১০. ৱিতক্কসণ্ঠানসুত্তৱণ্ণনা
২১৬. এৱং মে সুতন্তি ৱিতক্কসণ্ঠানসুত্তং. তত্থ অধিচিত্তমনুযুত্তেনাতি দসকুসলকম্মপথৱসেন উপ্পন্নং চিত্তং চিত্তমেৱ, ৱিপস্সনাপাদকঅট্ঠসমাপত্তিচিত্তং ততো চিত্ততো অধিকং চিত্তন্তি অধিচিত্তং. অনুযুত্তেনাতি তং অধিচিত্তং অনুযুত্তেন, তত্থ যুত্তপ্পযুত্তেনাতি অত্থো.
তত্ৰাযং ভিক্খু পুৰেভত্তং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো নিসীদনং আদায অসুকস্মিং ৰুক্খমূলে ৱা ৱনসণ্ডে ৱা পব্বতপাদে ৱা পব্ভাৰে ৱা সমণধম্মং কৰিস্সামীতি নিক্খমন্তোপি, তত্থ গন্ত্ৱা হত্থেহি ৱা পাদেহি ৱা নিসজ্জট্ঠানতো তিণপণ্ণানি অপনেন্তোপি অধিচিত্তং অনুযুত্তোযেৱ. নিসীদিত্ৱা পন হত্থপাদে ধোৱিত্ৱা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা মূলকম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱিহৰন্তোপি অধিচিত্তং অনুযুত্তোযেৱ.
নিমিত্তানীতি কাৰণানি. কালেন কালন্তি সমযে সমযে. ন নু চ কম্মট্ঠানং নাম মুহুত্তম্পি অছড্ডেত্ৱা নিৰন্তৰং মনসিকাতব্বং, কস্মা ভগৱা ‘‘কালেন কাল’’ন্তি আহাতি. পাড়িযঞ্হি অট্ঠতিংস কম্মট্ঠানানি ৱিভত্তানি, তেসু ভিক্খুনা অত্তনো চিত্তৰুচিতং কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা নিসিন্নেন যাৱ কোচিদেৱ উপক্কিলেসো নুপ্পজ্জতি, তাৱ ইমেসং নিমিত্তানং মনসিকাৰকিচ্চং নত্থি. যদা পন উপ্পজ্জতি, তদা ইমানি গহেত্ৱা চিত্তে উপ্পন্নং অব্বুদং নীহৰিতব্বন্তি দস্সেন্তো এৱমাহ.
ছন্দূপসংহিতাতি ছন্দসহগতা ৰাগসম্পযুত্তা. ইমেসং পন তিণ্ণং ৱিতক্কানং খেত্তঞ্চ আৰম্মণঞ্চ জানিতব্বং. তত্থ ছন্দূপসঞ্হিতানং অট্ঠ লোভসহগতচিত্তানি খেত্তং, দোসূপসঞ্হিতানং দ্ৱে দোমনস্সসহগতানি, মোহূপসঞ্হিতানং দ্ৱাদসপি অকুসলচিত্তানি. ৱিচিকিচ্ছাউদ্ধচ্চসম্পযুত্তচিত্তানি পন দ্ৱে এতেসং পাটিপুগ্গলিকং খেত্তং. সব্বেসম্পি সত্তা চেৱ সঙ্খাৰা চ আৰম্মণং, ইট্ঠানিট্ঠঅসমপেক্খিতেসু হি সত্তেসু চ সঙ্খাৰেসু চ তে উপ্পজ্জন্তি. অঞ্ঞম্পি নিমিত্তং মনসিকাতব্বং কুসলূপসংহিতন্তি ততো নিমিত্ততো অঞ্ঞং কুসলনিস্সিতং নিমিত্তং মনসিকাতব্বং. তত্থ অঞ্ঞং নিমিত্তং নাম ছন্দূপসঞ্হিতে ৱিতক্কে সত্তেসু উপ্পন্নে অসুভভাৱনা অঞ্ঞং নিমিত্তং নাম. সঙ্খাৰেসু উপ্পন্নে অনিচ্চমনসিকাৰো অঞ্ঞং নিমিত্তং নাম. দোসূপসঞ্হিতে সত্তেসু উপ্পন্নে মেত্তাভাৱনা অঞ্ঞং নিমিত্তং নাম. সঙ্খাৰেসু উপ্পন্নে ধাতুমনসিকাৰো অঞ্ঞং নিমিত্তং নাম. মোহূপসঞ্হিতে যত্থ কত্থচি উপ্পন্নে পঞ্চধম্মূপনিস্সযো অঞ্ঞং নিমিত্তং নাম.
