২. সীহনাদৱগ্গো
১. চূড়সীহনাদসুত্তৱণ্ণনা
১৩৯. এৱং মে সুতন্তি চূড়সীহনাদসুত্তং. যস্মা পনস্স অত্থুপ্পত্তিকো নিক্খেপো, তস্মা তং দস্সেত্ৱা চস্স অনুপুব্বপদৱণ্ণনং কৰিস্সাম. কতৰায পনিদং অত্থুপ্পত্তিযা নিক্খিত্তন্তি? লাভসক্কাৰপচ্চযা তিত্থিযপৰিদেৱিতে. ভগৱতো কিৰ ধম্মদাযাদসুত্তে ৱুত্তনযেন মহালাভসক্কাৰো উপ্পজ্জি. চতুপ্পমাণিকো হি অযং লোকসন্নিৱাসো, ৰূপপ্পমাণো ৰূপপ্পসন্নো, ঘোসপ্পমাণো ঘোসপ্পসন্নো, লূখপ্পমাণো লূখপ্পসন্নো, ধম্মপ্পমাণো ধম্মপ্পসন্নোতি ইমেসং পুগ্গলানং ৱসেন চতুধা ঠিতো.
তেসং ইদং নানাকৰণং – কতমো চ পুগ্গলো ৰূপপ্পমাণো ৰূপপ্পসন্নো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো আৰোহং ৱা পস্সিত্ৱা পৰিণাহং ৱা পস্সিত্ৱা সণ্ঠানং ৱা পস্সিত্ৱা পাৰিপূৰিং ৱা পস্সিত্ৱা তত্থ পমাণং গহেত্ৱা পসাদং জনেতি, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ৰূপপ্পমাণো ৰূপপ্পসন্নো.
কতমো চ পুগ্গলো ঘোসপ্পমাণো ঘোসপ্পসন্নো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো পৰৱণ্ণনায পৰথোমনায পৰপসংসনায পৰৱণ্ণহাৰিকায, তত্থ পমাণং গহেত্ৱা পসাদং জনেতি, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ঘোসপ্পমাণো ঘোসপ্পসন্নো.
কতমো চ পুগ্গলো লূখপ্পমাণো লূখপ্পসন্নো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো চীৱৰলূখং ৱা পস্সিত্ৱা পত্তলূখং ৱা পস্সিত্ৱা, সেনাসনলূখং ৱা পস্সিত্ৱা ৱিৱিধং ৱা দুক্কৰকাৰিকং পস্সিত্ৱা তত্থ পমাণং গহেত্ৱা পসাদং জনেতি, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো লূখপ্পমাণো লূখপ্পসন্নো.
কতমো চ পুগ্গলো ধম্মপ্পমাণো ধম্মপ্পসন্নো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো সীলং ৱা পস্সিত্ৱা সমাধিং ৱা পস্সিত্ৱা পঞ্ঞং ৱা পস্সিত্ৱা তত্থ পমাণং গহেত্ৱা পসাদং জনেতি, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ধম্মপ্পমাণো ধম্মপ্পসন্নোতি.
ইমেসু চতূসু পুগ্গলেসু ৰূপপ্পমাণোপি ভগৱতো আৰোহপৰিণাহসণ্ঠানপাৰিপূৰিৱণ্ণপোক্খৰতং, অসীতিঅনুব্যঞ্জনপ্পটিমণ্ডিতত্তা নানাৰতনৱিচিত্তমিৱ সুৱণ্ণমহাপটং, দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণসমাকিণ্ণতায তাৰাগণসমুজ্জলং ৱিয গগনতলং সব্বফালিফুল্লং ৱিয চ যোজনসতুব্বেধং পাৰিচ্ছত্তকং অট্ঠাৰসৰতনুব্বেধং ব্যামপ্পভাপৰিক্খেপং সস্সিৰিকং অনোপমসৰীৰং দিস্ৱা সম্মাসম্বুদ্ধেযেৱ পসীদতি.
ঘোসপ্পমাণোপি, ভগৱতা কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি দস পাৰমিযো দস উপপাৰমিযো দস পৰমত্থপাৰমিযো পূৰিতা অঙ্গপৰিচ্চাগো পুত্তদাৰপৰিচ্চাগো, ৰজ্জপৰিচ্চাগো অত্তপৰিচ্চাগো নযনপৰিচ্চাগো চ কতোতিআদিনা নযেন পৱত্তং ঘোসং সুত্ৱা সম্মাসম্বুদ্ধেযেৱ পসীদতি.
লূখপ্পমাণোপি ভগৱতো চীৱৰলূখং দিস্ৱা ‘‘সচে ভগৱা অগাৰং অজ্ঝাৱসিস্স, কাসিকৱত্থমেৱ অধাৰযিস্স. পব্বজিত্ৱা পনানেন সাণপংসুকূলচীৱৰেন সন্তুস্সমানেন ভাৰিযং কত’’ন্তি সম্মাসম্বুদ্ধেযেৱ পসীদতি. পত্তলূখম্পি দিস্ৱা – ‘‘ইমিনা অগাৰং অজ্ঝাৱসন্তেন ৰত্তৱৰসুৱণ্ণভাজনেসু চক্কৱত্তিভোজনাৰহং সুগন্ধসালিভোজনং পৰিভুত্তং, পব্বজিত্ৱা পন পাসাণমযং পত্তং আদায উচ্চনীচকুলদ্ৱাৰেসু সপদানং পিণ্ডায চৰিত্ৱা লদ্ধপিণ্ডিযালোপেন সন্তুস্সমানো ভাৰিযং কৰোতী’’তি সম্মাসম্বুদ্ধেযেৱ পসীদতি. সেনাসনলূখং দিস্ৱাপি – ‘‘অযং অগাৰং অজ্ঝাৱসন্তো তিণ্ণং উতূনং অনুচ্ছৱিকেসু তীসু পাসাদেসু তিৱিধনাটকপৰিৱাৰো দিব্বসম্পত্তিং ৱিয ৰজ্জসিৰিং অনুভৱিত্ৱা ইদানি পব্বজ্জূপগতো ৰুক্খমূলসেনাসনাদীসু দাৰুফলকসিলাপট্টপীঠমঞ্চকাদীহি সন্তুস্সমানো ভাৰিযং কৰোতী’’তি সম্মাসম্বুদ্ধেযেৱ পসীদতি. দুক্কৰকাৰিকমস্স দিস্ৱাপি – ‘‘ছব্বস্সানি নাম মুগ্গযূসকুলত্থযূসহৰেণুযূসাদীনং পসটমত্তেন যাপেস্সতি, অপ্পাণকং ঝানং ঝাযিস্সতি, সৰীৰে চ জীৱিতে চ অনপেক্খো ৱিহৰিস্সতি, অহো দুক্কৰকাৰকো ভগৱা’’তি সম্মাসম্বুদ্ধেযেৱ পসীদতি.
ধম্মপ্পমাণোপি ভগৱতো সীলগুণং সমাধিগুণং পঞ্ঞাগুণং ঝানৱিমোক্খসমাধিসমাপত্তিসম্পদং অভিঞ্ঞাপাৰিপূৰিং যমকপাটিহাৰিযং দেৱোৰোহণং পাথিকপুত্তদমনাদীনি চ অনেকানি অচ্ছৰিযানি দিস্ৱা সম্মাসম্বুদ্ধেযেৱ পসীদতি, তে এৱং পসন্না ভগৱতো মহন্তং লাভসক্কাৰং অভিহৰন্তি. তিত্থিযানং পন বাৱেৰুজাতকে কাকস্স ৱিয লাভসক্কাৰো পৰিহাযিত্থ. যথাহ –
‘‘অদস্সনেন মোৰস্স, সিখিনো মঞ্জুভাণিনো;
কাকং তত্থ অপূজেসুং, মংসেন চ ফলেন চ.
যদা চ সৰসম্পন্নো, মোৰো বাৱেৰুমাগমা;
অথ লাভো চ সক্কাৰো, ৱাযসস্স অহাযথ.
যাৱ নুপ্পজ্জতি বুদ্ধো, ধম্মৰাজা পভঙ্কৰো;
তাৱ অঞ্ঞে অপূজেসুং, পুথূ সমণব্ৰাহ্মণে.
যদা চ সৰসম্পন্নো, বুদ্ধো ধম্মমদেসযি;
অথ লাভো চ সক্কাৰো, তিত্থিযানং অহাযথা’’তি. (জা. ১.৪.১৫৩-১৫৬);
তে এৱং পহীনলাভসক্কাৰা ৰত্তিং একদ্ৱঙ্গুলমত্তং ওভাসেত্ৱাপি সূৰিযুগ্গমনে খজ্জোপনকা ৱিয হতপ্পভা অহেসুং.
যথা হি খজ্জোপনকা, কাড়পক্খম্হি ৰত্তিযা;
নিদস্সযন্তি ওভাসং, এতেসং ৱিসযো হি সো.
যদা চ ৰস্মিসম্পন্নো, অব্ভুদেতি পভঙ্কৰো;
অথ খজ্জুপসঙ্ঘানং, পভা অন্তৰধাযতি.
এৱং খজ্জুপসদিসা, তিত্থিযাপি পুথূ ইধ;
কাড়পক্খূপমে লোকে, দীপযন্তি সকং গুণং.
যদা চ বুদ্ধো লোকস্মিং, উদেতি অমিতপ্পভো;
নিপ্পভা তিত্থিযা হোন্তি, সূৰিযে খজ্জুপকা যথাতি.
তে এৱং নিপ্পভা হুত্ৱা কচ্ছুপিড়কাদীহি কিণ্ণসৰীৰা পৰমপাৰিজুঞ্ঞপত্তা যেন বুদ্ধো যেন ধম্মো যেন সঙ্ঘো যেন চ মহাজনস্স সন্নিপাতো, তেন তেন গন্ত্ৱা অন্তৰৱীথিযম্পি সিঙ্ঘাটকেপি চতুক্কেপি সভাযম্পি ঠত্ৱা পৰিদেৱন্তি –
‘‘কিং ভো সমণোযেৱ গোতমো সমণো, মযং অস্সমণা; সমণস্সেৱ গোতমস্স সাৱকা সমণা, অম্হাকং সাৱকা অস্সমণা? সমণস্সেৱ গোতমস্স সাৱকানঞ্চস্স দিন্নং মহপ্ফলং, ন অম্হাকং, সাৱকানঞ্চ নো দিন্নং মহপ্ফলং? ননু সমণোপি গোতমো সমণো, মযম্পি সমণা. সমণস্সপি গোতমস্স সাৱকা সমণা, অম্হাকম্পি সাৱকা সমণা. সমণস্সপি গোতমস্স সাৱকানঞ্চস্স দিন্নং মহপ্ফলং, অম্হাকম্পি সাৱকানঞ্চ নো দিন্নং মহপ্ফলঞ্চেৱ? সমণস্সপি গোতমস্স সাৱকানঞ্চস্স দেথ কৰোথ, অম্হাকম্পি সাৱকানঞ্চ নো দেথ সক্কৰোথ? ননু সমণো গোতমো পুৰিমানি দিৱসানি উপ্পন্নো, মযং পন লোকে উপ্পজ্জমানেযেৱ উপ্পন্না’’তি.
এৱং নানপ্পকাৰং ৱিৰৱন্তি. অথ ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযোতি চতস্সো পৰিসা তেসং সদ্দং সুত্ৱা ভগৱতো আৰোচেসুং ‘‘তিত্থিযা ভন্তে ইদঞ্চিদঞ্চ কথেন্তী’’তি. তং সুত্ৱা ভগৱা – ‘‘মা তুম্হে, ভিক্খৱে, তিত্থিযানং ৱচনেন ‘অঞ্ঞত্ৰ সমণো অত্থী’তি সঞ্ঞিনো অহুৱত্থা’’তি ৱত্ৱা অঞ্ঞতিত্থিযেসু সমণভাৱং পটিসেধেন্তো ইধেৱ চ অনুজানন্তো ইমিস্সা অত্থুপ্পত্তিযা ইধেৱ, ভিক্খৱে, সমণোতি ইদং সুত্তং অভাসি.
তত্থ ইধেৱাতি ইমস্মিংযেৱ সাসনে. অযং পন নিযমো সেসপদেসুপি ৱেদিতব্বো. দুতিযাদযোপি হি সমণা ইধেৱ, ন অঞ্ঞত্থ. সমণোতি সোতাপন্নো. তেনেৱাহ – ‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পঠমো সমণো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো, অযং, ভিক্খৱে, পঠমো সমণো’’তি (অ. নি. ৪.২৪১).
দুতিযোতি সকদাগামী. তেনেৱাহ – ‘‘কতমো চ? ভিক্খৱে, দুতিযো সমণো. ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী হোতি, সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো সমণো’’তি.
ততিযোতি অনাগামী. তেনেৱাহ – ‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, ততিযো সমণো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো হোতি তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. অযং, ভিক্খৱে, ততিযো সমণো’’তি.
চতুত্থোতি অৰহা. তেনেৱাহ – ‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, চতুত্থো সমণো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং, ভিক্খৱে, চতুত্থো সমণো’’তি (অ. নি. ৪.২৪১). ইতি ইমস্মিং ঠানে চত্তাৰো ফলট্ঠকসমণাৱ অধিপ্পেতা.
সুঞ্ঞাতি ৰিত্তা তুচ্ছা. পৰপ্পৱাদাতি চত্তাৰো সস্সতৱাদা, চত্তাৰো একচ্চসস্সতিকা, চত্তাৰো অন্তানন্তিকা, চত্তাৰো অমৰাৱিক্খেপিকা, দ্ৱে অধিচ্চসমুপ্পন্নিকা, সোড়স সঞ্ঞীৱাদা, অট্ঠ অসঞ্ঞীৱাদা, অট্ঠ নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীৱাদা, সত্ত উচ্ছেদৱাদা, পঞ্চ দিট্ঠধম্মনিব্বানৱাদাতি ইমে সব্বেপি ব্ৰহ্মজালে আগতা দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিযো. ইতো বাহিৰানং পৰেসং ৱাদা পৰপ্পৱাদা নাম. তে সব্বেপি ইমেহি চতূহি ফলট্ঠকসমণেহি সুঞ্ঞা, ন হি তে এত্থ সন্তি. ন কেৱলঞ্চ এতেহেৱ সুঞ্ঞা, চতূহি পন মগ্গট্ঠকসমণেহিপি চতুন্নং মগ্গানং অত্থায আৰদ্ধৱিপস্সকেহিপীতি দ্ৱাদসহিপি সমণেহি সুঞ্ঞা এৱ. ইমমেৱ অত্থং সন্ধায ভগৱতা মহাপৰিনিব্বানে ৱুত্তং –
‘‘একূনতিংসো ৱযসা সুভদ্দ,
যং পব্বজিং কিং কুসলানুএসী;
ৱস্সানি পঞ্ঞাস সমাধিকানি,
যতো অহং পব্বজিতো সুভদ্দ;
ঞাযস্স ধম্মস্স পদেসৱত্তী,
ইতো বহিদ্ধা সমণোপি নত্থি.
