্সতি কম্মট্ঠানং ৱিস্সজ্জেত্ৱা অকুসলৱিতক্কে ৱিতক্কযমানং, ততো ‘‘কথঞ্হি নাম মাদিসস্স সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱিহৰন্তং ইমং কুলপুত্তং অকুসলৱিতক্কা অভিভৱিত্ৱা অনমতগ্গে ৱট্টদুক্খে সংসাৰেস্সন্তী’’তি তস্স অনুগ্গহত্থং তত্থেৱ অত্তানং দস্সেত্ৱা তং কুলপুত্তং ওৱদিত্ৱা আকাসং উপ্পতিত্ৱা পুন অত্তনো ৱসনট্ঠানমেৱ গচ্ছতি. অথেৱং ওৱদিযমানা তে ভিক্খূ চিন্তযিংসু – ‘‘সত্থা অম্হাকং মনং জানিত্ৱা আগন্ত্ৱা অম্হাকং সমীপে ঠিতংযেৱ অত্তানং দস্সেতি; তস্মিং খণে, ‘ভন্তে, ইধ নিসীদথ, ইধ নিসীদথা’তি আসনপৰিযেসনং নাম ভাৰো’’তি. তে আসনং পঞ্ঞপেত্ৱাৱ ৱিহৰন্তি. যস্স পীঠং অত্থি, সো তং পঞ্ঞপেতি. যস্স নত্থি, সো মঞ্চং ৱা ফলকং ৱা কট্ঠং ৱা পাসাণং ৱা ৱালিকপুঞ্জং ৱা পঞ্ঞপেতি. তং অলভমানা পুৰাণপণ্ণানিপি সঙ্কড্ঢিত্ৱা তত্থ পংসুকূলং পত্থৰিত্ৱা ঠপেন্তি. ইধ পন পকতিপঞ্ঞত্তমেৱ আসনং অহোসি, তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদী’’তি.
কায নুত্থাতি কতমায নু কথায সন্নিসিন্না ভৱথাতি অত্থো. ‘‘কায নেত্থা’’তিপি পাড়ি, তস্সা কতমায নু এত্থাতি অত্থো. ‘‘কায নোত্থা’’তিপি পাড়ি, তস্সাপি পুৰিমোযেৱ অত্থো. অন্তৰা কথাতি কম্মট্ঠানমনসিকাৰউদ্দেসপৰিপুচ্ছাদীনং অন্তৰা অঞ্ঞা একা কথা. ৱিপ্পকতাতি মম আগমনপচ্চযা অপৰিনিট্ঠিতা সিখং অপ্পত্তা. অথ ভগৱা অনুপ্পত্তোতি অথ এতস্মিং কালে ভগৱা আগতো. ধম্মী ৱা কথাতি দসকথাৱত্থুনিস্সিতা ৱা ধম্মী কথা. অৰিযো ৱা তুণ্হীভাৱোতি এত্থ পন দুতিযজ্ঝানম্পি অৰিযো তুণ্হীভাৱো মূলকম্মট্ঠানম্পি. তস্মা তং ঝানং অপ্পেত্ৱা নিসিন্নোপি, মূলকম্মট্ঠানং গহেত্ৱা নিসিন্নোপি ভিক্খু অৰিযেন তুণ্হীভাৱেন নিসিন্নোতি ৱেদিতব্বো.
২৭৪. দ্ৱেমা, ভিক্খৱে, পৰিযেসনাতি কো অনুসন্ধি? তে ভিক্খূ সম্মুখা ধম্মিং কথং সোস্সামাতি থেৰস্স ভাৰং অকংসু, থেৰো তেসং অস্সমগমনমকাসি. তে তত্থ নিসীদিত্ৱা অতিৰচ্ছানকথিকা হুত্ৱা ধম্মিযা কথায নিসীদিংসু. অথ ভগৱা ‘‘অযং তুম্হাকং পৰিযেসনা অৰিযপৰিযেসনা নামা’’তি দস্সেতুং ইমং দেসনং আৰভি. তত্থ কতমা চ, ভিক্খৱে, অনৰিযপৰিযেসনাতি এত্থ যথা মগ্গকুসলো পুৰিসো পঠমং ৱজ্জেতব্বং অপাযমগ্গং দস্সেন্তো ‘‘ৱামং মুঞ্চিত্ৱা দক্খিণং গণ্হা’’তি ৱদতি. এৱং ভগৱা দেসনাকুসলতায পঠমং ৱজ্জেতব্বং অনৰিযপৰিযেসনং আচিক্খিত্ৱা পচ্ছা ইতৰং আচিক্খিস্সামীতি উদ্দেসানুক্কমং ভিন্দিত্ৱা এৱমাহ. জাতিধম্মোতি জাযনসভাৱো. জৰাধম্মোতি জীৰণসভাৱো. ব্যাধিধম্মোতি ব্যাধিসভাৱো. মৰণধম্মোতি মৰণসভাৱো. সোকধম্মোতি সোচনকসভাৱো. সংকিলেসধম্মোতি সংকিলিস্সনসভাৱো.
পুত্তভৰিযন্তি পুত্তা চ ভৰিযা চ. এস নযো সব্বত্থ. জাতৰূপৰজতন্তি এত্থ পন জাতৰূপন্তি সুৱণ্ণং. ৰজতন্তি যংকিঞ্চি ৱোহাৰূপগং লোহমাসকাদি. জাতিধম্মা হেতে, ভিক্খৱে, উপধযোতি এতে পঞ্চকামগুণূপধযো নাম হোন্তি, তে সব্বেপি জাতিধম্মাতি দস্সেতি. ব্যাধিধম্মৱাৰাদীসু জাতৰূপৰজতং ন গহিতং, ন হেতস্স সীসৰোগাদযো ব্যাধযো নাম হোন্তি, ন সত্তানং ৱিয চুতিসঙ্খাতং মৰণং, ন সোকো উপ্পজ্জতি. অযাদীহি পন সংকিলেসেহি সংকিলিস্সতীতি সংকিলেসধম্মৱাৰে গহিতং. তথা উতুসমুট্ঠানত্তা জাতিধম্মৱাৰে. মলং গহেত্ৱা জীৰণতো জৰাধম্মৱাৰে চ.
২৭৫. অযং , ভিক্খৱে, অৰিযা পৰিযেসনাতি, ভিক্খৱে, অযং নিদ্দোসতাযপি অৰিযেহি পৰিযেসিতব্বতাযপি অৰিযপৰিযেসনাতি ৱেদিতব্বা.
২৭৬. অহম্পি সুদং, ভিক্খৱেতি কস্মা আৰভি? মূলতো পট্ঠায মহাভিনিক্খমনং দস্সেতুং. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘ভিক্খৱে, অহম্পি পুব্বে অনৰিযপৰিযেসনং পৰিযেসিং. স্ৱাহং তং পহায অৰিযপৰিযেসনং পৰিযেসিত্ৱা সব্বঞ্ঞুতং পত্তো. পঞ্চৱগ্গিযাপি অনৰিযপৰিযেসনং পৰিযেসিংসু. তে তং পহায অৰিযপৰিযেসনং পৰিযেসিত্ৱা খীণাসৱভূমিং পত্তা. তুম্হেপি মম চেৱ পঞ্চৱগ্গিযানঞ্চ মগ্গং আৰুড়্হা. অৰিযপৰিযেসনা তুম্হাকং পৰিযেসনা’’তি মূলতো পট্ঠায অত্তনো মহাভিনিক্খমনং দস্সেতুং ইমং দেসনং আৰভি.
২৭৭. তত্থ দহৰোৱ সমানোতি তৰুণোৱ সমানো. সুসুকাড়কেসোতি সুট্ঠু কাড়কেসো, অঞ্জনৱণ্ণকেসোৱ হুত্ৱাতি অত্থো. ভদ্ৰেনাতি ভদ্দকেন. পঠমেন ৱযসাতি তিণ্ণং ৱযানং পঠমৱযেন. অকামকানন্তি অনিচ্ছমানানং, অনাদৰত্থে সামিৱচনং. অস্সূনি মুখে এতেসন্তি অস্সুমুখা; তেসং অস্সুমুখানং, অস্সুকিলিন্নমুখানন্তি অত্থো. ৰুদন্তানন্তি কন্দিত্ৱা ৰোদমানানং. কিং কুসলগৱেসীতি কিং কুসলন্তি গৱেসমানো. অনুত্তৰং সন্তিৱৰপদন্তি উত্তমং সন্তিসঙ্খাতং ৱৰপদং, নিব্বানং পৰিযেসমানোতি অত্থো. যেন আড়াৰো কালামোতি এত্থ আড়াৰোতি তস্স নামং, দীঘপিঙ্গলো কিৰেসো. তেনস্স আড়াৰোতি নামং অহোসি. কালামোতি গোত্তং. ৱিহৰতাযস্মাতি ৱিহৰতু আযস্মা. যত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসোতি যস্মিং ধম্মে পণ্ডিতো পুৰিসো. সকং আচৰিযকন্তি অত্তনো আচৰিযসমযং. উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্যাতি পটিলভিত্ৱা ৱিহৰেয্য. এত্তাৱতা তেন ওকাসো কতো হোতি. তং ধম্মন্তি তং তেসং সমযং তন্তিং. পৰিযাপুণিন্তি সুত্ৱাৱ উগ্গণ্হিং.
ওট্ঠপহতমত্তেনাতি তেন ৱুত্তস্স পটিগ্গহণত্থং ওট্ঠপহৰণমত্তেন; অপৰাপৰং কত্ৱা ওট্ঠসঞ্চৰণমত্তকেনাতি অত্থো. লপিতলাপনমত্তেনাতি তেন লপিতস্স পটিলাপনমত্তকেন. ঞাণৱাদন্তি জানামীতি ৱাদং. থেৰৱাদন্তি থিৰভাৱৱাদং, থেৰো অহমেত্থাতি এতং ৱচনং. অহঞ্চেৱ অঞ্ঞে চাতি ন কেৱলং অহং, অঞ্ঞেপি বহূ এৱং ৱদন্তি. কেৱলং সদ্ধামত্তকেনাতি পঞ্ঞায অসচ্ছিকত্ৱা সুদ্ধেন সদ্ধামত্তকেনেৱ. বোধিসত্তো কিৰ ৱাচায ধম্মং উগ্গণ্হন্তোযেৱ, ‘‘ন কালামস্স ৱাচায পৰিযত্তিমত্তমেৱ অস্মিং ধম্মে, অদ্ধা এস সত্তন্নং সমাপত্তীনং লাভী’’তি অঞ্ঞাসি, তেনস্স এতদহোসি.
আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং পৱেদেসীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনপৰিযোসানা সত্ত সমাপত্তিযো মং জানাপেসি. সদ্ধাতি ইমাসং সত্তন্নং সমাপত্তীনং নিব্বত্তনত্থায সদ্ধা. ৱীৰিযাদীসুপি এসেৱ নযো. পদহেয্যন্তি পযোগং কৰেয্যং. নচিৰস্সেৱ তং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসিন্তি বোধিসত্তো কিৰ ৱীৰিযং পগ্গহেত্ৱা কতিপাহঞ্ঞেৱ সত্ত সুৱণ্ণনিস্সেণিযো পসাৰেন্তো ৱিয সত্ত সমাপত্তিযো নিব্বত্তেসি; তস্মা এৱমাহ.