ইমস্স হত্থা ৱা সোভনা পাদা ৱাতিআদিনা নযেন হি সত্তেসু লোভে উপ্পন্নে অসুভতো উপসংহৰিতব্বং. কিম্হি সাৰত্তোসি? কেসেসু সাৰত্তোসি. লোমেসু…পে… মুত্তেসু সাৰত্তোসি. অযং অত্তভাৱো নাম তীহি অট্ঠিসতেহি উস্সাপিতো, নৱহি ন্হাৰুসতেহি আবদ্ধো, নৱহি মংসপেসিসতেহি অনুলিত্তো, অল্লচম্মেন পৰিযোনদ্ধো, ছৱিৰাগেন পটিচ্ছন্নো, নৱহি ৱণমুখেহি নৱনৱুতিলোমকূপসহস্সেহি চ অসুচি পগ্ঘৰতি, কুণপপূৰিতো, দুগ্গন্ধো, জেগুচ্ছো, পটিকূলো, দ্ৱত্তিংসকুণপসঞ্চযো, নত্থেত্থ সাৰং ৱা ৱৰং ৱাতি এৱং অসুভতো উপসংহৰন্তস্স সত্তেসু উপ্পন্নো লোভো পহীযতি, তেনস্স অসুভতো উপসংহৰণং অঞ্ঞং নিমিত্তং নাম হোতি.
পত্তচীৱৰাদীসু সঙ্খাৰেসু লোভে উপ্পন্নে দ্ৱীহাকাৰেহি সঙ্খাৰমজ্ঝত্ততং সমুট্ঠাপেতীতি সতিপট্ঠানৱণ্ণনাযং ৱুত্তনযেন অস্সামিকতাৱকালিকভাৱৱসেন মনসিকৰোতো সো পহীযতি. তেনস্স অনিচ্চতো মনসিকাৰো অঞ্ঞং নিমিত্তং নাম হোতি. সত্তেসু দোসে উপ্পন্নে পন আঘাতৱিনযককচোপমোৱাদাদীনং ৱসেন মেত্তা ভাৱেতব্বা, তং ভাৱযতো দোসো পহীযতি, তেনস্স মেত্তাভাৱনা অঞ্ঞং নিমিত্তং নাম হোতি. খাণুকণ্টকতিণপণ্ণাদীসু পন দোসে উপ্পন্নে ত্ৱং কস্স কুপ্পসি, কিং পথৱীধাতুযা, উদাহু আপোধাতুযা, কো ৱা পনাযং কুপ্পতি নাম, কিং পথৱীধাতু উদাহু আপোধাতূতিআদিনা নযেন ধাতুমনসিকাৰং কৰোন্তস্স দোসো পহীযতি. তেনস্স ধাতুমনসিকাৰো অঞ্ঞং নিমিত্তং নাম হোতি.