‘‘দুতিযোপি সমণো নত্থি, ততিযোপি সমণো নত্থি, চতুত্থোপি সমণো নত্থি. সুঞ্ঞা পৰপ্পৱাদা সমণেভি অঞ্ঞেহী’’তি (দী. নি. ২.২১৪).
এত্থ হি পদেসৱত্তীতি আৰদ্ধৱিপস্সকো অধিপ্পেতো. তস্মা সোতাপত্তিমগ্গস্স আৰদ্ধৱিপস্সকং মগ্গট্ঠং ফলট্ঠন্তি তযোপি একতো কত্ৱা সমণোপি নত্থীতি আহ. সকদাগামিমগ্গস্স আৰদ্ধৱিপস্সকং মগ্গট্ঠং ফলট্ঠন্তি তযোপি একতো কত্ৱা দুতিযোপি সমণো নত্থীতি আহ. ইতৰেসুপি দ্ৱীসু এসেৱ নযো.
কস্মা পনেতে অঞ্ঞত্থ নত্থীতি? অখেত্ততায. যথা হি ন আৰগ্গে সাসপো তিট্ঠতি, ন উদকপিট্ঠে অগ্গি জলতি, ন পিট্ঠিপাসাণে বীজানি ৰুহন্তি, এৱমেৱ বাহিৰেসু তিত্থাযতনেসু ন ইমে সমণা উপ্পজ্জন্তি, ইমস্মিংযেৱ পন সাসনে উপ্পজ্জন্তি. কস্মা? খেত্ততায. তেসং অখেত্ততা চ খেত্ততা চ অৰিযমগ্গস্স অভাৱতো চ ভাৱতো চ ৱেদিতব্বা. তেনাহ ভগৱা –
‘‘যস্মিং খো, সুভদ্দ, ধম্মৱিনযে অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ন উপলব্ভতি, সমণোপি তত্থ ন উপলব্ভতি, দুতিযোপি তত্থ সমণো ন উপলব্ভতি, ততিযোপি তত্থ সমণো ন উপলব্ভতি, চতুত্থোপি তত্থ সমণো ন উপলব্ভতি. যস্মিঞ্চ খো, সুভদ্দ, ধম্মৱিনযে অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো উপলব্ভতি, সমণোপি তত্থ উপলব্ভতি, দুতিযোপি তত্থ…পে…. চতুত্থোপি তত্থ সমণো উপলব্ভতি. ইমস্মিং খো, সুভদ্দ, ধম্মৱিনযে অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো উপলব্ভতি, ইধেৱ, সুভদ্দ, সমণো, ইধ দুতিযো সমণো, ইধ ততিযো সমণো, ইধ চতুত্থো সমণো, সুঞ্ঞা পৰপ্পৱাদা সমণেভি অঞ্ঞেহী’’তি (দী. নি. ২.২১৪).
এৱং যস্মা তিত্থাযতনং অখেত্তং, সাসনং খেত্তং, তস্মা যথা সুৰত্তহত্থপাদো সূৰকেসৰকো সীহো মিগৰাজা ন সুসানে ৱা সঙ্কাৰকূটে ৱা পটিৱসতি, তিযোজনসহস্সৱিত্থতং পন হিমৱন্তং অজ্ঝোগাহেত্ৱা মণিগুহাযংযেৱ পটিৱসতি. যথা চ ছদ্দন্তো নাগৰাজা ন গোচৰিযহত্থিকুলাদীসু নৱসু নাগকুলেসু উপ্পজ্জতি, ছদ্দন্তকুলেযেৱ উপ্পজ্জতি. যথা চ ৱলাহকো অস্সৰাজা ন গদ্ৰভকুলে ৱা ঘোটককুলে ৱা উপ্পজ্জতি, সিন্ধুযা তীৰে পন সিন্ধৱকুলেযেৱ উপ্পজ্জতি. যথা চ সব্বকামদদং মনোহৰং মণিৰতনং ন সঙ্কাৰকূটে ৱা পংসুপব্বতাদীসু ৱা উপ্পজ্জতি, ৱেপুল্লপব্বতব্ভন্তৰেযেৱ উপ্পজ্জতি. যথা চ তিমিৰপিঙ্গলো মচ্ছৰাজা ন খুদ্দকপোক্খৰণীসু উপ্পজ্জতি, চতুৰাসীতিযোজনসহস্সগম্ভীৰে মহাসমুদ্দেযেৱ উপ্পজ্জতি. যথা চ দিযড্ঢযোজনসতিকো সুপণ্ণৰাজা ন গামদ্ৱাৰে এৰণ্ডৱনাদীসু পটিৱসতি, মহাসমুদ্দং পন অজ্ঝোগাহেত্ৱা সিম্বলিদহৱনেযেৱ পটিৱসতি. যথা চ ধতৰট্ঠো সুৱণ্ণহংসো ন গামদ্ৱাৰে আৱাটকাদীসু পটিৱসতি, নৱুতিহংসসহস্সপৰিৱাৰো হুত্ৱা চিত্তকূটপব্বতেযেৱ পটিৱসতি. যথা চ চতুদ্দীপিস্সৰো চক্কৱত্তিৰাজা ন নীচকুলে উপ্পজ্জতি, অসম্ভিন্নজাতিখত্তিযকুলেযেৱ পন উপ্পজ্জতি. এৱমেৱ ইমেসু সমণেসু একসমণোপি ন অঞ্ঞতিত্থাযতনে উপ্পজ্জতি, অৰিযমগ্গপৰিক্খিত্তে পন বুদ্ধসাসনেযেৱ উপ্পজ্জতি. তেনাহ ভগৱা ‘‘ইধেৱ, ভিক্খৱে, সমণো…পে… সুঞ্ঞা পৰপ্পৱাদা সমণেহি সমণেভি অঞ্ঞেহী’’তি.
সম্মা সীহনাদং নদথাতি এত্থ সম্মাতি হেতুনা নযেন কাৰণেন. সীহনাদন্তি সেট্ঠনাদং অভীতনাদং অপ্পটিনাদং. ইমেসঞ্হি চতুন্নং সমণানং ইধেৱ অত্থিতায অযং নাদো সেট্ঠনাদো নাম হোতি উত্তমনাদো. ‘‘ইমে সমণা ইধেৱ অত্থী’’তি ৱদন্তস্স অঞ্ঞতো ভযং ৱা আসঙ্কা ৱা নত্থীতি অভীতনাদো নাম হোতি. ‘‘অম্হাকম্পি সাসনে ইমে সমণা অত্থী’’তি পূৰণাদীসু একস্সাপি উট্ঠহিত্ৱা ৱত্তুং অসমত্থতায অযং নাদো অপ্পটিনাদো নাম হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘সীহনাদন্তি সেট্ঠনাদং অভীতনাদং অপ্পটিনাদ’’ন্তি.
১৪০. ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতীতি ইদং খো পন কাৰণং ৱিজ্জতি. যং অঞ্ঞতিত্থিযাতি যেন কাৰণেন অঞ্ঞতিত্থিযা. এত্থ চ তিত্থং জানিতব্বং, তিত্থকৰো জানিতব্বো তিত্থিযা জানিতব্বা, তিত্থিযসাৱকা জানিতব্বা. তিত্থংনাম দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিযো. এত্থ হি সত্তা তৰন্তি উপ্পলৱন্তি উম্মুজ্জনিমুজ্জং কৰোন্তি, তস্মা তিত্থন্তি ৱুচ্চন্তি. তাসং দিট্ঠীনং উপ্পাদেতা তিত্থকৰো নাম. তস্স লদ্ধিং গহেত্ৱা পব্বজিতা তিত্থিযা নাম. তেসং পচ্চযদাযকা তিত্থিযসাৱকাতি ৱেদিতব্বা. পৰিব্বাজকাতি গিহিবন্ধনং পহায পব্বজ্জূপগতা. অস্সাসোতি অৱস্সযো পতিট্ঠা উপত্থম্ভো. বলন্তি থামো. যেন তুম্হেতি যেন অস্সাসেন ৱা বলেন ৱা এৱং ৱদেথ.
অত্থি খো নো, আৱুসো, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেনাতি এত্থ অযং সঙ্খেপত্থো – যো সো ভগৱা সমতিংস পাৰমিযো পূৰেত্ৱা সব্বকিলেসে ভঞ্জিত্ৱা অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো, তেন ভগৱতা তেসং তেসং সত্তানং আসযানুসযং জানতা, হত্থতলে ঠপিতং আমলকং ৱিয সব্বং ঞেয্যধম্মং পস্সতা. অপিচ পুব্বেনিৱাসাদীহি জানতা, দিব্বেন চক্খুনা পস্সতা. তীহি ৱিজ্জাহি ছহি ৱা পন অভিঞ্ঞাহি জানতা, সব্বত্থ অপ্পটিহতেন সমন্তচক্খুনা পস্সতা. সব্বধম্মজাননসমত্থায পঞ্ঞায জানতা, সব্বসত্তানং চক্খুৱিসযাতীতানি তিৰোকুট্টাদিগতানি ৱাপি ৰূপানি অতিৱিসুদ্ধেন মংসচক্খুনা পস্সতা. অত্তহিতসাধিকায সমাধিপদট্ঠানায পটিৱেধপঞ্ঞায জানতা, পৰহিতসাধিকায কৰুণাপদট্ঠানায দেসনাপঞ্ঞায পস্সতা. অৰীনং হতত্তা পচ্চযাদীনং অৰহত্তা চ অৰহতা, সম্মা সামঞ্চ সচ্চানং বুদ্ধত্তা সম্মাসম্বুদ্ধেন. অন্তৰাযিকধম্মে ৱা জানতা, নিয্যানিকধম্মে পস্সতা. কিলেসাৰীনং হতত্তা অৰহতা, সম্মা সামং সব্বধম্মানং বুদ্ধত্তা সম্মাসম্বুদ্ধেনাতি, এৱং চতুৱেসাৰজ্জৱসেন চতূহি আকাৰেহি থোমিতেন চত্তাৰো ধম্মা অক্খাতা, যে মযং অত্তনি সম্পস্সমানা এৱং ৱদেম, ন ৰাজৰাজমহামত্তাদীনং উপত্থম্ভং কাযবলন্তি.
সত্থৰি পসাদোতি ‘‘ইতিপি সো ভগৱা’’তিআদিনা নযেন বুদ্ধগুণে অনুস্সৰন্তানং উপ্পন্নপ্পসাদো. ধম্মে পসাদোতি ‘‘স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো’’তিআদিনা নযেন ধম্মগুণে অনুস্সৰন্তানং উপ্পন্নপ্পসাদো. সীলেসু পৰিপূৰকাৰিতাতি অৰিযকন্তেসু সীলেসু পৰিপূৰকাৰিতা. অৰিযকন্তসীলানি নাম পঞ্চসীলানি. তানি হি ভৱন্তৰগতোপি অৰিযসাৱকো অত্তনো অৰিযসাৱকভাৱং অজানন্তোপি ন ৱীতিক্কমতি. সচেপি হি নং কোচি ৱদেয্য – ‘‘ইমং সকলং চক্কৱত্তিৰজ্জং সম্পটিচ্ছিত্ৱা খুদ্দকমক্খিকং জীৱিতা ৱোৰোপেহী’’তি, অট্ঠানমেতং, যং সো তস্স ৱচনং কৰেয্য. এৱং অৰিযানং সীলানি কন্তানি পিযানি মনাপানি. তানি সন্ধায ৱুত্তং ‘‘সীলেসু পৰিপূৰকাৰিতা’’তি.
সহধম্মিকা খো পনাতি ভিক্খু ভিক্খুনী সিক্খমানা সামণেৰো সামণেৰী উপাসকো উপাসিকাতি এতে সত্ত সহধম্মচাৰিনো. এতেসু হি ভিক্খু ভিক্খূহি সদ্ধিং সহধম্মং চৰতি সমানসিক্খতায. তথা ভিক্খুনী ভিক্খুনীহি…পে… উপাসিকা উপাসিকাহি, সোতাপন্নো সোতাপন্নেহি, সকদাগামী…পে… অনাগামীহি সহধম্মং চৰতি. তস্মা সব্বেপেতে সহধম্মিকাতি ৱুচ্চন্তি. অপিচেত্থ অৰিযসাৱকাযেৱ অধিপ্পেতা. তেসঞ্হি ভৱন্তৰেপি মগ্গদস্সনম্হি ৱিৱাদো নত্থি, তস্মা তে অচ্চন্তং একধম্মচাৰিতায সহধম্মিকা. ইমিনা, ‘‘সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো’’তিআদিনা নযেন সঙ্ঘং অনুস্সৰন্তানং উপ্পন্নপ্পসাদো কথিতো. এত্তাৱতা চত্তাৰি সোতাপন্নস্স অঙ্গানি কথিতানি হোন্তি.
ইমে খো নো, আৱুসোতি, আৱুসো, ইমে চত্তাৰো ধম্মা তেন ভগৱতা অম্হাকং অস্সাসো চেৱ বলঞ্চাতি অক্খাতা, যে মযং অত্তনি সম্পস্সমানা এৱং ৱদেম.
১৪১. যো অম্হাকং সত্থাতি ইমিনা পূৰণকস্সপাদিকে ছ সত্থাৰো অপদিস্সন্তি. যথা পন ইদানি সাসনে আচৰিযুপজ্ঝাযাদীসু ‘‘অম্হাকং আচৰিযো, অম্হাকং উপজ্ঝাযো’’তি গেহসিতপেমং হোতি. এৱৰূপং পেমং সন্ধায ‘‘সত্থৰি পসাদো’’তি ৱদন্তি. থেৰো পনাহ – ‘‘যস্মা সত্থা নাম ন একস্স, ন দ্ৱিন্নং হোতি, সদেৱকস্স লোকস্স একোৱ সত্থা, তস্মা তিত্থিযা ‘অম্হাকং সত্থা’ তি একপদেনেৱ সত্থাৰং ৱিসুং কত্ৱা ইমিনাৱ পদেন ৱিৰুদ্ধা পৰাজিতা’’তি. ধম্মে পসাদোতি ইদং পন যথা ইদানি সাসনে ‘‘অম্হাকং দীঘনিকাযো অম্হাকং মজ্ঝিমনিকাযো’’তি মমাযন্তি, এৱং অত্তনো অত্তনো পৰিযত্তিধম্মে গেহসিতপেমং সন্ধায ৱদন্তি. সীলেসূতি অজসীলগোসীলমেণ্ডকসীলকুক্কুৰসীলাদীসু. ইধ নো আৱুসোতি এত্থ ইধাতি পসাদং সন্ধায ৱদন্তি. কো অধিপ্পযাসোতি কো অধিকপ্পযোগো. যদিদন্তি যমিদং তুম্হাকঞ্চেৱ অম্হাকঞ্চ নানাকৰণং ৱদেয্যাথ. তং কিং নাম? তুম্হাকম্পি হি চতূসু ঠানেসু পসাদো, অম্হাকম্পি. ননু এতস্মিং পসাদে তুম্হে চ অম্হে চ দ্ৱেধা ভিন্নসুৱণ্ণং ৱিয একসদিসাতি ৱাচায সমধুৰা হুত্ৱা অট্ঠংসু.
