৩. ৱম্মিকসুত্তৱণ্ণনা
২৪৯. এৱং মে সুতন্তি ৱম্মিকসুত্তং. তত্থ আযস্মাতি পিযৱচনমেতং. কুমাৰকস্সপোতি তস্স নামং. কুমাৰকালে পব্বজিতত্তা পন ভগৱতা, ‘‘কস্সপং পক্কোসথ, ইদং ফলং ৱা খাদনীযং ৱা কস্সপস্স দেথা’’তি ৱুত্তে, কতৰস্স কস্সপস্সাতি কুমাৰকস্সপস্সাতি এৱং গহিতনামত্তা ততো পট্ঠায ৱুড্ঢকালেপি ‘‘কুমাৰকস্সপো’’ ত্ৱেৱ ৱুচ্চতি. অপিচ ৰঞ্ঞা পোসাৱনিকপুত্তত্তাপি তং ‘‘কুমাৰকস্সপো’’তি সঞ্জানিংসু. অযং পনস্স পুব্বযোগতো পট্ঠায আৱিভাৱকথা –
থেৰো কিৰ পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে সেট্ঠিপুত্তো অহোসি. অথেকদিৱসং ভগৱন্তং চিত্ৰকথিং একং অত্তনো সাৱকং ঠানন্তৰে ঠপেন্তং দিস্ৱা ভগৱতো সত্তাহং দানং দত্ৱা, ‘‘অহম্পি ভগৱা অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স অযং থেৰো ৱিয চিত্ৰকথী সাৱকো ভৱেয্য’’ন্তি পত্থনং কত্ৱা পুঞ্ঞানি কৰোন্তো কস্সপস্স ভগৱতো সাসনে পব্বজিত্ৱা ৱিসেসং নিব্বত্তেতুং নাসক্খি.
তদা কিৰ পৰিনিব্বুতস্স ভগৱতো সাসনে ওসক্কন্তে পঞ্চ ভিক্খূ নিস্সেণিং বন্ধিত্ৱা পব্বতং অভিৰুয্হ সমণধম্মং অকংসু. সঙ্ঘত্থেৰো ততিযদিৱসে অৰহত্তং পত্তো. অনুথেৰো চতুত্থদিৱসে অনাগামী অহোসি. ইতৰে তযো ৱিসেসং নিব্বত্তেতুং অসক্কোন্তা দেৱলোকে নিব্বত্তিংসু. তেসং একং বুদ্ধন্তৰং দেৱেসু চ মনুস্সেসু চ সম্পত্তিং অনুভোন্তানং একো তক্কসিলাযং ৰাজকুলে নিব্বত্তিত্ৱা পুক্কুসাতি নাম ৰাজা হুত্ৱা ভগৱন্তং উদ্দিস্স পব্বজিত্ৱা ৰাজগহং গচ্ছন্তো কুম্ভকাৰসালাযং ভগৱতো ধম্মদেসনং সুত্ৱা অনাগামিফলং পত্তো. একো একস্মিং সমুদ্দপট্টনে কুলঘৰে নিব্বত্তিত্ৱা নাৱং আৰুয্হ ভিন্ননাৱো দাৰুচীৰানি নিৱাসেত্ৱা লাভসম্পত্তিং পত্তো, ‘‘অহং অৰহা’’তি চিত্তং উপ্পাদেত্ৱা, ‘‘ন ত্ৱং অৰহা, গচ্ছ সত্থাৰং পঞ্হং পুচ্ছা’’তি অত্থকামায দেৱতায চোদিতো তথা কত্ৱা অৰহত্তফলং পত্তো.
একো ৰাজগহে একিস্সা কুলদাৰিকায কুচ্ছিম্হি উপ্পন্নো. সা চ পঠমং মাতাপিতৰো যাচিত্ৱা পব্বজ্জং অলভমানা কুলঘৰং গতা গব্ভসণ্ঠিতম্পি অজানন্তী সামিকং আৰাধেত্ৱা তেন অনুঞ্ঞাতা ভিক্খুনীসু পব্বজিতা. তস্সা গব্ভিনিনিমিত্তং দিস্ৱা ভিক্খুনিযো দেৱদত্তং পুচ্ছিংসু, সো ‘‘অস্সমণী’’তি আহ. দসবলং পুচ্ছিংসু, সত্থা উপালিত্থেৰং পটিচ্ছাপেসি. থেৰো সাৱত্থিনগৰৱাসীনি কুলানি ৱিসাখঞ্চ উপাসিকং পক্কোসাপেত্ৱা সোধেন্তো, – ‘‘পুৰে লদ্ধো গব্ভো, পব্বজ্জা অৰোগা’’তি আহ. সত্থা ‘‘সুৱিনিচ্ছিতং অধিকৰণ’’ন্তি থেৰস্স সাধুকাৰং অদাসি. সা ভিক্খুনী সুৱণ্ণবিম্বসদিসং পুত্তং ৱিজাযি, তং গহেত্ৱা ৰাজা পসেনদি কোসলো পোসাপেসি. ‘‘কস্সপো’’তি চস্স নামং কত্ৱা অপৰভাগে অলঙ্কৰিত্ৱা সত্থু সন্তিকং নেত্ৱা পব্বাজেসি. ইতি ৰঞ্ঞো পোসাৱনিকপুত্তত্তাপি তং ‘‘কুমাৰকস্সপো’’তি সঞ্জানিংসূতি.
অন্ধৱনেতি এৱংনামকে ৱনে. তং কিৰ ৱনং দ্ৱিন্নং বুদ্ধানং কালে অৱিজহিতনামং অন্ধৱনংত্ৱেৱ পঞ্ঞাযতি. তত্ৰাযং পঞ্ঞত্তিৱিভাৱনা – অপ্পাযুকবুদ্ধানঞ্হি সৰীৰধাতু ন একগ্ঘনা হোতি. অধিট্ঠানানুভাৱেন ৱিপ্পকিৰিযতি. তেনেৱ অম্হাকম্পি ভগৱা, – ‘‘অহং ন চিৰট্ঠিতিকো, অপ্পকেহি সত্তেহি অহং দিট্ঠো, যেহি ন দিট্ঠো, তেৱ বহুতৰা, তে মে ধাতুযো আদায তত্থ তত্থ পূজেন্তা সগ্গপৰাযণা ভৱিস্সন্তী’’তি পৰিনিব্বানকালে, ‘‘অত্তনো সৰীৰং ৱিপ্পকিৰিযতূ’’তি অধিট্ঠাসি. দীঘাযুকবুদ্ধানং পন সুৱণ্ণক্খন্ধো ৱিয একগ্ঘনং ধাতুসৰীৰং তিট্ঠতি.