মোহে পন যত্থ কত্থচি উপ্পন্নে –
‘‘গৰূসংৱাসো উদ্দেসো, উদ্দিট্ঠপৰিপুচ্ছনং;
কালেন ধম্মস্সৱনং, ঠানাট্ঠানৱিনিচ্ছযো;
পঞ্চ ধম্মূপনিস্সায, মোহধাতু পহীযতী’’তি. –
ইমে পঞ্চ ধম্মা উপনিস্সিতব্বা. গৰুং উপনিস্সায ৱিহৰন্তো হি ভিক্খু – ‘‘আচৰিযো গামপ্পৱেসনং অনাপুচ্ছন্তস্স পত্তকালে ৱত্তং অকৰোন্তস্স ঘটসতউদকাহৰণাদিদণ্ডকম্মং কৰোতী’’তি যত্তপ্পটিযত্তো হোতি, অথস্স মোহো পহীযতি. উদ্দেসং গণ্হন্তোপি – ‘‘আচৰিযো উদ্দেসকালে উদ্দেসং অগ্গণ্হন্তস্স অসাধুকং সজ্ঝাযন্তস্স চ দণ্ডকম্মং কৰোতী’’তি যত্তপ্পটিযত্তো হোতি, এৱম্পিস্স মোহো পহীযতি. গৰুভাৱনীযে ভিক্খূ উপসংকমিত্ৱা ‘‘ইদং ভন্তে কথং ইমস্স কো অত্থো’’তি পৰিপুচ্ছন্তো কংখং ৱিনোদেতি, এৱম্পিস্স মোহো পহীযতি. কালেন ধম্মসৱনট্ঠানং গন্ত্ৱা সক্কচ্চং ধম্মং সুণন্তস্সাপি তেসু তেসু ঠানেসু অত্থো পাকটো হোতি. এৱম্পিস্স মোহো পহীযতি. ইদমস্স কাৰণং, ইদং ন কাৰণন্তি ঠানাট্ঠানৱিনিচ্ছযে ছেকো হোতি, এৱম্পিস্স মোহো পহীযতি. তেনস্স পঞ্চধম্মূপনিস্সযো অঞ্ঞং নিমিত্তং নাম হোতি.
অপিচ অট্ঠতিংসায আৰম্মণেসু যংকিঞ্চি ভাৱেন্তস্সাপি ইমে ৱিতক্কা পহীযন্তি এৱ. ইমানি পন নিমিত্তানি উজুৱিপচ্চনীকানি পটিপক্খভূতানি. ইমেহি পহীনা ৰাগাদযো সুপ্পহীনা হোন্তি. যথা হি অগ্গিং অল্লকট্ঠেহিপি পংসূহিপি সাখাদীহিপি পোথেত্ৱা নিব্বাপেন্তিযেৱ, উদকং পন অগ্গিস্স উজুৱিপচ্চনীকং, তেন নিব্বুতো সুনিব্বুতো হোতি, এৱমিমেহি নিমিত্তেহি পহীনা ৰাগাদযো সুপ্পহীনা হোন্তি. তস্মা এতানি কথিতানীতি ৱেদিতব্বানি.
কুসলূপসংহিতন্তি কুসলনিস্সিতং কুসলস্স পচ্চযভূতং. অজ্ঝত্তমেৱাতি গোচৰজ্ঝত্তংযেৱ. পলগণ্ডোতি ৱড্ঢকী. সুখুমায আণিযাতি যং আণিং নীহৰিতুকামো হোতি, ততো সুখুমতৰায সাৰদাৰুআণিযা. ওড়াৰিকং আণিন্তি চন্দফলকে ৱা সাৰফলকে ৱা আকোটিতং ৱিসমাণিং. অভিনিহনেয্যাতি মুগ্গৰেন আকোটেন্তো হনেয্য. অভিনীহৰেয্যাতি এৱং অভিনিহনন্তো ফলকতো নীহৰেয্য. অভিনিৱসেয্যাতি ইদানি বহু নিক্খন্তাতি ঞত্ৱা হত্থেন চালেত্ৱা নিক্কড্ঢেয্য. তত্থ ফলকং ৱিয চিত্তং, ফলকে ৱিসমাণী ৱিয অকুসলৱিতক্কা, সুখুমাণী ৱিয অঞ্ঞং অসুভভাৱনাদিকুসলনিমিত্তং, সুখুমাণিযা ওড়াৰিকাণিনীহৰণং ৱিয অসুভভাৱনাদীহি কুসলনিমিত্তেহি তেসং ৱিতক্কানং নীহৰণং.
২১৭. অহিকুণপেনাতিআদি অতিজেগুচ্ছপটিকূলকুণপদস্সনত্থং ৱুত্তং. কণ্ঠে আসত্তেনাতি কেনচিদেৱ পচ্চত্থিকেন আনেত্ৱা কণ্ঠে বদ্ধেন পটিমুক্কেন. অট্টিযেয্যাতি অট্টো দুক্খিতো ভৱেয্য. হৰাযেয্যাতি লজ্জেয্য. জিগুচ্ছেয্যাতি সঞ্জাতজিগুচ্ছো ভৱেয্য.
