৬. চেতোখিলসুত্তৱণ্ণনা
১৮৫. এৱং মে সুতন্তি চেতোখিলসুত্তং. তত্থ চেতোখিলাতি চিত্তস্স থদ্ধভাৱা কচৱৰভাৱা খাণুকভাৱা. চেতসো ৱিনিবন্ধাতি চিত্তং বন্ধিত্ৱা মুট্ঠিযং কত্ৱা ৱিয গণ্হন্তীতি চেতসো ৱিনিবন্ধা. ৱুদ্ধিন্তিআদীসু সীলেন ৱুদ্ধিং, মগ্গেন ৱিৰুড়্হিং, নিব্বানেন ৱেপুল্লং. সীলসমাধীহি ৱা ৱুদ্ধিং, ৱিপস্সনামগ্গেহি ৱিৰুড়্হিং, ফলনিব্বানেহি ৱেপুল্লং. সত্থৰি কঙ্খতীতি সত্থু সৰীৰে ৱা গুণে ৱা কঙ্খতি. সৰীৰে কঙ্খমানো দ্ৱত্তিংসৱৰলক্খণপ্পটিমণ্ডিতং নাম সৰীৰং অত্থি নু খো নত্থীতি কঙ্খতি, গুণে কঙ্খমানো অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নজাননসমত্থং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং অত্থি নু খো নত্থীতি কঙ্খতি. ৱিচিকিচ্ছতীতি ৱিচিনন্তো কিচ্ছতি, দুক্খং আপজ্জতি, ৱিনিচ্ছেতুং ন সক্কোতি. নাধিমুচ্চতীতি এৱমেতন্তি অধিমোক্খং ন পটিলভতি. ন সম্পসীদতীতি গুণেসু ওতৰিত্ৱা নিব্বিচিকিচ্ছভাৱেন পসীদিতুং, অনাৱিলো ভৱিতুং ন সক্কোতি. আতপ্পাযাতি কিলেসসন্তাপকৱীৰিযকৰণত্থায. অনুযোগাযাতি পুনপ্পুনং যোগায. সাতচ্চাযাতি সততকিৰিযায পধানাযাতি পদহনত্থায. অযং পঠমো চেতোখিলোতি অযং সত্থৰি ৱিচিকিচ্ছাসঙ্খাতো পঠমো চিত্তস্স থদ্ধভাৱো, এৱমেতস্স ভিক্খুনো অপ্পহীনো হোতি. ধম্মেতি পৰিযত্তিধম্মে চ পটিৱেধধম্মে চ. পৰিযত্তিধম্মে কঙ্খমানো, তেপিটকং বুদ্ধৱচনং চতুৰাসীতি ধম্মক্খন্ধসহস্সানীতি ৱদন্তি, অত্থি নু খো এতং নত্থীতি কঙ্খতি. পটিৱেধধম্মে কঙ্খমানো ৱিপস্সনানিস্সন্দো মগ্গো নাম, মগ্গনিস্সন্দো ফলং নাম, সব্বসঙ্খাৰপটিনিস্সগ্গো নিব্বানং নামাতি ৱদন্তি. তং অত্থি নু খো নত্থীতি কঙ্খতি. সঙ্ঘে কঙ্খতীতি সুপ্পটিপন্নোতিআদীনং পদানং ৱসেন এৱৰূপং পটিপদং পটিপন্না চত্তাৰো মগ্গট্ঠা চত্তাৰো ফলট্ঠাতি অট্ঠন্নং পুগ্গলানং সমূহভূতো সঙ্ঘো নাম, সো অত্থি নু খো নত্থীতি কঙ্খতি. সিক্খায কঙ্খমানো অধিসীলসিক্খা নাম অধিচিত্তসিক্খা নাম অধিপঞ্ঞাসিক্খা নামাতি ৱদন্তি. সা অত্থি নু খো নত্থীতি কঙ্খতি. অযং পঞ্চমোতি অযং সব্ৰহ্মচাৰীসু কোপসঙ্খাতো পঞ্চমো চিত্তস্স থদ্ধভাৱো কচৱৰভাৱো খাণুকভাৱো.
১৮৬. ৱিনিবন্ধেসু কামেতি ৱত্থুকামেপি কিলেসকামেপি. কাযেতি অত্তনো কাযে. ৰূপেতি বহিদ্ধা ৰূপে. যাৱদত্থন্তি যত্তকং ইচ্ছতি, তত্তকং. উদৰাৱদেহকন্তি উদৰপূৰং. তঞ্হি উদৰং অৱদেহনতো উদৰাৱদেহকন্তি ৱুচ্চতি. সেয্যসুখন্তি মঞ্চপীঠসুখং, উতুসুখং ৱা. পস্সসুখন্তি যথা সম্পৰিৱত্তকং সযন্তস্স দক্খিণপস্সৱামপস্সানং সুখং হোতি, এৱং উপ্পন্নসুখং. মিদ্ধসুখন্তি নিদ্দাসুখং. অনুযুত্তোতি যুত্তপযুত্তো ৱিহৰতি.
