১. চূড়সীহনাদসুত্তৱণ্ণনা
১৩৯. এৱং মে সুতন্তি চূড়সীহনাদসুত্তং. যস্মা পনস্স অত্থুপ্পত্তিকো নিক্খেপো, তস্মা তং দস্সেত্ৱা চস্স অনুপুব্বপদৱণ্ণনং কৰিস্সাম. কতৰায পনিদং অত্থুপ্পত্তিযা নিক্খিত্তন্তি? লাভসক্কাৰপচ্চযা তিত্থিযপৰিদেৱিতে. ভগৱতো কিৰ ধম্মদাযাদসুত্তে ৱুত্তনযেন মহালাভসক্কাৰো উপ্পজ্জি. চতুপ্পমাণিকো হি অযং লোকসন্নিৱাসো, ৰূপপ্পমাণো ৰূপপ্পসন্নো, ঘোসপ্পমাণো ঘোসপ্পসন্নো, লূখপ্পমাণো লূখপ্পসন্নো, ধম্মপ্পমাণো ধম্মপ্পসন্নোতি ইমেসং পুগ্গলানং ৱসেন চতুধা ঠিতো.
তেসং ইদং নানাকৰণং – কতমো চ পুগ্গলো ৰূপপ্পমাণো ৰূপপ্পসন্নো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো আৰোহং ৱা পস্সিত্ৱা পৰিণাহং ৱা পস্সিত্ৱা সণ্ঠানং ৱা পস্সিত্ৱা পাৰিপূৰিং ৱা পস্সিত্ৱা তত্থ পমাণং গহেত্ৱা পসাদং জনেতি, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ৰূপপ্পমাণো ৰূপপ্পসন্নো.
কতমো চ পুগ্গলো ঘোসপ্পমাণো ঘোসপ্পসন্নো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো পৰৱণ্ণনায পৰথোমনায পৰপসংসনায পৰৱণ্ণহাৰিকায, তত্থ পমাণং গহেত্ৱা পসাদং জনেতি, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ঘোসপ্পমাণো ঘোসপ্পসন্নো.
কতমো চ পুগ্গলো লূখপ্পমাণো লূখপ্পসন্নো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো চীৱৰলূখং ৱা পস্সিত্ৱা পত্তলূখং ৱা পস্সিত্ৱা, সেনাসনলূখং ৱা পস্সিত্ৱা ৱিৱিধং ৱা দুক্কৰকাৰিকং পস্সিত্ৱা তত্থ পমাণং গহেত্ৱা পসাদং জনেতি, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো লূখপ্পমাণো লূখপ্পসন্নো.
কতমো চ পুগ্গলো ধম্মপ্পমাণো ধম্মপ্পসন্নো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো সীলং ৱা পস্সিত্ৱা সমাধিং ৱা পস্সিত্ৱা পঞ্ঞং ৱা পস্সিত্ৱা তত্থ পমাণং গহেত্ৱা পসাদং জনেতি, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ধম্মপ্পমাণো ধম্মপ্পসন্নোতি.
ইমেসু চতূসু পুগ্গলেসু ৰূপপ্পমাণোপি ভগৱতো আৰোহপৰিণাহসণ্ঠানপাৰিপূৰিৱণ্ণপোক্খৰতং, অসীতিঅনুব্যঞ্জনপ্পটিমণ্ডিতত্তা নানাৰতনৱিচিত্তমিৱ সুৱণ্ণমহাপটং, দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণসমাকিণ্ণতায তাৰাগণসমুজ্জলং ৱিয গগনতলং সব্বফালিফুল্লং ৱিয চ যোজনসতুব্বেধং পাৰিচ্ছত্তকং অট্ঠাৰসৰতনুব্বেধং ব্যামপ্পভাপৰিক্খেপং সস্সিৰিকং অনোপমসৰীৰং দিস্ৱা সম্মাসম্বুদ্ধেযেৱ পসীদতি.
ঘোসপ্পমাণোপি, ভগৱতা কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি দস পাৰমিযো দস উপপাৰমিযো দস পৰমত্থপাৰমিযো পূৰিতা অঙ্গপৰিচ্চাগো পুত্তদাৰপৰিচ্চাগো, ৰজ্জপৰিচ্চাগো অত্তপৰিচ্চাগো নযনপৰিচ্চাগো চ কতোতিআদিনা নযেন পৱত্তং ঘোসং সুত্ৱা সম্মাসম্বুদ্ধেযেৱ পসীদতি.