পহীযন্তীতি এৱং ইমিনাপি কাৰণেন এতে অকুসলা ধম্মা সাৱজ্জা দুক্খৱিপাকাতি অত্তনো পঞ্ঞাবলেন উপপৰিক্খতো অহিকুণপাদীনি ৱিয জিগুচ্ছন্তস্স পহীযন্তি. যো পন অত্তনো পঞ্ঞাবলেন উপপৰিক্খিতুং ন সক্কোতি, তেন আচৰিযং ৱা উপজ্ঝাযং ৱা অঞ্ঞতৰং ৱা গৰুট্ঠানিযং সব্ৰহ্মচাৰিং সঙ্ঘত্থেৰং ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা ঘণ্ডিং পহৰিত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘমেৱ ৱা সন্নিপাতেত্ৱা আৰোচেতব্বং, বহুনঞ্হি সন্নিপাতে ভৱিস্সতেৱ একো পণ্ডিতমনুস্সো, স্ৱাযং এৱং এতেসু আদীনৱো দট্ঠব্বোতি কথেস্সতি, কাযৱিচ্ছিন্দনীযকথাদীহি ৱা পন তে ৱিতক্কে নিগ্গণ্হিস্সতীতি.
২১৮. অসতিঅমনসিকাৰো আপজ্জিতব্বোতি নেৱ সো ৱিতক্কো সৰিতব্বো ন মনসিকাতব্বো, অঞ্ঞৱিহিতকেন ভৱিতব্বং. যথা হি ৰূপং অপস্সিতুকামো পুৰিসো অক্খীনি নিমীলেয্য, এৱমেৱ মূলকম্মট্ঠানং গহেত্ৱা নিসিন্নেন ভিক্খুনা চিত্তম্হি ৱিতক্কে উপ্পন্নে অঞ্ঞৱিহিতকেন ভৱিতব্বং. এৱমস্স সো ৱিতক্কো পহীযতি, তস্মিং পহীনে পুন কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা নিসীদিতব্বং.
সচে ন পহীযতি, উগ্গহিতো ধম্মকথাপবন্ধো হোতি, সো মহাসদ্দেন সজ্ঝাযিতব্বো. এৱম্পি চে অঞ্ঞৱিহিতকস্স সতো সো ন পহীযতি. থৱিকায মুট্ঠিপোত্থকো হোতি, যত্থ চ বুদ্ধৱণ্ণাপি ধম্মৱণ্ণাপি লিখিতা হোন্তি, তং নীহৰিত্ৱা ৱাচেন্তেন অঞ্ঞৱিহিতকেন ভৱিতব্বং. এৱম্পি চে ন পহীযতি, থৱিকতো অৰণিসহিতানি নীহৰিত্ৱা ‘‘অযং উত্তৰাৰণী অযং অধৰাৰণী’’তি আৱজ্জেন্তেন অঞ্ঞৱিহিতকেন ভৱিতব্বং. এৱম্পি চে ন পহীযতি, সিপাটিকং নীহৰিত্ৱা ‘‘ইদং আৰকণ্টকং নাম, অযং পিপ্ফলকো নাম, ইদং নখচ্ছেদনং নাম, অযং সূচি নামা’’তি পৰিক্খাৰং সমন্নানেন্তেন অঞ্ঞৱিহিতকেন ভৱিতব্বং. এৱম্পি চে ন পহীযতি, সূচিং গহেত্ৱা চীৱৰে জিণ্ণট্ঠানং সিব্বন্তেন অঞ্ঞৱিহিতকেন ভৱিতব্বং. এৱং যাৱ ন পহীযতি, তাৱ তং তং কুসলকম্মং কৰোন্তেন অঞ্ঞৱিহিতকেন ভৱিতব্বং. পহীনে পুন মূলকম্মট্ঠানং গহেত্ৱা নিসীদিতব্বং, নৱকম্মং পন ন পট্ঠপেতব্বং. কস্মা? ৱিতক্কে পচ্ছিন্নে কম্মট্ঠানমনসিকাৰস্স ওকাসো ন হোতি.