অথ নেসং তং সমধুৰতং ভিন্দন্তো ভগৱা এৱং ৱাদিনোতিআদিমাহ. তত্থ একা নিট্ঠাতি যা তস্স পসাদস্স পৰিযোসানভূতা নিট্ঠা, কিং সা একা, উদাহু পুথূতি এৱং পুচ্ছথাতি ৱদতি. যস্মা পন তস্মিং তস্মিং সমযে নিট্ঠং অপঞ্ঞপেন্তো নাম নত্থি, ব্ৰাহ্মণানঞ্হি ব্ৰহ্মলোকো নিট্ঠা, মহাতাপসানং আভস্সৰা, পৰিব্বাজকানং সুভকিণ্হা, আজীৱকানং ‘‘অনন্তমানসো’’তি এৱং পৰিকপ্পিতো অসঞ্ঞীভৱো. ইমস্মিং সাসনে পন অৰহত্তং নিট্ঠা. সব্বেৱ চেতে অৰহত্তমেৱ নিট্ঠাতি ৱদন্তি. দিট্ঠিৱসেন পন ব্ৰহ্মলোকাদীনি পঞ্ঞপেন্তি. তস্মা অত্তনো অত্তনো লদ্ধিৱসেন একমেৱ নিট্ঠং পঞ্ঞপেন্তি, তং দস্সেতুং ভগৱা সম্মা ব্যাকৰমানাতিআদিমাহ.
ইদানি ভিক্খূনম্পি একা নিট্ঠা, তিত্থিযানম্পি একা নিট্ঠাতি দ্ৱীসু অট্টকাৰকেসু ৱিয ঠিতেসু ভগৱা অনুযোগৱত্তং দস্সেন্তো সা পনাৱুসো, নিট্ঠা সৰাগস্স, উদাহু ৱীতৰাগস্সাতিআদিমাহ. তত্থ যস্মা ৰাগৰত্তাদীনং নিট্ঠা নাম নত্থি. যদি সিযা, সোণসিঙ্গালাদীনম্পি সিযাতি ইমং দোসং পস্সন্তানং তিত্থিযানং ‘‘ৱীতৰাগস্স আৱুসো সা নিট্ঠা’’তিআদিনা নযেন ব্যাকৰণং দস্সিতং.
তত্থ ৱিদ্দসুনোতি পণ্ডিতস্স. অনুৰুদ্ধপটিৱিৰুদ্ধস্সাতি ৰাগেন অনুৰুদ্ধস্স কোধেন পটিৱিৰুদ্ধস্স. পপঞ্চাৰামস্স পপঞ্চৰতিনোতি এত্থ আৰমন্তি এত্থাতি আৰামো. পপঞ্চো আৰামো অস্সাতি পপঞ্চাৰামো. পপঞ্চে ৰতি অস্সাতি পপঞ্চৰতি. পপঞ্চোতি চ মত্তপমত্তাকাৰভাৱেন পৱত্তানং তণ্হাদিট্ঠিমানানমেতং অধিৱচনং. ইধ পন তণ্হাদিট্ঠিযোৱ অধিপ্পেতা. সৰাগস্সাতিআদীসু পঞ্চসু ঠানেসু একোৱ কিলেসো আগতো. তস্স আকাৰতো নানত্তং ৱেদিতব্বং. সৰাগস্সাতি হি ৱুত্তট্ঠানে পঞ্চকামগুণিকৰাগৱসেন গহিতো. সতণ্হস্সাতি ভৱতণ্হাৱসেন. সউপাদানস্সাতি গহণৱসেন. অনুৰুদ্ধপটিৱিৰুদ্ধস্সাতি যুগড়ৱসেন. পপঞ্চাৰামস্সাতি পপঞ্চুপ্পত্তিদস্সনৱসেন. সৰাগস্সাতি ৱা এত্থ অকুসলমূলৱসেন গহিতো. সতণ্হস্সাতি এত্থ তণ্হাপচ্চযা উপাদানদস্সনৱসেন. সেসং পুৰিমসদিসমেৱ. থেৰো পনাহ ‘‘কস্মা এৱং ৱিদ্ধংসেথ? একোযেৱ হি অযং লোভো ৰজ্জনৱসেন ৰাগোতি ৱুত্তো. তণ্হাকৰণৱসেন তণ্হা. গহণট্ঠেন উপাদানং. যুগড়ৱসেন অনুৰোধপটিৱিৰোধো. পপঞ্চুপ্পত্তিদস্সনট্ঠেন পপঞ্চো’’তি.
১৪২. ইদানি ইমেসং কিলেসানং মূলভূতং দিট্ঠিৱাদং দস্সেন্তো দ্ৱেমা, ভিক্খৱে, দিট্ঠিযোতিআদিমাহ.
তত্থ ভৱদিট্ঠীতি সস্সতদিট্ঠি. ৱিভৱদিট্ঠীতি উচ্ছেদদিট্ঠি. ভৱদিট্ঠিং অল্লীনাতি তণ্হাদিট্ঠিৱসেন সস্সতদিট্ঠিং অল্লীনা. উপগতাতি তণ্হাদিট্ঠিৱসেনেৱ উপগতা. অজ্ঝোসিতাতি তণ্হাদিট্ঠিৱসেনেৱ অনুপৱিট্ঠা. ৱিভৱদিট্ঠিযা তে পটিৱিৰুদ্ধাতি তে সব্বে উচ্ছেদৱাদীহি সদ্ধিং – ‘‘তুম্হে অন্ধবালা ন জানাথ, সস্সতো অযং লোকো, নাযং লোকো উচ্ছিজ্জতী’’তি পটিৱিৰুদ্ধা নিচ্চং কলহভণ্ডনপসুতা ৱিহৰন্তি. দুতিযৱাৰেপি এসেৱ নযো.
সমুদযঞ্চাতিআদীসু দ্ৱে দিট্ঠীনং সমুদযা খণিকসমুদযো পচ্চযসমুদযো চ. খণিকসমুদযো দিট্ঠীনং নিব্বত্তি. পচ্চযসমুদযো অট্ঠ ঠানানি. সেয্যথিদং, খন্ধাপি দিট্ঠিট্ঠানং, অৱিজ্জাপি, ফস্সোপি, সঞ্ঞাপি, ৱিতক্কোপি, অযোনিসোমনসিকাৰোপি, পাপমিত্তোপি, পৰতোঘোসোপি দিট্ঠিট্ঠানং. ‘‘খন্ধা হেতু খন্ধা পচ্চযো দিট্ঠীনং উপাদায সমুট্ঠানট্ঠেন. এৱং খন্ধাপি দিট্ঠিট্ঠানং. অৱিজ্জা… ফস্সো… সঞ্ঞা… ৱিতক্কো… অযোনিসোমনসিকাৰো… পাপমিত্তো… পৰতোঘোসো হেতু, পৰতোঘোসো পচ্চযো দিট্ঠীনং উপাদায সমুট্ঠানট্ঠেন. এৱং পৰতোঘোসোপি দিট্ঠিট্ঠানং’’ (পটি. ম. ১.১২৪). অত্থঙ্গমাপি দ্ৱেযেৱ খণিকত্থঙ্গমো পচ্চযত্থঙ্গমো চ. খণিকত্থঙ্গমো নাম খযো ৱযো ভেদো পৰিভেদো অনিচ্চতা অন্তৰধানং. পচ্চযত্থঙ্গমো নাম সোতাপত্তিমগ্গো. সোতাপত্তিমগ্গো হি দিট্ঠিট্ঠানসমুগ্ঘাতোতি ৱুত্তো.
অস্সাদন্তি দিট্ঠিমূলকং আনিসংসং. যং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘যংদিট্ঠিকো সত্থা হোতি, তংদিট্ঠিকা সাৱকা হোন্তি. যংদিট্ঠিকা সত্থাৰং সাৱকা সক্কৰোন্তি, গৰুং কৰোন্তি, মানেন্তি, পূজেন্তি, লভন্তি ততোনিদানং চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং. অযং, ভিক্খৱে, দিট্ঠিযা দিট্ঠধম্মিকো আনিসংসো’’তি. আদীনৱন্তি দিট্ঠিগ্গহণমূলকং উপদ্দৱং. সো ৱগ্গুলিৱতং উক্কুটিকপ্পধানং কণ্টকাপস্সযতা পঞ্চাতপতপ্পনং সানুপপাতপতনং কেসমস্সুলুঞ্চনং অপ্পোণকং ঝানন্তিআদীনং ৱসেনং ৱেদিতব্বো. নিস্সৰণন্তি দিট্ঠীনং নিস্সৰণং নাম নিব্বানং. যথাভূতং নপ্পজানন্তীতি যে এতং সব্বং যথাসভাৱং ন জানন্তি. ন পৰিমুচ্চন্তি দুক্খস্মাতি সকলৱট্টদুক্খতো ন পৰিমুচ্চন্তি. ইমিনা এতেসং নিট্ঠা নাম নত্থীতি দস্সেতি. পৰিমুচ্চন্তি দুক্খস্মাতি সকলৱট্টদুক্খতো পৰিমুচ্চন্তি. ইমিনা এতেসং নিট্ঠা নাম অত্থীতি দ্ৱিন্নং অট্টকাৰকানং অট্টং ছিন্দন্তো ৱিয সাসনস্মিংযেৱ নিট্ঠায অত্থিতং পতিট্ঠপেতি.
১৪৩. ইদানি দিট্ঠিচ্ছেদনং দস্সেন্তো চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, উপাদানানীতিআদিমাহ. তেসং ৱিত্থাৰকথা ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্তাযেৱ.
সব্বুপাদানপৰিঞ্ঞাৱাদা পটিজানমানাতি মযং সব্বেসং উপাদানানং পৰিঞ্ঞং সমতিক্কমং ৱদামাতি এৱং পটিজানমানা. ন সম্মা সব্বুপাদানপৰিঞ্ঞন্তি সব্বেসং উপাদানানং সমতিক্কমং সম্মা ন পঞ্ঞপেন্তি. কেচি কামুপাদানমত্তস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি. কেচি দিট্ঠুপাদানমত্তস্স পঞ্ঞপেন্তি, কেচি সীলব্বতুপাদানস্সাপি. অত্তৱাদুপাদানস্স পন পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তো নাম নত্থি. তেসং পন ভেদং দস্সেন্তো কামুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তীতিআদিমাহ. তত্থ সব্বেপি কামুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তিযেৱ, ছন্নৱুতি পাসণ্ডাপি হি ‘‘কামা খো পব্বজিতেন ন সেৱিতব্বা’’তি ৱত্থুপটিসেৱনং কামং কপ্পতীতি ন পঞ্ঞপেন্তি, অকপ্পিযমেৱ কত্ৱা পঞ্ঞপেন্তি. যে পন সেৱন্তি, তে থেয্যেন সেৱন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘কামুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তী’’তি.
যস্মা ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদীনি গহেত্ৱা চৰন্তি. ‘‘সীলেন সুদ্ধি ৱতেন সুদ্ধি, ভাৱনায সুদ্ধী’’তি গণ্হন্তি, অত্তুপলদ্ধিং ন পজহন্তি, তস্মা ন দিট্ঠুপাদানস্স, ন সীলব্বতুপাদানস্স, ন অত্তৱাদুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি. তং কিস্স হেতূতি তং অপঞ্ঞাপনং এতেসং কিস্স হেতু, কিং কাৰণা? ইমানি হি তে ভোন্তোতি যস্মা তে ভোন্তো ইমানি তীণি কাৰণানি যথাসভাৱতো ন জানন্তীতি অত্থো. যে পনেত্থ দ্ৱিন্নং পৰিঞ্ঞানং পঞ্ঞাপনকাৰণং দিট্ঠিঞ্চেৱ সীলব্বতঞ্চ ‘‘এতং পহাতব্ব’’ন্তি যথাসভাৱতো জানন্তি. তে সন্ধায পৰতো দ্ৱে ৱাৰা ৱুত্তা. তত্থ যে ‘‘অত্থি দিন্ন’’ন্তিআদীনি গণ্হন্তি, তে দিট্ঠুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি. যে পন ‘‘ন সীলেন সুদ্ধি, ন ৱতেন সুদ্ধি, ন ভাৱনায সুদ্ধী’’তি গণ্হন্তি, তে সীলব্বতুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি. অত্তৱাদুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পন একোপি পঞ্ঞপেতুং ন সক্কোতি. অট্ঠসমাপত্তিলাভিনোপি হি চন্দিমসূৰিযে পাণিনা পৰিমজ্জিত্ৱা চৰমানাপি চ তিত্থিযা তিস্সো পৰিঞ্ঞা পঞ্ঞপেন্তি. অত্তৱাদং মুঞ্চিতুং ন সক্কোন্তি. তস্মা পুনপ্পুনং ৱট্টস্মিংযেৱ পতন্তি. পথৱিজিগুচ্ছনসসকো ৱিয হি এতে.
তত্থাযং অত্থসল্লাপিকা উপমা – পথৱী কিৰ সসকং আহ – ‘‘ভো সসকা’’তি. সসকো আহ – ‘‘কো এসো’’তি. ‘‘কস্মা মমেৱ উপৰি সব্বইৰিযাপথে কপ্পেন্তো উচ্চাৰপস্সাৱং কৰোন্তো মং ন জানাসী’’তি. ‘‘সুট্ঠু তযা অহং দিট্ঠো, মযা অক্কন্তট্ঠানম্পি অঙ্গুলগ্গেহি ফুট্ঠট্ঠানং ৱিয হোতি, ৱিস্সট্ঠউদকং অপ্পমত্তকং, কৰীসং কতকফলমত্তং. হত্থিঅস্সাদীহি পন অক্কন্তট্ঠানম্পি মহন্তং, পস্সাৱোপি নেসং ঘটমত্তো হোতি, উচ্চাৰোপি পচ্ছিমত্তো হোতি, অলং ময্হং তযা’’তি উপ্পতিত্ৱা অঞ্ঞস্মিং ঠানে পতিতো. ততো নং পথৱী আহ – ‘‘অৰে দূৰং গতোপি ননু ময্হং উপৰিযেৱ পতিতোসী’’তি. সো পুন তং জিগুচ্ছন্তো উপ্পতিত্ৱা অঞ্ঞত্থ পতিতো, এৱং ৱস্সসহস্সম্পি উপ্পতিত্ৱা পতমানো সসকো পথৱিং মুঞ্চিতুং ন সক্কোতি. এৱমেৱং তিত্থিযা সব্বূপাদানপৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তোপি কামুপাদানাদীনং তিণ্ণংযেৱ সমতিক্কমং পঞ্ঞপেন্তি. অত্তৱাদং পন মুঞ্চিতুং ন সক্কোন্তি, অসক্কোন্তা পুনপ্পুনং ৱট্টস্মিংযেৱ পতন্তীতি.