লাভা নো, আৱুসোতি অনুসূযকো কিৰেস কালামো. তস্মা ‘‘অযং অধুনাগতো, কিন্তি কত্ৱা ইমং ধম্মং নিব্বত্তেসী’’তি উসূযং অকত্ৱা পসন্নো পসাদং পৱেদেন্তো এৱমাহ. উভোৱ সন্তা ইমং গণং পৰিহৰামাতি ‘‘মহা অযং গণো, দ্ৱেপি জনা পৰিহৰামা’’তি ৱত্ৱা গণস্স সঞ্ঞং অদাসি, ‘‘অহম্পি সত্তন্নং সমাপত্তীনং লাভী, মহাপুৰিসোপি সত্তন্নমেৱ, এত্তকা জনা মহাপুৰিসস্স সন্তিকে পৰিকম্মং উগ্গণ্হথ, এত্তকা ময্হ’’ন্তি মজ্ঝে ভিন্দিত্ৱা অদাসি. উড়াৰাযাতি উত্তমায. পূজাযাতি কালামস্স কিৰ উপট্ঠাকা ইত্থিযোপি পুৰিসাপি গন্ধমালাদীনি গহেত্ৱা আগচ্ছন্তি. কালামো – ‘‘গচ্ছথ, মহাপুৰিসং পূজেথা’’তি ৱদতি. তে তং পূজেত্ৱা যং অৱসিট্ঠং হোতি, তেন কালামং পূজেন্তি. মহগ্ঘানি মঞ্চপীঠানি আহৰন্তি; তানিপি মহাপুৰিসস্স দাপেত্ৱা যদি অৱসিট্ঠং হোতি, অত্তনা গণ্হাতি. গতগতট্ঠানে ৱৰসেনাসনং বোধিসত্তস্স জগ্গাপেত্ৱা সেসকং অত্তনা গণ্হাতি. এৱং উড়াৰায পূজায পূজেসি. নাযং ধম্মো নিব্বিদাযাতিআদীসু অযং সত্তসমাপত্তিধম্মো নেৱ ৱট্টে নিব্বিন্দনত্থায, ন ৱিৰজ্জনত্থায, ন ৰাগাদিনিৰোধত্থায, ন উপসমত্থায, ন অভিঞ্ঞেয্যধম্মং অভিজাননত্থায, ন চতুমগ্গসম্বোধায, ন নিব্বানসচ্ছিকিৰিযায সংৱত্ততীতি অত্থো.
যাৱদেৱ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপপত্তিযাতি যাৱ সট্ঠিকপ্পসহস্সাযুপৰিমাণে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনভৱে উপপত্তি, তাৱদেৱ সংৱত্ততি, ন ততো উদ্ধং. এৱমযং পুনৰাৱত্তনধম্মোযেৱ; যঞ্চ ঠানং পাপেতি, তং জাতিজৰামৰণেহি অপৰিমুত্তমেৱ মচ্চুপাসপৰিক্খিত্তমেৱাতি. ততো পট্ঠায চ পন মহাসত্তো যথা নাম ছাতজ্ঝত্তপুৰিসো মনুঞ্ঞভোজনং লভিত্ৱা সম্পিযাযমানোপি ভুঞ্জিত্ৱা পিত্তৱসেন ৱা সেম্হৱসেন ৱা মক্খিকাৱসেন ৱা ছড্ডেত্ৱা পুন একং পিণ্ডম্পি ভুঞ্জিস্সামীতি মনং ন উপ্পাদেতি; এৱমেৱ ইমা সত্ত সমাপত্তিযো মহন্তেন উস্সাহেন নিব্বত্তেত্ৱাপি, তাসু ইমং পুনৰাৱত্তিকাদিভেদং আদীনৱং দিস্ৱা, পুন ইমং ধম্মং আৱজ্জিস্সামি ৱা সমাপজ্জিস্সামি ৱা অধিট্ঠহিস্সামি ৱা ৱুট্ঠহিস্সামি ৱা পচ্চৱেক্খিস্সামি ৱাতি চিত্তমেৱ ন উপ্পাদেসি. অনলঙ্কৰিত্ৱাতি অলং ইমিনা, অলং ইমিনাতি পুনপ্পুনং অলঙ্কৰিত্ৱা. নিব্বিজ্জাতি নিব্বিন্দিত্ৱা. অপক্কমিন্তি অগমাসিং.
২৭৮. ন খো ৰামো ইমং ধম্মন্তি ইধাপি বোধিসত্তো তং ধম্মং উগ্গণ্হন্তোযেৱ অঞ্ঞাসি – ‘‘নাযং অট্ঠসমাপত্তিধম্মো উদকস্স ৱাচায উগ্গহিতমত্তোৱ, অদ্ধা পনেস অট্ঠসমাপত্তিলাভী’’তি. তেনস্স এতদহোসি – ‘‘ন খো ৰামো…পে… জানং পস্সং ৱিহাসী’’তি. সেসমেত্থ পুৰিমৱাৰে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
২৭৯. যেন উৰুৱেলা সেনানিগমোতি এত্থ উৰুৱেলাতি মহাৱেলা, মহাৱালিকৰাসীতি অত্থো. অথ ৱা উৰূতি ৱালিকা ৱুচ্চতি; ৱেলাতি মৰিযাদা, ৱেলাতিক্কমনহেতু আহটা উৰু উৰুৱেলাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. অতীতে কিৰ অনুপ্পন্নে বুদ্ধে দসসহস্সা কুলপুত্তা তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা তস্মিং পদেসে ৱিহৰন্তা একদিৱসং সন্নিপতিত্ৱা কতিকৱত্তং অকংসু – ‘‘কাযকম্মৱচীকম্মানি নাম পৰেসম্পি পাকটানি হোন্তি, মনোকম্মং পন অপাকটং. তস্মা যো কামৱিতক্কং ৱা ব্যাপাদৱিতক্কং ৱা ৱিহিংসাৱিতক্কং ৱা ৱিতক্কেতি, তস্স অঞ্ঞো চোদকো নাম নত্থি; সো অত্তনাৱ অত্তানং চোদেত্ৱা পত্তপুটেন ৱালিকং আহৰিত্ৱা ইমস্মিং ঠানে আকিৰতু, ইদমস্স দণ্ডকম্ম’’ন্তি. ততো পট্ঠায যো তাদিসং ৱিতক্কং ৱিতক্কেতি, সো তত্থ পত্তপুটেন ৱালিকং আকিৰতি, এৱং তত্থ অনুক্কমেন মহাৱালিকৰাসি জাতো. ততো তং পচ্ছিমা জনতা পৰিক্খিপিত্ৱা চেতিযট্ঠানমকাসি; তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘উৰুৱেলাতি মহাৱেলা, মহাৱালিকৰাসীতি অত্থো’’তি. তমেৱ সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘অথ ৱা উৰূতি ৱালিকা ৱুচ্চতি, ৱেলাতি মৰিযাদা. ৱেলাতিক্কমনহেতু আহটা উৰু উৰুৱেলাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো’’তি.
সেনানিগমোতি সেনায নিগমো. পঠমকপ্পিকানং কিৰ তস্মিং ঠানে সেনানিৱেসো অহোসি; তস্মা সো পদেসো সেনানিগমোতি ৱুচ্চতি. ‘‘সেনানি-গামো’’তিপি পাঠো. সেনানী নাম সুজাতায পিতা, তস্স গামোতি অত্থো. তদৱসৰিন্তি তত্থ ওসৰিং. ৰমণীযং ভূমিভাগন্তি সুপুপ্ফিতনানপ্পকাৰজলজথলজপুপ্ফৱিচিত্তং মনোৰম্মং ভূমিভাগং. পাসাদিকঞ্চ ৱনসণ্ডন্তি মোৰপিঞ্ছকলাপসদিসং পসাদজননৱনসণ্ডঞ্চ অদ্দসং. নদিঞ্চ সন্দন্তিন্তি সন্দমানঞ্চ মণিক্খন্ধসদিসং ৱিমলনীলসীতলসলিলং নেৰঞ্জৰং নদিং অদ্দসং. সেতকন্তি পৰিসুদ্ধং নিক্কদ্দমং. সুপতিত্থন্তি অনুপুব্বগম্ভীৰেহি সুন্দৰেহি তিত্থেহি উপেতং. ৰমণীযন্তি ৰজতপট্টসদিসং ৱিপ্পকিণ্ণৱালিকং পহূতমচ্ছকচ্ছপং অভিৰামদস্সনং. সমন্তা চ গোচৰগামন্তি তস্স পদেসস্স সমন্তা অৱিদূৰে গমনাগমনসম্পন্নং সম্পত্তপব্বজিতানং সুলভপিণ্ডং গোচৰগামঞ্চ অদ্দসং. অলং ৱতাতি সমত্থং ৱত. তত্থেৱ নিসীদিন্তি বোধিপল্লঙ্কে নিসজ্জং সন্ধাযাহ. উপৰিসুত্তস্মিঞ্হি তত্থেৱাতি দুক্কৰকাৰিকট্ঠানং অধিপ্পেতং, ইধ পন বোধিপল্লঙ্কো. তেনাহ – ‘‘তত্থেৱ নিসীদি’’ন্তি. অলমিদং পধানাযাতি ইদং ঠানং পধানত্থায সমত্থন্তি এৱং চিন্তেত্ৱা নিসীদিন্তি অত্থো.
২৮০. অজ্ঝগমন্তি অধিগচ্ছিং পটিলভিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনন্তি সব্বধম্মদস্সনসমত্থঞ্চ মে সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং উদপাদি. অকুপ্পা মে ৱিমুত্তীতি ময্হং অৰহত্তফলৱিমুত্তি অকুপ্পতায চ অকুপ্পাৰম্মণতায চ অকুপ্পা, সা হি ৰাগাদীহি ন কুপ্পতীতি অকুপ্পতাযপি অকুপ্পা, অকুপ্পং নিব্বানমস্সাৰম্মণন্তিপি অকুপ্পা. অযমন্তিমা জাতীতি অযং সব্বপচ্ছিমা জাতি. নত্থি দানি পুনব্ভৱোতি ইদানি মে পুন পটিসন্ধি নাম নত্থীতি এৱং পচ্চৱেক্খণঞাণম্পি মে উপ্পন্নন্তি দস্সেতি.
২৮১. অধিগতোতি পটিৱিদ্ধো. ধম্মোতি চতুসচ্চধম্মো. গম্ভীৰোতি উত্তানভাৱপটিক্খেপৱচনমেতং. দুদ্দসোতি গম্ভীৰত্তাৱ দুদ্দসো দুক্খেন দট্ঠব্বো, ন সক্কা সুখেন দট্ঠুং. দুদ্দসত্তাৱ দুৰনুবোধো, দুক্খেন অৱবুজ্ঝিতব্বো, ন সক্কা সুখেন অৱবুজ্ঝিতুং. সন্তোতি নিব্বুতো. পণীতোতি অতপ্পকো. ইদং দ্ৱযং লোকুত্তৰমেৱ সন্ধায ৱুত্তং. অতক্কাৱচৰোতি তক্কেন অৱচৰিতব্বো ওগাহিতব্বো ন হোতি, ঞাণেনেৱ অৱচৰিতব্বো. নিপুণোতি সণ্হো. পণ্ডিতৱেদনীযোতি সম্মাপটিপদং পটিপন্নেহি পণ্ডিতেহি ৱেদিতব্বো. আলযৰামাতি সত্তা পঞ্চসু কামগুণেসু অল্লীযন্তি. তস্মা তে আলযাতি ৱুচ্চন্তি. অট্ঠসততণ্হাৱিচৰিতানি আলযন্তি, তস্মা আলযাতি ৱুচ্চন্তি. তেহি আলযেহি ৰমন্তীতি আলযৰামা. আলযেসু ৰতাতি আলযৰতা. আলযেসু সুট্ঠু মুদিতাতি আলযসম্মুদিতা. যথেৱ হি সুসজ্জিতং পুপ্ফফলভৰিতৰুক্খাদিসম্পন্নং উয্যানং পৱিট্ঠো ৰাজা তায তায সম্পত্তিযা ৰমতি, সম্মুদিতো আমোদিতপমোদিতো হোতি, ন উক্কণ্ঠতি, সাযম্পি নিক্খমিতুং ন ইচ্ছতি; এৱমিমেহিপি কামালযতণ্হালযেহি সত্তা ৰমন্তি, সংসাৰৱট্টে সম্মুদিতা অনুক্কণ্ঠিতা ৱসন্তি. তেন নেসং ভগৱা দুৱিধম্পি আলযং উয্যানভূমিং ৱিয দস্সেন্তো ‘‘আলযৰামা’’তিআদিমাহ.