পোৰাণকপণ্ডিতা পন নৱকম্মং কত্ৱাপি ৱিতক্কং পচ্ছিন্দিংসু. তত্ৰিদং ৱত্থু – তিস্সসামণেৰস্স কিৰ উপজ্ঝাযো তিস্সমহাৱিহাৰে ৱসতি. তিস্সসামণেৰো ‘‘ভন্তে উক্কণ্ঠিতোম্হী’’তি আহ. অথ নং থেৰো ‘‘ইমস্মিং ৱিহাৰে ন্হানউদকং দুল্লভং, মং গহেত্ৱা চিত্তলপব্বতং গচ্ছাহী’’তি আহ. সো তথা অকাসি. তত্থ নং থেৰো আহ ‘‘অযং ৱিহাৰো অচ্চন্তসঙ্ঘিকো, একং পুগ্গলিকট্ঠানং কৰোহী’’তি. সো সাধু ভন্তেতি আদিতো পট্ঠায সংযুত্তনিকাযং পব্ভাৰসোধনং তেজোধাতুকসিণপৰিকম্মন্তি তীণীপি একতো আৰভিত্ৱা কম্মট্ঠানং অপ্পনং পাপেসি, সংযুত্তনিকাযং পৰিযোসাপেসি, লেণকম্মং নিট্ঠাপেসি, সব্বং কত্ৱা উপজ্ঝাযস্স সঞ্ঞং অদাসি. উপজ্ঝাযো ‘‘দুক্খেন তে সামণেৰ কতং, অজ্জ তাৱ ত্ৱংযেৱ ৱসাহী’’তি আহ. সো তং ৰত্তিং লেণে ৱসন্তো উতুসপ্পাযং লভিত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পত্ৱা তত্থেৱ পৰিনিব্বাযি. তস্স ধাতুযো গহেত্ৱা চেতিযং অকংসু. অজ্জাপি তিস্সত্থেৰচেতিযন্তি পঞ্ঞাযতি. ইদং পব্বং অসতিপব্বং নাম.
২১৯. ইমস্মিং ঠত্ৱা ৱিতক্কে নিগ্গণ্হিতুং অসক্কোন্তো ইধ ঠত্ৱা নিগ্গণ্হিস্সতীতি ৱিতক্কমূলভেদং পব্বং দস্সেন্তো পুন তস্স চে ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ ৱিতক্কসঙ্খাৰসণ্ঠানং মনসিকাতব্বন্তি সঙ্খৰোতীতি সঙ্খাৰো, পচ্চযো, কাৰণং মূলন্তি অত্থো. সন্তিট্ঠতি এত্থাতি সণ্ঠানং, ৱিতক্কসঙ্খাৰস্স সণ্ঠানং ৱিতক্কসঙ্খাৰসণ্ঠানং, তং মনসিকাতব্বন্তি. ইদং ৱুত্তং হোতি, অযং ৱিতক্কো কিং হেতু কিং পচ্চযা কিং কাৰণা উপ্পন্নোতি ৱিতক্কানং মূলঞ্চ মূলমূলঞ্চ মনসিকাতব্বন্তি. কিং নু খো অহং সীঘং গচ্ছামীতি কেন নু খো কাৰণেন অহং সীঘং গচ্ছামি? যংনূনাহং সণিকং গচ্ছেয্যন্তি কিং মে ইমিনা সীঘগমনেন, সণিকং গচ্ছিস্সামীতি চিন্তেসি. সো সণিকং গচ্ছেয্যাতি সো এৱং চিন্তেত্ৱা সণিকং গচ্ছেয্য. এস নযো সব্বত্থ.