এৱং যং তিত্থিযা সমতিক্কমিতুং ন সক্কোন্তি, তস্স ৱসেন দিট্ঠিচ্ছেদৱাদং ৱত্ৱা ইদানি পসাদপচ্ছেদৱাদং দস্সেন্তো এৱৰূপে খো, ভিক্খৱে, ধম্মৱিনযেতিআদিমাহ. তত্থ ধম্মৱিনযেতি ধম্মে চেৱ ৱিনযে চ, উভযেনপি অনিয্যানিকসাসনং দস্সেতি. ‘‘যো সত্থৰি পসাদো সো ন সম্মগ্গতো’’তি অনিয্যানিকসাসনম্হি হি সত্থা কালং কত্ৱা সীহোপি হোতি, ব্যগ্ঘোপি হোতি, দীপিপি অচ্ছোপি তৰচ্ছোপি. সাৱকা পনস্স মিগাপি সূকৰাপি পসদাপি হোন্তি, সো ‘‘ইমে ময্হং পুব্বে উপট্ঠাকা পচ্চযদাযকা’’তি খন্তিং ৱা মেত্তং ৱা অনুদ্দযং ৱা অকত্ৱা তেসং উপৰি পতিত্ৱা লোহিতং পিৱতি, থূলথূলমংসানিপি খাদতি. সত্থা ৱা পন বিড়াৰো হোতি, সাৱকা কুক্কুটা ৱা মূসিকা ৱা. অথ নে ৱুত্তনযেনেৱ অনুকম্পং অকত্ৱা খাদতি. অথ ৱা সত্থা নিৰযপালো হোতি, সাৱকা নেৰযিকসত্তা. সো ‘‘ইমে ময্হং পুব্বে উপট্ঠাকা পচ্চযদাযকা’’তি অনুকম্পং অকত্ৱা ৱিৱিধা কম্মকাৰণা কৰোতি, আদিত্তেপি ৰথে যোজেতি, অঙ্গাৰপব্বতম্পি আৰোপেতি, লোহকুম্ভিযম্পি খিপতি, অনেকেহিপি দুক্খধম্মেহি সম্পযোজেতি. সাৱকা ৱা পন কালং কত্ৱা সীহাদযো হোন্তি, সত্থা মিগাদীসু অঞ্ঞতৰো. তে ‘‘ইমং মযং পুব্বে চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহিম্হা, সত্থা নো অয’’ন্তি তস্মিং খন্তিং ৱা মেত্তং ৱা অনুদ্দযং ৱা অকত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ অনযব্যসনং পাপেন্তি. এৱং অনিয্যানিকসাসনে যো সত্থৰি পসাদো, সো ন সম্মগ্গতো হোতি, কঞ্চি কালং গন্ত্ৱাপি পচ্ছা ৱিনস্সতিযেৱ.
যো ধম্মে পসাদোতি অনিয্যানিকসাসনস্মিঞ্হি ধম্মে পসাদো নাম, উগ্গহিতপৰিযাপুট – ধাৰিতৱাচিত্তমত্তকে তন্তিধম্মে পসাদো হোতি, ৱট্টমোক্খো পনেত্থ নত্থি. তস্মা যো এত্থ পসাদো, সো পুনপ্পুনং ৱট্টমেৱ গম্ভীৰং কৰোতীতি সাসনস্মিং অসম্মগ্গতো অসভাৱতো অক্খাযতি.
যা সীলেসু পৰিপূৰকাৰিতাতি যাপি চ অনিয্যানিকসাসনে অজসীলাদীনং ৱসেন পৰিপূৰকাৰিতা, সাপি যস্মা ৱট্টমোক্খং ভৱনিস্সৰণং ন সম্পাপেতি, সম্পজ্জমানা পন তিৰচ্ছানযোনিং আৱহতি, ৱিপচ্চমানা নিৰযং, তস্মা সা ন সম্মগ্গতা অক্খাযতি. যা সহধম্মিকেসূতি অনিয্যানিকসাসনস্মিঞ্হি যে সহধম্মিকা, তেসু যস্মা একচ্চে কালং কত্ৱা সীহাদযোপি হোন্তি, একচ্চে মিগাদযো, তত্থ সীহাদিভূতা ‘‘ইমে অম্হাকং সহধম্মিকা অহেসু’’ন্তি মিগাদিভূতেসু খন্তিআদীনি অকত্ৱা পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ নেসং মহাদুক্খং উপ্পাদেন্তি. তস্মা এত্থ সহধম্মিকেসু পিযমনাপতাপি অসম্মগ্গতা অক্খাযতি.
ইদং পন সব্বম্পি কাৰণভেদং একতো কত্ৱা দস্সেন্তো ভগৱা তং কিস্স হেতু? এৱঞ্হেতং, ভিক্খৱে, হোতীতিআদিমাহ. তত্ৰাযং সংখেপত্থো – এৱঞ্হেতং, ভিক্খৱে, হোতি, যং মযা ৱুত্তং ‘‘যো সত্থৰি পসাদো সো ন সম্মগ্গতো অক্খাযতী’’তিআদি, তং এৱমেৱ হোতি. কস্মা? যস্মা তে পসাদাদযো দুৰক্খাতে ধম্মৱিনযে …পে… অসম্মাসম্বুদ্ধপ্পৱেদিতেতি, এত্থ হি যথা তন্তি কাৰণত্থে নিপাতো. তত্থ দুৰক্খাতেতি দুক্কথিতে, দুক্খথিতত্তাযেৱ দুপ্পৱেদিতে. সো পনেস যস্মা মগ্গফলত্থায ন নিয্যাতি, তস্মা অনিয্যানিকো. ৰাগাদীনং উপসমায অসংৱত্তনতো অনুপসমসংৱত্তনিকো. ন সম্মাসম্বুদ্ধেন সব্বঞ্ঞুনা পৱেদিতোতি অসম্মাসম্বুদ্ধপ্পৱেদিতো. তস্মিং অনিয্যানিকে অনুপসমসংৱত্তনিকে অসম্মাসম্বুদ্ধপ্পৱেদিতে. এত্তাৱতা ভগৱা তিত্থিযেসু পসাদো সুৰাপীতসিঙ্গালে পসাদো ৱিয নিৰত্থকোতি দস্সেতি.
একো কিৰ কাড়সিঙ্গালো ৰত্তিং নগৰং পৱিট্ঠো সুৰাজল্লিকং খাদিত্ৱা পুন্নাগৱনে নিপজ্জিত্ৱা নিদ্দাযন্তো সূৰিযুগ্গমনে পবুজ্ঝিত্ৱা চিন্তেসি ‘‘ইমস্মিং কালে ন সক্কা গন্তুং, বহূ অম্হাকং ৱেৰিনো, একং ৱঞ্চেতুং ৱট্টতী’’তি. সো একং ব্ৰাহ্মণং গচ্ছন্তং দিস্ৱা ইমং ৱঞ্চেস্সামীতি ‘‘অয্য ব্ৰাহ্মণা’’তি আহ. কো এসো ব্ৰাহ্মণং পক্কোসতীতি. ‘‘অহং, সামী, ইতো তাৱ এহীতি. কিং ভোতি? মং বহিগামং নেহি, অহং তে দ্ৱে কহাপণসতানি দস্সামীতি. সোপি নযিস্সামীতি তং পাদেসু গণ্হি. অৰে বাল ব্ৰাহ্মণ, ন ময্হং কহাপণা ছড্ডিতকা অত্থি, দুল্লভা কহাপণা, সাধুকং মং গণ্হাহীতি. কথং ভো গণ্হামীতি? উত্তৰাসঙ্গেন গণ্ঠিকং কত্ৱা অংসে লগ্গেত্ৱা গণ্হাহীতি. ব্ৰাহ্মণো তং তথা গহেত্ৱা দক্খিণদ্ৱাৰসমীপট্ঠানং গন্ত্ৱা এত্থ ওতাৰেমীতি পুচ্ছি. কতৰট্ঠানং নাম এতন্তি? মহাদ্ৱাৰং এতন্তি. অৰে বাল, ব্ৰাহ্মণ, কিং তৱ ঞাতকা অন্তৰদ্ৱাৰে কহাপণং ঠপেন্তি, পৰতো মং হৰা’’তি. সো পুনপ্পুনং থোকং থোকং গন্ত্ৱা ‘‘এত্থ ওতাৰেমি এত্থ ওতাৰেমী’’তি পুচ্ছিত্ৱা তেন তজ্জিতো খেমট্ঠানং গন্ত্ৱা তত্থ ওতাৰেহীতি ৱুত্তো ওতাৰেত্ৱা সাটকং গণ্হি. কাড়সিঙ্গালো আহ ‘‘অহং তে দ্ৱে কহাপণসতানি দস্সামীতি অৱোচং. ময্হং পন কহাপণা বহূ, ন দ্ৱে কহাপণসতানেৱ, যাৱ অহং কহাপণে আহৰামি, তাৱ ত্ৱং সূৰিযং ওলোকেন্তো তিট্ঠা’’তি ৱত্ৱা থোকং গন্ত্ৱা নিৱত্তেত্ৱা পুন ব্ৰাহ্মণং আহ ‘‘অয্য ব্ৰাহ্মণ মা ইতো ওলোকেহি, সূৰিযমেৱ ওলোকেন্তো তিট্ঠা’’তি. এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা কেতকৱনং পৱিসিত্ৱা যথাৰুচিং পক্কন্তো. ব্ৰাহ্মণস্সপি সূৰিযং ওলোকেন্তস্সেৱ নলাটতো চেৱ কচ্ছেহি চ সেদা মুচ্চিংসু. অথ নং ৰুক্খদেৱতা আহ –
‘‘সদ্দহাসি সিঙ্গালস্স, সুৰাপীতস্স ব্ৰাহ্মণ;
সিপ্পিকানং সতং নত্থি, কুতো কংসসতা দুৱে’’তি. (জা. ১.১.১১৩);
এৱং যথা কাড়সিঙ্গালে পসাদো নিৰত্থকো, এৱং তিত্থিযেসুপীতি.
১৪৪. অনিয্যানিকসাসনে পসাদস্স নিৰত্থকভাৱং দস্সেত্ৱা নিয্যানিকসাসনে তস্স সাত্থকতং দস্সেতুং তথাগতো চ খো, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ কামুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতীতি অৰহত্তমগ্গেন কামুপাদানস্স পহানপৰিঞ্ঞং সমতিক্কমং পঞ্ঞপেতি, ইতৰেসং তিণ্ণং উপাদানানং সোতাপত্তিমগ্গেন পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি. এৱৰূপে খো, ভিক্খৱে, ধম্মৱিনযেতি, ভিক্খৱে, এৱৰূপে ধম্মে চ ৱিনযে চ. উভযেনপি নিয্যানিকসাসনং দস্সেতি. সত্থৰি পসাদোতি এৱৰূপে সাসনে যো সত্থৰি পসাদো, সো সম্মগ্গতো অক্খাযতি, ভৱদুক্খনিস্সৰণায সংৱত্ততি.
তত্ৰিমানি ৱত্থূনি – ভগৱা কিৰ ৱেদিযকপব্বতে ইন্দসালগুহাযং পটিৱসতি. অথেকো উলূকসকুণো ভগৱতি গামং পিণ্ডায পৱিসন্তে উপড্ঢমগ্গং অনুগচ্ছতি, নিক্খমন্তে উপড্ঢমগ্গং পচ্চুগ্গমনং কৰোতি. সো একদিৱসং সম্মাসম্বুদ্ধং সাযন্হসমযে ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতং নিসিন্নং পব্বতা ওৰুয্হ ৱন্দিত্ৱা পক্খে পণামেত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গয্হ সীসং হেট্ঠা কত্ৱা দসবলং নমস্সমানো অট্ঠাসি. ভগৱা তং ওলোকেত্ৱা সিতং পাত্ৱাকাসি. আনন্দত্থেৰো ‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো সিতস্স পাতুকম্মাযা’’তি পুচ্ছি. ‘‘পস্সানন্দ, ইমং উলূকসকুণং, অযং মযি চ ভিক্খুসঙ্ঘে চ চিত্তং পসাদেত্ৱা সতসহস্সকপ্পে দেৱেসু চ মনুস্সেসু চ সংসৰিত্ৱা সোমনস্সো নাম পচ্চেকবুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি আহ –
উলূকমণ্ডলক্খিক, ৱেদিযকে চিৰদীঘৱাসিক;
সুখিতোসি ত্ৱং অয্য কোসিয, কালুট্ঠিতং পস্সসি বুদ্ধৱৰং.
মযি চিত্তং পসাদেত্ৱা, ভিক্খুসঙ্ঘে অনুত্তৰে;
কপ্পানং সতসহস্সানি, দুগ্গতেসো ন গচ্ছতি.
দেৱলোকা চৱিত্ৱান, কুসলমূলেন চোদিতো;
ভৱিস্সতি অনন্তঞাণো, সোমনস্সোতি ৱিস্সুতোতি.
অঞ্ঞানিপি চেত্থ ৰাজগহনগৰে সুমনমালাকাৰৱত্থু মহাভেৰিৱাদকৱত্থু মোৰজিকৱত্থু ৱীণাৱাদকৱত্থু সঙ্খধমকৱত্থূতি এৱমাদীনি ৱত্থূনি ৱিত্থাৰেতব্বানি. এৱং নিয্যানিকসাসনে সত্থৰি পসাদো সম্মগ্গতো হোতি.
ধম্মে পসাদোতি নিয্যানিকসাসনম্হি ধম্মে পসাদো সম্মগ্গতো হোতি. সৰমত্তে নিমিত্তং গহেত্ৱা সুণন্তানং তিৰচ্ছানগতানম্পি সম্পত্তিদাযকো হোতি, পৰমত্থে কিং পন ৱত্তব্বং. অযমত্থো মণ্ডূকদেৱপুত্তাদীনং ৱত্থুৱসেন ৱেদিতব্বো.
সীলেসু পৰিপূৰকাৰিতাতি নিয্যানিকসাসনম্হি সীলেসু পৰিপূৰকাৰিতাপি সম্মগ্গতা হোতি, সগ্গমোক্খসম্পত্তিং আৱহতি. তত্থ ছত্তমাণৱকৱত্থুসামণেৰৱত্থুআদীনি দীপেতব্বানি.
সহধম্মিকেসূতি নিয্যানিকসাসনে সহধম্মিকেসু পিযমনাপতাপি সম্মগ্গতা হোতি, মহাসম্পত্তিং আৱহতি. অযমত্থো ৱিমানপেতৱত্থূহি দীপেতব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘খীৰোদনমহমদাসিং, ভিক্খুনো পিণ্ডায চৰন্তস্স…পে…
ফাণিতং…পে… উচ্ছুখণ্ডিকং… তিম্বৰুসকং… কক্কাৰিকং…
এড়ালুকং… ৱল্লিপক্কং… ফাৰুসকং… হত্থপতাকং…
সাকমুট্ঠিং … পুপ্ফকমুট্ঠিং… মূলকং… নিম্বমুট্ঠিং…
অম্বিকঞ্জিকং… দোণিনিম্মজ্জনিং… কাযবন্ধনং…
অংসবদ্ধকং… আযোগপট্টং… ৱিধূপনং… তালৱণ্টং…
মোৰহত্থং… ছত্তং… উপাহনং… পূৱং মোদকং…
সক্খলিকং অহমদাসিং, ভিক্খুনো পিণ্ডায চৰন্তস্স…পে…
তস্সা মে পস্স ৱিমানং, অচ্ছৰা কামৱণ্ণিনীহমস্মী’’তি (ৱি. ৱ. ৪০৬).
তং কিস্স হেতূতিআদি ৱুত্তনযানুসাৰেনেৱ যোজেত্ৱা ৱেদিতব্বং.