যদিদন্তি নিপাতো, তস্স ঠানং সন্ধায ‘‘যং ইদ’’ন্তি, পটিচ্চসমুপ্পাদং সন্ধায ‘‘যো অয’’ন্তি এৱমত্থো দট্ঠব্বো. ইদপ্পচ্চযতাপটিচ্চসমুপ্পাদোতি ইমেসং পচ্চযা ইদপ্পচ্চযা; ইদপ্পচ্চযা এৱ ইদপ্পচ্চযতা; ইদপ্পচ্চযতা চ সা পটিচ্চসমুপ্পাদো চাতি ইদপ্পচ্চযতাপটিচ্চসমুপ্পাদো. সঙ্খাৰাদিপচ্চযানমেতং অধিৱচনং. সব্বসঙ্খাৰসমথোতিআদি সব্বং নিব্বানমেৱ. যস্মা হি তং আগম্ম সব্বসঙ্খাৰৱিপ্ফন্দিতানি সম্মন্তি ৱূপসম্মন্তি, তস্মা সব্বসঙ্খাৰসমথোতি ৱুচ্চতি. যস্মা চ তং আগম্ম সব্বে উপধযো পটিনিস্সট্ঠা হোন্তি, সব্বা তণ্হা খীযন্তি, সব্বে কিলেসৰাগা ৱিৰজ্জন্তি, সব্বং দুক্খং নিৰুজ্ঝতি; তস্মা সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধোতি ৱুচ্চতি. সা পনেসা তণ্হা ভৱেন ভৱং, ফলেন ৱা সদ্ধিং কম্মং ৱিনতি সংসিব্বতীতি কত্ৱা ৱানন্তি ৱুচ্চতি, ততো নিক্খন্তং ৱানতোতি নিব্বানং. সো মমস্স কিলমথোতি যা অজানন্তানং দেসনা নাম, সো মম কিলমথো অস্স, সা মম ৱিহেসা অস্সাতি অত্থো. কাযকিলমথো চেৱ কাযৱিহেসা চ অস্সাতি ৱুত্তং হোতি. চিত্তে পন উভযম্পেতং বুদ্ধানং নত্থি. অপিস্সূতি অনুব্ৰূহনত্থে নিপাতো, সো ‘‘ন কেৱলং এতদহোসি, ইমাপি গাথা পটিভংসূ’’তি দীপেতি. মন্তি মম. অনচ্ছৰিযাতি অনুঅচ্ছৰিযা. পটিভংসূতি পটিভানসঙ্খাতস্স ঞাণস্স গোচৰা অহেসুং; পৰিৱিতক্কযিতব্বতং পাপুণিংসু.
কিচ্ছেনাতি দুক্খেন, ন দুক্খায পটিপদায. বুদ্ধানঞ্হি চত্তাৰোপি মগ্গা সুখপ্পটিপদাৱ হোন্তি. পাৰমীপূৰণকালে পন সৰাগসদোসসমোহস্সেৱ সতো আগতাগতানং যাচকানং, অলঙ্কতপ্পটিযত্তং সীসং কন্তিত্ৱা, গললোহিতং নীহৰিত্ৱা, সুঅঞ্জিতানি অক্খীনি উপ্পাটেত্ৱা, কুলৱংসপ্পদীপং পুত্তং মনাপচাৰিনিং ভৰিযন্তি এৱমাদীনি দেন্তস্স, অঞ্ঞানি চ খন্তিৱাদিসদিসেসু অত্তভাৱেসু ছেজ্জভেজ্জাদীনি পাপুণন্তস্স আগমনিযপটিপদং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. হলন্তি এত্থ হ-কাৰো নিপাতমত্তো, অলন্তি অত্থো. পকাসিতুন্তি দেসিতুং, এৱং কিচ্ছেন অধিগতস্স ধম্মস্স অলং দেসিতুং, পৰিযত্তং দেসিতুং, কো অত্থো দেসিতেনাতি ৱুত্তং হোতি. ৰাগদোসপৰেতেহীতি ৰাগদোসপৰিফুট্ঠেহি ৰাগদোসানুগতেহি ৱা.
পটিসোতগামিন্তি নিচ্চাদীনং পটিসোতং অনিচ্চং দুক্খমনত্তা অসুভন্তি এৱং গতং চতুসচ্চধম্মং. ৰাগৰত্তাতি কামৰাগেন ভৱৰাগেন দিট্ঠিৰাগেন চ ৰত্তা. ন দক্খন্তীতি অনিচ্চং দুক্খমনত্তা অসুভন্তি ইমিনা সভাৱেন ন পস্সিস্সন্তি, তে অপস্সন্তে কো সক্খিস্সতি এৱং গাহাপেতুং. তমোখন্ধেন আৱুটাতি অৱিজ্জাৰাসিনা অজ্ঝোত্থতা.
২৮২. অপ্পোস্সুক্কতাযাতি নিৰুস্সুক্কভাৱেন, অদেসেতুকামতাযাতি অত্থো. কস্মা পনস্স এৱং চিত্তং নমি, ননু এস মুত্তো মোচেস্সামি, তিণ্ণো তাৰেস্সামি.
‘‘কিং মে অঞ্ঞাতৱেসেন, ধম্মং সচ্ছিকতেনিধ;
সব্বঞ্ঞুতং পাপুণিত্ৱা, তাৰযিস্সং সদেৱক’’ন্তি. (বু. ৱং. ২.৫৬) –
পত্থনং কত্ৱা পাৰমিযো পূৰেত্ৱা সব্বঞ্ঞুতং পত্তোতি. সচ্চমেতং, তদেৱং পচ্চৱেক্খণানুভাৱেন পনস্স এৱং চিত্তং নমি. তস্স হি সব্বঞ্ঞুতং পত্ৱা সত্তানং কিলেসগহনতং, ধম্মস্স চ গম্ভীৰতং পচ্চৱেক্খন্তস্স সত্তানং কিলেসগহনতা চ ধম্মগম্ভীৰতা চ সব্বাকাৰেন পাকটা জাতা. অথস্স ‘‘ইমে সত্তা কঞ্জিকপুণ্ণা লাবু ৱিয, তক্কভৰিতা চাটি ৱিয, ৱসাতেলপীতপিলোতিকা ৱিয, অঞ্জনমক্খিতহত্থো ৱিয চ কিলেসভৰিতা অতিসংকিলিট্ঠা ৰাগৰত্তা দোসদুট্ঠা মোহমূড়্হা, তে কিং নাম পটিৱিজ্ঝিস্সন্তী’’তি চিন্তযতো কিলেসগহনপচ্চৱেক্খণানুভাৱেনাপি এৱং চিত্তং নমি.
‘‘অযঞ্চ ধম্মো পথৱীসন্ধাৰকউদকক্খন্ধো ৱিয গম্ভীৰো, পব্বতেন পটিচ্ছাদেত্ৱা ঠপিতো সাসপো ৱিয দুদ্দসো, সতধা ভিন্নস্স ৱালস্স কোটিযা কোটিপটিপাদনং ৱিয দুৰনুবোধো. ননু মযা হি ইমং ধম্মং পটিৱিজ্ঝিতুং ৱাযমন্তেন অদিন্নং দানং নাম নত্থি, অৰক্খিতং সীলং নাম নত্থি, অপৰিপূৰিতা কাচি পাৰমী নাম নত্থি? তস্স মে নিৰুস্সাহং ৱিয মাৰবলং ৱিধমন্তস্সাপি পথৱী ন কম্পিত্থ, পঠমযামে পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰন্তস্সাপি ন কম্পিত্থ, মজ্ঝিমযামে দিব্বচক্খুং সোধেন্তস্সাপি ন কম্পিত্থ, পচ্ছিমযামে পন পটিচ্চসমুপ্পাদং পটিৱিজ্ঝন্তস্সেৱ মে দসসহস্সিলোকধাতু কম্পিত্থ. ইতি মাদিসেনাপি তিক্খঞাণেন কিচ্ছেনেৱাযং ধম্মো পটিৱিদ্ধো, তং লোকিযমহাজনা কথং পটিৱিজ্ঝিস্সন্তী’’তি ধম্মগম্ভীৰতাপচ্চৱেক্খণানুভাৱেনাপি এৱং চিত্তং নমীতি ৱেদিতব্বং.
অপিচ ব্ৰহ্মুনা যাচিতে দেসেতুকামতাযপিস্স এৱং চিত্তং নমি. জানাতি হি ভগৱা – ‘‘মম অপ্পোস্সুক্কতায চিত্তে নমমানে মং মহাব্ৰহ্মা ধম্মদেসনং যাচিস্সতি, ইমে চ সত্তা ব্ৰহ্মগৰুকা, তে ‘সত্থা কিৰ ধম্মং ন দেসেতুকামো অহোসি, অথ নং মহাব্ৰহ্মা যাচিত্ৱা দেসাপেসি, সন্তো ৱত, ভো, ধম্মো পণীতো ৱত, ভো, ধম্মো’তি মঞ্ঞমানা সুস্সূসিস্সন্তী’’তি. ইদম্পিস্স কাৰণং পটিচ্চ অপ্পোস্সুক্কতায চিত্তং নমি, নো ধম্মদেসনাযাতি ৱেদিতব্বং.
সহম্পতিস্সাতি সো কিৰ কস্সপস্স ভগৱতো সাসনে সহকো নাম থেৰো পঠমজ্ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা পঠমজ্ঝানভূমিযং কপ্পাযুকব্ৰহ্মা হুত্ৱা নিব্বত্তো. তত্ৰ নং সহম্পতিব্ৰহ্মাতি পটিসঞ্জানন্তি, তং সন্ধাযাহ – ‘‘ব্ৰহ্মুনো সহম্পতিস্সা’’তি. নস্সতি ৱত, ভোতি সো কিৰ ইমং সদ্দং তথা নিচ্ছাৰেসি, যথা দসসহস্সিলোকধাতুব্ৰহ্মানো সুত্ৱা সব্বে সন্নিপতিংসু. যত্ৰ হি নামাতি যস্মিং নাম লোকে. পুৰতো পাতুৰহোসীতি তেহি দসহি ব্ৰহ্মসহস্সেহি সদ্ধিং পাতুৰহোসি. অপ্পৰজক্খজাতিকাতি পঞ্ঞামযে অক্খিম্হি অপ্পং পৰিত্তং ৰাগদোসমোহৰজং এতেসং, এৱংসভাৱাতি অপ্পৰজক্খজাতিকা. অস্সৱনতাতি অস্সৱনতায. ভৱিস্সন্তীতি পুৰিমবুদ্ধেসু দসপুঞ্ঞকিৰিযৱসেন কতাধিকাৰা পৰিপাকগতপদুমানি ৱিয সূৰিযৰস্মিসম্ফস্সং, ধম্মদেসনংযেৱ আকঙ্খমানা চতুপ্পদিকগাথাৱসানে অৰিযভূমিং ওক্কমনাৰহা ন একো, ন দ্ৱে, অনেকসতসহস্সা ধম্মস্স অঞ্ঞাতাৰো ভৱিস্সন্তীতি দস্সেতি.