লূখপ্পমাণোপি ভগৱতো চীৱৰলূখং দিস্ৱা ‘‘সচে ভগৱা অগাৰং অজ্ঝাৱসিস্স, কাসিকৱত্থমেৱ অধাৰযিস্স. পব্বজিত্ৱা পনানেন সাণপংসুকূলচীৱৰেন সন্তুস্সমানেন ভাৰিযং কত’’ন্তি সম্মাসম্বুদ্ধেযেৱ পসীদতি. পত্তলূখম্পি দিস্ৱা – ‘‘ইমিনা অগাৰং অজ্ঝাৱসন্তেন ৰত্তৱৰসুৱণ্ণভাজনেসু চক্কৱত্তিভোজনাৰহং সুগন্ধসালিভোজনং পৰিভুত্তং, পব্বজিত্ৱা পন পাসাণমযং পত্তং আদায উচ্চনীচকুলদ্ৱাৰেসু সপদানং পিণ্ডায চৰিত্ৱা লদ্ধপিণ্ডিযালোপেন সন্তুস্সমানো ভাৰিযং কৰোতী’’তি সম্মাসম্বুদ্ধেযেৱ পসীদতি. সেনাসনলূখং দিস্ৱাপি – ‘‘অযং অগাৰং অজ্ঝাৱসন্তো তিণ্ণং উতূনং অনুচ্ছৱিকেসু তীসু পাসাদেসু তিৱিধনাটকপৰিৱাৰো দিব্বসম্পত্তিং ৱিয ৰজ্জসিৰিং অনুভৱিত্ৱা ইদানি পব্বজ্জূপগতো ৰুক্খমূলসেনাসনাদীসু দাৰুফলকসিলাপট্টপীঠমঞ্চকাদীহি সন্তুস্সমানো ভাৰিযং কৰোতী’’তি সম্মাসম্বুদ্ধেযেৱ পসীদতি. দুক্কৰকাৰিকমস্স দিস্ৱাপি – ‘‘ছব্বস্সানি নাম মুগ্গযূসকুলত্থযূসহৰেণুযূসাদীনং পসটমত্তেন যাপেস্সতি, অপ্পাণকং ঝানং ঝাযিস্সতি, সৰীৰে চ জীৱিতে চ অনপেক্খো ৱিহৰিস্সতি, অহো দুক্কৰকাৰকো ভগৱা’’তি সম্মাসম্বুদ্ধেযেৱ পসীদতি.
ধম্মপ্পমাণোপি ভগৱতো সীলগুণং সমাধিগুণং পঞ্ঞাগুণং ঝানৱিমোক্খসমাধিসমাপত্তিসম্পদং অভিঞ্ঞাপাৰিপূৰিং যমকপাটিহাৰিযং দেৱোৰোহণং পাথিকপুত্তদমনাদীনি চ অনেকানি অচ্ছৰিযানি দিস্ৱা সম্মাসম্বুদ্ধেযেৱ পসীদতি, তে এৱং পসন্না ভগৱতো মহন্তং লাভসক্কাৰং অভিহৰন্তি. তিত্থিযানং পন বাৱেৰুজাতকে কাকস্স ৱিয লাভসক্কাৰো পৰিহাযিত্থ. যথাহ –
‘‘অদস্সনেন মোৰস্স, সিখিনো মঞ্জুভাণিনো;
কাকং তত্থ অপূজেসুং, মংসেন চ ফলেন চ.
যদা চ সৰসম্পন্নো, মোৰো বাৱেৰুমাগমা;
অথ লাভো চ সক্কাৰো, ৱাযসস্স অহাযথ.
যাৱ নুপ্পজ্জতি বুদ্ধো, ধম্মৰাজা পভঙ্কৰো;
তাৱ অঞ্ঞে অপূজেসুং, পুথূ সমণব্ৰাহ্মণে.
যদা চ সৰসম্পন্নো, বুদ্ধো ধম্মমদেসযি;
অথ লাভো চ সক্কাৰো, তিত্থিযানং অহাযথা’’তি. (জা. ১.৪.১৫৩-১৫৬);
তে এৱং পহীনলাভসক্কাৰা ৰত্তিং একদ্ৱঙ্গুলমত্তং ওভাসেত্ৱাপি সূৰিযুগ্গমনে খজ্জোপনকা ৱিয হতপ্পভা অহেসুং.