১৪৫. ইদানি যেসং উপাদানানং তিত্থিযা ন সম্মা পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি, তথাগতো পঞ্ঞপেতি, তেসং পচ্চযং দস্সেতুং ইমে চ, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ কিংনিদানাতিআদীসু নিদানাদীনি সব্বানেৱ কাৰণৱেৱচনানি. কাৰণঞ্হি যস্মা ফলং নিদেতি হন্দ, নং গণ্হথাতি অপ্পেতি ৱিয, তস্মা নিদানন্তি ৱুচ্চতি. যস্মা তং ততো জাযতি সমুদেতি পভৱতি, তস্মা সমুদযো, জাতি, পভৱোতি ৱুচ্চতি. অযং পনেত্থ পদত্থো – কিং নিদানং এতেসন্তি কিংনিদানা. কো সমুদযো এতেসন্তি কিংসমুদযা. কা জাতি এতেসন্তি কিংজাতিকা. কো পভৱো এতেসন্তি কিংপভৱা. যস্মা পন তেসং তণ্হা যথাৱুত্তেন অত্থেন নিদানঞ্চেৱ সমুদযো চ জাতি চ পভৱো চ, তস্মা ‘‘তণ্হানিদানা’’তিআদিমাহ. এৱং সব্বপদেসু অত্থো ৱেদিতব্বো. যস্মা পন ভগৱা ন কেৱলং উপাদানস্সেৱ পচ্চযং জানাতি, উপাদানস্স পচ্চযভূতায তণ্হাযপি, তণ্হাদিপচ্চযানং ৱেদনাদীনম্পি পচ্চযং জানাতিযেৱ, তস্মা তণ্হা চাযং, ভিক্খৱেতিআদিমাহ.
যতো চ খোতি যস্মিং কালে. অৱিজ্জা পহীনা হোতীতি ৱট্টমূলিকা অৱিজ্জা অনুপ্পাদনিৰোধেন পহীনা হোতি. ৱিজ্জা উপ্পন্নাতি অৰহত্তমগ্গৱিজ্জা উপ্পন্না. সো অৱিজ্জাৱিৰাগা ৱিজ্জুপ্পাদাতি. সো ভিক্খু অৱিজ্জায চ পহীনত্তা ৱিজ্জায চ উপ্পন্নত্তা. নেৱ কামুপাদানং উপাদিযতীতি নেৱ কামুপাদানং গণ্হাতি ন উপেতি, ন সেসানি উপাদানানি. অনুপাদিযং ন পৰিতস্সতীতি এৱং কিঞ্চি উপাদানং অগ্গণ্হন্তো তণ্হাপৰিতস্সনায ন পৰিতস্সতি. অপৰিতস্সন্তি অপৰিতস্সন্তো তণ্হং অনুপ্পাদেন্তো. পচ্চত্তংযেৱ পৰিনিব্বাযতীতি সযমেৱ কিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বাযতি. এৱমস্স আসৱক্খযং দস্সেত্ৱা ইদানি খীণাসৱস্স ভিক্খুনো পচ্চৱেক্খণং দস্সেন্তো খীণা জাতীতিআদিমাহ. তং ৱুত্তত্থমেৱাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
চূড়সীহনাদসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. মহাসীহনাদসুত্তৱণ্ণনা
ৱেসালিনগৰৱণ্ণনা
১৪৬. এৱং মে সুতন্তি মহাসীহনাদসুত্তং. তত্থ ৱেসালিযন্তি এৱংনামকে নগৰে. তং কিৰ অপৰাপৰং ৱিসালীভূততায ‘‘ৱেসালী’’তি সঙ্খং গতং. তত্ৰাযং অনুপুব্বকথা – বাৰাণসিৰঞ্ঞো কিৰ অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি গব্ভো সণ্ঠাসি. সা ঞত্ৱা ৰঞ্ঞো নিৱেদেসি. ৰাজা গব্ভপৰিহাৰং অদাসি. সা সম্মা পৰিহৰীযমানা গব্ভপৰিপাককালে ৱিজাযনঘৰং পাৱিসি. পুঞ্ঞৱন্তীনং পচ্চূসসমযে গব্ভৱুট্ঠানং হোতি, সা চ তাসং অঞ্ঞতৰা, তেন পচ্চূসসমযে অলত্তকপটলবন্ধুজীৱকপুপ্ফসদিসং মংসপেসিং ৱিজাযি. ততো ‘‘অঞ্ঞা দেৱিযো সুৱণ্ণবিম্বসদিসে পুত্তে ৱিজাযন্তি, অগ্গমহেসী মংসপেসিন্তি ৰঞ্ঞো পুৰতো মম অৱণ্ণো উপ্পজ্জেয্যা’’তি চিন্তেত্ৱা তেন অৱণ্ণভযেন তং মংসপেসিং একস্মিং ভাজনে পক্খিপিত্ৱা পটিকুজ্জিত্ৱা ৰাজমুদ্দিকায লঞ্ছেত্ৱা গঙ্গায সোতে পক্খিপাপেসি. মনুস্সেহি ছড্ডিতমত্তে দেৱতা আৰক্খং সংৱিদহিংসু. সুৱণ্ণপট্টকঞ্চেত্থ জাতিহিঙ্গুলকেন ‘‘বাৰাণসিৰঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা পজা’’তি লিখিত্ৱা বন্ধিংসু. ততো তং ভাজনং ঊমিভযাদীহি অনুপদ্দুতং গঙ্গাসোতেন পাযাসি.
তেন চ সমযেন অঞ্ঞতৰো তাপসো গোপালককুলং নিস্সায গঙ্গাতীৰে ৱিহৰতি. সো পাতোৱ গঙ্গং ওতিণ্ণো তং ভাজনং আগচ্ছন্তং দিস্ৱা পংসুকূলসঞ্ঞায অগ্গহেসি. অথেত্থ তং অক্খৰপট্টিকং ৰাজমুদ্দিকালঞ্ছনং চ দিস্ৱা মুঞ্চিত্ৱা তং মংসপেসিং অদ্দস, দিস্ৱানস্স এতদহোসি ‘‘সিযা গব্ভো, তথা হিস্স দুগ্গন্ধপূতিকভাৱো নত্থী’’তি. অস্সমং নেত্ৱা সুদ্ধে ওকাসে ঠপেসি. অথ অড্ঢমাসচ্চযেন দ্ৱে মংসপেসিযো অহেসুং. তাপসো দিস্ৱা সাধুতৰং ঠপেসি. ততো পুন অড্ঢমাসচ্চযেন একমেকিস্সা মংসপেসিযা হত্থপাদসীসানমত্থায পঞ্চ পঞ্চ পিড়কা উট্ঠহিংসু. অথ ততো অড্ঢমাসচ্চযেন একা মংসপেসি সুৱণ্ণবিম্বসদিসো দাৰকো, একা দাৰিকা অহোসি.
তেসু তাপসস্স পুত্তসিনেহো উপ্পজ্জি, অঙ্গুট্ঠকতো চস্স খীৰং নিব্বত্তি. ততো পভুতি চ খীৰভত্তং অলভিত্থ, সো ভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা খীৰং দাৰকানং মুখে আসিঞ্চতি. তেসং উদৰং যং যং পৱিসতি, তং তং সব্বং মণিভাজনগতং ৱিয দিস্সতি, এৱং নিচ্ছৱী অহেসুং. অপৰে আহু ‘‘সিব্বেত্ৱা ঠপিতা ৱিয নেসং অঞ্ঞমঞ্ঞং লীনা ছৱি অহোসী’’তি. এৱং তে নিচ্ছৱিতায ৱা লীনচ্ছৱিতায ৱা লিচ্ছৱীতি পঞ্ঞাযিংসু.
তাপসো দাৰকে পোসেন্তো উস্সূৰে গামং সিক্খায পৱিসতি, অতিদিৱা পটিক্কমতি. তস্স তং ব্যাপাৰং ঞত্ৱা গোপালকা আহংসু – ‘‘ভন্তে, পব্বজিতানং দাৰকপোসনং পলিবোধো, অম্হাকং দাৰকে দেথ, মযং পোসেস্সাম, তুম্হে অত্তনো কম্মং কৰোথা’’তি. তাপসো সাধূতি পটিস্সুণি. গোপালকা দুতিযদিৱসে মগ্গং সমং কত্ৱা পুপ্ফেহি ওকিৰিত্ৱা ধজপটাকা উস্সাপেত্ৱা তূৰিযেহি ৱজ্জমানেহি অস্সমং আগতা. তাপসো – ‘‘মহাপুঞ্ঞা দাৰকা অপ্পমাদেন ৱড্ঢেথ, ৱড্ঢেত্ৱা চ অঞ্ঞমঞ্ঞং আৱাহৱিৱাহং কৰোথ, পঞ্চগোৰসেন ৰাজানং তোসেত্ৱা ভূমিভাগং গহেত্ৱা নগৰং মাপেথ, তত্থ কুমাৰং অভিসিঞ্চথা’’তি ৱত্ৱা দাৰকে অদাসি. তে সাধূতি পটিস্সুণিত্ৱা দাৰকে নেত্ৱা পোসেসুং.
দাৰকা ৱুদ্ধিমন্ৱায কীড়ন্তা ৱিৱাদট্ঠানেসু অঞ্ঞে গোপালকদাৰকে হত্থেনপি পাদেনপি পহৰন্তি. তে ৰোদন্তি. ‘‘কিস্স ৰোদথা’’তি চ মাতাপিতূহি ৱুত্তা ‘‘ইমে নিম্মাতাপিতিকা তাপসপোসিতা অম্হে অতিপহৰন্তী’’তি ৱদন্তি. ততো তেসং মাতাপিতৰো ‘‘ইমে দাৰকা অঞ্ঞে দাৰকে ৱিনাসেন্তি দুক্খাপেন্তি, ন ইমে সঙ্গহেতব্বা, ৱজ্জেতব্বা ইমে’’তি আহংসু. ততো পভুতি কিৰ সো পদেসো ৱজ্জীতি ৱুচ্চতি যোজনসতিকো পৰিমাণেন. অথ তং পদেসং গোপালকা ৰাজানং তোসেত্ৱা অগ্গহেসুং. তত্থ চ নগৰং মাপেত্ৱা সোড়সৱস্সুদ্দেসিকং কুমাৰং অভিসিঞ্চিত্ৱা ৰাজানং অকংসু. তায চস্স দাৰিকায সদ্ধিং ৱিৱাহং কত্ৱা কতিকং অকংসু ‘‘বাহিৰকদাৰিকা ন আনেতব্বা, ইতো দাৰিকা ন কস্সচি দাতব্বা’’তি. তেসং পঠমসংৱাসেন দ্ৱে দাৰকা জাতা ধীতা চ পুত্তো চ. এৱং সোড়সক্খত্তুং দ্ৱে দ্ৱে জাতা. ততো তেসং দাৰকানং যথাক্কমং ৱড্ঢন্তানং আৰামুয্যাননিৱাসট্ঠানপৰিৱাৰসম্পত্তিং গহেতুং অপ্পহোন্তা নগৰং তিক্খত্তুং গাৱুতন্তৰেন গাৱুতন্তৰেন পৰিক্খিপিংসু. তস্স পুনপ্পুনং ৱিসালীকতত্তা ৱেসালীত্ৱেৱ নামং জাতং. তেন ৱুত্তং ‘‘ৱেসালিযন্তি এৱং নামকে নগৰে’’তি.
০১. বহিনগৰেতি নগৰস্স বহি, ন অম্বপালিৱনং ৱিয অন্তোনগৰস্মিং. অযং পন জীৱকম্বৱনং ৱিয নগৰস্স বহিদ্ধা ৱনসণ্ডো. তেন ৱুত্তং ‘‘বহিনগৰে’’তি. অপৰপুৰেতি পুৰস্স অপৰে, পচ্ছিমদিসাযন্তি অত্থো. ৱনসণ্ডেতি সো কিৰ ৱনসণ্ডো নগৰস্স পচ্ছিমদিসাযং গাৱুতমত্তে ঠানে. তত্থ মনুস্সা ভগৱতো গন্ধকুটিং কত্ৱা তং পৰিৱাৰেত্ৱা ভিক্খূনং ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানচঙ্কমলেণকুটিমণ্ডপাদীনি পতিট্ঠপেসুং, ভগৱা তত্থ ৱিহৰতি. তেন ৱুত্তং ‘‘অপৰপুৰে ৱনসণ্ডে’’তি. সুনক্খত্তোতি তস্স নামং. লিচ্ছৱীনং পন পুত্তত্তা লিচ্ছৱিপুত্তোতি ৱুত্তো. অচিৰপক্কন্তোতি ৱিব্ভমিত্ৱা গিহিভাৱূপগমনেন অধুনাপক্কন্তো. পৰিসতীতি পৰিসমজ্ঝে. উত্তৰিমনুস্সধম্মাতি এত্থ মনুস্সধম্মা নাম দসকুসলকম্মপথা. তে পটিসেধেতুং ন সক্কোতি. কস্মা? উপাৰম্ভভযা. ৱেসালিযঞ্হি বহূ মনুস্সা ৰতনত্তযে পসন্না বুদ্ধমামকা ধম্মমামকা সঙ্ঘমামকা. তে দসকুসলকম্মপথমত্তম্পি নত্থি সমণস্স গোতমস্সাতি ৱুত্তে ত্ৱং কত্থ ভগৱন্তং পাণং হনন্তং অদ্দস, কত্থ অদিন্নং আদিযন্তন্তিআদীনি ৱত্ৱা অত্তনো পমাণং ন জানাসি? কিং দন্তা মে অত্থীতি পাসাণসক্খৰা খাদসি, অহিনঙ্গুট্ঠে গণ্হিতুং ৱাযমসি, ককচদন্তেসু পুপ্ফাৱড়িকং কীড়িতুং ইচ্ছসি? মুখতো তে দন্তে পাতেস্সামাতি ৱদেয্যুং. সো তেসং উপাৰম্ভভযা এৱং ৱত্তুং ন সক্কোতি.
ৱেসালিনগৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
উত্তৰিমনুস্সধম্মাদিৱণ্ণনা
ততো উত্তৰিং পন ৱিসেসাধিগমং পটিসেধেন্তো উত্তৰি মনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসোতি আহ.
তত্থ অলমৰিযং ঞাতুন্তি অলমৰিযো, অৰিযভাৱায সমত্থোতি ৱুত্তং হোতি. ঞাণদস্সনমেৱ ঞাণদস্সনৱিসেসো. অলমৰিযো চ সো ঞাণদস্সনৱিসেসো চাতি অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসো. ঞাণদস্সনন্তি দিব্বচক্খুপি ৱিপস্সনাপি মগ্গোপি ফলম্পি পচ্চৱেক্খণঞাণম্পি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণম্পি ৱুচ্চতি. ‘‘অপ্পমত্তো সমানো ঞাণদস্সনং আৰাধেতী’’তি (ম. নি. ১.৩১১) হি এত্থ দিব্বচক্খু ঞাণদস্সনং নাম. ‘‘ঞাণদস্সনায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতী’’তি (দী. নি. ১.২৩৫) এত্থ ৱিপস্সনাঞাণং. ‘‘অভব্বা তে ঞাণদস্সনায অনুত্তৰায সম্বোধাযা’’তি (অ. নি. ৪.১৯৬) এত্থ মগ্গো. ‘‘অযমঞ্ঞো উত্তৰি মনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসো অধিগতো ফাসু ৱিহাৰো’’তি (ম. নি. ১.৩২৮) এত্থ ফলং. ‘‘ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি, অকুপ্পা মে চেতোৱিমুত্তি, অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’তি (মহাৱ. ১৬) এত্থ পচ্চৱেক্খণঞাণং. ‘‘ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি সত্তাহকালঙ্কতো আড়াৰো কাড়ামো’’তি (ম. নি. ২.৩৪০) এত্থ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং. ইধ পন লোকুত্তৰমগ্গো অধিপ্পেতো. তঞ্হি সো ভগৱতো পটিসেধেতি.