তত্থ তস্স পুৰিসস্স সীঘগমনকালো ৱিয ইমস্স ভিক্খুনো ৱিতক্কসমাৰুড়্হকালো. তস্স সণিকগমনকালো ৱিয ইমস্স ৱিতক্কচাৰপচ্ছেদনকালো. তস্স ঠিতকালো ৱিয ইমস্স ৱিতক্কচাৰে পচ্ছিন্নে মূলকম্মট্ঠানং চিত্তোতৰণকালো. তস্স নিসিন্নকালো ৱিয ইমস্স ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তপ্পত্তকালো. তস্স নিপন্নকালো ৱিয ইমস্স নিব্বানাৰম্মণায ফলসমাপত্তিযা দিৱসং ৱীতিৱত্তনকালো. তত্থ ইমে ৱিতক্কা কিং হেতুকা কিং পচ্চযাতি ৱিতক্কানং মূলমূলং গচ্ছন্তস্স ৱিতক্কচাৰো সিথিলো হোতি. তস্মিং সিথিলীভূতে মত্থকং গচ্ছন্তে ৱিতক্কা সব্বসো নিৰুজ্ঝন্তি. অযমত্থো দুদ্দুভজাতকেনপি দীপেতব্বো –
সসকস্স কিৰ বেলুৱৰুক্খমূলে নিদ্দাযন্তস্স বেলুৱপক্কং ৱণ্টতো ছিজ্জিত্ৱা কণ্ণমূলে পতিতং. সো তস্স সদ্দেন ‘‘পথৱী ভিজ্জতী’’তি সঞ্ঞায উট্ঠহিত্ৱা ৱেগেন পলাযি. তং দিস্ৱা পুৰতো অঞ্ঞেপি চতুপ্পদা পলাযিংসু. তদা বোধিসত্তো সীহো হোতি. সো চিন্তেসি – ‘‘অযং পথৱী নাম কপ্পৱিনাসে ভিজ্জতি, অন্তৰা পথৱীভেদো নাম নত্থি, যংনূনাহং মূলমূলং গন্ত্ৱা অনুৱিজ্জেয্য’’ন্তি. সো হত্থিনাগতো পট্ঠায যাৱ সসকং পুচ্ছি ‘‘তযা, তাত, পথৱী ভিজ্জমানা দিট্ঠা’’তি. সসো ‘‘আম দেৱা’’তি আহ. সীহো ‘‘এহি, ভো, দস্সেহী’’তি. সসো ‘‘ন সক্কোমি সামী’’তি. ‘‘এহি, ৰে, মা ভাযী’’তি সণ্হমুদুকেন গহেত্ৱা গতো সসো ৰুক্খস্স অৱিদূৰে ঠত্ৱা –
‘‘দুদ্দুভাযতি ভদ্দন্তে, যস্মিং দেসে ৱসামহং;
অহম্পেতং ন জানামি, কিমেতং দুদ্দুভাযতী’’তি. (জা. ১.৪.৮৫) –
গাথমাহ. বোধিসত্তো ‘‘ত্ৱং এত্থেৱ তিট্ঠা’’তি ৰুক্খমূলং গন্ত্ৱা সসকস্স নিপন্নট্ঠানং অদ্দস, বেলুৱপক্কং অদ্দস, উদ্ধং ওলেকেত্ৱা ৱণ্টং অদ্দস, দিস্ৱা ‘‘অযং সসো এত্থ নিপন্নো, নিদ্দাযমানো ইমস্স কণ্ণমূলে পতিতস্স সদ্দেন ‘পথৱী ভিজ্জতী’তি এৱংসঞ্ঞী হুত্ৱা পলাযী’’তি ঞত্ৱা তং কাৰণং সসং পুচ্ছি. সসো ‘‘আম, দেৱা’’তি আহ. বোধিসত্তো ইমং গাথমাহ –
‘‘বেলুৱ পতিতং সুত্ৱা, দুদ্দুভন্তি সসো জৱি;
সসস্স ৱচনং সুত্ৱা, সন্তত্তা মিগৱাহিনী’’তি. (জা. ১.৪.৮৬);
ততো বোধিসত্তো ‘‘মা ভাযথা’’তি মিগগণে অস্সাসেসি. এৱং ৱিতক্কানং মূলমূলং গচ্ছন্তস্স ৱিতক্কা পহীযন্তি.
২২০. ইমস্মিং ৱিতক্কমূলভেদপব্বে ঠত্ৱা ৱিতক্কে নিগ্গণ্হিতুং অসক্কোন্তেন পন এৱং নিগ্গণ্হিতব্বাতি অপৰম্পি কাৰণং দস্সেন্তো পুন তস্স চে, ভিক্খৱেতিআদিমাহ.