কস্সপস্সাপি ভগৱতো তথেৱ অট্ঠাসি. ততো মহাজনা সন্নিপতিত্ৱা, ‘‘ধাতুযো একগ্ঘনা ন সক্কা ৱিযোজেতুং, কিং কৰিস্সামা’’তি সম্মন্তযিত্ৱা একগ্ঘনমেৱ চেতিযং কৰিস্সাম, কিত্তকং পন হোতু তন্তি আহংসু. একে সত্তযোজনিযন্তি আহংসু. এতং অতিমহন্তং, অনাগতে জগ্গিতুং ন সক্কা, ছযোজনং হোতু, পঞ্চযোজনং… চতুযোজনং… তিযোজনং… দ্ৱিযোজনং… একযোজনং হোতূতি সন্নিট্ঠানং কত্ৱা ইট্ঠকা কীদিসা হোন্তূতি বাহিৰন্তে ইট্ঠকা ৰত্তসুৱণ্ণমযা একগ্ঘনা সতসহস্সগ্ঘনিকা হোন্তু, অব্ভন্তৰিমন্তে পঞ্ঞাসসহস্সগ্ঘনিকা. হৰিতালমনোসিলাহি মত্তিকাকিচ্চং কযিৰতু, তেলেন উদককিচ্চন্তি নিট্ঠং গন্ত্ৱা চত্তাৰি মুখানি চতুধা ৱিভজিংসু. ৰাজা একং মুখং গণ্হি, ৰাজপুত্তো পথৱিন্দৰকুমাৰো একং, অমচ্চানং জেট্ঠকো হুত্ৱা সেনাপতি একং, জনপদানং জেট্ঠকো হুত্ৱা সেট্ঠি একং.
তত্থ ধনসম্পন্নতায ৰাজাপি সুৱণ্ণং নীহৰাপেত্ৱা অত্তনা গহিতমুখে কম্মং আৰভি, উপৰাজাপি, সেনাপতিপি. সেট্ঠিনা গহিতমুখে পন কম্মং ওলীযতি. ততো যসোৰতো নাম একো উপাসকো তেপিটকো ভাণকো অনাগামী অৰিযসাৱকো, সো কম্মং ওলীযতীতি ঞত্ৱা পঞ্চ সকটসতানি যোজাপেত্ৱা জনপদং গন্ত্ৱা ‘‘কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধো ৱীসতিৱস্সসহস্সানি ঠত্ৱা পৰিনিব্বুতো. তস্স যোজনিকং ৰতনচেতিযং কযিৰতি, যো যং দাতুং উস্সহতি সুৱণ্ণং ৱা হিৰঞ্ঞং ৱা সত্তৰতনং ৱা হৰিতালং ৱা মনোসিলং ৱা, সো তং দেতূ’’তি সমাদপেসি. মনুস্সা অত্তনো অত্তনো থামেন হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণাদীনি অদংসু. অসক্কোন্তা তেলতণ্ডুলাদীনি দেন্তিযেৱ. উপাসকো তেলতণ্ডুলাদীনি কম্মকাৰানং ভত্তৱেতনত্থং পহিণাতি, অৱসেসেহি সুৱণ্ণং চেতাপেত্ৱা পহিণাতি, এৱং সকলজম্বুদীপং অচৰি.
চেতিযে কম্মং নিট্ঠিতন্তি চেতিযট্ঠানতো পণ্ণং পহিণিংসু – ‘‘নিট্ঠিতং কম্মং আচৰিযো আগন্ত্ৱা চেতিযং ৱন্দতূ’’তি. সোপি পণ্ণং পহিণি – ‘‘মযা সকলজম্বুদীপো সমাদপিতো, যং অত্থি, তং গহেত্ৱা কম্মং নিট্ঠাপেন্তূ’’তি. দ্ৱেপি পণ্ণানি অন্তৰামগ্গে সমাগমিংসু. আচৰিযস্স পণ্ণতো পন চেতিযট্ঠানতো পণ্ণং পঠমতৰং আচৰিযস্স হত্থং অগমাসি. সো পণ্ণং ৱাচেত্ৱা চেতিযং ৱন্দিস্সামীতি এককোৱ নিক্খমি. অন্তৰামগ্গে অটৱিযং পঞ্চ চোৰসতানি উট্ঠহিংসু. তত্ৰেকচ্চে তং দিস্ৱা ইমিনা সকলজম্বুদীপতো হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং সম্পিণ্ডিতং, নিধিকুম্ভী নো পৱট্টমানা আগতাতি অৱসেসানং আৰোচেত্ৱা তং অগ্গহেসুং. কস্মা তাতা, মং গণ্হথাতি? তযা সকলজম্বুদীপতো সব্বং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং সম্পিণ্ডিতং, অম্হাকম্পি থোকং থোকং দেহীতি. কিং তুম্হে ন জানাথ, কস্সপো ভগৱা পৰিনিব্বুতো, তস্স যোজনিকং ৰতনচেতিযং কযিৰতি, তদত্থায মযা সমাদপিতং, নো অত্তনো অত্থায. তং তং লদ্ধলদ্ধট্ঠানতো তত্থেৱ পেসিতং, ময্হং পন নিৱত্থসাটকমত্তং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞং ৱিত্তং কাকণিকম্পি নত্থীতি.
একে, ‘‘এৱমেতং ৱিস্সজেথ আচৰিয’’ন্তি আহংসু. একে, ‘‘অযং ৰাজপূজিতো অমচ্চপূজিতো, অম্হেসু কঞ্চিদেৱ নগৰৱীথিযং দিস্ৱা ৰাজৰাজমহামত্তাদীনং আৰোচেত্ৱা অনযৱ্যসনং পাপুণাপেয্যা’’তি আহংসু. উপাসকো, ‘‘তাতা, নাহং এৱং কৰিস্সামী’’তি আহ. তঞ্চ খো তেসু কাৰুঞ্ঞেন, ন অত্তনো জীৱিতনিকন্তিযা. অথ তেসু গহেতব্বো ৱিস্সজ্জেতব্বোতি ৱিৱদন্তেসু গহেতব্বোতি লদ্ধিকা এৱ বহুতৰা হুত্ৱা জীৱিতা ৱোৰোপযিংসু.