তক্কপৰিযাহতন্তি ইমিনা আচৰিযং পটিবাহতি. এৱং কিৰস্স অহোসি – সমণেন গোতমেন আচৰিযে উপসঙ্কমিত্ৱা সুখুমং ধম্মন্তৰং গহিতং নাম নত্থি, তক্কপৰিযাহতং পন তক্কেত্ৱা এৱং ভৱিস্সতি এৱং ভৱিস্সতীতি তক্কপৰিযাহতং ধম্মং দেসেতীতি. ৱীমংসানুচৰিতন্তি ইমিনা চস্স লোকিযপঞ্ঞং অনুজানাতি. সমণো গোতমো পঞ্ঞৱা, সো তং পঞ্ঞাসঙ্খাতং ইন্দৱজিৰূপমং ৱীমংসং এৱং ৱট্টিস্সতি, এৱং ৱট্টিস্সতীতি ইতো চিতো চ অনুচৰাপেত্ৱা ৱীমংসায অনুচৰিতং ধম্মং দেসেতি. সযংপটিভানন্তি ইমিনাস্স ধম্মেসু পচ্চক্খভাৱং পটিবাহতি. এৱং হিস্স অহোসি – সমণস্স গোতমস্স সুখুমং ধম্মন্তৰং ৱিপস্সনা ৱা মগ্গো ৱা ফলং ৱা পচ্চৱেক্খণা ৱা নত্থি, অযং পন লদ্ধপৰিসো, ৰাজানং চক্কৱত্তিং ৱিয নং চত্তাৰো ৱণ্ণা পৰিৱাৰেন্তি, সুফুসিতং পনস্স দন্তাৱৰণং, মুদুকা জিৱ্হা, মধুৰো সৰো, অনেলগড়া ৱাচা, সো যং যদেৱস্স উপট্ঠাতি, তং তং গহেত্ৱা সযংপটিভানং কথেন্তো মহাজনং ৰঞ্জেতীতি.
যস্স চ খ্ৱাস্স অত্থায ধম্মো দেসিতোতি যস্স চ খো অত্থায অস্স ধম্মো দেসিতো. সেয্যথিদং, ৰাগপটিঘাতত্থায অসুভকম্মট্ঠানং, দোসপ্পটিঘাতত্থায মেত্তাভাৱনা, মোহপটিঘাতত্থায পঞ্চ ধম্মা, ৱিতক্কূপচ্ছেদায আনাপানস্সতি.
সো নিয্যাতি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযাযাতি সো ধম্মো যো তং যথাদেসিতং কৰোতি, তস্স তক্কৰস্স সম্মা হেতুনা নযেন কাৰণেন ৱট্টদুক্খক্খযায নিয্যাতি গচ্ছতি তমত্থং সাধেতীতি দীপেতি. ইদং পনেস ন অত্তনো অজ্ঝাসযেন ৱদতি. বুদ্ধানঞ্হি ধম্মো অনিয্যানিকোতি এৱমেৱং পৱেদেয্য, ন পন সক্কোতি ৱত্তুং. কস্মা? উপাৰম্ভভযা. ৱেসালিযঞ্হি বহূ সোতাপন্ন-সকদাগামি-অনাগামিউপাসকা. তে এৱং ৱদেয্যুং ‘‘সুনক্খত্ত ত্ৱং ভগৱতা দেসিতধম্মো অনিয্যানিকোতি ৱদসি, যদি অযং ধম্মো অনিয্যানিকো, ইমস্মিং নগৰে ইমে কস্মা এত্তকা সোতাপন্না জাতা, এত্তকা সকদাগামী, এত্তকা অনাগামীতি পুব্বে ৱুত্তনযেন উপাৰম্ভং কৰেয্যু’’ন্তি. সো ইমিনা উপাৰম্ভভযেন অনিয্যানিকোতি ৱত্তুং অসক্কোন্তো অজ্জুনেন ৱিস্সট্ঠকণ্ডং ৱিয অস্স ধম্মো অমোঘো নিয্যাতি, অব্ভন্তৰে পনস্স কিঞ্চি নত্থীতি ৱদতি.
অস্সোসি খোতি ৱেসালিযং ব্ৰাহ্মণকুলসেট্ঠিকুলাদীসু তত্থ তত্থ পৰিসমজ্ঝে এৱং ভাসমানস্স তং ৱচনং সুণি, ন পন পটিসেধেসি. কস্মা? কাৰুঞ্ঞতায. এৱং কিৰস্স অহোসি অযং কুদ্ধো ঝাযমানং ৱেড়ুৱনং ৱিয পক্খিত্তলোণং উদ্ধনং ৱিয চ কোধৱসেন পটপটাযতি, মযা পটিবাহিতো পন মযিপি আঘাতং বন্ধিস্সতি, এৱমস্স তথাগতে চ মযি চাতি দ্ৱীসু জনেসু আঘাতো অতিভাৰিযো ভৱিস্সতীতি কাৰুঞ্ঞতায ন পটিসেধেসি. অপি চস্স এৱং অহোসি, বুদ্ধানং অৱণ্ণকথনং নাম পুণ্ণচন্দে দোসাৰোপনসদিসং, কো ইমস্স কথং গণ্হিস্সতি? সযমেৱ খেড়ে পচ্ছিন্নে মুখে সুক্খে ওৰমিস্সতীতি ইমিনা কাৰণেন ন পটিসেধেসি. পিণ্ডপাতপটিক্কন্তোতি পিণ্ডপাতপৰিযেসনতো অপগতো.
১৪৭. কোধনোতি চণ্ডো ফৰুসো. মোঘপুৰিসোতি তুচ্ছপুৰিসো. যস্স হি তস্মিং অত্তভাৱে মগ্গফলানং উপনিস্সযো নত্থি, তং বুদ্ধা ‘‘মোঘপুৰিসো’’তি ৱদন্তি. উপনিস্সযে সতিপি তস্মিং খণে মগ্গে ৱা ফলে ৱা অসতি ‘‘মোঘপুৰিসো’’তি ৱদন্তিযেৱ. ইমস্স পন তস্মিং অত্তভাৱে মগ্গফলানং উপনিস্সযো সমুচ্ছিন্নোযেৱ, তেন তং ‘‘মোঘপুৰিসো’’তি আহ. কোধা চ পনস্স এসা ৱাচা ভাসিতাতি এসা চ পনস্স ৱাচা কোধেন ভাসিতা.
কস্মা পনেস ভগৱতো কুদ্ধোতি? অযঞ্হি পুব্বে ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা দিব্বচক্খুপৰিকম্মং পুচ্ছি. অথস্স ভগৱা কথেসি. সো দিব্বচক্খুং নিব্বত্তেত্ৱা আলোকং ৱড্ঢেত্ৱা দেৱলোকে ওলোকেন্তো নন্দনৱনচিত্তলতাৱনফাৰুসকৱনমিস্সকৱনেসু দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱমানে দেৱপুত্তে চ দেৱধীতৰো চ দিস্ৱা এতেসং এৱৰূপায অত্তভাৱসম্পত্তিযা ঠিতানং কীৱমধুৰো নু খো সদ্দো ভৱিস্সতীতি সদ্দং সোতুকামো হুত্ৱা দসবলং উপসঙ্কমিত্ৱা দিব্বসোতধাতুপৰিকম্মং পুচ্ছি. ভগৱা পনস্স দিব্বসোতধাতুযা উপনিস্সযো নত্থীতি ঞত্ৱা পৰিকম্মং ন কথেসি. ন হি বুদ্ধা উপনিস্সযৱিৰহিত তস্স পৰিকম্মং কথেন্তি. সো ভগৱতি আঘাতং বন্ধিত্ৱা চিন্তেসি ‘‘অহং সমণং গোতমং পঠমং দিব্বচক্খুপৰিকম্মং পুচ্ছিং, সো ‘ময্হং তং সম্পজ্জতু ৱা মা ৱা সম্পজ্জতূ’তি কথেসি. অহং পন পচ্চত্তপুৰিসকাৰেন তং নিব্বত্তেত্ৱা দিব্বসোতধাতুপৰিকম্মং পুচ্ছিং, তং মে ন কথেসি. অদ্ধাস্স এৱং হোতি ‘অযং ৰাজপব্বজিতো দিব্বচক্খুঞাণং নিব্বত্তেত্ৱা দিব্বসোতধাতুঞাণং নিব্বত্তেত্ৱা চেতোপৰিযঞাণং নিব্বত্তেত্ৱা আসৱানং খযঞাণং নিব্বত্তেত্ৱা মযা সমসমো ভৱিস্সতী’তি ইস্সামচ্ছৰিযৱসেন ময্হং ন কথেতী’’তি. ভিয্যোসো আঘাতং বন্ধিত্ৱা কাসাযানি ছড্ডেত্ৱা গিহিভাৱং পত্ৱাপি ন তুণ্হীভূতো ৱিচৰতি. দসবলং পন অসতা তুচ্ছেন অব্ভাচিক্খন্তো ৱিচৰতি. তেনাহ ভগৱা ‘‘কোধা চ পনস্স এসা ৱাচা ভাসিতা’’তি.
ৱণ্ণো হেসো, সাৰিপুত্তাতি, সাৰিপুত্ত, তথাগতেন সতসহস্সকপ্পাধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি পাৰমিযো পূৰেন্তেন এতদত্থমেৱ ৱাযামো কতো ‘‘দেসনাধম্মো মে নিয্যানিকো ভৱিস্সতী’’তি. তস্মা যো এৱং ৱদেয্য, সো ৱণ্ণংযেৱ তথাগতস্স ভাসতি. ৱণ্ণো হেসো, সাৰিপুত্ত, তথাগতস্স গুণো এসো তথাগতস্স, ন অগুণোতি দস্সেতি.
অযম্পি হি নাম সাৰিপুত্তাতিআদিনা কিং দস্সেতি? সুনক্খত্তেন পটিসিদ্ধস্স উত্তৰিমনুস্সধম্মস্স অত্তনি অত্থিতং দস্সেতি. ভগৱা কিৰ অযং, সাৰিপুত্ত, সুনক্খত্তো মোঘপুৰিসো নত্থি তথাগতস্স উত্তৰিমনুস্সধম্মোতি ৱদতি. ময্হঞ্চ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং নাম অত্থি, ইদ্ধিৱিধঞাণং নাম অত্থি, দিব্বসোতধাতুঞাণং নাম অত্থি, চেতোপৰিযঞাণং নাম অত্থি, দসবলঞাণং নাম অত্থি, চতুৱেসাৰজ্জঞাণং নাম অত্থি, অট্ঠসু পৰিসাসু অকম্পনঞাণং নাম অত্থি, চতুযোনিপৰিচ্ছেদকঞাণং নাম অত্থি, পঞ্চগতিপৰিচ্ছেদকঞাণং নাম অত্থি, সব্বেপি চেতে উত্তৰিমনুস্সধম্মাযেৱ. এৱৰূপেসু উত্তৰিমনুস্সধম্মেসু একস্সাপি ৱিজাননসমত্থং ধম্মন্ৱযমত্তম্পি নাম এতস্স মোঘপুৰিসস্স ন ভৱিস্সতীতি এতমত্থং দস্সেতুং অযম্পি হি নাম সাৰিপুত্তাতিআদিনা নযেন ইমং দেসনং আৰভি. তত্থ অন্ৱেতীতি অন্ৱযো, জানাতি, অনুবুজ্ঝতীতি অত্থো. ধম্মস্স অন্ৱযো ধম্মন্ৱযো, তং তং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণাদিধম্মং জাননপঞ্ঞাযেতং অধিৱচনং. ‘‘ইতিপি সো ভগৱা’’তিআদীহি এৱৰূপম্পি নাম ময্হং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণসঙ্খাতং উত্তৰিমনুস্সধম্মং ৱিজ্জমানমেৱ অত্থীতি জানিতুং তস্স মোঘপুৰিসস্স ধম্মন্ৱযোপি ন ভৱিস্সতীতি দস্সেতি. ইদ্ধিৱিধঞাণাদীসুপি এৱং যোজনা ৱেদিতব্বা.
উত্তৰিমনুস্সধম্মাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দসবলঞাণাদিৱণ্ণনা
১৪৮. এত্থ চ কিঞ্চাপি চেতোপৰিযঞাণানন্তৰং তিস্সো ৱিজ্জা ৱত্তব্বা সিযুং, যস্মা পন তাসু ৱুত্তাসু উপৰি দসবলঞাণং ন পৰিপূৰতি, তস্মা তা অৱত্ৱা তথাগতস্স দসবলঞাণং পৰিপূৰং কত্ৱা দস্সেন্তো দস খো পনিমানি সাৰিপুত্তাতিআদিমাহ. তত্থ তথাগতবলানীতি অঞ্ঞেহি অসাধাৰণানি তথাগতস্সেৱ বলানি. যথা ৱা পুব্ববুদ্ধানং বলানি পুঞ্ঞুস্সযসম্পত্তিযা আগতানি, তথা আগতবলানীতিপি অত্থো. তত্থ দুৱিধং তথাগতবলং কাযবলঞ্চ ঞাণবলঞ্চ. তেসু কাযবলং হত্থিকুলানুসাৰেন ৱেদিতব্বং. ৱুত্তঞ্হেতং পোৰাণেহি –
‘‘কালাৱকঞ্চ গঙ্গেয্যং, পণ্ডৰং তম্বপিঙ্গলং;
গন্ধমঙ্গলহেমঞ্চ, উপোসথছদ্দন্তিমে দসা’’তি.
ইমানি হি দস হত্থিকুলানি. তত্থ কালাৱকন্তি পকতিহত্থিকুলং দট্ঠব্বং. যং দসন্নং পুৰিসানং কাযবলং, তং একস্স কালাৱকহত্থিনো. যং দসন্নং কালাৱকানং বলং, তং একস্স গঙ্গেয্যস্স. যং দসন্নং গঙ্গেয্যানং, তং একস্স পণ্ডৰস্স. যং দসন্নং পণ্ডৰানং, তং একস্স তম্বস্স. যং দসন্নং তম্বানং, তং একস্স পিঙ্গলস্স. যং দসন্নং পিঙ্গলানং, তং একস্স গন্ধহত্থিনো. যং দসন্নং গন্ধহত্থীনং, তং একস্স মঙ্গলস্স. যং দসন্নং মঙ্গলানং, তং একস্স হেমৱতস্স. যং দসন্নং হেমৱতানং, তং একস্স উপোসথস্স. যং দসন্নং উপোসথানং, তং একস্স ছদ্দন্তস্স. যং দসন্নং ছদ্দন্তানং তং একস্স তথাগতস্স. নাৰাযনসঙ্ঘাতবলন্তিপি ইদমেৱ ৱুচ্চতি. তদেতং পকতিহত্থিগণনায হত্থীনং কোটিসহস্সানং পুৰিসগণনায দসন্নং পুৰিসকোটিসহস্সানং বলং হোতি. ইদং তাৱ তথাগতস্স কাযবলং.