দন্তেভিদন্তমাধাযাতি হেট্ঠাদন্তে উপৰিদন্তং ঠপেত্ৱা. চেতসা চিত্তন্তি কুসলচিত্তেন অকুসলচিত্তং অভিনিগ্গণ্হিতব্বং. বলৱা পুৰিসোতি যথা থামসম্পন্নো মহাবলো পুৰিসো দুব্বলং পুৰিসং সীসে ৱা গলে ৱা খন্ধে ৱা গহেত্ৱা অভিনিগ্গণ্হেয্য অভিনিপ্পীড়েয্য অভিসন্তাপেয্য সন্তত্তং কিলন্তং মুচ্ছাপৰেতং ৱিয কৰেয্য, এৱমেৱ ভিক্খুনা ৱিতক্কেহি সদ্ধিং পটিমল্লেন হুত্ৱা ‘‘কে চ তুম্হে কো চাহ’’ন্তি অভিভৱিত্ৱা – ‘‘কামং তচো চ ন্হাৰু চ অট্ঠি চ অৱসিস্সতু সৰীৰে উপসুস্সতু মংসলোহিত’’ন্তি (অ. নি. ২.৫) এৱং মহাৱীৰিযং পগ্গয্হ ৱিতক্কা নিগ্গণ্হিতব্বাতি দস্সেন্তো ইম অত্থদীপিকং উপমং আহৰি.
২২১. যতো খো, ভিক্খৱেতি ইদং পৰিযাদানভাজনিযং নাম, তং উত্তানত্থমেৱ. যথা পন সত্থাচৰিযো তিৰোৰট্ঠা আগতং ৰাজপুত্তং পঞ্চাৱুধসিপ্পং উগ্গণ্হাপেত্ৱা ‘‘গচ্ছ, অত্তনো ৰট্ঠে ৰজ্জং গণ্হ. সচে তে অন্তৰামগ্গে চোৰা উট্ঠহন্তি, ধনুনা কম্মং কত্ৱা গচ্ছ. সচে তে ধনু নস্সতি ৱা ভিজ্জতি ৱা সত্তিযা অসিনা’’তি এৱং পঞ্চহিপি আৱুধেহি কত্তব্বং দস্সেত্ৱা উয্যোজেতি. সো তথা কত্ৱা সকৰট্ঠং গন্ত্ৱা ৰজ্জং গহেত্ৱা ৰজ্জসিৰিং অনুভোতি. এৱমেৱং ভগৱা অধিচিত্তমনুযুত্তং ভিক্খুং অৰহত্তগহণত্থায উয্যোজেন্তো – ‘‘সচস্স অন্তৰা অকুসলৱিতক্কা উপ্পজ্জন্তি, অঞ্ঞনিমিত্তপব্বে ঠত্ৱা তে নিগ্গণ্হিত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিস্সতি. তত্থ অসক্কোন্তো আদীনৱপব্বে ঠত্ৱা, তত্ৰাপি অসক্কোন্তো অসতিপব্বে ঠত্ৱা, তত্ৰাপি অসক্কোন্তো ৱিতক্কমূলভেদপব্বে ঠত্ৱা, তত্ৰাপি অসক্কোন্তো অভিনিগ্গণ্হনপব্বে ঠত্ৱা ৱিতক্কে নিগ্গণ্হিত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিস্সতী’’তি ইমানি পঞ্চ পব্বানি দেসেসি.
ৱসী ৱিতক্কপৰিযাযপথেসূতি ৱিতক্কচাৰপথেসু চিণ্ণৱসী পগুণৱসীতি ৱুচ্চতি. যং ৱিতক্কং আকঙ্খিস্সতীতি ইদং অস্স ৱসীভাৱাকাৰদস্সনত্থং ৱুত্তং. অযঞ্হি পুব্বে যং ৱিতক্কং ৱিতক্কেতুকামো হোতি, তং ন ৱিতক্কেতি. যং ন ৱিতক্কেতুকামো হোতি, তং ৱিতক্কেতি. ইদানি পন ৱসীভূতত্তা যং ৱিতক্কং ৱিতক্কেতুকামো হোতি, তংযেৱ ৱিতক্কেতি. যং ন ৱিতক্কেতুকামো, ন তং ৱিতক্কেতি. তেন ৱুত্তং ‘‘যং ৱিতক্কং আকঙ্খিস্সতি, তং ৱিতক্কং ৱিতক্কেস্সতি. যং ৱিতক্কং নাকঙ্খিস্সতি, ন তং ৱিতক্কং ৱিতক্খেস্সতী’’তি. অচ্ছেচ্ছি তণ্হন্তিআদি সব্বাসৱসুত্তে ৱুত্তমেৱাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
ৱিতক্কসণ্ঠানসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দুতিযৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
মূলপণ্ণাসট্ঠকথায পঠমো ভাগো নিট্ঠিতো.