তেসং বলৱগুণে অৰিযসাৱকে অপৰাধেন নিব্বুতদীপসিখা ৱিয অক্খীনি অন্তৰধাযিংসু. তে, ‘‘কহং ভো চক্খু, কহং ভো চক্খূ’’তি ৱিপ্পলপন্তা একচ্চে ঞাতকেহি গেহং নীতা. একচ্চে নোঞাতকা অনাথাতি তত্থেৱ অটৱিযং ৰুক্খমূলে পণ্ণসালাযং ৱসিংসু. অটৱিং আগতমনুস্সা কাৰুঞ্ঞেন তেসং তণ্ডুলং ৱা পুটভত্তং ৱা পৰিব্বযং ৱা দেন্তি. দাৰুপণ্ণাদীনং অত্থায গন্ত্ৱা আগতা মনুস্সা কুহিং গতত্থাতি ৱুত্তে অন্ধৱনং গতম্হাতি ৱদন্তি. এৱং দ্ৱিন্নম্পি বুদ্ধানং কালে তং ৱনং অন্ধৱনংত্ৱেৱ পঞ্ঞাযতি. কস্সপবুদ্ধকালে পনেতং ছড্ডিতজনপদে অটৱি অহোসি. অম্হাকং ভগৱতো কালে সাৱত্থিযা অৱিদূৰে জেতৱনস্স পিট্ঠিভাগে পৱিৱেককামানং কুলপুত্তানং ৱসনট্ঠানং পধানঘৰং অহোসি, তত্থ আযস্মা কুমাৰকস্সপো তেন সমযেন সেখপটিপদং পূৰযমানো ৱিহৰতি. তেন ৱুত্তং ‘‘অন্ধৱনে ৱিহৰতী’’তি.
অঞ্ঞতৰা দেৱতাতি নামগোত্তৱসেন অপাকটা একা দেৱতাতি অত্থো. ‘‘অভিজানাতি নো, ভন্তে, ভগৱা অহুঞাতঞ্ঞতৰস্স মহেসক্খস্স সংখিত্তেন তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তিং ভাসিতা’’তি (ম. নি. ১.৩৬৫) এত্থ পন অভিঞ্ঞাতো সক্কোপি দেৱৰাজা অঞ্ঞতৰোতি ৱুত্তো. দেৱতাতি চ ইদং দেৱানম্পি দেৱধীতানম্পি সাধাৰণৱচনং. ইমস্মিং পনত্থে দেৱো অধিপ্পেতো. অভিক্কন্তায ৰত্তিযাতি এত্থ অভিক্কন্তসদ্দো খযসুন্দৰাভিৰূপঅব্ভনুমোদনাদীসু দিস্সতি. তত্থ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, ৰত্তি, নিক্খন্তো পঠমো যামো, চিৰনিসিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো, উদ্দিসতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খূনং পাতিমোক্খ’’ন্তি এৱমাদীসু (অ. নি. ৮.২০) খযে দিস্সতি. ‘‘অযং ইমেসং চতুন্নং পুগ্গলানং অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’তি (অ. নি. ৪.১০০) এৱমাদীসু সুন্দৰে.
‘‘কো মে ৱন্দতি পাদানি, ইদ্ধিযা যসসা জলং;
অভিক্কন্তেন ৱণ্ণেন, সব্বা ওভাসযং দিসা’’তি. (ৱি. ৱ. ৮৫৭) –
এৱমাদীসু অভিৰূপে. ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতমা’’তি এৱমাদীসু (পাৰা. ১৫) অব্ভনুমোদনে. ইধ পন খযে. তেন অভিক্কন্তায ৰত্তিযাতি পৰিক্খীণায ৰত্তিযাতি ৱুত্তং হোতি. তত্থাযং দেৱপুত্তো মজ্ঝিমযামসমনন্তৰে আগতোতি ৱেদিতব্বো. অভিক্কন্তৱণ্ণাতি ইধ অভিক্কন্তসদ্দো অভিৰূপে. ৱণ্ণসদ্দো পন ছৱি-থুতি-কুলৱগ্গকাৰণ-সণ্ঠানপমাণৰূপাযতনাদীসু দিস্সতি. তত্থ, ‘‘সুৱণ্ণৱণ্ণোসি ভগৱা’’তি এৱমাদীসু ছৱিযা. ‘‘কদা সঞ্ঞূড়্হা পন তে গহপতি সমণস্স গোতমস্স ৱণ্ণা’’তি (ম. নি. ২.৭৭) এৱমাদীসু থুতিযং. ‘‘চত্তাৰোমে, ভো গোতম, ৱণ্ণা’’তি এৱমাদীসু (দী. নি. ৩.১১৫) কুলৱগ্গে. ‘‘অথ কেন নু ৱণ্ণেন, গন্ধথেনোতি ৱুচ্চতী’’তি এৱমাদীসু (সং. নি. ১.২৩৪) কাৰণে. ‘‘মহন্তং হত্থিৰাজৱণ্ণং অভিনিম্মিনিত্ৱা’’তি এৱমাদীসু (সং. নি. ১.১৩৮) সণ্ঠানে. ‘‘তযো পত্তস্স ৱণ্ণা’’তি এৱমাদীসু (পাৰা. ৬০২) পমাণে. ‘‘ৱণ্ণো গন্ধো ৰসো ওজা’’তি এৱমাদীসু ৰূপাযতনে. সো ইধ ছৱিযং দট্ঠব্বো. তেন অভিক্কন্তৱণ্ণাতি অভিৰূপছৱিইট্ঠৱণ্ণা, মনাপৱণ্ণাতি ৱুত্তং হোতি. দেৱতা হি মনুস্সলোকং আগচ্ছমানা পকতিৱণ্ণং পকতিইদ্ধিং পজহিত্ৱা ওড়াৰিকং অত্তভাৱং কত্ৱা অতিৰেকৱণ্ণং অতিৰেকইদ্ধিং মাপেত্ৱা নটসমজ্জাদীনি গচ্ছন্তা মনুস্সা ৱিয অভিসঙ্খতেন কাযেন আগচ্ছন্তি. অযম্পি দেৱপুত্তো তথেৱ আগতো. তেন ৱুত্তং ‘‘অভিক্কন্তৱণ্ণা’’তি.
কেৱলকপ্পন্তি এত্থ কেৱলসদ্দো অনৱসেস-যেভূয্য-অব্যামিস্সানতিৰেকদড়্হত্থ-ৱিসংযোগাদিঅনেকত্থো. তথা হিস্স, ‘‘কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি (পাৰা. ১) এৱমাদীসু অনৱসেসত্তমত্থো. ‘‘কেৱলকপ্পা চ অঙ্গমগধা পহূতং খাদনীযং ভোজনীযং আদায উপসঙ্কমিস্সন্তী’’তি এৱমাদীসু যেভুয্যতা. ‘‘কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি (ৱিভ. ২২৫) এৱমাদীসু অব্যামিস্সতা. ‘‘কেৱলং সদ্ধামত্তকং নূন অযমাযস্মা’’তি (মহাৱ. ২৪৪) এৱমাদীসু অনতিৰেকতা. ‘‘আযস্মতো অনুৰুদ্ধস্স বাহিযো নাম সদ্ধিৱিহাৰিকো কেৱলকপ্পং সঙ্ঘভেদায ঠিতো’’তি (অ. নি. ৪.২৪৩) এৱমাদীসু দড়্হত্থতা. ‘‘কেৱলী ৱুসিতৱা উত্তমপুৰিসোতি ৱুচ্চতী’’তি (সং. নি. ৩.৫৭) এৱমাদীসু ৱিসংযোগো. ইধ পনস্স অনৱসেসত্তমত্থোতি অধিপ্পেতো.