পণিধাযাতি পত্থযিত্ৱা. সীলেনাতিআদীসু সীলন্তি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং. ৱতন্তি ৱতসমাদানং. তপোতি তপচৰণং. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি মেথুনৱিৰতি. দেৱো ৱা ভৱিস্সামীতি মহেসক্খদেৱো ৱা ভৱিস্সামি. দেৱঞ্ঞতৰো ৱাপি অপ্পেসক্খদেৱেসু ৱা অঞ্ঞতৰো.
১৮৯. ইদ্ধিপাদেসু ছন্দং নিস্সায পৱত্তো সমাধি ছন্দসমাধি. পধানভূতা সঙ্খাৰা পধানসঙ্খাৰা. সমন্নাগতন্তি তেহি ধম্মেহি উপেতং. ইদ্ধিযা পাদং, ইদ্ধিভূতং ৱা পাদন্তি ইদ্ধিপাদং. সেসেসুপি এসেৱ নযো, অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৱিত্থাৰো পন ইদ্ধিপাদৱিভঙ্গে আগতো যেৱ. ৱিসুদ্ধিমগ্গেপিস্স অত্থো দীপিতো. ইতি ইমেহি চতূহি ইদ্ধিপাদেহি ৱিক্খম্ভনপ্পহানং কথিতং. উস্সোড়্হীযেৱ পঞ্চমীতি এত্থ উস্সোড়্হীতি সব্বত্থ কত্তব্বৱীৰিযং দস্সেতি. উস্সোড়্হীপন্নৰসঙ্গসমন্নাগতোতি পঞ্চ চেতোখিলপ্পহানানি পঞ্চ ৱিনিবন্ধপ্পহানানি চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা উস্সোড়্হীতি এৱং উস্সোড়্হিযা সদ্ধিং পন্নৰসহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো. ভব্বোতি অনুৰূপো, অনুচ্ছৱিকো. অভিনিব্ভিদাযাতি ঞাণেন কিলেসভেদায. সম্বোধাযাতি চতুমগ্গসম্বোধায. অনুত্তৰস্সাতি সেট্ঠস্স. যোগক্খেমস্সাতি চতূহি যোগেহি খেমস্স অৰহত্তস্স. অধিগমাযাতি পটিলাভায. সেয্যথাতি ওপম্মত্থে নিপাতো. পীতি সম্ভাৱনত্থে. উভযেনপি সেয্যথাপি নাম, ভিক্খৱেতি দস্সেতি.
কুক্কুটিযা অণ্ডানি অট্ঠ ৱা দস ৱা দ্ৱাদস ৱাতি এত্থ পন কিঞ্চাপি কুক্কুটিযা ৱুত্তপ্পকাৰতো ঊনাধিকানিপি অণ্ডানি হোন্তি, ৱচনসিলিট্ঠতায পন এৱং ৱুত্তং. এৱঞ্হি লোকে সিলিট্ঠং ৱচনং হোতি. তানস্সূতি তানি অস্সু, ভৱেয্যুন্তি অত্থো. কুক্কুটিযা সম্মা অধিসযিতানীতি তায জনেত্তিযা কুক্কুটিযা পক্খে পসাৰেত্ৱা তেসং উপৰি সযন্তিযা সম্মা অধিসযিতানি. সম্মা পৰিসেদিতানীতি কালেন কালং উতুং গাহাপেন্তিযা সুট্ঠু সমন্ততো সেদিতানি উস্মীকতানি. সম্মা পৰিভাৱিতানীতি কালেন কালং সুট্ঠু সমন্ততো ভাৱিতানি, কুক্কুটগন্ধং গাহাপিতানীতি অত্থো. কিঞ্চাপি তস্সা কুক্কুটিযাতি তস্সা কুক্কুটিযা ইমং তিৱিধকিৰিযাকৰণেন অপ্পমাদং কত্ৱা কিঞ্চাপি ন এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য. অথ খো ভব্বাৱ তেতি অথ খো তে কুক্কুটপোতকা ৱুত্তনযেন সোত্থিনা অভিনিব্ভিজ্জিতুং ভব্বাৱ. তে হি যস্মা তায কুক্কুটিযা এৱং তীহাকাৰেহি তানি অণ্ডানি পৰিপালীযমানানি ন পূতীনি হোন্তি. যোপি নেসং অল্লসিনেহো, সোপি পৰিযাদানং গচ্ছতি, কপালং তনুকং হোতি, পাদনখসিখা চ মুখতুণ্ডকঞ্চ খৰং হোতি, সযং পৰিপাকং গচ্ছতি, কপালস্স তনুত্তা বহি আলোকো অন্তো পঞ্ঞাযতি, তস্মা ‘‘চিৰং ৱত মযং সঙ্কুটিতহত্থপাদা সম্বাধে সযিম্হা, অযঞ্চ বহি আলোকো দিস্সতি, এত্থ দানি নো সুখৱিহাৰো ভৱিস্সতী’’তি নিক্খমিতুকামা হুত্ৱা কপালং পাদেন পহৰন্তি, গীৱং পসাৰেন্তি, ততো তং কপালং দ্ৱেধা ভিজ্জতি. অথ তে পক্খে ৱিধুনন্তা তঙ্খণানুৰূপং ৱিৰৱন্তা নিক্খমন্তিযেৱ, নিক্খমিত্ৱা চ গামক্খেত্তং উপসোভযমানা ৱিচৰন্তি.