যথা হি খজ্জোপনকা, কাড়পক্খম্হি ৰত্তিযা;
নিদস্সযন্তি ওভাসং, এতেসং ৱিসযো হি সো.
যদা চ ৰস্মিসম্পন্নো, অব্ভুদেতি পভঙ্কৰো;
অথ খজ্জুপসঙ্ঘানং, পভা অন্তৰধাযতি.
এৱং খজ্জুপসদিসা, তিত্থিযাপি পুথূ ইধ;
কাড়পক্খূপমে লোকে, দীপযন্তি সকং গুণং.
যদা চ বুদ্ধো লোকস্মিং, উদেতি অমিতপ্পভো;
নিপ্পভা তিত্থিযা হোন্তি, সূৰিযে খজ্জুপকা যথাতি.
তে এৱং নিপ্পভা হুত্ৱা কচ্ছুপিড়কাদীহি কিণ্ণসৰীৰা পৰমপাৰিজুঞ্ঞপত্তা যেন বুদ্ধো যেন ধম্মো যেন সঙ্ঘো যেন চ মহাজনস্স সন্নিপাতো, তেন তেন গন্ত্ৱা অন্তৰৱীথিযম্পি সিঙ্ঘাটকেপি চতুক্কেপি সভাযম্পি ঠত্ৱা পৰিদেৱন্তি –
‘‘কিং ভো সমণোযেৱ গোতমো সমণো, মযং অস্সমণা; সমণস্সেৱ গোতমস্স সাৱকা সমণা, অম্হাকং সাৱকা অস্সমণা? সমণস্সেৱ গোতমস্স সাৱকানঞ্চস্স দিন্নং মহপ্ফলং, ন অম্হাকং, সাৱকানঞ্চ নো দিন্নং মহপ্ফলং? ননু সমণোপি গোতমো সমণো, মযম্পি সমণা. সমণস্সপি গোতমস্স সাৱকা সমণা, অম্হাকম্পি সাৱকা সমণা. সমণস্সপি গোতমস্স সাৱকানঞ্চস্স দিন্নং মহপ্ফলং, অম্হাকম্পি সাৱকানঞ্চ নো দিন্নং মহপ্ফলঞ্চেৱ? সমণস্সপি গোতমস্স সাৱকানঞ্চস্স দেথ কৰোথ, অম্হাকম্পি সাৱকানঞ্চ নো দেথ সক্কৰোথ? ননু সমণো গোতমো পুৰিমানি দিৱসানি উপ্পন্নো, মযং পন লোকে উপ্পজ্জমানেযেৱ উপ্পন্না’’তি.
এৱং নানপ্পকাৰং ৱিৰৱন্তি. অথ ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযোতি চতস্সো পৰিসা তেসং সদ্দং সুত্ৱা ভগৱতো আৰোচেসুং ‘‘তিত্থিযা ভন্তে ইদঞ্চিদঞ্চ কথেন্তী’’তি. তং সুত্ৱা ভগৱা – ‘‘মা তুম্হে, ভিক্খৱে, তিত্থিযানং ৱচনেন ‘অঞ্ঞত্ৰ সমণো অত্থী’তি সঞ্ঞিনো অহুৱত্থা’’তি ৱত্ৱা অঞ্ঞতিত্থিযেসু সমণভাৱং পটিসেধেন্তো ইধেৱ চ অনুজানন্তো ইমিস্সা অত্থুপ্পত্তিযা ইধেৱ, ভিক্খৱে, সমণোতি ইদং সুত্তং অভাসি.
তত্থ ইধেৱাতি ইমস্মিংযেৱ সাসনে. অযং পন নিযমো সেসপদেসুপি ৱেদিতব্বো. দুতিযাদযোপি হি সমণা ইধেৱ, ন অঞ্ঞত্থ. সমণোতি সোতাপন্নো. তেনেৱাহ – ‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পঠমো সমণো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো, অযং, ভিক্খৱে, পঠমো সমণো’’তি (অ. নি. ৪.২৪১).
দুতিযোতি সকদাগামী. তেনেৱাহ – ‘‘কতমো চ? ভিক্খৱে, দুতিযো সমণো. ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী হোতি, সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো সমণো’’তি.
ততিযোতি অনাগামী. তেনেৱাহ – ‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, ততিযো সমণো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো হোতি তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. অযং, ভিক্খৱে, ততিযো সমণো’’তি.