ঞাণবলং পন পাড়িযং তাৱ আগতমেৱ. দসবলঞাণং, চতুৱেসাৰজ্জঞাণং, অট্ঠসু পৰিসাসু অকম্পনঞাণং, চতুযোনিপৰিচ্ছেদকঞাণং, পঞ্চগতিপৰিচ্ছেদকঞাণং. সংযুত্তকে (সং. নি. ২.৩৪) আগতানি তেসত্ততি ঞাণানি সত্তসত্ততি ঞাণানীতি এৱং অঞ্ঞানিপি অনেকানি ঞাণসহস্সানি, এতং ঞাণবলং নাম. ইধাপি ঞাণবলমেৱ অধিপ্পেতং. ঞাণঞ্হি অকম্পিযট্ঠেন উপত্থম্ভনট্ঠেন চ বলন্তি ৱুত্তং.
যেহি বলেহি সমন্নাগতোতি যেহি দসহি ঞাণবলেহি উপেতো সমুপেতো. আসভং ঠানন্তি সেট্ঠট্ঠানং উত্তমট্ঠানং. আসভা ৱা পুব্ববুদ্ধা, তেসং ঠানন্তি অত্থো. অপিচ গৱসতজেট্ঠকো উসভো, গৱসহস্সজেট্ঠকো ৱসভো. ৱজসতজেট্ঠকো ৱা উসভো, ৱজসহস্সজেট্ঠকো ৱসভো. সব্বগৱসেট্ঠো সব্বপৰিস্সযসহো সেতো পাসাদিকো মহাভাৰৱহো অসনিসতসদ্দেহিপি অকম্পনিযো নিসভো, সো ইধ উসভোতি অধিপ্পেতো. ইদম্পি হি তস্স পৰিযাযৱচনং. উসভস্স ইদন্তি আসভং. ঠানন্তি চতূহি পাদেহি পথৱিং উপ্পীড়েত্ৱা অচলট্ঠানং. ইদং পন আসভং ৱিযাতি আসভং. যথেৱ হি নিসভসঙ্খাতো উসভো উসভবলেন সমন্নাগতো চতূহি পাদেহি পথৱিং উপ্পীড়েত্ৱা অচলট্ঠানেন তিট্ঠতি, এৱং তথাগতোপি দসহি তথাগতবলেহি সমন্নাগতো চতূহি ৱেসাৰজ্জপাদেহি অট্ঠপৰিসপথৱিং উপ্পীড়েত্ৱা সদেৱকে লোকে কেনচি পচ্চত্থিকেন পচ্চামিত্তেন অকম্পিযো অচলট্ঠানেন তিট্ঠতি. এৱং তিট্ঠমানোৱ তং আসভং ঠানং পটিজানাতি, উপগচ্ছতি ন পচ্চক্খাতি অত্তনি আৰোপেতি. তেন ৱুত্তং ‘‘আসভং ঠানং পটিজানাতী’’তি.
পৰিসাসূতি অট্ঠসু পৰিসাসু. সীহনাদং নদতীতি সেট্ঠনাদং অভীতনাদং নদতি, সীহনাদসদিসং ৱা নাদং নদতি. অযমত্থো সীহনাদসুত্তেন দীপেতব্বো. যথা ৱা সীহো সহনতো হননতো চ সীহোতি ৱুচ্চতি, এৱং তথাগতো লোকধম্মানং সহনতো পৰপ্পৱাদানঞ্চ হননতো সীহোতি ৱুচ্চতি. এৱং ৱুত্তস্স সীহস্স নাদং সীহনাদং. তত্থ যথা সীহো সীহবলেন সমন্নাগতো সব্বত্থ ৱিসাৰদো ৱিগতলোমহংসো সীহনাদং নদতি, এৱং তথাগতসীহোপি তথাগতবলেহি সমন্নাগতো অট্ঠসু পৰিসাসু ৱিসাৰদো ৱিগতলোমহংসো ইতি ৰূপন্তিআদিনা নযেন নানাৱিধদেসনাৱিলাসসম্পন্নং সীহনাদং নদতি. তেন ৱুত্তং ‘‘পৰিসাসু সীহনাদং নদতী’’তি. ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতীতি এত্থ ব্ৰহ্মন্তি সেট্ঠং উত্তমং ৱিসিট্ঠং. চক্ক-সদ্দো পনাযং –
সম্পত্তিযং লক্খণে চ, ৰথঙ্গে ইৰিযাপথে;
দানে ৰতনধম্মূৰ-চক্কাদীসু চ দিস্সতি;
ধম্মচক্কে ইধ মতো, তঞ্চ দ্ৱেধা ৱিভাৱযে.
‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, চক্কানি, যেহি সমন্নাগতানং দেৱমনুস্সান’’ন্তিআদীসু (অ. নি. ৪.৩১) হি অযং সম্পত্তিযং দিস্সতি. ‘‘পাদতলেসু চক্কানি জাতানী’’তি (দী. নি. ২.৩৫) এত্থ লক্খণে. ‘‘চক্কংৱ ৱহতো পদ’’ন্তি (ধ. প. ১) এত্থ ৰথঙ্গে. ‘‘চতুচক্কং নৱদ্ৱাৰ’’ন্তি (সং. নি. ১.২৯) এত্থ ইৰিযাপথে. ‘‘দদং ভুঞ্জ মা চ পমাদো, চক্কং পৱত্তয সব্বপাণিন’’ন্তি (জা. ১.৭.১৪৯) এত্থ দানে. ‘‘দিব্বং চক্কৰতনং পাতুৰহোসী’’তি (দী. নি. ২.২৪৩) এত্থ ৰতনচক্কে. ‘‘মযা পৱত্তিতং চক্ক’’ন্তি (সু. নি. ৫৬২) এত্থ ধম্মচক্কে. ‘‘ইচ্ছাহতস্স পোসস্স, চক্কং ভমতি মত্থকে’’তি (জা. ১.১.১০৪; ১.৫.১০৩) এত্থ উৰচক্কে. ‘‘খুৰপৰিযন্তেন চেপি চক্কেনা’’তি (দী. নি. ১.১৬৬) এত্থ পহৰণচক্কে. ‘‘অসনিৱিচক্ক’’ন্তি (দী. নি. ৩.৬১; সং. নি. ২.১৬২) এত্থ অসনিমণ্ডলে. ইধ পনাযং ধম্মচক্কে অধিপ্পেতো.
তং পন ধম্মচক্কং দুৱিধং হোতি পটিৱেধঞাণঞ্চেৱ দেসনাঞাণঞ্চ. তত্থ পঞ্ঞাপভাৱিতং অত্তনো অৰিযবলাৱহং পটিৱেধঞাণং. কৰুণাপভাৱিতং সাৱকানং অৰিযবলাৱহং দেসনাঞাণং. তত্থ পটিৱেধঞাণং উপ্পজ্জমানং উপ্পন্নন্তি দুৱিধং. তঞ্হি অভিনিক্খমনতো যাৱ অৰহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. তুসিতভৱনতো ৱা যাৱ মহাবোধিপল্লঙ্কে অৰহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. দীপঙ্কৰদসবলতো পট্ঠায ৱা যাৱ অৰহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. দেসনাঞাণম্পি পৱত্তমানং পৱত্তন্তি দুৱিধং. তঞ্হি যাৱ অঞ্ঞাতকোণ্ডঞ্ঞস্স সোতাপত্তিমগ্গা পৱত্তমানং, ফলক্খণে পৱত্তং নাম. তেসু পটিৱেধঞাণং লোকুত্তৰং, দেসনাঞাণং লোকিযং. উভযম্পি পনেতং অঞ্ঞেহি অসাধাৰণং, বুদ্ধানংযেৱ ওৰসঞাণং.
ইদানি যেহি বলেহি সমন্নাগতো তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, যানি আদিতোৱ ‘‘দস খো পনিমানি, সাৰিপুত্ত, তথাগতস্স তথাগতবলানী’’তি নিক্খিত্তানি, তানি ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং কতমানি দস? ইধ, সাৰিপুত্ত, তথাগতো ঠানঞ্চ ঠানতোতিআদিমাহ. তত্থ ঠানঞ্চ ঠানতোতি কাৰণঞ্চ কাৰণতো. কাৰণঞ্হি যস্মা তত্থ ফলং তিট্ঠতি তদাযত্তৱুত্তিযায উপ্পজ্জতি চেৱ পৱত্ততি চ, তস্মা ঠানন্তি ৱুচ্চতি. তং ভগৱা ‘‘যে যে ধম্মা যেসং যেসং ধম্মানং হেতূ পচ্চযা উপ্পাদায, তং তং ঠানং. যে যে ধম্মা যেসং যেসং ধম্মানং ন হেতূ ন পচ্চযা উপ্পাদায, তং তং অট্ঠান’’ন্তি পজানন্তো ঠানঞ্চ ঠানতো অট্ঠানঞ্চ অট্ঠানতো যথাভূতং পজানাতি. অভিধম্মে পনেতং, ‘‘তত্থ কতমং তথাগতস্স ঠানঞ্চ ঠানতো অট্ঠানঞ্চ অট্ঠানতো যথাভূতং ঞাণ’’ন্তিআদিনা (ৱিভ. ৮০৯) নযেন ৱিত্থাৰিতমেৱ. যম্পীতি যেন ঞাণেন. ইদম্পি, সাৰিপুত্ত, তথাগতস্সাতি ইদম্পি ঠানাট্ঠানঞাণং তথাগতস্স তথাগতবলং নাম হোতীতি অত্থো. এৱং সব্বপদেসু যোজনা ৱেদিতব্বা.
কম্মসমাদানানন্তি সমাদিযিত্ৱা কতানং কুসলাকুসলকম্মানং, কম্মমেৱ ৱা কম্মসমাদানং. ঠানসো হেতুসোতি পচ্চযতো চেৱ হেতুতো চ. তত্থ গতিউপধিকালপযোগা ৱিপাকস্স ঠানং. কম্মং হেতু. ইমস্স পন ঞাণস্স ৱিত্থাৰকথা ‘‘অত্থেকচ্চানি পাপকানি কম্মসমাদানানি গতিসম্পত্তিপটিবাড়্হানি ন ৱিপচ্চন্তী’’তিআদিনা (ৱিভ. ৮১০) নযেন অভিধম্মে আগতাযেৱ.
সব্বত্থগামিনিন্তি সব্বগতিগামিনিং অগতিগামিনিঞ্চ. পটিপদন্তি মগ্গং. যথাভূতং পজানাতীতি বহূসুপি মনুস্সেসু একমেৱ পাণং ঘাতেন্তেসু ইমস্স চেতনা নিৰযগামিনী ভৱিস্সতি, ইমস্স চেতনা তিৰচ্ছানযোনিগামিনীতি ইমিনা নযেন একৱত্থুস্মিম্পি কুসলাকুসলচেতনাসঙ্খাতানং পটিপত্তীনং অৱিপৰীততো সভাৱং জানাতি. ইমস্স চ ঞাণস্স ৱিত্থাৰকথা ‘‘তত্থ কতমং তথাগতস্স সব্বত্থগামিনিং পটিপদং যথাভূতং ঞাণং? ইধ তথাগতো অযং মগ্গো অযং পটিপদা নিৰযগামীতি পজানাতী’’তিআদিনা (ৱিভ. ৮১১) নযেন অভিধম্মে আগতাযেৱ.
অনেকধাতুন্তি চক্খুধাতুআদীহি কামধাতুআদীহি ৱা ধাতূহি বহুধাতুং. নানাধাতুন্তি তাসংযেৱ ধাতূনং ৱিলক্খণতায নানপ্পকাৰধাতুং. লোকন্তি খন্ধাযতনধাতুলোকং. যথাভূতং পজানাতীতি তাসং তাসং ধাতূনং অৱিপৰীততো সভাৱং পটিৱিজ্ঝতি. ইদম্পি ঞাণং ‘‘তত্থ কতমং তথাগতস্স অনেকধাতুনানাধাতুলোকং যথাভূতং ঞাণং, ইধ তথাগতো খন্ধনানত্তং পজানাতী’’তিআদিনা নযেন অভিধম্মে ৱিত্থাৰিতমেৱ.
নানাধিমুত্তিকতন্তি হীনাদীহি অধিমুত্তীহি নানাধিমুত্তিকভাৱং. ইদম্পি ঞাণং, ‘‘তত্থ কতমং তথাগতস্স সত্তানং নানাধিমুত্তিকতং যথাভূতং ঞাণং, ইধ তথাগতো পজানাতি সন্তি সত্তা হীনাধিমুত্তিকা’’তি আদিনা নযেন অভিধম্মে ৱিত্থাৰিতমেৱ.
পৰসত্তানন্তি পধানসত্তানং. পৰপুগ্গলানন্তি ততো পৰেসং হীনসত্তানং. একত্থমেৱ ৱা এতং পদদ্ৱযং. ৱেনেয্যৱসেন পন দ্ৱেধা ৱুত্তং. ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তন্তি সদ্ধাদীনং ইন্দ্ৰিযানং পৰভাৱং অপৰভাৱঞ্চ, ৱুদ্ধিঞ্চ হানিঞ্চাতি অত্থো. ইমস্সপি ঞাণস্স ৱিত্থাৰকথা – ‘‘তত্থ কতমং তথাগতস্স পৰসত্তানং পৰপুগ্গলানং ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তং যথাভূতং ঞাণং, ইধ তথাগতো সত্তানং আসযং পজানাতি অনুসযং পজানাতী’’তিআদিনা (ৱিভ. ৮১৪) নযেন অভিধম্মে আগতাযেৱ.
ঝানৱিমোক্খসমাধিসমাপত্তীনন্তি পঠমাদীনং চতুন্নং ঝানানং ৰূপী ৰূপানি পস্সতীতিআদীনং অট্ঠন্নং ৱিমোক্খানং সৱিতক্কসৱিচাৰাদীনং তিণ্ণং সমাধীনং পঠমজ্ঝানসমাপত্তিআদীনঞ্চ নৱন্নং অনুপুব্বসমাপত্তীনং. সংকিলেসন্তি হানভাগিযধম্মং. ৱোদানন্তি ৱিসেসভাগিযধম্মং. ৱুট্ঠানন্তি ‘‘ৱোদানম্পি ৱুট্ঠানং. তম্হা তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠানম্পি ৱুট্ঠান’’ন্তি (ৱিভ. ৮২৮) এৱং ৱুত্তপগুণজ্ঝানঞ্চেৱ ভৱঙ্গফলসমাপত্তিযো চ. হেট্ঠিমং হেট্ঠিমঞ্হি পগুণজ্ঝানং উপৰিমস্স উপৰিমস্স পদট্ঠানং হোতি. তস্মা ‘‘ৱোদানম্পি ৱুট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তং. ভৱঙ্গেন পন সব্বজ্ঝানেহি ৱুট্ঠানং হোতি. ফলসমাপত্তিযা নিৰোধসমাপত্তিতো ৱুট্ঠানং হোতি. তং সন্ধায ‘‘তম্হা তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠানম্পি ৱুট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তং. ইদম্পি ঞাণং ‘‘তত্থ কতমং তথাগতস্স ঝানৱিমোক্খসমাধিসমাপত্তীনং সংকিলেসং ৱোদানং ৱুট্ঠানং যথাভূতং ঞাণং, ঝাযীতি চত্তাৰো ঝাযী, অত্থেকচ্চো ঝাযী সম্পত্তিংযেৱ সমানং ৱিপত্তীতি পচ্চেতী’’তিআদিনা (ৱিভ. ৮২৮) নযেন অভিধম্মে ৱিত্থাৰিতং. সত্তন্নং ঞাণানং ৱিত্থাৰকথাৱিনিচ্ছযো সম্মোহৱিনোদনিযং ৱিভঙ্গট্ঠকথাযং ৱুত্তো. পুব্বেনিৱাসানুস্সতিদিব্বচক্খুঞাণকথা ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱিত্থাৰিতা. আসৱক্খযকথা ভযভেৰৱে.