কপ্পসদ্দো পনাযং অভিসদ্দহন-ৱোহাৰ-কাল-পঞ্ঞত্তি- ছেদন-ৱিকপ্প-লেস-সমন্তভাৱাদি-অনেকত্থো. তথা হিস্স, ‘‘ওকপ্পনিযমেতং ভোতো গোতমস্স, যথা তং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’’তি (ম. নি. ১.৩৮৭) এৱমাদীসু অভিসদ্দহনমত্থো. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঞ্চহি সমণকপ্পেহি ফলং পৰিভুঞ্জিতু’’ন্তি (চূড়ৱ. ২৫০) এৱমাদীসু ৱোহাৰো. ‘‘যেন সুদং নিচ্চকপ্পং ৱিহৰামী’’তি এৱমাদীসু (ম. নি. ১.৩৮৭) কালো. ‘‘ইচ্চাযস্মা কপ্পো’’তি (সং. নি. ৩.১২৪) এৱমাদীসু পঞ্ঞত্তি. ‘‘অলঙ্কতা কপ্পিতকেসমস্সূ’’তি (সং. নি. ৪.৩৬৫) এৱমাদীসু ছেদনং. ‘‘কপ্পতি দ্ৱঙ্গুলকপ্পো’’তি (চূড়ৱ. ৪৪৬) এৱমাদীসু ৱিকপ্পো. ‘‘অত্থি কপ্পো নিপজ্জিতু’’ন্তি (অ. নি. ৮.৮০) এৱমাদীসু লেসো. ‘‘কেৱলকপ্পং ৱেড়ুৱনং ওভাসেত্ৱা’’তি (সং. নি. ১.৯৪) এৱমাদীসু সমন্তভাৱো. ইধ পনস্স সমন্তভাৱো অত্থো অধিপ্পেতো. তস্মা কেৱলকপ্পং অন্ধৱনন্তি এত্থ অনৱসেসং সমন্ততো অন্ধৱনন্তি এৱমত্থো দট্ঠব্বো.
ওভাসেত্ৱাতি ৱত্থালঙ্কাৰসৰীৰসমুট্ঠিতায আভায ফৰিত্ৱা, চন্দিমা ৱিয চ সূৰিযো ৱিয চ একোভাসং একপজ্জোতং কৰিত্ৱাতি অত্থো. একমন্তং অট্ঠাসীতি একস্মিং অন্তে, একস্মিং ওকাসে অট্ঠাসি. এতদৱোচাতি এতং ‘‘ভিক্খু ভিক্খূ’’তিআদিৱচনমৱোচ. কস্মা পনাযং অৱন্দিত্ৱা সমণৱোহাৰেনেৱ কথেতীতি? সমণসঞ্ঞাসমুদাচাৰেনেৱ. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘অযং অন্তৰা কামাৱচৰে ৱসি. অহং পন অস্মি ততো কালতো পট্ঠায ব্ৰহ্মচাৰী’’তি সমণসঞ্ঞাৱস্স সমুদাচৰতি, তস্মা অৱন্দিত্ৱা সমণৱোহাৰেনেৱ কথেতি. পুব্বসহাযো কিৰেসো দেৱপুত্তো থেৰস্স. কুতো পট্ঠাযাতি? কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালতো পট্ঠায. যো হি পুব্বযোগে আগতেসু পঞ্চসু সহাযেসু অনুথেৰো চতুত্থদিৱসে অনাগামী অহোসীতি ৱুত্তো, অযং সো. তদা কিৰ তেসু সঙ্ঘত্থেৰস্স অৰহত্তেনেৱ সদ্ধিং অভিঞ্ঞা আগমিংসু. সো, ‘‘ময্হং কিচ্চং মত্থকং পত্ত’’ন্তি ৱেহাসং উপ্পতিত্ৱা অনোতত্তদহে মুখং ধোৱিত্ৱা উত্তৰকুৰুতো পিণ্ডপাতং আদায আগন্ত্ৱা, ‘‘ইমং, আৱুসো, পিণ্ডপাতং ভুঞ্জিত্ৱা অপ্পমত্তা সমণধম্মং কৰোথা’’তি আহ. ইতৰে আহংসু – ‘‘ন, আৱুসো, অম্হাকং এৱং কতিকা অত্থি – ‘যো পঠমং ৱিসেসং নিব্বত্তেত্ৱা পিণ্ডপাতং আহৰতি, তেনাভতং ভুঞ্জিত্ৱা সেসেহি সমণধম্মো কাতব্বো’তি. তুম্হে অত্তনো উপনিস্সযেন কিচ্চং মত্থকং পাপযিত্থ. মযম্পি সচে নো উপনিস্সযো ভৱিস্সতি, কিচ্চং মত্থকং পাপেস্সাম. পপঞ্চো এস অম্হাকং, গচ্ছথ তুম্হে’’তি. সো যথাফাসুকং গন্ত্ৱা আযুপৰিযোসানে পৰিনিব্বাযি.
পুনদিৱসে অনুথেৰো অনাগামিফলং সচ্ছকাসি, তস্স অভিঞ্ঞাযো আগমিংসু. সোপি তথেৱ পিণ্ডপাতং আহৰিত্ৱা তেহি পটিক্খিত্তো যথাফাসুকং গন্ত্ৱা আযুপৰিযোসানে সুদ্ধাৱাসে নিব্বত্তি. সো সুদ্ধাৱাসে ঠত্ৱা তে সহাযে ওলোকেন্তো, একো তদাৱ পৰিনিব্বুতো, একো অধুনা ভগৱতো সন্তিকে অৰিযভূমিং পত্তো, একো লাভসক্কাৰং নিস্সায, ‘‘অহং অৰহা’’তি চিত্তং উপ্পাদেত্ৱা সুপ্পাৰকপট্টনে ৱসতীতি দিস্ৱা তং উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘ন ত্ৱং অৰহা, ন অৰহত্তমগ্গং পটিপন্নো, গচ্ছ ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ধম্মং সুণাহী’’তি উয্যোজেসি. সোপি অন্তৰঘৰে ভগৱন্তং ওৱাদং যাচিত্ৱা, ‘‘তস্মা তিহ তে বাহিয এৱং সিক্খিতব্বং দিট্ঠে দিট্ঠমত্তং হোতূ’’তি (উদা. ১০) ভগৱতা সংখিত্তেন ওৱদিতো অৰিযভূমিং সম্পাপুণি.