চতুত্থোতি অৰহা. তেনেৱাহ – ‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, চতুত্থো সমণো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং, ভিক্খৱে, চতুত্থো সমণো’’তি (অ. নি. ৪.২৪১). ইতি ইমস্মিং ঠানে চত্তাৰো ফলট্ঠকসমণাৱ অধিপ্পেতা.
সুঞ্ঞাতি ৰিত্তা তুচ্ছা. পৰপ্পৱাদাতি চত্তাৰো সস্সতৱাদা, চত্তাৰো একচ্চসস্সতিকা, চত্তাৰো অন্তানন্তিকা, চত্তাৰো অমৰাৱিক্খেপিকা, দ্ৱে অধিচ্চসমুপ্পন্নিকা, সোড়স সঞ্ঞীৱাদা, অট্ঠ অসঞ্ঞীৱাদা, অট্ঠ নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীৱাদা, সত্ত উচ্ছেদৱাদা, পঞ্চ দিট্ঠধম্মনিব্বানৱাদাতি ইমে সব্বেপি ব্ৰহ্মজালে আগতা দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিযো. ইতো বাহিৰানং পৰেসং ৱাদা পৰপ্পৱাদা নাম. তে সব্বেপি ইমেহি চতূহি ফলট্ঠকসমণেহি সুঞ্ঞা, ন হি তে এত্থ সন্তি. ন কেৱলঞ্চ এতেহেৱ সুঞ্ঞা, চতূহি পন মগ্গট্ঠকসমণেহিপি চতুন্নং মগ্গানং অত্থায আৰদ্ধৱিপস্সকেহিপীতি দ্ৱাদসহিপি সমণেহি সুঞ্ঞা এৱ. ইমমেৱ অত্থং সন্ধায ভগৱতা মহাপৰিনিব্বানে ৱুত্তং –
‘‘একূনতিংসো ৱযসা সুভদ্দ,
যং পব্বজিং কিং কুসলানুএসী;
ৱস্সানি পঞ্ঞাস সমাধিকানি,
যতো অহং পব্বজিতো সুভদ্দ;
ঞাযস্স ধম্মস্স পদেসৱত্তী,
ইতো বহিদ্ধা সমণোপি নত্থি.
‘‘দুতিযোপি সমণো নত্থি, ততিযোপি সমণো নত্থি, চতুত্থোপি সমণো নত্থি. সুঞ্ঞা পৰপ্পৱাদা সমণেভি অঞ্ঞেহী’’তি (দী. নি. ২.২১৪).
এত্থ হি পদেসৱত্তীতি আৰদ্ধৱিপস্সকো অধিপ্পেতো. তস্মা সোতাপত্তিমগ্গস্স আৰদ্ধৱিপস্সকং মগ্গট্ঠং ফলট্ঠন্তি তযোপি একতো কত্ৱা সমণোপি নত্থীতি আহ. সকদাগামিমগ্গস্স আৰদ্ধৱিপস্সকং মগ্গট্ঠং ফলট্ঠন্তি তযোপি একতো কত্ৱা দুতিযোপি সমণো নত্থীতি আহ. ইতৰেসুপি দ্ৱীসু এসেৱ নযো.
কস্মা পনেতে অঞ্ঞত্থ নত্থীতি? অখেত্ততায. যথা হি ন আৰগ্গে সাসপো তিট্ঠতি, ন উদকপিট্ঠে অগ্গি জলতি, ন পিট্ঠিপাসাণে বীজানি ৰুহন্তি, এৱমেৱ বাহিৰেসু তিত্থাযতনেসু ন ইমে সমণা উপ্পজ্জন্তি, ইমস্মিংযেৱ পন সাসনে উপ্পজ্জন্তি. কস্মা? খেত্ততায. তেসং অখেত্ততা চ খেত্ততা চ অৰিযমগ্গস্স অভাৱতো চ ভাৱতো চ ৱেদিতব্বা. তেনাহ ভগৱা –
‘‘যস্মিং খো, সুভদ্দ, ধম্মৱিনযে অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ন উপলব্ভতি, সমণোপি তত্থ ন উপলব্ভতি, দুতিযোপি তত্থ সমণো ন উপলব্ভতি, ততিযোপি তত্থ সমণো ন উপলব্ভতি, চতুত্থোপি তত্থ সমণো ন উপলব্ভতি. যস্মিঞ্চ খো, সুভদ্দ, ধম্মৱিনযে অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো উপলব্ভতি, সমণোপি তত্থ উপলব্ভতি, দুতিযোপি তত্থ…পে…. চতুত্থোপি তত্থ সমণো উপলব্ভতি. ইমস্মিং খো, সুভদ্দ, ধম্মৱিনযে অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো উপলব্ভতি, ইধেৱ, সুভদ্দ, সমণো, ইধ দুতিযো সমণো, ইধ ততিযো সমণো, ইধ চতুত্থো সমণো, সুঞ্ঞা পৰপ্পৱাদা সমণেভি অঞ্ঞেহী’’তি (দী. নি. ২.২১৪).