পাতুৰহোসীতি পাতুভৱি. সমলেহি চিন্তিতোতি সমলেহি ছহি সত্থাৰেহি চিন্তিতো. তে হি পুৰেতৰং উপ্পজ্জিত্ৱা সকলজম্বুদীপে কণ্টকে পত্থৰমানা ৱিয, ৱিসং সিঞ্চমানা ৱিয চ সমলং মিচ্ছাদিট্ঠিধম্মং দেসযিংসু. অপাপুৰেতন্তি ৱিৱৰ এতং. অমতস্স দ্ৱাৰন্তি অমতস্স নিব্বানস্স দ্ৱাৰভূতং অৰিযমগ্গং. সুণন্তু ধম্মং ৱিমলেনানুবুদ্ধন্তি ইমে সত্তা ৰাগাদিমলানং অভাৱতো ৱিমলেন সম্মাসম্বুদ্ধেন অনুবুদ্ধং চতুসচ্চধম্মং সুণন্তু তাৱ ভগৱাতি যাচতি.
সেলে যথা পব্বতমুদ্ধনিট্ঠিতোতি সেলমযে একগ্ঘনে পব্বতমুদ্ধনি যথা ঠিতোৱ. ন হি তস্স ঠিতস্স দস্সনত্থং গীৱুক্খিপনপসাৰণাদিকিচ্চং অত্থি. তথূপমন্তি তপ্পটিভাগং সেলপব্বতূপমং. অযং পনেত্থ সঙ্খেপত্থো – যথা সেলপব্বতমুদ্ধনি ঠিতোৱ চক্খুমা পুৰিসো সমন্ততো জনতং পস্সেয্য, তথা ত্ৱম্পি, সুমেধ, সুন্দৰপঞ্ঞ-সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন সমন্তচক্খু ভগৱা ধম্মমযং পাসাদমাৰুয্হ সযং অপেতসোকো সোকাৱতিণ্ণং জাতিজৰাভিভূতং জনতং অৱেক্খস্সু উপধাৰয উপপৰিক্খ. অযং পনেত্থ অধিপ্পাযো – যথা হি পব্বতপাদে সমন্তা মহন্তং খেত্তং কত্ৱা তত্থ কেদাৰপাড়ীসু কুটিকাযো কত্ৱা ৰত্তিং অগ্গিং জালেয্যুং. চতুৰঙ্গসমন্নাগতঞ্চ অন্ধকাৰং অস্স, অথ তস্স পব্বতস্স মত্থকে ঠত্ৱা চক্খুমতো পুৰিসস্স ভূমিং ওলোকযতো নেৱ খেত্তং, ন কেদাৰপাড়িযো, ন কুটিযো, ন তত্থ সযিতমনুস্সা পঞ্ঞাযেয্যুং. কুটিকাসু পন অগ্গিজালামত্তকমেৱ পঞ্ঞাযেয্য. এৱং ধম্মপাসাদং আৰুয্হ সত্তনিকাযং ওলোকযতো তথাগতস্স, যে তে অকতকল্যাণা সত্তা, তে একৱিহাৰে দক্খিণজাণুপস্সে নিসিন্নাপি বুদ্ধচক্খুস্স আপাথং নাগচ্ছন্তি, ৰত্তিং খিত্তা সৰা ৱিয হোন্তি. যে পন কতকল্যাণা ৱেনেয্যপুগ্গলা, তে এৱস্স দূৰেপি ঠিতা আপাথং আগচ্ছন্তি, সো অগ্গি ৱিয হিমৱন্তপব্বতো ৱিয চ. ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘দূৰে সন্তো পকাসেন্তি, হিমৱন্তোৱ পব্বতো;
অসন্তেত্থ ন দিস্সন্তি, ৰত্তিং খিত্তা যথা সৰা’’তি. (ধ. প. ৩০৪);
উট্ঠেহীতি ভগৱতো ধম্মদেসনত্থং চাৰিকচৰণং যাচন্তো ভণতি. ৱীৰাতিআদীসু ভগৱা ৱীৰিযৱন্ততায ৱীৰো. দেৱপুত্তমচ্চুকিলেসমাৰানং ৱিজিতত্তা ৱিজিতসঙ্গামো. জাতিকন্তাৰাদিনিত্থৰণত্থায ৱেনেয্যসত্থৱাহনসমত্থতায সত্থৱাহো. কামচ্ছন্দইণস্স অভাৱতো অণণোতি ৱেদিতব্বো.
২৮৩. অজ্ঝেসনন্তি যাচনং. বুদ্ধচক্খুনাতি ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণেন চ আসযানুসযঞাণেন চ. ইমেসঞ্হি দ্ৱিন্নং ঞাণানং বুদ্ধচক্খূতি নামং, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স সমন্তচক্খূতি, তিণ্ণং মগ্গঞাণানং ধম্মচক্খূতি. অপ্পৰজক্খেতিআদীসু যেসং ৱুত্তনযেনেৱ পঞ্ঞাচক্খুম্হি ৰাগাদিৰজং অপ্পং, তে অপ্পৰজক্খা. যেসং তং মহন্তং, তে মহাৰজক্খা. যেসং সদ্ধাদীনি ইন্দ্ৰিযানি তিক্খানি, তে তিক্খিন্দ্ৰিযা. যেসং তানি মুদূনি, তে মুদিন্দ্ৰিযা. যেসং তেযেৱ সদ্ধাদযো আকাৰা সুন্দৰা, তে স্ৱাকাৰা. যে কথিতকাৰণং সল্লক্খেন্তি, সুখেন সক্কা হোন্তি ৱিঞ্ঞাপেতুং, তে সুৱিঞ্ঞাপযা. যে পৰলোকঞ্চেৱ ৱজ্জঞ্চ ভযতো পস্সন্তি, তে পৰলোকৱজ্জভযদস্সাৱিনো নাম.
অযং পনেত্থ পাড়ি – ‘‘সদ্ধো পুগ্গলো অপ্পৰজক্খো, অস্সদ্ধো পুগ্গলো মহাৰজক্খো. আৰদ্ধৱীৰিযো…, কুসিতো…, উপট্ঠিতস্সতি…, মুট্ঠস্সতি…, সমাহিতো…, অসমাহিতো…, পঞ্ঞৱা…, দুপ্পঞ্ঞো পুগ্গলো মহাৰজক্খো. তথা সদ্ধো পুগ্গলো তিক্খিন্দ্ৰিযো…পে… পঞ্ঞৱা পুগ্গলো পৰলোকৱজ্জভযদস্সাৱী, দুপ্পঞ্ঞো পুগ্গলো ন পৰলোকৱজ্জভযদস্সাৱী. লোকোতি খন্ধলোকো, আযতনলোকো, ধাতুলোকো, সম্পত্তিভৱলোকো, সম্পত্তিসম্ভৱলোকো, ৱিপত্তিভৱলোকো, ৱিপত্তিসম্ভৱলোকো, একো লোকো সব্বে সত্তা আহাৰট্ঠিতিকা. দ্ৱে লোকা – নামঞ্চ ৰূপঞ্চ. তযো লোকা – তিস্সো ৱেদনা. চত্তাৰো লোকা – চত্তাৰো আহাৰা. পঞ্চ লোকা – পঞ্চুপাদানক্খন্ধা. ছ লোকা – ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি. সত্ত লোকা – সত্ত ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো. অট্ঠ লোকা – অট্ঠ লোকধম্মা. নৱ লোকা – নৱ সত্তাৱাসা. দস লোকা – দসাযতনানি. দ্ৱাদস লোকা – দ্ৱাদসাযতনানি. অট্ঠাৰস লোকা – অট্ঠাৰস্স ধাতুযো. ৱজ্জন্তি সব্বে কিলেসা ৱজ্জা, সব্বে দুচ্চৰিতা ৱজ্জা, সব্বে অভিসঙ্খাৰা ৱজ্জা, সব্বে ভৱগামিকম্মা ৱজ্জা. ইতি ইমস্মিঞ্চ লোকে ইমস্মিঞ্চ ৱজ্জে তিব্বা ভযসঞ্ঞা পচ্চুপট্ঠিতা হোতি, সেয্যথাপি উক্খিত্তাসিকে ৱধকে. ইমেহি পঞ্ঞাসায আকাৰেহি ইমানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি জানাতি পস্সতি অঞ্ঞাসি পটিৱিজ্ঝি. ইদং তথাগতস্স ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তে ঞাণ’’ন্তি (পটি. ম. ১.১১২).
উপ্পলিনিযন্তি উপ্পলৱনে. ইতৰেসুপি এসেৱ নযো. অন্তোনিমুগ্গপোসীনীতি যানি অন্তো নিমুগ্গানেৱ পোসিযন্তি. উদকং অচ্চুগ্গম্ম ঠিতানীতি উদকং অতিক্কমিত্ৱা ঠিতানি. তত্থ যানি অচ্চুগ্গম্ম ঠিতানি, তানি সূৰিযৰস্মিসম্ফস্সং আগমযমানানি ঠিতানি অজ্জ পুপ্ফনকানি. যানি সমোদকং ঠিতানি, তানি স্ৱে পুপ্ফনকানি. যানি উদকানুগ্গতানি অন্তোনিমুগ্গপোসীনি, তানি ততিযদিৱসে পুপ্ফনকানি. উদকা পন অনুগ্গতানি অঞ্ঞানিপি সৰোগউপ্পলাদীনি নাম অত্থি, যানি নেৱ পুপ্ফিস্সন্তি, মচ্ছকচ্ছপভক্খানেৱ ভৱিস্সন্তি. তানি পাড়িং নাৰুড়্হানি. আহৰিত্ৱা পন দীপেতব্বানীতি দীপিতানি.
যথেৱ হি তানি চতুব্বিধানি পুপ্ফানি, এৱমেৱ উগ্ঘটিতঞ্ঞূ ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ নেয্যো পদপৰমোতি চত্তাৰো পুগ্গলা. তত্থ ‘‘যস্স পুগ্গলস্স সহ উদাহটৱেলায ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো উগ্ঘটিতঞ্ঞূ. যস্স পুগ্গলস্স সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৱিত্থাৰেন অত্থে ৱিভজিযমানে ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ. যস্স পুগ্গলস্স উদ্দেসতো পৰিপুচ্ছতো যোনিসো মনসিকৰোতো কল্যাণমিত্তে সেৱতো ভজতো পযিৰুপাসতো অনুপুব্বেন ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো নেয্যো. যস্স পুগ্গলস্স বহুম্পি সুণতো বহুম্পি ভণতো বহুম্পি ধাৰযতো বহুম্পি ৱাচযতো ন তায জাতিযা ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো পদপৰমো’’ (পু. প. ১৫১). তত্থ ভগৱা উপ্পলৱনাদিসদিসং দসসহস্সিলোকধাতুং ওলোকেন্তো ‘‘অজ্জ পুপ্ফনকানি ৱিয উগ্ঘটিতঞ্ঞূ, স্ৱে পুপ্ফনকানি ৱিয ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ, ততিযদিৱসে পুপ্ফনকানি ৱিয নেয্যো, মচ্ছকচ্ছপভক্খানি পুপ্ফানি ৱিয পদপৰমো’’তি অদ্দস. পস্সন্তো চ ‘‘এত্তকা অপ্পৰজক্খা, এত্তকা মহাৰজক্খা, তত্ৰাপি এত্তকা উগ্ঘটিতঞ্ঞূ’’তি এৱং সব্বাকাৰতোৱ অদ্দস.