ততো অঞ্ঞো একো অত্থি, সো কুহিন্তি ওলোকেন্তো অন্ধৱনে সেক্খপটিপদং পূৰযমানো ৱিহৰতীতি দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘সহাযকস্স সন্তিকে গমিস্সামীতি, গচ্ছন্তেন পন তুচ্ছহত্থেন অগন্ত্ৱা কিঞ্চি পণ্ণাকাৰং গহেত্ৱা গন্তুং ৱট্টতি, সহাযো খো পন মে নিৰামিসো পব্বতমত্থকে ৱসন্তো মযা আকাসে ঠত্ৱা দিন্নং পিণ্ডপাতম্পি অপৰিভুঞ্জিত্ৱা সমণধম্মং অকাসি, ইদানি আমিসপণ্ণাকাৰং কিং গণ্হিস্সতি? ধম্মপণ্ণাকাৰং গহেত্ৱা গমিস্সামী’’তি ব্ৰহ্মলোকে ঠিতোৱ ৰতনাৱড়িং গন্থেন্তো ৱিয পন্নৰস পঞ্হে ৱিভজিত্ৱা তং ধম্মপণ্ণাকাৰং আদায আগন্ত্ৱা সহাযস্স অৱিদূৰে ঠত্ৱা অত্তনো সমণসঞ্ঞাসমুদাচাৰৱসেন তং অনভিৱাদেত্ৱাৱ, ‘‘ভিক্খু ভিক্খূ’’তি আলপিত্ৱা অযং ৱম্মিকোতিআদিমাহ. তত্থ তুৰিতালপনৱসেন ভিক্খু ভিক্খূতি আমেডিতং ৱেদিতব্বং. যথা ৱা একনেৱ তিলকেন নলাটং ন সোভতি, তং পৰিৱাৰেত্ৱা অঞ্ঞেসুপি দিন্নেসু ফুল্লিতমণ্ডিতং ৱিয সোভতি, এৱং একেনেৱ পদেন ৱচনং ন সোভতি, পৰিৱাৰিকপদেন সদ্ধিং ফুল্লিতমণ্ডিতং ৱিয সোভতীতি তং পৰিৱাৰিকপদৱসেন ৱচনং ফুল্লিতমণ্ডিতং ৱিয কৰোন্তোপি এৱমাহ.
অযং ৱম্মিকোতি পুৰতো ঠিতো ৱম্মিকো নাম নত্থি, দেসনাৱসেন পন পুৰতো ঠিতং দস্সেন্তো ৱিয অযন্তি আহ. লঙ্গিন্তি সত্থং আদায খণন্তো পলিঘং অদ্দস. উক্খিপ লঙ্গিং অভিক্খণ সুমেধাতি তাত, পণ্ডিত, লঙ্গী নাম ৰত্তিং ধূমাযতি দিৱা পজ্জলতি. উক্খিপেত পৰং পৰতো খণাতি. এৱং সব্বপদেসু অত্থো দট্ঠব্বো. উদ্ধুমাযিকন্তি মণ্ডূকং. চঙ্কৱাৰন্তি খাৰপৰিস্সাৱনং. কুম্মন্তি কচ্ছপং. অসিসূনন্তি মংসচ্ছেদকং অসিঞ্চেৱ অধিকুট্টনঞ্চ. মংসপেসিন্তি নিসদপোতপ্পমাণং অল্লমংসপিণ্ডং. নাগন্তি সুমনপুপ্ফকলাপসদিসং মহাফণং তিৱিধসোৱত্থিকপৰিক্খিত্তং অহিনাগং অদ্দস. মা নাগং ঘট্টেসীতি দণ্ডককোটিযা ৱা ৱল্লিকোটিযা ৱা পংসুচুণ্ণং ৱা পন খিপমানো মা নাগং ঘট্টযি. নমো কৰোহি নাগস্সাতি উপৰিৱাততো অপগম্ম সুদ্ধৱত্থং নিৱাসেত্ৱা নাগস্স নমক্কাৰং কৰোহি. নাগেন অধিসযিতং ধনং নাম যাৱ সত্তমা কুলপৰিৱট্টা খাদতো ন খীযতি, নাগো তে অধিসযিতং ধনং দস্সতি, তস্মা নমো কৰোহি নাগস্সাতি. ইতো ৱা পন সুত্ৱাতি যথা দুক্খক্খন্ধে ইতোতি সাসনে নিস্সকং, ন তথা ইধ. ইধ পন দেৱপুত্তে নিস্সক্কং, তস্মা ইতো ৱা পনাতি মম ৱা পন সন্তিকা সুত্ৱাতি অযমেত্থ অত্থো.
২৫১. চাতুম্মহাভূতিকস্সাতি চতুমহাভূতমযস্স. কাযস্সেতং অধিৱচনন্তি সৰীৰস্স নামং. যথেৱ হি বাহিৰকো ৱম্মিকো, ৱমতীতি ৱন্তকোতি ৱন্তুস্সযোতি ৱন্তসিনেহসম্বন্ধোতি চতূহি কাৰণেহি ৱম্মিকোতি ৱুচ্চতি. সো হি অহিমঙ্গুসউন্দূৰঘৰগোড়িকাদযো নানপ্পকাৰে পাণকে ৱমতীতি ৱম্মিকো. উপচিকাহি ৱন্তকোতি ৱম্মিকো. উপচিকাহি ৱমিত্ৱা মুখতুণ্ডকেন উক্খিত্তপংসুচুণ্ণেন কটিপ্পমাণেনপি পোৰিসপ্পমাণেনপি উস্সিতোতি ৱম্মিকো. উপচিকাহি ৱন্তখেড়সিনেহেন আবদ্ধতায সত্তসত্তাহং দেৱে ৱস্সন্তেপি ন ৱিপ্পকিৰিযতি, নিদাঘেপি ততো পংসুমুট্ঠিং গহেত্ৱা তস্মিং মুট্ঠিনা পীড়িযমানে সিনেহো নিক্খমতি, এৱং ৱন্তসিনেহেন সম্বদ্ধোতি ৱম্মিকো. এৱমযং কাযোপি, ‘‘অক্খিম্হা অক্খিগূথকো’’তিআদিনা নযেন নানপ্পকাৰকং অসুচিকলিমলং ৱমতীতি ৱম্মিকো. বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধখীণাসৱা ইমস্মিং অত্তভাৱে নিকন্তিপৰিযাদানেন অত্তভাৱং ছড্ডেত্ৱা গতাতি অৰিযেহি ৱন্তকোতিপি ৱম্মিকো. যেহি চাযং তীহি অট্ঠিসতেহি উস্সিতো ন্হাৰুসম্বদ্ধো মংসাৱলেপনো অল্লচম্মপৰিযোনদ্ধো ছৱিৰঞ্জিতো সত্তে ৱঞ্চেতি, তং সব্বং অৰিযেহি ৱন্তমেৱাতি ৱন্তুস্সযোতিপি ৱম্মিকো. ‘‘তণ্হা জনেতি পুৰিসং, চিত্তমস্স ৱিধাৱতী’’তি (সং. নি. ১.