এৱং যস্মা তিত্থাযতনং অখেত্তং, সাসনং খেত্তং, তস্মা যথা সুৰত্তহত্থপাদো সূৰকেসৰকো সীহো মিগৰাজা ন সুসানে ৱা সঙ্কাৰকূটে ৱা পটিৱসতি, তিযোজনসহস্সৱিত্থতং পন হিমৱন্তং অজ্ঝোগাহেত্ৱা মণিগুহাযংযেৱ পটিৱসতি. যথা চ ছদ্দন্তো নাগৰাজা ন গোচৰিযহত্থিকুলাদীসু নৱসু নাগকুলেসু উপ্পজ্জতি, ছদ্দন্তকুলেযেৱ উপ্পজ্জতি. যথা চ ৱলাহকো অস্সৰাজা ন গদ্ৰভকুলে ৱা ঘোটককুলে ৱা উপ্পজ্জতি, সিন্ধুযা তীৰে পন সিন্ধৱকুলেযেৱ উপ্পজ্জতি. যথা চ সব্বকামদদং মনোহৰং মণিৰতনং ন সঙ্কাৰকূটে ৱা পংসুপব্বতাদীসু ৱা উপ্পজ্জতি, ৱেপুল্লপব্বতব্ভন্তৰেযেৱ উপ্পজ্জতি. যথা চ তিমিৰপিঙ্গলো মচ্ছৰাজা ন খুদ্দকপোক্খৰণীসু উপ্পজ্জতি, চতুৰাসীতিযোজনসহস্সগম্ভীৰে মহাসমুদ্দেযেৱ উপ্পজ্জতি. যথা চ দিযড্ঢযোজনসতিকো সুপণ্ণৰাজা ন গামদ্ৱাৰে এৰণ্ডৱনাদীসু পটিৱসতি, মহাসমুদ্দং পন অজ্ঝোগাহেত্ৱা সিম্বলিদহৱনেযেৱ পটিৱসতি. যথা চ ধতৰট্ঠো সুৱণ্ণহংসো ন গামদ্ৱাৰে আৱাটকাদীসু পটিৱসতি, নৱুতিহংসসহস্সপৰিৱাৰো হুত্ৱা চিত্তকূটপব্বতেযেৱ পটিৱসতি. যথা চ চতুদ্দীপিস্সৰো চক্কৱত্তিৰাজা ন নীচকুলে উপ্পজ্জতি, অসম্ভিন্নজাতিখত্তিযকুলেযেৱ পন উপ্পজ্জতি. এৱমেৱ ইমেসু সমণেসু একসমণোপি ন অঞ্ঞতিত্থাযতনে উপ্পজ্জতি, অৰিযমগ্গপৰিক্খিত্তে পন বুদ্ধসাসনেযেৱ উপ্পজ্জতি. তেনাহ ভগৱা ‘‘ইধেৱ, ভিক্খৱে, সমণো…পে… সুঞ্ঞা পৰপ্পৱাদা সমণেহি সমণেভি অঞ্ঞেহী’’তি.
সম্মা সীহনাদং নদথাতি এত্থ সম্মাতি হেতুনা নযেন কাৰণেন. সীহনাদন্তি সেট্ঠনাদং অভীতনাদং অপ্পটিনাদং. ইমেসঞ্হি চতুন্নং সমণানং ইধেৱ অত্থিতায অযং নাদো সেট্ঠনাদো নাম হোতি উত্তমনাদো. ‘‘ইমে সমণা ইধেৱ অত্থী’’তি ৱদন্তস্স অঞ্ঞতো ভযং ৱা আসঙ্কা ৱা নত্থীতি অভীতনাদো নাম হোতি. ‘‘অম্হাকম্পি সাসনে ইমে সমণা অত্থী’’তি পূৰণাদীসু একস্সাপি উট্ঠহিত্ৱা ৱত্তুং অসমত্থতায অযং নাদো অপ্পটিনাদো নাম হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘সীহনাদন্তি সেট্ঠনাদং অভীতনাদং অপ্পটিনাদ’’ন্তি.