১৪৯. ইমানি খো সাৰিপুত্তাতি যানি পুব্বে ‘‘দস খো পনিমানি, সাৰিপুত্ত, তথাগতস্স তথাগতবলানী’’তি অৱোচং, ইমানি তানীতি অপ্পনং কৰোতি. তত্থ পৰৱাদীকথা হোতি – দসবলঞাণং নাম পাটিযেক্কং নত্থি, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্সেৱাযং পভেদোতি. তং ন তথা দট্ঠব্বং. অঞ্ঞমেৱ হি দসবলঞাণং, অঞ্ঞং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং. দসবলঞাণঞ্হি সকসককিচ্চমেৱ জানাতি. সব্বঞ্ঞুতঞাণং তম্পি ততো অৱসেসম্পি পজানাতি. দসবলঞাণেসু হি পঠমং কাৰণাকাৰণমেৱ জানাতি. দুতিযং কম্মন্তৰৱিপাকন্তৰমেৱ. ততিযং কম্মপৰিচ্ছেদমেৱ. চতুত্থং ধাতুনানত্তকাৰণমেৱ. পঞ্চমং সত্তানং অজ্ঝাসযাধিমুত্তিমেৱ. ছট্ঠং ইন্দ্ৰিযানং তিক্খমুদুভাৱমেৱ. সত্তমং ঝানাদীহি সদ্ধিং তেসং সংকিলেসাদিমেৱ. অট্ঠমং পুব্বেনিৱুত্থখন্ধসন্ততিমেৱ. নৱমং সত্তানং চুতিপটিসন্ধিমেৱ. দসমং সচ্চপৰিচ্ছেদমেৱ. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পন এতেহি জানিতব্বঞ্চ ততো উত্তৰিঞ্চ পজানাতি. এতেসং পন কিচ্চং ন সব্বং কৰোতি. তঞ্হি ঝানং হুত্ৱা অপ্পেতুং ন সক্কোতি, ইদ্ধি হুত্ৱা ৱিকুব্বিতুং ন সক্কোতি, মগ্গো হুত্ৱা কিলেসে খেপেতুং ন সক্কোতি. অপিচ পৰৱাদী এৱং পুচ্ছিতব্বো – ‘‘দসবলঞাণং নাম এতং সৱিতক্কসৱিচাৰং অৱিতক্কৱিচাৰমত্তং অৱিতক্কঅৱিচাৰং কামাৱচৰং ৰূপাৱচৰং অৰূপাৱচৰং লোকিযং লোকুত্তৰ’’ন্তি? জানন্তো পটিপাটিযা সত্ত ঞাণানি সৱিতক্কসৱিচাৰানীতি ৱক্খতি. ততো পৰানি দ্ৱে অৱিতক্কঅৱিচাৰানীতি ৱক্খতি. আসৱক্খযঞাণং সিযা সৱিতক্কসৱিচাৰং, সিযা অৱিতক্কৱিচাৰমত্তং, সিযা অৱিতক্কঅৱিচাৰন্তি ৱক্খতি. তথা পটিপাটিযা সত্ত কামাৱচৰানি, ততো পৰানি দ্ৱে ৰূপাৱচৰানি, অৱসানে একং লোকুত্তৰন্তি ৱক্খতি, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পন সৱিতক্কসৱিচাৰমেৱ কামাৱচৰমেৱ লোকিযমেৱাতি ৱক্খতি.
এৱমেত্থ অনুপদৱণ্ণনং কত্ৱা ইদানি যস্মা তথাগতো পঠমংযেৱ ঠানাট্ঠানঞাণেন ৱেনেয্যসত্তানং আসৱক্খযাধিগমস্স চেৱ অনধিগমস্স চ ঠানাট্ঠানভূতং কিলেসাৱৰণাভাৱং পস্সতি, লোকিযসম্মাদিট্ঠিট্ঠানদস্সনতো নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিট্ঠানাভাৱদস্সনতো চ. অথ নেসং কম্মৱিপাকঞাণেন ৱিপাকাৱৰণাভাৱং পস্সতি, তিহেতুকপটিসন্ধিদস্সনতো. সব্বত্থগামিনীপটিপদাঞাণেন কম্মাৱৰণাভাৱং পস্সতি, অনন্তৰিযকম্মাভাৱদস্সনতো. এৱং অনাৱৰণানং অনেকধাতুনানাধাতুঞাণেন অনুকূলধম্মদেসনত্থং চৰিযৱিসেসং পস্সতি, ধাতুৱেমত্তদস্সনতো. অথ নেসং নানাধিমুত্তিকতাঞাণেন অধিমুত্তিং পস্সতি, পযোগং অনাদিযিত্ৱাপি অধিমুত্তিৱসেন ধম্মদেসনত্থং. অথেৱং দিট্ঠাধিমুত্তীনং যথাসত্তি যথাবলং ধম্মং দেসেতুং ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণেন ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তং পস্সতি, সদ্ধাদীনং তিক্খমুদুভাৱদস্সনতো. এৱং পৰিঞ্ঞাতিন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তা পন তে সচে দূৰে হোন্তি, পঠমজ্ঝানাদীসু ৱসীভূতত্তা ইদ্ধিৱিসেসেন তে খিপ্পং উপগচ্ছতি. উপগন্ত্ৱা চ নেসং পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণেন পুব্বজাতিভাৱনং, দিব্বচক্খুঞাণানুভাৱতো পত্তব্বেন চেতোপৰিযঞাণেন সম্পতি চিত্তৱিসেসং পস্সন্তো আসৱক্খযঞাণানুভাৱেন আসৱক্খযগামিনিযা পটিপদায ৱিগতসম্মোহত্তা আসৱক্খযায ধম্মং দেসেতি. তস্মা ইমিনা অনুক্কমেন ইমানি দসবলানি ৱুত্তানীতি ৱেদিতব্বানি.
তং, সাৰিপুত্ত, ৱাচং অপ্পহাযাতিআদীসু পুন এৱৰূপিং ৱাচং ন ৱক্খামীতি ৱদন্তো তং ৱাচং পজহতি নাম. পুন এৱৰূপং চিত্তং ন উপ্পাদেস্সামীতি চিন্তেন্তো চিত্তং পজহতি নাম. পুন এৱৰূপং দিট্ঠিং ন গণ্হিস্সামীতি পজহন্তো দিট্ঠিং পটিনিস্সজ্জতি নাম, তথা অকৰোন্তো নেৱ পজহতি, ন পটিনিস্সজ্জতি. সো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযেতি যথা নিৰযপালেহি আহৰিত্ৱা নিৰযে ঠপিতো, এৱং নিৰযে ঠপিতোযেৱাতি ৱেদিতব্বো.
ইদানিস্স অত্থসাধকং উপমং দস্সেন্তো সেয্যথাপীতিআদিমাহ. তত্থ সীলসম্পন্নোতিআদীসু লোকিযলোকুত্তৰা সীলসমাধিপঞ্ঞা ৱেদিতব্বা. লোকুত্তৰৱসেনেৱ ৱিনিৱত্তেতুম্পি ৱট্টতি. অযঞ্হি সম্মাৱাচাকম্মন্তাজীৱেহি সীলসম্পন্নো, সম্মাৱাযামসতিসমাধীহি সমাধিসম্পন্নো, সম্মাদিট্ঠিসঙ্কপ্পেহি পঞ্ঞাসম্পন্নো, সো এৱং সীলাদিসম্পন্নো ভিক্খু যথা দিট্ঠেৱ ধম্মে ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে অঞ্ঞং আৰাধেতি অৰহত্তং পাপুণাতি, এৱংসম্পদমিদং, সাৰিপুত্ত, ৱদামি ইমম্পি কাৰণং এৱৰূপমেৱ. যথা হি মগ্গানন্তৰং অৱিৰজ্ঝিত্ৱাৱ ফলং নিব্বত্ততি, এৱমেৱ ইমস্সাপি পুগ্গলস্স চুতিঅনন্তৰং অৱিৰজ্ঝিত্ৱাৱ নিৰযে পটিসন্ধি হোতীতি দস্সেতি. সকলস্মিঞ্হি বুদ্ধৱচনে ইমায উপমায গাড়্হতৰং কত্ৱা ৱুত্তউপমা নাম নত্থি.
১৫০. ৱেসাৰজ্জানীতি এত্থ সাৰজ্জপটিপক্খো ৱেসাৰজ্জং, চতূসু ঠানেসু সাৰজ্জাভাৱং পচ্চৱেক্খন্তস্স উপ্পন্নসোমনস্সমযঞাণস্সেতং নামং. সম্মাসম্বুদ্ধস্স তে পটিজানতোতি অহং সম্মাসম্বুদ্ধো, সব্বে ধম্মা মযা অভিসম্বুদ্ধাতি এৱং পটিজানতো তৱ. অনভিসম্বুদ্ধাতি ইমে নাম ধম্মা তযা অনভিসম্বুদ্ধা. তত্ৰ ৱতাতি তেসু ৱত অনভিসম্বুদ্ধাতি এৱং দস্সিতধম্মেসু. সহধম্মেনাতি সহেতুনা সকাৰণেন ৱচনেন সুনক্খত্তো ৱিয ৱিপ্পলপন্তো অপ্পমাণং. নিমিত্তমেতন্তি এত্থ পুগ্গলোপি ধম্মোপি নিমিত্তন্তি অধিপ্পেতো. তং পুগ্গলং ন পস্সামি, যো মং পটিচোদেস্সতি, তং ধম্মং ন পস্সামি, যং দস্সেত্ৱা অযং নাম ধম্মো তযা অনভিসম্বুদ্ধোতি মং পটিচোদেস্সতীতি অযমেত্থ অত্থো. খেমপ্পত্তোতি খেমং পত্তো, সেসপদদ্ৱযং ইমস্সেৱ ৱেৱচনং. সব্বঞ্হেতং ৱেসাৰজ্জঞাণমেৱ সন্ধায ৱুত্তং. দসবলস্স হি অযং নাম ধম্মো তযা অনভিসম্বুদ্ধোতি চোদকং পুগ্গলং ৱা চোদনাকাৰণং অনভিসম্বুদ্ধধম্মং ৱা অপস্সতো সভাৱবুদ্ধোযেৱ ৱা সমানো অহং বুদ্ধোস্মীতি ৱদামীতি পচ্চৱেক্খন্তস্স বলৱতৰং সোমনস্সং উপ্পজ্জতি. তেন সম্পযুত্তং ঞাণং ৱেসাৰজ্জং নাম. তং সন্ধায ‘‘খেমপ্পত্তো’’তিআদিমাহ. এৱং সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.
অন্তৰাযিকা ধম্মাতি এত্থ পন অন্তৰাযং কৰোন্তীতি অন্তৰাযিকা, তে অত্থতো সঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কন্তা সত্ত আপত্তিক্খন্ধা. সঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কন্তঞ্হি অন্তমসো দুক্কট-দুব্ভাসিতম্পি মগ্গফলানং অন্তৰাযং কৰোতি. ইধ পন মেথুনধম্মো অধিপ্পেতো. মেথুনং সেৱতো হি যস্স কস্সচি নিস্সংসযমেৱ মগ্গফলানং অন্তৰাযো হোতি. যস্স খো পন তেসু অত্থাযাতি ৰাগক্খযাদীসু যস্স অত্থায. ধম্মো দেসিতোতি অসুভভাৱনাদিধম্মো কথিতো. তত্ৰ ৱত মন্তি তস্মিং অনিয্যানিকধম্মে মং. সেসং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
দসবলঞাণাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অট্ঠপৰিসৱণ্ণনা
১৫১. ‘‘অট্ঠ খো ইমা সাৰিপুত্তা’’তি ইদং কস্মা আৰদ্ধং? ৱেসাৰজ্জঞাণস্স বলদস্সনত্থং. যথা হি ব্যত্তং পৰিসং অজ্ঝোগাহেত্ৱা ৱিঞ্ঞূনং চিত্তং আৰাধনসমত্থায কথায ধম্মকথিকস্স ছেকভাৱো পঞ্ঞাযতি, এৱং ইমা অট্ঠ পৰিসা পত্ৱা ৱেসাৰজ্জঞাণস্স ৱেসাৰজ্জভাৱো সক্কা ঞাতুন্তি ৱেসাৰজ্জঞাণস্স বলং দস্সেন্তো, অট্ঠ খো ইমা সাৰিপুত্তাতিআদিমাহ.
তত্থ খত্তিযপৰিসাতি খত্তিযানং সন্নিপতিত্ৱা নিসিন্নট্ঠানং, এস নযো সব্বত্থ. মাৰকাযিকানং পন সন্নিপতিত্ৱা নিসিন্নট্ঠানং মাৰপৰিসা ৱেদিতব্বা, ন মাৰানং. সব্বাপি চেতা পৰিসা উগ্গট্ঠানদস্সনৱসেন গহিতা. মনুস্সা হি ‘‘এত্থ ৰাজা নিসিন্নো’’তি পকতিৱচনম্পি ৱত্তুং ন সক্কোন্তি, কচ্ছেহি সেদা মুচ্চন্তি. এৱং উগ্গা খত্তিযপৰিসা. ব্ৰাহ্মণা তীসু ৱেদেসু কুসলা হোন্তি, গহপতযো নানাৱোহাৰেসু চেৱ অক্খৰচিন্তায চ. সমণা সকৱাদপৰৱাদেসু কুসলা হোন্তি. তেসং মজ্ঝে ধম্মকথাকথনং নাম অতিৱিয ভাৰো. অমনুস্সাপি উগ্গা হোন্তি. অমনুস্সোতি হি ৱুত্তমত্তেপি মনুস্সানং সকলসৰীৰং সঙ্কম্পতি, তেসং ৰূপং ৱা দিস্ৱা সদ্দং ৱা সুত্ৱা সত্তা ৱিসঞ্ঞিনো হোন্তি. এৱং অমনুস্সপৰিসা উগ্গা. তাসুপি ধম্মকথাকথনং নাম অতিৱিয ভাৰো. ইতি উগ্গট্ঠানদস্সনৱসেন তা গহিতাতি ৱেদিতব্বা.