৫৫) এৱং তণ্হায জনিতত্তা অৰিযেহি ৱন্তেনেৱ তণ্হাসিনেহেন সম্বদ্ধো অযন্তি ৱন্তসিনেহেন সম্বদ্ধোতিপি ৱম্মিকো. যথা চ ৱম্মিকস্স অন্তো নানপ্পকাৰা পাণকা তত্থেৱ জাযন্তি, উচ্চাৰপস্সাৱং কৰোন্তি, গিলানা সযন্তি, মতা পতন্তি. ইতি সো তেসং সূতিঘৰং ৱচ্চকুটি গিলানসালা সুসানঞ্চ হোতি. এৱং খত্তিযমহাসালাদীনম্পি কাযো অযং গোপিতৰক্খিতো মণ্ডিতপ্পসাধিতো মহানুভাৱানং কাযোতি অচিন্তেত্ৱা ছৱিনিস্সিতা পাণা চম্মনিস্সিতা পাণা মংসনিস্সিতা পাণা ন্হাৰুনিস্সিতা পাণা অট্ঠিনিস্সিতা পাণা অট্ঠিমিঞ্জনিস্সিতা পাণাতি এৱং কুলগণনায অসীতিমত্তানি কিমিকুলসহস্সানি অন্তোকাযস্মিংযেৱ জাযন্তি, উচ্চাৰপস্সাৱং কৰোন্তি, গেলঞ্ঞেন আতুৰিতানি সযন্তি, মতানি পতন্তি, ইতি অযম্পি তেসং পাণানং সূতিঘৰং ৱচ্চকুটি গিলানসালা সুসানঞ্চ হোতীতি ‘‘ৱম্মিকো’’ ত্ৱেৱ সঙ্খং গতো. তেনাহ ভগৱা – ‘‘ৱম্মিকোতি খো, ভিক্খু, ইমস্স চাতুমহাভূতিকস্স কাযস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি.
মাতাপেত্তিকসম্ভৱস্সাতি মাতিতো চ পিতিতো চ নিব্বত্তেন মাতাপেত্তিকেন সুক্কসোণিতেন সম্ভূতস্স. ওদনকুম্মাসূপচযস্সাতি ওদনেন চেৱ কুম্মাসেন চ উপচিতস্স ৱড্ঢিতস্স. অনিচ্চুচ্ছাদনপৰিমদ্দনভেদনৱিদ্ধংসনধম্মস্সাতি এত্থ অযং কাযো হুত্ৱা অভাৱট্ঠেন অনিচ্চধম্মো. দুগ্গন্ধৱিঘাতত্থায তনুৱিলেপনেন উচ্ছাদনধম্মো. অঙ্গপচ্চঙ্গাবাধৱিনোদনত্থায খুদ্দকসম্বাহনেন পৰিমদ্দনধম্মো. দহৰকালে ৱা ঊৰূসু সযাপেত্ৱা গব্ভৱাসেন দুস্সণ্ঠিতানং তেসং তেসং অঙ্গানং সণ্ঠানসম্পাদনত্থং অঞ্ছনপীড়নাদিৱসেন পৰিমদ্দনধম্মো. এৱং পৰিহৰতোপি চ ভেদনৱিদ্ধংসনধম্মো ভিজ্জতি চেৱ ৱিকিৰতি চ, এৱং সভাৱোতি অত্থো. তত্থ মাতাপেত্তিকসম্ভৱওদনকুম্মাসূপচযউচ্ছাদনপৰিমদ্দনপদেহি সমুদযো কথিতো, অনিচ্চভেদৱিদ্ধংসনপদেহি অত্থঙ্গমো. এৱং সত্তহিপি পদেহি চাতুমহাভূতিকস্স কাযস্স উচ্চাৱচভাৱো ৱড্ঢিপৰিহানি সমুদযত্থঙ্গমো কথিতোতি ৱেদিতব্বো.
দিৱা কম্মন্তেতি দিৱা কত্তব্বকম্মন্তে. ধূমাযনাতি এত্থ অযং ধূমসদ্দো কোধে তণ্হায ৱিতক্কে পঞ্চসু কামগুণেসু ধম্মদেসনায পকতিধূমেতি ইমেসু অত্থেসু ৱত্ততি. ‘‘কোধো ধূমো ভস্মনিমোসৱজ্জ’’ন্তি (সং. নি. ১.১৬৫) এত্থ হি কোধে ৱত্ততি. ‘‘ইচ্ছাধূমাযিতা সত্তা’’তি এত্থ তণ্হায. ‘‘তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱতো অৱিদূৰে ধূমাযন্তো নিসিন্নো হোতী’’তি এত্থ ৱিতক্কে.
‘‘পঙ্কো চ কামা পলিপো চ কামা,
ভযঞ্চ মেতং তিমূলং পৱুত্তং;
ৰজো চ ধূমো চ মযা পকাসিতা;
হিত্ৱা তুৱং পব্বজ ব্ৰহ্মদত্তা’’তি. (জা. ১.৬.১৪) –
এত্থ পঞ্চকামগুণেসু. ‘‘ধূমং কত্তা হোতী’’তি (ম. নি. ১.৩৪৯) এত্থ ধম্মদেসনায. ‘‘ধজো ৰথস্স পঞ্ঞাণং, ধূমো পঞ্ঞাণমগ্গিনো’’তি (সং. নি. ১.৭২) এত্থ পকতিধূমে. ইধ পনাযং ৱিতক্কে অধিপ্পেতো. তেনাহ ‘‘অযং ৰত্তিং ধূমাযনা’’তি.
তথাগতস্সেতং অধিৱচনন্তি তথাগতো হি সত্তন্নং ধম্মানং বাহিতত্তা ব্ৰাহ্মণো নাম. যথাহ – ‘‘সত্তন্নং খো, ভিক্খু, ধম্মানং বাহিতত্তা ব্ৰাহ্মণো. কতমেসং সত্তন্নং? ৰাগো বাহিতো হোতি, দোসো… মোহো… মানো… সক্কাযদিট্ঠি… ৱিচিকিচ্ছা… সীলব্বতপৰামাসো বাহিতো হোতি. ইমেসং ভিক্খু সত্তন্নং ধম্মানং বাহিতত্তা ব্ৰাহ্মণো’’তি (চূড়নি. মেত্তগূমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ২৮). সুমেধোতি সুন্দৰপঞ্ঞো. সেক্খস্সাতি এত্থ সিক্খতীতি সেক্খো. যথাহ – ‘‘সিক্খতীতি খো, ভিক্খু, তস্মা সেক্খোতি ৱুচ্চতি. কিঞ্চ সিক্খতি? অধিসীলম্পি সিক্খতি, অধিচিত্তম্পি সিক্খতি, অধিপঞ্ঞম্পি সিক্খতী’’তি (অ. নি. ৩.৮৬).