তত্থ তিণ্ণং পুগ্গলানং ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে ভগৱতো ধম্মদেসনা অত্থং সাধেতি. পদপৰমানং অনাগতে ৱাসনত্থায হোতি. অথ ভগৱা ইমেসং চতুন্নং পুগ্গলানং অত্থাৱহং ধম্মদেসনং ৱিদিত্ৱা দেসেতুকম্যতং উপ্পাদেত্ৱা পুন সব্বেপি তীসু ভৱেসু সত্তে ভব্বাভব্বৱসেন দ্ৱে কোট্ঠাসে অকাসি. যে সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘কতমে তে সত্তা অভব্বা, যে তে সত্তা কম্মাৱৰণেন সমন্নাগতা কিলেসাৱৰণেন সমন্নাগতা ৱিপাকাৱৰণেন সমন্নাগতা অস্সদ্ধা অচ্ছন্দিকা দুপ্পঞ্ঞা অভব্বা নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং, ইমে তে সত্তা অভব্বা. কতমে তে সত্তা ভব্বা? যে তে সত্তা ন কম্মাৱৰণেন…পে… ইমে তে সত্তা ভব্বা’’তি (ৱিভ. ৮২৭; পটি. ম. ১.১১৫). তত্থ সব্বেপি অভব্বপুগ্গলে পহায ভব্বপুগ্গলেযেৱ ঞাণেন পৰিগ্গহেত্ৱা ‘‘এত্তকা ৰাগচৰিতা, এত্তকা দোসমোহচৰিতা ৱিতক্কসদ্ধাবুদ্ধিচৰিতা’’তি ছ কোট্ঠাসে অকাসি; এৱং কত্ৱা ধম্মং দেসিস্সামীতি চিন্তেসি.
পচ্চভাসিন্তি পতিঅভাসিং. অপাৰুতাতি ৱিৱটা. অমতস্স দ্ৱাৰাতি অৰিযমগ্গো. সো হি অমতসঙ্খাতস্স নিব্বানস্স দ্ৱাৰং, সো মযা ৱিৱৰিত্ৱা ঠপিতোতি দস্সেতি. পমুঞ্চন্তু সদ্ধন্তি সব্বে অত্তনো সদ্ধং পমুঞ্চন্তু, ৱিস্সজ্জেন্তু. পচ্ছিমপদদ্ৱযে অযমত্থো, অহঞ্হি অত্তনো পগুণং সুপ্পৱত্তিতম্পি ইমং পণীতং উত্তমং ধম্মং কাযৱাচাকিলমথসঞ্ঞী হুত্ৱা ন ভাসিং. ইদানি পন সব্বো জনো সদ্ধাভাজনং উপনেতু, পূৰেস্সামি নেসং সঙ্কপ্পন্তি.
২৮৪. তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসীতি এতং অহোসি – কস্স নু খো অহং পঠমং ধম্মং দেসেয্যন্তি অযং ধম্মদেসনাপটিসংযুত্তো ৱিতক্কো উদপাদীতি অত্থো. কদা পনেস উদপাদীতি? বুদ্ধভূতস্স অট্ঠমে সত্তাহে.
তত্ৰাযং অনুপুব্বিকথা – বোধিসত্তো কিৰ মহাভিনিক্খমনদিৱসে ৱিৱটং ইত্থাগাৰং দিস্ৱা সংৱিগ্গহদযো, ‘‘কণ্ডকং আহৰা’’তি ছন্নং আমন্তেত্ৱা ছন্নসহাযো অস্সৰাজপিট্ঠিগতো নগৰতো নিক্খমিত্ৱা কণ্ডকনিৱত্তনচেতিযট্ঠানং নাম দস্সেত্ৱা তীণি ৰজ্জানি অতিক্কম্ম অনোমানদীতীৰে পব্বজিত্ৱা অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো ৰাজগহে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পণ্ডৱপব্বতে নিসিন্নো মগধিস্সৰেন ৰঞ্ঞা নামগোত্তং পুচ্ছিত্ৱা, ‘‘ইমং ৰজ্জং সম্পটিচ্ছাহী’’তি ৱুত্তো, ‘‘অলং মহাৰাজ, ন ময্হং ৰজ্জেন অত্থো, অহং ৰজ্জং পহায লোকহিতত্থায পধানং অনুযুঞ্জিত্ৱা লোকে ৱিৱটচ্ছদো ভৱিস্সামীতি নিক্খন্তো’’তি ৱত্ৱা, ‘‘তেন হি বুদ্ধো হুত্ৱা পঠমং ময্হং ৱিজিতং ওসৰেয্যাসী’’তি পটিঞ্ঞং গহিতো কালামঞ্চ উদকঞ্চ উপসঙ্কমিত্ৱা তেসং ধম্মদেসনায সাৰং অৱিন্দন্তো ততো পক্কমিত্ৱা উৰুৱেড়ায ছব্বস্সানি দুক্কৰকাৰিকং কৰোন্তোপি অমতং পটিৱিজ্ঝিতুং অসক্কোন্তো ওড়াৰিকাহাৰপটিসেৱনেন কাযং সন্তপ্পেসি.
তদা চ উৰুৱেলগামে সুজাতা নাম কুটুম্বিযধীতা একস্মিং নিগ্ৰোধৰুক্খে পত্থনমকাসি – ‘‘সচাহং সমানজাতিকং কুলঘৰং গন্ত্ৱা পঠমগব্ভে পুত্তং লভিস্সামি, বলিকম্মং কৰিস্সামী’’তি. তস্সা সা পত্থনা সমিজ্ঝি. সা ৱিসাখপুণ্ণমদিৱসে পাতোৱ বলিকম্মং কৰিস্সামীতি ৰত্তিযা পচ্চূসসমযে এৱ পাযসং পটিযাদেসি. তস্মিং পাযসে পচ্চমানে মহন্তমহন্তা পুপ্ফুড়া উট্ঠহিত্ৱা দক্খিণাৱট্টা হুত্ৱা সঞ্চৰন্তি. একফুসিতম্পি বহি ন গচ্ছতি. মহাব্ৰহ্মা ছত্তং ধাৰেসি. চত্তাৰো লোকপালা খগ্গহত্থা আৰক্খং গণ্হিংসু. সক্কো অলাতানি সমানেন্তো অগ্গিং জালেসি. দেৱতা চতূসু দীপেসু ওজং সংহৰিত্ৱা তত্থ পক্খিপিংসু. বোধিসত্তো ভিক্খাচাৰকালং আগমযমানো পাতোৱ গন্ত্ৱা ৰুক্খমূলে নিসীদি. ৰুক্খমূলে সোধনত্থায গতা ধাতী আগন্ত্ৱা সুজাতায আৰোচেসি – ‘‘দেৱতা ৰুক্খমূলে নিসিন্না’’তি. সুজাতা, সব্বং পসাধনং পসাধেত্ৱা সতসহস্সগ্ঘনিকে সুৱণ্ণথালে পাযসং ৱড্ঢেত্ৱা অপৰায সুৱণ্ণপাতিযা পিদহিত্ৱা উক্খিপিত্ৱা গতা মহাপুৰিসং দিস্ৱা সহেৱ পাতিযা হত্থে ঠপেত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘যথা ময্হং মনোৰথো নিপ্ফন্নো, এৱং তুম্হাকম্পি নিপ্ফজ্জতূ’’তি ৱত্ৱা পক্কামি.
বোধিসত্তো নেৰঞ্জৰায তীৰং গন্ত্ৱা সুৱণ্ণথালং তীৰে ঠপেত্ৱা ন্হত্ৱা পচ্চুত্তৰিত্ৱা একূনপণ্ণাসপিণ্ডে কৰোন্তো পাযসং পৰিভুঞ্জিত্ৱা ‘‘সচাহং অজ্জ বুদ্ধো ভৱামি, থালং পটিসোতং গচ্ছতূ’’তি খিপি. থালং পটিসোতং গন্ত্ৱা থোকং ঠত্ৱা কালনাগৰাজস্স ভৱনং পৱিসিত্ৱা তিণ্ণং বুদ্ধানং থালানি উক্খিপিত্ৱা অট্ঠাসি.
মহাসত্তো ৱনসণ্ডে দিৱাৱিহাৰং কত্ৱা সাযন্হসমযে সোত্তিযেন দিন্না অট্ঠ তিণমুট্ঠিযো গহেত্ৱা বোধিমণ্ডং আৰুয্হ দক্খিণদিসাভাগে অট্ঠাসি. সো পদেসো পদুমিনিপত্তে উদকবিন্দু ৱিয অকম্পিত্থ. মহাসত্তো, ‘‘অযং মম গুণং ধাৰেতুং ন সক্কোতী’’তি পচ্ছিমদিসাভাগং অগমাসি, সোপি তথেৱ অকম্পিত্থ. উত্তৰদিসাভাগং অগমাসি, সোপি তথেৱ অকম্পিত্থ. পুৰত্থিমদিসাভাগং অগমাসি, তত্থ পল্লঙ্কপ্পমাণং ঠানং সুনিখাতইন্দখিলো ৱিয নিচ্চলমহোসি. মহাসত্তো ‘‘ইদং ঠানং সব্ববুদ্ধানং কিলেসভঞ্জনৱিদ্ধংসনট্ঠান’’ন্তি তানি তিণানি অগ্গে গহেত্ৱা চালেসি. তানি চিত্তকাৰেন তূলিকগ্গেন পৰিচ্ছিন্নানি ৱিয অহেসুং. বোধিসত্তো, ‘‘বোধিং অপ্পত্ৱা ইমং পল্লঙ্কং ন ভিন্দিস্সামী’’তি চতুৰঙ্গৱীৰিযং অধিট্ঠহিত্ৱা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা নিসীদি.
তঙ্খণঞ্ঞেৱ মাৰো বাহুসহস্সং মাপেত্ৱা দিযড্ঢযোজনসতিকং গিৰিমেখলং নাম হত্থিং আৰুয্হ নৱযোজনং মাৰবলং গহেত্ৱা অদ্ধক্খিকেন ওলোকযমানো পব্বতো ৱিয অজ্ঝোত্থৰন্তো উপসঙ্কমি. মহাসত্তো, ‘‘ময্হং দস পাৰমিযো পূৰেন্তস্স অঞ্ঞো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা দেৱো ৱা মাৰো ৱা ব্ৰহ্মা ৱা সক্খি নত্থি, ৱেস্সন্তৰত্তভাৱে পন ময্হং সত্তসু ৱাৰেসু মহাপথৱী সক্খি অহোসি; ইদানিপি মে অযমেৱ অচেতনা কট্ঠকলিঙ্গৰূপমা মহাপথৱী সক্খী’’তি হত্থং পসাৰেতি. মহাপথৱী তাৱদেৱ অযদণ্ডেন পহতং কংসথালং ৱিয ৰৱসতং ৰৱসহস্সং মুঞ্চমানা ৱিৰৱিত্ৱা পৰিৱত্তমানা মাৰবলং চক্কৱাড়মুখৱট্টিযং মুঞ্চনমকাসি. মহাসত্তো সূৰিযে ধৰমানেযেৱ মাৰবলং ৱিধমিত্ৱা পঠমযামে পুব্বেনিৱাসঞাণং, মজ্ঝিমযামে দিব্বচক্খুং ৱিসোধেত্ৱা পচ্ছিমযামে পটিচ্চসমুপ্পাদে ঞাণং ওতাৰেত্ৱা ৱট্টৱিৱট্টং সম্মসিত্ৱা অৰুণোদযে বুদ্ধো হুত্ৱা, ‘‘মযা অনেককপ্পকোটিসতসহস্সং অদ্ধানং ইমস্স পল্লঙ্কস্স অত্থায ৱাযামো কতো’’তি সত্তাহং একপল্লঙ্কেন নিসীদি. অথেকচ্চানং দেৱতানং, ‘‘কিং নু খো অঞ্ঞেপি বুদ্ধত্তকৰা ধম্মা অত্থী’’তি কঙ্খা উদপাদি.
অথ ভগৱা অট্ঠমে দিৱসে সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায দেৱতানং কঙ্খং ঞত্ৱা কঙ্খাৱিধমনত্থং আকাসে উপ্পতিত্ৱা যমকপাটিহাৰিযং দস্সেত্ৱা তাসং কঙ্খং ৱিধমিত্ৱা পল্লঙ্কতো ঈসকং পাচীননিস্সিতে উত্তৰদিসাভাগে ঠত্ৱা চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি কপ্পসতসহস্সঞ্চ পূৰিতানং পাৰমীনং ফলাধিগমট্ঠানং পল্লঙ্কঞ্চেৱ বোধিৰুক্খঞ্চ অনিমিসেহি অক্খীহি ওলোকযমানো সত্তাহং ৱীতিনামেসি, তং ঠানং অনিমিসচেতিযং নাম জাতং.