এৱমেৱ খোতি ইদং ওপম্মসম্পটিপাদনং. তং এৱং অত্থেন সংসন্দেত্ৱা ৱেদিতব্বং – তস্সা কুক্কুটিযা অণ্ডেসু তিৱিধকিৰিযাকৰণং ৱিয হি ইমস্স ভিক্খুনো উস্সোড়্হীপন্নৰসেহি অঙ্গেহি সমন্নাগতভাৱো. কুক্কুটিযা তিৱিধকিৰিযাসম্পাদনেন অণ্ডানং অপূতিভাৱো ৱিয পন্নৰসঙ্গসমন্নাগতস্স ভিক্খুনো তিৱিধানুপস্সনাসম্পাদনেন ৱিপস্সনাঞাণস্স অপৰিহানি. তস্সা তিৱিধকিৰিযাকৰণেন অণ্ডানং অল্লসিনেহপৰিযাদানং ৱিয তস্স ভিক্খুনো তিৱিধানুপস্সনাসম্পাদনেন ভৱত্তযানুগতনিকন্তিসিনেহপৰিযাদানং. অণ্ডকলাপানং তনুভাৱো ৱিয ভিক্খুনো অৱিজ্জণ্ডকোসস্স তনুভাৱো. কুক্কুটপোতকানং পাদনখমুতুণ্ডকানং থদ্ধখৰভাৱো ৱিয ভিক্খুনো ৱিপস্সনাঞাণস্স তিক্খখৰৱিপ্পসন্নসূৰভাৱো. কুক্কুটপোতকানং পৰিণামকালো ৱিয ভিক্খুনো ৱিপস্সনাঞাণস্স পৰিণামকালো ৱড্ঢিতকালো গব্ভগ্গহণকালো. কুক্কুটপোতকানং পাদনখসিখায ৱা মুখতুণ্ডকেন ৱা অণ্ডকোসং পদালেত্ৱা পক্খে পপ্ফোটেত্ৱা সোত্থিনা অভিনিক্খমনকালো ৱিয তস্স ভিক্খুনো ৱিপস্সনাঞাণগব্ভং গণ্হাপেত্ৱা ৱিচৰন্তস্স তজ্জাতিকং উতুসপ্পাযং ৱা ভোজনসপ্পাযং ৱা পুগ্গলসপ্পাযং ৱা ধম্মস্সৱনসপ্পাযং ৱা লভিত্ৱা একাসনে নিসিন্নস্সেৱ ৱিপস্সনং ৱড্ঢেন্তস্স অনুপুব্বাধিগতেন অৰহত্তমগ্গেন অৱিজ্জণ্ডকোসং পদালেত্ৱা অভিঞ্ঞাপক্খে পপ্ফোটেত্ৱা সোত্থিনা অৰহত্তপ্পত্তকালো ৱেদিতব্বো. যথা পন কুক্কুটপোতকানং পৰিণতভাৱং ঞত্ৱা মাতাপি অণ্ডকোসং ভিন্দতি, এৱং তথাৰূপস্স ভিক্খুনো ঞাণপৰিপাকং ঞত্ৱা সত্থাপি –
‘‘উচ্ছিন্দ সিনেহমত্তনো, কুমুদং সাৰদিকংৱ পাণিনা;
সন্তিমগ্গমেৱ ব্ৰূহয, নিব্বানং সুগতেন দেসিত’’ন্তি. (ধ. প. ২৮৫) –
আদিনা নযেন ওভাসং ফৰিত্ৱা গাথায অৱিজ্জণ্ডকোসং পহৰতি, সো গাথাপৰিযোসানে অৱিজ্জাণ্ডকোসং ভিন্দিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি. ততো পট্ঠায যথা তে কুক্কুটপোতকা গামক্খেত্তং উপসোভযমানা তত্থ তত্থ ৱিচৰন্তি, এৱং অযম্পি মহাখীণাসৱো নিব্বানৰম্মণং ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা সঙ্ঘাৰামং উপসোভযমানো ৱিচৰতি.
ইতি ইমস্মিং সুত্তে চত্তাৰি পহানানি কথিতানি. কথং? চেতোখিলানঞ্হি চেতোৱিনিবন্ধানং পহানেন পটিসঙ্খানপ্পপহানং কথিতং, ইদ্ধিপাদেহি ৱিক্খম্ভনপ্পহানং কথিত, মগ্গে আগতে সমুচ্ছেদপ্পহানং কথিতং, ফলে আগতে পটিপ্পস্সদ্ধিপ্পহানং কথিতং. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
চেতোখিলসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.