পঞ্ঞায অধিৱচনন্তি লোকিযলোকুত্তৰায পঞ্ঞায এতং অধিৱচনং, ন আৱুধসত্থস্স. ৱীৰিযাৰম্ভস্সাতি কাযিকচেতসিকৱীৰিযস্স. তং পঞ্ঞাগতিকমেৱ হোতি. লোকিযায পঞ্ঞায লোকিযং, লোকুত্তৰায পঞ্ঞায লোকুত্তৰং. এত্থ পনাযং অত্থদীপনা –
একো কিৰ জানপদো ব্ৰাহ্মণো পাতোৱ মাণৱকেহি সদ্ধিং গামতো নিক্খম্ম দিৱসং অৰঞ্ঞে মন্তে ৱাচেত্ৱা সাযং গামং আগচ্ছতি. অন্তৰামগ্গে চ একো ৱম্মিকো অত্থি. সো ৰত্তিং ধূমাযতি, দিৱা পজ্জলতি. ব্ৰাহ্মণো অন্তেৱাসিং সুমেধং মাণৱং আহ – ‘‘তাত, অযং ৱম্মিকো ৰত্তিং ধূমাযতি, দিৱা পজ্জলতি, ৱিকাৰমস্স পস্সিস্সাম, ভিন্দিত্ৱা নং চত্তাৰো কোট্ঠাসে কত্ৱা খিপাহী’’তি. সো সাধূতি কুদালং গহেত্ৱা সমেহি পাদেহি পথৱিযং পতিট্ঠায তথা অকাসি. তত্ৰ আচৰিযব্ৰাহ্মণো ৱিয ভগৱা. সুমেধমাণৱকো ৱিয সেক্খো ভিক্খু. ৱম্মিকো ৱিয কাযো. ‘‘তাত, অযং ৱম্মিকো ৰত্তিং ধূমাযতি, দিৱা পজ্জলতি, ৱিকাৰমস্স পস্সিস্সাম, ভিন্দিত্ৱা নং চত্তাৰো কোট্ঠাসে কত্ৱা খিপাহী’’তি ব্ৰাহ্মণেন ৱুত্তকালো ৱিয, ‘‘ভিক্খু চাতুমহাভূতিকং কাযং চত্তাৰো কোট্ঠাসে কত্ৱা পৰিগ্গণ্হাহী’’তি ভগৱতা ৱুত্তকালো. তস্স সাধূতি কুদালং গহেত্ৱা তথাকৰণং ৱিয সেক্খস্স ভিক্খুনো, ‘‘যো ৱীসতিযা কোট্ঠাসেসু থদ্ধভাৱো, অযং পথৱীধাতু. যো দ্ৱাদসসু কোট্ঠাসেসু আবন্ধনভাৱো, অযং আপোধাতু. যো চতূসু কোট্ঠাসেসু পৰিপাচনভাৱো, অযং তেজোধাতু. যো ছসু কোট্ঠাসেসু ৱিত্থম্ভনভাৱো, অযং ৱাযোধাতূ’’তি এৱং চতুধাতুৱৱত্থানৱসেন কাযপৰিগ্গহো ৱেদিতব্বো.
লঙ্গীতি খো, ভিক্খূতি কস্মা ভগৱা অৱিজ্জং লঙ্গীতি কত্ৱা দস্সেসীতি? যথা হি নগৰস্স দ্ৱাৰং পিধায পলিঘে যোজিতে মহাজনস্স গমনং পচ্ছিজ্জতি, যে নগৰস্স অন্তো, তে অন্তোযেৱ হোন্তি. যে বহি, তে বহিযেৱ. এৱমেৱ যস্স ঞাণমুখে অৱিজ্জালঙ্গী পততি, তস্স নিব্বানসম্পাপকং ঞাণগমনং পচ্ছিজ্জতি, তস্মা অৱিজ্জং লঙ্গীতি কত্ৱা দস্সেসি. পজহ অৱিজ্জন্তি এত্থ কম্মট্ঠানউগ্গহপৰিপুচ্ছাৱসেন অৱিজ্জাপহানং কথিতং.
উদ্ধুমাযিকাতি খো, ভিক্খূতি এত্থ উদ্ধুমাযিকমণ্ডূকো নাম নো মহন্তো, নখপিট্ঠিপ্পমাণো হোতি, পুৰাণপণ্ণন্তৰে ৱা গচ্ছন্তৰে ৱা ৱল্লিঅন্তৰে ৱা ৱসতি. সো দণ্ডকোটিযা ৱা ৱল্লিকোটিযা ৱা পংসুচুণ্ণকেন ৱা ঘট্টিতো আযমিত্ৱা মহন্তো পৰিমণ্ডলো বেলুৱপক্কপ্পমাণো হুত্ৱা চত্তাৰো পাদে আকাসগতে কত্ৱা পচ্ছিন্নগমনো হুত্ৱা অমিত্তৱসং যাতি, কাককুললাদিভত্তমেৱ হোতি. এৱমেৱ অযং কোধো পঠমং উপ্পজ্জন্তো চিত্তাৱিলমত্তকোৱ হোতি. তস্মিং খণে অনিগ্গহিতো ৱড্ঢিত্ৱা মুখৱিকুলনং পাপেতি. তদা অনিগ্গহিতো হনুসঞ্চোপনং পাপেতি. তদা অনিগ্গহিতো ফৰুসৱাচানিচ্ছাৰণং পাপেতি. তদা অনিগ্গহিতো দিসাৱিলোকনং পাপেতি. তদা অনিগ্গহিতো আকড্ঢনপৰিকড্ঢনং পাপেতি. তদা অনিগ্গহিতো পাণিনা লেড্ডুদণ্ডসত্থপৰামসনং পাপেতি. তদা অনিগ্গহিতো দণ্ডসত্থাভিনিপাতং পাপেতি. তদা অনিগ্গহিতো পৰঘাতনম্পি অত্তঘাতনম্পি পাপেতি. ৱুত্তম্পি হেতং – ‘‘যতো অযং কোধো পৰং ঘাতেত্ৱা অত্তানং ঘাতেতি, এত্তাৱতাযং কোধো পৰমুস্সদগতো হোতি পৰমৱেপুল্লপ্পত্তো’’তি. তত্থ যথা উদ্ধুমাযিকায চতূসু পাদেসু আকাসগতেসু গমনং পচ্ছিজ্জতি, উদ্ধুমাযিকা অমিত্তৱসং গন্ত্ৱা কাকাদিভত্তং হোতি, এৱমেৱ কোধসমঙ্গীপুগ্গলো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি, অমিত্তৱসং যাতি, সব্বেসং মাৰানং যথাকামকৰণীযো হোতি. তেনাহ ভগৱা – ‘‘উদ্ধুমাযিকাতি খো, ভিক্খু, কোধূপাযাসস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি. তত্থ বলৱপ্পত্তো কোধোৱ কোধূপাযাসো. পজহ কোধূপাযাসন্তি এত্থ পটিসঙ্খানপ্পহানং কথিতং.