অথ পল্লঙ্কস্স চ ঠিতট্ঠানস্স চ অন্তৰা পুৰত্থিমপচ্ছিমতো আযতে ৰতনচঙ্কমে চঙ্কমন্তো সত্তাহং ৱীতিনামেসি, তং ঠানং ৰতনচঙ্কমচেতিযং নাম জাতং. ততো পচ্ছিমদিসাভাগে দেৱতা ৰতনঘৰং মাপযিংসু, তত্থ পল্লঙ্কেন নিসীদিত্ৱা অভিধম্মপিটকং ৱিসেসতো চেত্থ অনন্তনযসমন্তপট্ঠানং ৱিচিনন্তো সত্তাহং ৱীতিনামেসি, তং ঠানং ৰতনঘৰচেতিযং নাম জাতং. এৱং বোধিসমীপেযেৱ চত্তাৰি সত্তাহানি ৱীতিনামেত্ৱা পঞ্চমে সত্তাহে বোধিৰুক্খমূলা যেন অজপালনিগ্ৰোধো তেনুপসঙ্কমি, তত্ৰাপি ধম্মং ৱিচিনন্তোযেৱ ৱিমুত্তিসুখঞ্চ পটিসংৱেদেন্তো নিসীদি, ধম্মং ৱিচিনন্তো চেত্থ এৱং অভিধম্মে নযমগ্গং সম্মসি – পঠমং ধম্মসঙ্গণীপকৰণং নাম, ততো ৱিভঙ্গপকৰণং, ধাতুকথাপকৰণং, পুগ্গলপঞ্ঞত্তিপকৰণং, কথাৱত্থু নাম পকৰণং, যমকং নাম পকৰণং, ততো মহাপকৰণং পট্ঠানং নামাতি.
তত্থস্স সণ্হসুখুমপট্ঠানম্হি চিত্তে ওতিণ্ণে পীতি উপ্পজ্জি; পীতিযা উপ্পন্নায লোহিতং পসীদি, লোহিতে পসন্নে ছৱি পসীদি. ছৱিযা পসন্নায পুৰত্থিমকাযতো কূটাগাৰাদিপ্পমাণা ৰস্মিযো উট্ঠহিত্ৱা আকাসে পক্খন্দছদ্দন্তনাগকুলং ৱিয পাচীনদিসায অনন্তানি চক্কৱাড়ানি পক্খন্দা, পচ্ছিমকাযতো উট্ঠহিত্ৱা পচ্ছিমদিসায, দক্খিণংসকূটতো উট্ঠহিত্ৱা দক্খিণদিসায, ৱামংসকূটতো উট্ঠহিত্ৱা উত্তৰদিসায অনন্তানি চক্কৱাড়ানি পক্খন্দা, পাদতলেহি পৱাড়ঙ্কুৰৱণ্ণা ৰস্মিযো নিক্খমিত্ৱা মহাপথৱিং ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা উদকং দ্ৱিধা ভিন্দিত্ৱা ৱাতক্খন্ধং পদালেত্ৱা অজটাকাসং পক্খন্দা, সীসতো সম্পৰিৱত্তিযমানং মণিদামং ৱিয নীলৱণ্ণা ৰস্মিৱট্টি উট্ঠহিত্ৱা ছ দেৱলোকে ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা নৱ ব্ৰহ্মলোকে ৱেহপ্ফলে পঞ্চ সুদ্ধাৱাসে চ ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা চত্তাৰো আৰুপ্পে অতিক্কম্ম অজটাকাসং পক্খন্দা. তস্মিং দিৱসে অপৰিমাণেসু চক্কৱাড়েসু অপৰিমাণা সত্তা সব্বে সুৱণ্ণৱণ্ণাৱ অহেসুং. তং দিৱসঞ্চ পন ভগৱতো সৰীৰা নিক্খন্তা যাৱজ্জদিৱসাপি তা ৰস্মিযো অনন্তা লোকধাতুযো গচ্ছন্তিযেৱ.
এৱং ভগৱা অজপালনিগ্ৰোধে সত্তাহং ৱীতিনামেত্ৱা ততো অপৰং সত্তাহং মুচলিন্দে নিসীদি, নিসিন্নমত্তস্সেৱ চস্স সকলং চক্কৱাড়গব্ভং পূৰেন্তো মহাঅকালমেঘো উদপাদি. এৱৰূপো কিৰ মহামেঘো দ্ৱীসুযেৱ কালেসু ৱস্সতি চক্কৱত্তিম্হি ৱা উপ্পন্নে বুদ্ধে ৱা. ইধ বুদ্ধকালে উদপাদি. তস্মিং পন উপ্পন্নে মুচলিন্দো নাগৰাজা চিন্তেসি – ‘‘অযং মেঘো সত্থৰি ময্হং ভৱনং পৱিট্ঠমত্তেৱ উপ্পন্নো, ৱাসাগাৰমস্স লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি. সো সত্তৰতনমযং পাসাদং নিম্মিনিতুং সক্কোন্তোপি এৱং কতে ময্হং মহপ্ফলং ন ভৱিস্সতি, দসবলস্স কাযৱেয্যাৱচ্চং কৰিস্সামীতি মহন্তং অত্তভাৱং কত্ৱা সত্থাৰং সত্তক্খত্তুং ভোগেহি পৰিক্খিপিত্ৱা উপৰি ফণং ধাৰেসি. পৰিক্খেপস্স অন্তো ওকাসো হেট্ঠা লোহপাসাদপ্পমাণো অহোসি. ইচ্ছিতিচ্ছিতেন ইৰিযাপথেন সত্থা ৱিহৰিস্সতীতি নাগৰাজস্স অজ্ঝাসযো অহোসি. তস্মা এৱং মহন্তং ওকাসং পৰিক্খিপি. মজ্ঝে ৰতনপল্লঙ্কো পঞ্ঞত্তো হোতি, উপৰি সুৱণ্ণতাৰকৱিচিত্তং সমোসৰিতগন্ধদামকুসুমদামচেলৱিতানং অহোসি. চতূসু কোণেসু গন্ধতেলেন দীপা জলিতা, চতূসু দিসাসু ৱিৱৰিত্ৱা চন্দনকৰণ্ডকা ঠপিতা. এৱং ভগৱা তং সত্তাহং তত্থ ৱীতিনামেত্ৱা ততো অপৰং সত্তাহং ৰাজাযতনে নিসীদি.
অট্ঠমে সত্তাহে সক্কেন দেৱানমিন্দেন আভতং দন্তকট্ঠঞ্চ ওসধহৰীতকঞ্চ খাদিত্ৱা মুখং ধোৱিত্ৱা চতূহি লোকপালেহি উপনীতে পচ্চগ্ঘে সেলমযে পত্তে তপুস্সভল্লিকানং পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জিত্ৱা পুন পচ্চাগন্ত্ৱা অজপালনিগ্ৰোধে নিসিন্নস্স সব্ববুদ্ধানং আচিণ্ণো অযং ৱিতক্কো উদপাদি.
তত্থ পণ্ডিতোতি পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতো. ৱিযত্তোতি ৱেয্যত্তিযেন সমন্নাগতো. মেধাৱীতি ঠানুপ্পত্তিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো. অপ্পৰজক্খজাতিকোতি সমাপত্তিযা ৱিক্খম্ভিতত্তা নিক্কিলেসজাতিকো ৱিসুদ্ধসত্তো. আজানিস্সতীতি সল্লক্খেস্সতি পটিৱিজ্ঝিস্সতি. ঞাণঞ্চ পন মেতি ময্হম্পি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং উপ্পজ্জি. ভগৱা কিৰ দেৱতায কথিতেনেৱ নিট্ঠং অগন্ত্ৱা সযম্পি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন ওলোকেন্তো ইতো সত্তমদিৱসমত্থকে কালং কত্ৱা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে নিব্বত্তোতি অদ্দস. তং সন্ধাযাহ – ‘‘ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদী’’তি. মহাজানিযোতি সত্তদিৱসব্ভন্তৰে পত্তব্বমগ্গফলতো পৰিহীনত্তা মহতী জানি অস্সাতি মহাজানিযো. অক্খণে নিব্বত্তত্তা গন্ত্ৱা দেসিযমানং ধম্মম্পিস্স সোতুং সোতপ্পসাদো নত্থি, ইধ ধম্মদেসনট্ঠানং আগমনপাদাপি নত্থি, এৱং মহাজানিযো জাতোতি দস্সেতি. অভিদোসকালঙ্কতোতি অড্ঢৰত্তে কালঙ্কতো. ঞাণঞ্চ পন মেতি ময্হম্পি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং উদপাদি. ইধাপি কিৰ ভগৱা দেৱতায ৱচনেন সন্নিট্ঠানং অকত্ৱা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন ওলোকেন্তো ‘‘হিয্যো অড্ঢৰত্তে কালঙ্কত্ৱা উদকো ৰামপুত্তো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নিব্বত্তো’’তি অদ্দস. তস্মা এৱমাহ. সেসং পুৰিমনযসদিসমেৱ. বহুকাৰাতি বহূপকাৰা. পধানপহিতত্তং উপট্ঠহিংসূতি পধানত্থায পেসিতত্তভাৱং ৱসনট্ঠানে পৰিৱেণসম্মজ্জনেন পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা অনুবন্ধনেন মুখোদকদন্তকট্ঠদানাদিনা চ উপট্ঠহিংসু. কে পন তে পঞ্চৱগ্গিযা নাম? যেতে –
ৰামো ধজো লক্খণো জোতিমন্তি,
যঞ্ঞো সুভোজো সুযামো সুদত্তো;
এতে তদা অট্ঠ অহেসুং ব্ৰাহ্মণা,
ছড়ঙ্গৱা মন্তং ৱিযাকৰিংসূতি.
বোধিসত্তস্স জাতকালে সুপিনপটিগ্গাহকা চেৱ লক্খণপটিগ্গাহকা চ অট্ঠ ব্ৰাহ্মণা. তেসু তযো দ্ৱেধা ব্যাকৰিংসু – ‘‘ইমেহি লক্খণেহি সমন্নাগতো অগাৰং অজ্ঝাৱসমানো ৰাজা হোতি চক্কৱত্তী, পব্বজমানো বুদ্ধো’’তি. পঞ্চ ব্ৰাহ্মণা একংসব্যাকৰণা অহেসুং – ‘‘ইমেহি লক্খণেহি সমন্নাগতো অগাৰে ন তিট্ঠতি, বুদ্ধোৱ হোতী’’তি. তেসু পুৰিমা তযো যথামন্তপদং গতা, ইমে পন পঞ্চ মন্তপদং অতিক্কন্তা. তে অত্তনা লদ্ধং পুণ্ণপত্তং ঞাতকানং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ‘‘অযং মহাপুৰিসো অগাৰং ন অজ্ঝাৱসিস্সতি, একন্তেন বুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি নিব্বিতক্কা বোধিসত্তং উদ্দিস্স সমণপব্বজ্জং পব্বজিতা. তেসং পুত্তাতিপি ৱদন্তি. তং অট্ঠকথায পটিক্খিত্তং.