১৪০. ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতীতি ইদং খো পন কাৰণং ৱিজ্জতি. যং অঞ্ঞতিত্থিযাতি যেন কাৰণেন অঞ্ঞতিত্থিযা. এত্থ চ তিত্থং জানিতব্বং, তিত্থকৰো জানিতব্বো তিত্থিযা জানিতব্বা, তিত্থিযসাৱকা জানিতব্বা. তিত্থংনাম দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিযো. এত্থ হি সত্তা তৰন্তি উপ্পলৱন্তি উম্মুজ্জনিমুজ্জং কৰোন্তি, তস্মা তিত্থন্তি ৱুচ্চন্তি. তাসং দিট্ঠীনং উপ্পাদেতা তিত্থকৰো নাম. তস্স লদ্ধিং গহেত্ৱা পব্বজিতা তিত্থিযা নাম. তেসং পচ্চযদাযকা তিত্থিযসাৱকাতি ৱেদিতব্বা. পৰিব্বাজকাতি গিহিবন্ধনং পহায পব্বজ্জূপগতা. অস্সাসোতি অৱস্সযো পতিট্ঠা উপত্থম্ভো. বলন্তি থামো. যেন তুম্হেতি যেন অস্সাসেন ৱা বলেন ৱা এৱং ৱদেথ.
অত্থি খো নো, আৱুসো, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেনাতি এত্থ অযং সঙ্খেপত্থো – যো সো ভগৱা সমতিংস পাৰমিযো পূৰেত্ৱা সব্বকিলেসে ভঞ্জিত্ৱা অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো, তেন ভগৱতা তেসং তেসং সত্তানং আসযানুসযং জানতা, হত্থতলে ঠপিতং আমলকং ৱিয সব্বং ঞেয্যধম্মং পস্সতা. অপিচ পুব্বেনিৱাসাদীহি জানতা, দিব্বেন চক্খুনা পস্সতা. তীহি ৱিজ্জাহি ছহি ৱা পন অভিঞ্ঞাহি জানতা, সব্বত্থ অপ্পটিহতেন সমন্তচক্খুনা পস্সতা. সব্বধম্মজাননসমত্থায পঞ্ঞায জানতা, সব্বসত্তানং চক্খুৱিসযাতীতানি তিৰোকুট্টাদিগতানি ৱাপি ৰূপানি অতিৱিসুদ্ধেন মংসচক্খুনা পস্সতা. অত্তহিতসাধিকায সমাধিপদট্ঠানায পটিৱেধপঞ্ঞায জানতা, পৰহিতসাধিকায কৰুণাপদট্ঠানায দেসনাপঞ্ঞায পস্সতা. অৰীনং হতত্তা পচ্চযাদীনং অৰহত্তা চ অৰহতা, সম্মা সামঞ্চ সচ্চানং বুদ্ধত্তা সম্মাসম্বুদ্ধেন. অন্তৰাযিকধম্মে ৱা জানতা, নিয্যানিকধম্মে পস্সতা. কিলেসাৰীনং হতত্তা অৰহতা, সম্মা সামং সব্বধম্মানং বুদ্ধত্তা সম্মাসম্বুদ্ধেনাতি, এৱং চতুৱেসাৰজ্জৱসেন চতূহি আকাৰেহি থোমিতেন চত্তাৰো ধম্মা অক্খাতা, যে মযং অত্তনি সম্পস্সমানা এৱং ৱদেম, ন ৰাজৰাজমহামত্তাদীনং উপত্থম্ভং কাযবলন্তি.