দ্ৱিধাপথোতি এত্থ, যথা পুৰিসো সধনো সভোগো কন্তাৰদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো দ্ৱেধাপথং পত্ৱা, ‘‘ইমিনা নু খো গন্তব্বং, ইমিনা গন্তব্ব’’ন্তি নিচ্ছেতুং অসক্কোন্তো তত্থেৱ তিট্ঠতি, অথ নং চোৰা উট্ঠহিত্ৱা অনযব্যসনং পাপেন্তি, এৱমেৱ খো মূলকম্মট্ঠানং গহেত্ৱা নিসিন্নো ভিক্খু বুদ্ধাদীসু কঙ্খায উপ্পন্নায কম্মট্ঠানং ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি, অথ নং কিলেসমাৰাদযো সব্বে মাৰা অনযব্যসনং পাপেন্তি, ইতি ৱিচিকিচ্ছা দ্ৱেধাপথসমা হোতি. তেনাহ ভগৱা – ‘‘দ্ৱিধাপথোতি খো, ভিক্খু, ৱিচিকিচ্ছাযেতং অধিৱচন’’ন্তি. পজহ ৱিচিকিচ্ছন্তি এত্থ কম্মট্ঠানউগ্গহপৰিপুচ্ছাৱসেন ৱিচিকিচ্ছাপহানং কথিতং.
চঙ্গৱাৰন্তি এত্থ, যথা ৰজকেহি খাৰপৰিস্সাৱনম্হি উদকে পক্খিত্তে একো উদকঘটো দ্ৱেপি দসপি ৱীসতিপি ঘটসতম্পি পগ্ঘৰতিযেৱ, পসটমত্তম্পি উদকং ন তিট্ঠতি, এৱমেৱ নীৱৰণসমঙ্গিনো পুগ্গলস্স অব্ভন্তৰে কুসলধম্মো ন তিট্ঠতি. তেনাহ ভগৱা – ‘‘চঙ্গৱাৰন্তি খো, ভিক্খু, পঞ্চন্নেতং নীৱৰণানং অধিৱচন’’ন্তি. পজহ পঞ্চনীৱৰণেতি এত্থ ৱিক্খম্ভনতদঙ্গৱসেন নীৱৰণপ্পহানং কথিতং.
কুম্মোতি এত্থ, যথা কচ্ছপস্স চত্তাৰো পাদা সীসন্তি পঞ্চেৱ অঙ্গানি হোন্তি, এৱমেৱ সব্বেপি সঙ্খতা ধম্মা গয্হমানা পঞ্চেৱ খন্ধা ভৱন্তি. তেনাহ ভগৱা – ‘‘কুম্মোতি খো, ভিক্খু, পঞ্চন্নেতং উপাদানক্খন্ধানং অধিৱচন’’ন্তি. পজহ পঞ্চুপাদানক্খন্ধেতি এত্থ পঞ্চসু খন্ধেসু ছন্দৰাগপ্পহানং কথিতং.
অসিসূনাতি এত্থ, যথা সূনায উপৰি মংসং ঠপেত্ৱা অসিনা কোট্টেন্তি, এৱমিমে সত্তা ৱত্থুকামত্থায কিলেসকামেহি ঘাতযমানা ৱত্থুকামানং উপৰি কত্ৱা কিলেসকামেহি কন্তিতা কোট্টিতা চ হোন্তি. তেনাহ ভগৱা – ‘‘অসিসূনাতি খো, ভিক্খু, পঞ্চন্নেতং কামগুণানং অধিৱচন’’ন্তি. পজহ পঞ্চ কামগুণেতি এত্থ পঞ্চসু কামগুণেসু ছন্দৰাগপ্পহানং কথিতং.
মংসপেসীতি খো, ভিক্খূতি এত্থ অযং মংসপেসি নাম বহুজনপত্থিতা খত্তিযাদযো মনুস্সাপি নং পত্থেন্তি কাকাদযো তিৰচ্ছানাপি. ইমে হি সত্তা অৱিজ্জায সম্মত্তা নন্দিৰাগং উপগম্ম ৱট্টং ৱড্ঢেন্তি. যথা ৱা মংসপেসি ঠপিতঠপিতট্ঠানে লগ্গতি, এৱমিমে সত্তা নন্দিৰাগবদ্ধা ৱট্টে লগ্গন্তি, দুক্খং পত্ৱাপি ন উক্কণ্ঠন্তি, ইতি নন্দিৰাগো মংসপেসিসদিসো হোতি. তেনাহ ভগৱা – ‘‘মংসপেসীতি খো, ভিক্খু, নন্দিৰাগস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি. পজহ নন্দীৰাগন্তি এত্থ চতুত্থমগ্গেন নন্দীৰাগপ্পহানং কথিতং.
নাগোতি খো, ভিক্খু, খীণাসৱস্সেতং ভিক্খুনো অধিৱচনন্তি এত্থ যেনত্থেন খীণাসৱো নাগোতি ৱুচ্চতি, সো অনঙ্গণসুত্তে (ম. নি. অট্ঠ. ১.৬৩) পকাসিতো এৱ. নমো কৰোহি নাগস্সাতি খীণাসৱস্স বুদ্ধনাগস্স, ‘‘বুদ্ধো সো ভগৱা বোধায ধম্মং দেসেতি, দন্তো সো ভগৱা দমথায ধম্মং দেসেতি, সন্তো সো ভগৱা সমথায ধম্মং দেসেতি, তিণ্ণো সো ভগৱা তৰণায ধম্মং দেসেতি, পৰিনিব্বুতো সো ভগৱা পৰিনিব্বানায ধম্মং দেসেতী’’তি (ম. নি. ১.৩৬১) এৱং নমক্কাৰং কৰোহীতি অযমেত্থ অত্থো. ইতি ইদং সুত্তং থেৰস্স কম্মট্ঠানং অহোসি. থেৰোপি ইদমেৱ সুত্তং কম্মট্ঠানং কত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পত্তো. অযমেতস্স অত্থোতি অযং এতস্স পঞ্হস্স অত্থো. ইতি ভগৱা ৰতনৰাসিম্হি মণিকূটং গণ্হন্তো ৱিয যথানুসন্ধিনাৱ দেসনং নিট্ঠপেসীতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
ৱম্মিকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.