এতে কিৰ দহৰকালেযেৱ বহূ মন্তে জানিংসু, তস্মা তে ব্ৰাহ্মণা আচৰিযট্ঠানে ঠপযিংসু. তে পচ্ছা অম্হেহি পুত্তদাৰজটং ছড্ডেত্ৱা ন সক্কা ভৱিস্সতি পব্বজিতুন্তি দহৰকালেযেৱ পব্বজিত্ৱা ৰমণীযানি সেনাসনানি পৰিভুঞ্জন্তা ৱিচৰিংসু. কালেন কালং পন ‘‘কিং, ভো, মহাপুৰিসো মহাভিনিক্খমনং নিক্খন্তো’’তি পুচ্ছন্তি. মনুস্সা, ‘‘কুহিং তুম্হে মহাপুৰিসং পস্সিস্সথ, তীসু পাসাদেসু তিৱিধনাটকমজ্ঝে দেৱো ৱিয সম্পত্তিং অনুভোতী’’তি ৱদন্তি. তে সুত্ৱা, ‘‘ন তাৱ মহাপুৰিসস্স ঞাণং পৰিপাকং গচ্ছতী’’তি অপ্পোস্সুক্কা ৱিহৰিংসুযেৱ. কস্মা পনেত্থ ভগৱা, ‘‘বহুকাৰা খো ইমে পঞ্চৱগ্গিযা’’তি আহ? কিং উপকাৰকানংযেৱ এস ধম্মং দেসেতি, অনুপকাৰকানং ন দেসেতীতি? নো ন দেসেতি. পৰিচযৱসেন হেস আড়াৰঞ্চেৱ কালামং উদকঞ্চ ৰামপুত্তং ওলোকেসি. এতস্মিং পন বুদ্ধক্খেত্তে ঠপেত্ৱা অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞং পঠমং ধম্মং সচ্ছিকাতুং সমত্থো নাম নত্থি. কস্মা? তথাৱিধউপনিস্সযত্তা.
পুব্বে কিৰ পুঞ্ঞকৰণকালে দ্ৱে ভাতৰো অহেসুং. তে একতোৱ সস্সং অকংসু. তত্থ জেট্ঠকস্স ‘‘একস্মিং সস্সে নৱৱাৰে অগ্গসস্সদানং মযা দাতব্ব’’ন্তি অহোসি. সো ৱপ্পকালে বীজগ্গং নাম দত্ৱা গব্ভকালে কনিট্ঠেন সদ্ধিং মন্তেসি – ‘‘গব্ভকালে গব্ভং ফালেত্ৱা দস্সামা’’তি. কনিট্ঠো ‘‘তৰুণসস্সং নাসেতুকামোসী’’তি আহ. জেট্ঠো কনিট্ঠস্স অননুৱত্তনভাৱং ঞত্ৱা খেত্তং ৱিভজিত্ৱা অত্তনো কোট্ঠাসতো গব্ভং ফালেত্ৱা খীৰং নীহৰিত্ৱা সপ্পিফাণিতেহি যোজেত্ৱা অদাসি, পুথুককালে পুথুকং কাৰেত্ৱা অদাসি, লাযনে লাযনগ্গং ৱেণিকৰণে ৱেণগ্গং কলাপাদীসু কলাপগ্গং খড়গ্গং ভণ্ডগ্গং কোট্ঠগ্গন্তি এৱং একসস্সে নৱৱাৰে অগ্গদানং অদাসি. কনিট্ঠো পনস্স উদ্ধৰিত্ৱা অদাসি, তেসু জেট্ঠো অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞত্থেৰো জাতো, কনিট্ঠো সুভদ্দপৰিব্বাজকো. ইতি একস্মিং সস্সে নৱন্নং অগ্গদানানং দিন্নত্তা ঠপেত্ৱা থেৰং অঞ্ঞো পঠমং ধম্মং সচ্ছিকাতুং সমত্থো নাম নত্থি. ‘‘বহুকাৰা খো ইমে পঞ্চৱগ্গিযা’’তি ইদং পন উপকাৰানুস্সৰণমত্তকেনেৱ ৱুত্তং.
ইসিপতনে মিগদাযেতি তস্মিং কিৰ পদেসে অনুপ্পন্নে বুদ্ধে পচ্চেকসম্বুদ্ধা গন্ধমাদনপব্বতে সত্তাহং নিৰোধসমাপত্তিযা ৱীতিনামেত্ৱা নিৰোধা ৱুট্ঠায নাগলতাদন্তকট্ঠং খাদিত্ৱা অনোতত্তদহে মুখং ধোৱিত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায আকাসেন আগন্ত্ৱা নিপতন্তি. তত্থ চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা নগৰে পিণ্ডায চৰিত্ৱা কতভত্তকিচ্চা গমনকালেপি ততোযেৱ উপ্পতিত্ৱা গচ্ছন্তি. ইতি ইসযো এত্থ নিপতন্তি উপ্পতন্তি চাতি তং ঠানং ইসিপতনন্তি সঙ্খং গতং. মিগানং পন অভযত্থায দিন্নত্তা মিগদাযোতি ৱুচ্চতি. তেন ৱুত্তং ‘‘ইসিপতনে মিগদাযে’’তি.
২৮৫. অন্তৰা চ গযং অন্তৰা চ বোধিন্তি গযায চ বোধিস্স চ ৱিৱৰে তিগাৱুতন্তৰে ঠানে. বোধিমণ্ডতো হি গযা তীণি গাৱুতানি. বাৰাণসী অট্ঠাৰস যোজনানি. উপকো বোধিমণ্ডস্স চ গযায চ অন্তৰে ভগৱন্তং অদ্দস. অন্তৰাসদ্দেন পন যুত্তত্তা উপযোগৱচনং কতং. ঈদিসেসু চ ঠানেসু অক্খৰচিন্তকা ‘‘অন্তৰা গামঞ্চ নদিঞ্চ যাতী’’তি এৱং একমেৱ অন্তৰাসদ্দং পযুজ্জন্তি. সো দুতিযপদেনপি যোজেতব্বো হোতি. অযোজিযমানে উপযোগৱচনং ন পাপুণাতি. ইধ পন যোজেত্ৱা এৱ ৱুত্তোতি. অদ্ধানমগ্গপটিপন্নন্তি অদ্ধানসঙ্খাতং মগ্গং পটিপন্নং, দীঘমগ্গপটিপন্নন্তি অত্থো. অদ্ধানমগ্গগমনসমযস্স হি ৱিভঙ্গে ‘‘অদ্ধযোজনং গচ্ছিস্সামীতি ভুঞ্জিতব্ব’’ন্তিআদিৱচনতো (পাচি. ২১৮) অদ্ধযোজনম্পি অদ্ধানমগ্গো হোতি. বোধিমণ্ডতো পন গযা তিগাৱুতং.
সব্বাভিভূতি সব্বং তেভূমকধম্মং অভিভৱিত্ৱা ঠিতো. সব্বৱিদূতি সব্বং চতুভূমকধম্মং অৱেদিং অঞ্ঞাসিং. সব্বেসু ধম্মেসু অনুপলিত্তোতি সব্বেসু তেভূমকধম্মেসু কিলেসলেপনেন অনুপলিত্তো. সব্বং জহোতি সব্বং তেভূমকধম্মং জহিত্ৱা ঠিতো. তণ্হাক্খযে ৱিমুত্তোতি তণ্হাক্খযে নিব্বানে আৰম্মণতো ৱিমুত্তো. সযং অভিঞ্ঞাযাতি সব্বং চতুভূমকধম্মং অত্তনাৱ জানিত্ৱা. কমুদ্দিসেয্যন্তি কং অঞ্ঞং ‘‘অযং মে আচৰিযো’’তি উদ্দিসেয্যং.
ন মে আচৰিযো অত্থীতি লোকুত্তৰধম্মে ময্হং আচৰিযো নাম নত্থি. নত্থি মে পটিপুগ্গলোতি ময্হং পটিভাগপুগ্গলো নাম নত্থি. সম্মাসম্বুদ্ধোতি সহেতুনা নযেন চত্তাৰি সচ্চানি সযং বুদ্ধো. সীতিভূতোতি সব্বকিলেসগ্গিনিব্বাপনেন সীতিভূতো. কিলেসানংযেৱ নিব্বুতত্তা নিব্বুতো. কাসিনং পুৰন্তি কাসিৰট্ঠে নগৰং. আহঞ্ছং অমতদুন্দুভিন্তি ধম্মচক্কপটিলাভায অমতভেৰিং পহৰিস্সামীতি গচ্ছামি. অৰহসি অনন্তজিনোতি অনন্তজিনোতি ভৱিতুং যুত্তো. হুপেয্য পাৱুসোতি, আৱুসো, এৱম্পি নাম ভৱেয্য. পক্কামীতি ৱঙ্কহাৰজনপদং নাম অগমাসি.
তত্থেকং মিগলুদ্দকগামকং নিস্সায ৱাসং কপ্পেসি. জেট্ঠকলুদ্দকো তং উপট্ঠাসি. তস্মিঞ্চ জনপদে চণ্ডা মক্খিকা হোন্তি. অথ নং একায চাটিযা ৱসাপেসুং, মিগলুদ্দকো দূৰে মিগৱং গচ্ছন্তো ‘‘অম্হাকং অৰহন্তে মা পমজ্জী’’তি ছাৱং নাম ধীতৰং আণাপেত্ৱা অগমাসি সদ্ধিং পুত্তভাতুকেহি. সা চস্স ধীতা দস্সনীযা হোতি কোট্ঠাসসম্পন্না. দুতিযদিৱসে উপকো ঘৰং আগতো তং দাৰিকং সব্বং উপচাৰং কত্ৱা পৰিৱিসিতুং উপগতং দিস্ৱা ৰাগেন অভিভূতো ভুঞ্জিতুম্পি অসক্কোন্তো ভাজনেন ভত্তং আদায ৱসনট্ঠানং গন্ত্ৱা ভত্তং একমন্তে নিক্খিপিত্ৱা সচে ছাৱং লভামি, জীৱামি, নো চে, মৰামীতি নিৰাহাৰো সযি. সত্তমে দিৱসে মাগৱিকো আগন্ত্ৱা ধীতৰং উপকস্স পৱত্তিং পুচ্ছি. সা ‘‘একদিৱসমেৱ আগন্ত্ৱা পুন নাগতপুব্বো’’তি আহ. মাগৱিকো আগতৱেসেনেৱ নং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছিস্সামীতি তংখণংযেৱ গন্ত্ৱা ‘‘কিং, ভন্তে, অপ্ফাসুক’’ন্তি পাদে পৰামসন্তো পুচ্ছি. উপকো নিত্থুনন্তো পৰিৱত্ততিযেৱ. সো ‘‘ৱদথ ভন্তে, যং মযা সক্কা কাতুং, তং সব্বং কৰিস্সামী’’তি আহ. উপকো, ‘‘সচে ছাৱং লভামি, জীৱামি, নো চে, ইধেৱ মৰণং সেয্যো’’তি আহ. জানাসি পন, ভন্তে, কিঞ্চি সিপ্পন্তি. ন জানামীতি. ন, ভন্তে, কিঞ্চি সিপ্পং অজানন্তেন সক্কা ঘৰাৱাসং অধিট্ঠাতুন্তি.
সো আহ – ‘‘নাহং কিঞ্চি সিপ্পং জানামি, অপিচ তুম্হাকং মংসহাৰকো ভৱিস্সামি, মংসঞ্চ ৱিক্কীণিস্সামী’’তি. মাগৱিকো, ‘‘অম্হাকম্পি এতদেৱ ৰুচ্চতী’’তি উত্তৰসাটকং দত্ৱা ঘৰং আনেত্ৱা ধীতৰং অদাসি. তেসং সংৱাসমন্ৱায পুত্তো ৱিজাযি. সুভদ্দোতিস্স নামং অকংসু. ছাৱা তস্স ৰোদনকালে ‘‘মংসহাৰকস্স পুত্ত, মিগলুদ্দকস্স পুত্ত মা ৰোদী’’তিআদীনি ৱদমানা পুত্ততোসনগীতেন উপকং উপ্পণ্ডেসি. ভদ্দে ত্ৱং মং অনাথোতি মঞ্ঞসি. অত্থি মে অনন্তজিনো নাম সহাযো. তস্সাহং সন্তিকে গমিস্সামীতি আহ. ছাৱা এৱমযং অট্টীযতীতি ঞত্ৱা পুনপ্পুনং কথেতি. সো একদিৱসং অনাৰোচেত্ৱাৱ মজ্ঝিমদেসাভিমুখো পক্কামি.