সত্থৰি পসাদোতি ‘‘ইতিপি সো ভগৱা’’তিআদিনা নযেন বুদ্ধগুণে অনুস্সৰন্তানং উপ্পন্নপ্পসাদো. ধম্মে পসাদোতি ‘‘স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো’’তিআদিনা নযেন ধম্মগুণে অনুস্সৰন্তানং উপ্পন্নপ্পসাদো. সীলেসু পৰিপূৰকাৰিতাতি অৰিযকন্তেসু সীলেসু পৰিপূৰকাৰিতা. অৰিযকন্তসীলানি নাম পঞ্চসীলানি. তানি হি ভৱন্তৰগতোপি অৰিযসাৱকো অত্তনো অৰিযসাৱকভাৱং অজানন্তোপি ন ৱীতিক্কমতি. সচেপি হি নং কোচি ৱদেয্য – ‘‘ইমং সকলং চক্কৱত্তিৰজ্জং সম্পটিচ্ছিত্ৱা খুদ্দকমক্খিকং জীৱিতা ৱোৰোপেহী’’তি, অট্ঠানমেতং, যং সো তস্স ৱচনং কৰেয্য. এৱং অৰিযানং সীলানি কন্তানি পিযানি মনাপানি. তানি সন্ধায ৱুত্তং ‘‘সীলেসু পৰিপূৰকাৰিতা’’তি.
সহধম্মিকা খো পনাতি ভিক্খু ভিক্খুনী সিক্খমানা সামণেৰো সামণেৰী উপাসকো উপাসিকাতি এতে সত্ত সহধম্মচাৰিনো. এতেসু হি ভিক্খু ভিক্খূহি সদ্ধিং সহধম্মং চৰতি সমানসিক্খতায. তথা ভিক্খুনী ভিক্খুনীহি…পে… উপাসিকা উপাসিকাহি, সোতাপন্নো সোতাপন্নেহি, সকদাগামী…পে… অনাগামীহি সহধম্মং চৰতি. তস্মা সব্বেপেতে সহধম্মিকাতি ৱুচ্চন্তি. অপিচেত্থ অৰিযসাৱকাযেৱ অধিপ্পেতা. তেসঞ্হি ভৱন্তৰেপি মগ্গদস্সনম্হি ৱিৱাদো নত্থি, তস্মা তে অচ্চন্তং একধম্মচাৰিতায সহধম্মিকা. ইমিনা, ‘‘সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো’’তিআদিনা নযেন সঙ্ঘং অনুস্সৰন্তানং উপ্পন্নপ্পসাদো কথিতো. এত্তাৱতা চত্তাৰি সোতাপন্নস্স অঙ্গানি কথিতানি হোন্তি.
ইমে খো নো, আৱুসোতি, আৱুসো, ইমে চত্তাৰো ধম্মা তেন ভগৱতা অম্হাকং অস্সাসো চেৱ বলঞ্চাতি অক্খাতা, যে মযং অত্তনি সম্পস্সমানা এৱং ৱদেম.
১৪১. যো অম্হাকং সত্থাতি ইমিনা পূৰণকস্সপাদিকে ছ সত্থাৰো অপদিস্সন্তি. যথা পন ইদানি সাসনে আচৰিযুপজ্ঝাযাদীসু ‘‘অম্হাকং আচৰিযো, অম্হাকং উপজ্ঝাযো’’তি গেহসিতপেমং হোতি. এৱৰূপং পেমং সন্ধায ‘‘সত্থৰি পসাদো’’তি ৱদন্তি. থেৰো পনাহ – ‘‘যস্মা সত্থা নাম ন একস্স, ন দ্ৱিন্নং হোতি, সদেৱকস্স লোকস্স একোৱ সত্থা, তস্মা তিত্থিযা ‘অম্হাকং সত্থা’ তি একপদেনেৱ সত্থাৰং ৱিসুং কত্ৱা ইমিনাৱ পদেন ৱিৰুদ্ধা পৰাজিতা’’তি. ধম্মে পসাদোতি ইদং পন যথা ইদানি সাসনে ‘‘অম্হাকং দীঘনিকাযো অম্হাকং মজ্ঝিমনিকাযো’’তি মমাযন্তি, এৱং অত্তনো অত্তনো পৰিযত্তিধম্মে গেহসিতপেমং সন্ধায ৱদন্তি. সীলেসূতি অজসীলগোসীলমেণ্ডকসীলকুক্কুৰসীলাদীসু. ইধ নো আৱুসোতি এত্থ ইধাতি পসাদং সন্ধায ৱদন্তি. কো অধিপ্পযাসোতি কো অধিকপ্পযোগো. যদিদন্তি যমিদং তুম্হাকঞ্চেৱ অম্হাকঞ্চ নানাকৰণং ৱদেয্যাথ. তং কিং নাম? তুম্হাকম্পি হি চতূসু ঠানেসু পসাদো, অম্হাকম্পি. ননু এতস্মিং পসাদে তুম্হে চ অম্হে চ দ্ৱেধা ভিন্নসুৱণ্ণং ৱিয একসদিসাতি ৱাচায সমধুৰা হুত্ৱা অট্ঠংসু.