ভগৱা চ তেন সমযেন সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে মহাৱিহাৰে. অথ খো ভগৱা পটিকচ্চেৱ ভিক্খূ আণাপেসি – ‘‘যো, ভিক্খৱে, ‘অনন্তজিনো’তি পুচ্ছমানো আগচ্ছতি, তস্স মং দস্সেয্যাথা’’তি. উপকোপি খো ‘‘কুহিং অনন্তজিনো ৱসতী’’তি পুচ্ছন্তো অনুপুব্বেন সাৱত্থিং আগন্ত্ৱা ৱিহাৰমজ্ঝে ঠত্ৱা কুহিং অনন্তজিনোতি পুচ্ছি. তং ভিক্খূ ভগৱতো সন্তিকং নযিংসু. সো ভগৱন্তং দিস্ৱা – ‘‘সঞ্জানাথ মং ভগৱা’’তি আহ. আম, উপক, সঞ্জানামি, কুহিং পন ত্ৱং ৱসিত্থাতি. ৱঙ্কহাৰজনপদে, ভন্তেতি. উপক, মহল্লকোসি জাতো পব্বজিতুং সক্খিস্সসীতি. পব্বজিস্সামি, ভন্তেতি. ভগৱা পব্বাজেত্ৱা তস্স কম্মট্ঠানং অদাসি. সো কম্মট্ঠানে কম্মং কৰোন্তো অনাগামিফলে পতিট্ঠায কালং কত্ৱা অৱিহেসু নিব্বত্তো. নিব্বত্তক্খণেযেৱ অৰহত্তং পাপুণীতি. অৱিহেসু নিব্বত্তমত্তা হি সত্ত জনা অৰহত্তং পাপুণিংসু, তেসং সো অঞ্ঞতৰো.
ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘অৱিহং উপপন্নাসে, ৱিমুত্তা সত্ত ভিক্খৱো;
ৰাগদোসপৰিক্খীণা, তিণ্ণা লোকে ৱিসত্তিকং.
উপকো পলগণ্ডো চ, পুক্কুসাতি চ তে তযো;
ভদ্দিযো খণ্ডদেৱো চ, বহুৰগ্গি চ সঙ্গিযো;
তে হিত্ৱা মানুসং দেহং, দিব্বযোগং উপজ্ঝগু’’ন্তি. (সং. নি. ১.১০৫);
২৮৬. সণ্ঠপেসুন্তি কতিকং অকংসু. বাহুল্লিকোতি চীৱৰবাহুল্লাদীনং অত্থায পটিপন্নো. পধানৱিব্ভন্তোতি পধানতো ৱিব্ভন্তো ভট্ঠো পৰিহীনো. আৱত্তো বাহুল্লাযাতি চীৱৰাদীনং বহুলভাৱত্থায আৱত্তো. অপিচ খো আসনং ঠপেতব্বন্তি অপিচ খো পনস্স উচ্চকুলে নিব্বত্তস্স আসনমত্তং ঠপেতব্বন্তি ৱদিংসু. নাসক্খিংসূতি বুদ্ধানুভাৱেন বুদ্ধতেজসা অভিভূতা অত্তনো কতিকায ঠাতুং নাসক্খিংসু. নামেন চ আৱুসোৱাদেন চ সমুদাচৰন্তীতি গোতমাতি, আৱুসোতি চ ৱদন্তি. আৱুসো গোতম, মযং উৰুৱেলাযং পধানকালে তুয্হং পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা ৱিচৰিম্হা, মুখোদকং দন্তকট্ঠং অদম্হা, ৱুত্থপৰিৱেণং সম্মজ্জিম্হা, পচ্ছা কো তে ৱত্তপ্পটিপত্তিমকাসি, কচ্চি অম্হেসু পক্কন্তেসু ন চিন্তযিত্থাতি এৱৰূপিং কথং কথেন্তীতি অত্থো. ইৰিযাযাতি দুক্কৰইৰিযায. পটিপদাযাতি দুক্কৰপটিপত্তিযা. দুক্কৰকাৰিকাযাতি পসতপসত-মুগ্গযূসাদিআহৰকৰণাদিনা দুক্কৰকৰণেন. অভিজানাথ মে নোতি অভিজানাথ নু মম. এৱৰূপং পভাৱিতমেতন্তি এতং এৱৰূপং ৱাক্যভেদন্তি অত্থো. অপি নু অহং উৰুৱেলায পধানে তুম্হাকং সঙ্গণ্হনত্থং অনুক্কণ্ঠনত্থং ৰত্তিং ৱা দিৱা ৱা আগন্ত্ৱা, – ‘‘আৱুসো, মা ৱিতক্কযিত্থ, ময্হং ওভাসো ৱা নিমিত্তং ৱা পঞ্ঞাযতী’’তি এৱৰূপং কঞ্চি ৱচনভেদং অকাসিন্তি অধিপ্পাযো. তে একপদেনেৱ সতিং লভিত্ৱা উপ্পন্নগাৰৱা, ‘‘হন্দ অদ্ধা এস বুদ্ধো জাতো’’তি সদ্দহিত্ৱা নো হেতং, ভন্তেতি আহংসু. অসক্খিং খো অহং, ভিক্খৱে, পঞ্চৱগ্গিযে ভিক্খূ সঞ্ঞাপেতুন্তি অহং, ভিক্খৱে, পঞ্চৱগ্গিযে ভিক্খূ বুদ্ধো অহন্তি জানাপেতুং অসক্খিং. তদা পন ভগৱা উপোসথদিৱসেযেৱ আগচ্ছি. অত্তনো বুদ্ধভাৱং জানাপেত্ৱা কোণ্ডঞ্ঞত্থেৰং কাযসক্খিং কত্ৱা ধম্মচক্কপ্পৱত্তনসুত্তং কথেসি. সুত্তপৰিযোসানে থেৰো অট্ঠাৰসহি ব্ৰহ্মকোটীহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি. সূৰিযে ধৰমানেযেৱ দেসনা নিট্ঠাসি. ভগৱা তত্থেৱ ৱস্সং উপগচ্ছি.
দ্ৱেপি সুদং, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ওৱদামীতিআদি পাটিপদদিৱসতো পট্ঠায পিণ্ডপাতত্থাযপি গামং অপ্পৱিসনদীপনত্থং ৱুত্তং. তেসঞ্হি ভিক্খূনং কম্মট্ঠানেসু উপ্পন্নমলৱিসোধনত্থং ভগৱা অন্তোৱিহাৰেযেৱ অহোসি. উপ্পন্নে উপ্পন্নে কম্মট্ঠানমলে তেপি ভিক্খূ ভগৱতো সন্তিকং গন্ত্ৱা পুচ্ছন্তি. ভগৱাপি তেসং নিসিন্নট্ঠানং গন্ত্ৱা মলং ৱিনোদেতি. অথ নেসং ভগৱতা এৱং নীহটভত্তেন ওৱদিযমানানং ৱপ্পত্থেৰো পাটিপদদিৱসে সোতাপন্নো অহোসি. ভদ্দিযত্থেৰো দুতিযাযং, মহানামত্থেৰো ততিযাযং, অস্সজিত্থেৰো চতুত্থিযং. পক্খস্স পন পঞ্চমিযং সব্বেৱ তে একতো সন্নিপাতেত্ৱা অনত্তলক্খণসুত্তং কথেসি, সুত্তপৰিযোসানে সব্বেপি অৰহত্তফলে পতিট্ঠহিংসু. তেনাহ – ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, পঞ্চৱগ্গিযা ভিক্খূ মযা এৱং ওৱদিযমানা…পে… অনুত্তৰং যোগক্খেমং নিব্বানং অজ্ঝগমংসু…পে… নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’তি. এত্তকং কথামগ্গং ভগৱা যং পুব্বে অৱচ – ‘‘তুম্হেপি মমঞ্চেৱ পঞ্চৱগ্গিযানঞ্চ মগ্গং আৰুড়্হা, অৰিযপৰিযেসনা তুম্হাকং পৰিযেসনা’’তি ইমং একমেৱ অনুসন্ধিং দস্সেন্তো আহৰি.
২৮৭. ইদানি যস্মা ন অগাৰিযানংযেৱ পঞ্চকামগুণপৰিযেসনা হোতি, অনগাৰিযানম্পি চত্তাৰো পচ্চযে অপ্পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তানং পঞ্চকামগুণৱসেন অনৰিযপৰিযেসনা হোতি, তস্মা তং দস্সেতুং পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, কামগুণাতিআদিমাহ. তত্থ নৱৰত্তেসু পত্তচীৱৰাদীসু চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপাতিআদযো চত্তাৰো কামগুণা লব্ভন্তি. ৰসো পনেত্থ পৰিভোগৰসো হোতি. মনুঞ্ঞে পিণ্ডপাতে ভেসজ্জে চ পঞ্চপি লব্ভন্তি. সেনাসনম্হি চীৱৰে ৱিয চত্তাৰো. ৰসো পন এত্থাপি পৰিভোগৰসোৱ. যে হি কেচি, ভিক্খৱেতি কস্মা আৰভি? এৱং পঞ্চ কামগুণে দস্সেত্ৱা ইদানি যে এৱং ৱদেয্যুং, ‘‘পব্বজিতকালতো পট্ঠায অনৰিযপৰিযেসনা নাম কুতো, অৰিযপৰিযেসনাৱ পব্বজিতান’’ন্তি, তেসং পটিসেধনত্থায ‘‘পব্বজিতানম্পি চতূসু পচ্চযেসু অপ্পচ্চৱেক্খণপৰিভোগো অনৰিযপৰিযেসনা এৱা’’তি দস্সেতুং ইমং দেসনং আৰভি. তত্থ গধিতাতি তণ্হাগেধেন গধিতা. মুচ্ছিতাতি তণ্হামুচ্ছায মুচ্ছিতা. অজ্ঝোপন্নাতি তণ্হায অজ্ঝোগাড়্হা. অনাদীনৱদস্সাৱিনোতি আদীনৱং অপস্সন্তা. অনিস্সৰণপঞ্ঞাতি নিস্সৰণং ৱুচ্চতি পচ্চৱেক্খণঞাণং. তে তেন ৱিৰহিতা.
ইদানি তস্সত্থস্স সাধকং উপমং দস্সেন্তো সেয্যথাপি, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্ৰেৱং ওপম্মসংসন্দনং ৱেদিতব্বং – আৰঞ্ঞকমগো ৱিয হি সমণব্ৰাহ্মণা, লুদ্দকেন অৰঞ্ঞে ঠপিতপাসো ৱিয চত্তাৰো পচ্চযা, তস্স লুদ্দস্স পাসৰাসিং অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা সযনকালো ৱিয তেসং চত্তাৰো পচ্চযে অপ্পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভোগকালো. লুদ্দকে আগচ্ছন্তে মগস্স যেন কামং অগমনকালো ৱিয সমণব্ৰাহ্মণানং মাৰস্স যথাকামকৰণীযকালো, মাৰৱসং উপগতভাৱোতি অত্থো. মগস্স পন অবদ্ধস্স পাসৰাসিং অধিসযিতকালো ৱিয সমণব্ৰাহ্মণানং চতূসু পচ্চযেসু পচ্চৱেক্খণপৰিভোগো, লুদ্দকে আগচ্ছন্তে মগস্স যেন কামং গমনং ৱিয সমণব্ৰাহ্মণানং মাৰৱসং অনুপগমনং ৱেদিতব্বং. ৱিস্সত্থোতি নিব্ভযো নিৰাসঙ্কো. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
পাসৰাসিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অৰিযপৰিযেসনাতিপি এতস্সেৱ নামং.