অথ নেসং তং সমধুৰতং ভিন্দন্তো ভগৱা এৱং ৱাদিনোতিআদিমাহ. তত্থ একা নিট্ঠাতি যা তস্স পসাদস্স পৰিযোসানভূতা নিট্ঠা, কিং সা একা, উদাহু পুথূতি এৱং পুচ্ছথাতি ৱদতি. যস্মা পন তস্মিং তস্মিং সমযে নিট্ঠং অপঞ্ঞপেন্তো নাম নত্থি, ব্ৰাহ্মণানঞ্হি ব্ৰহ্মলোকো নিট্ঠা, মহাতাপসানং আভস্সৰা, পৰিব্বাজকানং সুভকিণ্হা, আজীৱকানং ‘‘অনন্তমানসো’’তি এৱং পৰিকপ্পিতো অসঞ্ঞীভৱো. ইমস্মিং সাসনে পন অৰহত্তং নিট্ঠা. সব্বেৱ চেতে অৰহত্তমেৱ নিট্ঠাতি ৱদন্তি. দিট্ঠিৱসেন পন ব্ৰহ্মলোকাদীনি পঞ্ঞপেন্তি. তস্মা অত্তনো অত্তনো লদ্ধিৱসেন একমেৱ নিট্ঠং পঞ্ঞপেন্তি, তং দস্সেতুং ভগৱা সম্মা ব্যাকৰমানাতিআদিমাহ.
ইদানি ভিক্খূনম্পি একা নিট্ঠা, তিত্থিযানম্পি একা নিট্ঠাতি দ্ৱীসু অট্টকাৰকেসু ৱিয ঠিতেসু ভগৱা অনুযোগৱত্তং দস্সেন্তো সা পনাৱুসো, নিট্ঠা সৰাগস্স, উদাহু ৱীতৰাগস্সাতিআদিমাহ. তত্থ যস্মা ৰাগৰত্তাদীনং নিট্ঠা নাম নত্থি. যদি সিযা, সোণসিঙ্গালাদীনম্পি সিযাতি ইমং দোসং পস্সন্তানং তিত্থিযানং ‘‘ৱীতৰাগস্স আৱুসো সা নিট্ঠা’’তিআদিনা নযেন ব্যাকৰণং দস্সিতং.
তত্থ ৱিদ্দসুনোতি পণ্ডিতস্স. অনুৰুদ্ধপটিৱিৰুদ্ধস্সাতি ৰাগেন অনুৰুদ্ধস্স কোধেন পটিৱিৰুদ্ধস্স. পপঞ্চাৰামস্স পপঞ্চৰতিনোতি এত্থ আৰমন্তি এত্থাতি আৰামো. পপঞ্চো আৰামো অস্সাতি পপঞ্চাৰামো. পপঞ্চে ৰতি অস্সাতি পপঞ্চৰতি. পপঞ্চোতি চ মত্তপমত্তাকাৰভাৱেন পৱত্তানং তণ্হাদিট্ঠিমানানমেতং অধিৱচনং. ইধ পন তণ্হাদিট্ঠিযোৱ অধিপ্পেতা. সৰাগস্সাতিআদীসু পঞ্চসু ঠানেসু একোৱ কিলেসো আগতো. তস্স আকাৰতো নানত্তং ৱেদিতব্বং. সৰাগস্সাতি হি ৱুত্তট্ঠানে পঞ্চকামগুণিকৰাগৱসেন গহিতো. সতণ্হস্সাতি ভৱতণ্হাৱসেন. সউপাদানস্সাতি গহণৱসেন. অনুৰুদ্ধপটিৱিৰুদ্ধস্সাতি যুগড়ৱসেন. পপঞ্চাৰামস্সাতি পপঞ্চুপ্পত্তিদস্সনৱসেন. সৰাগস্সাতি ৱা এত্থ অকুসলমূলৱসেন গহিতো. সতণ্হস্সাতি এত্থ তণ্হাপচ্চযা উপাদানদস্সনৱসেন. সেসং পুৰিমসদিসমেৱ. থেৰো পনাহ ‘‘কস্মা এৱং ৱিদ্ধংসেথ? একোযেৱ হি অযং লোভো ৰজ্জনৱসেন ৰাগোতি ৱুত্তো. তণ্হাকৰণৱসেন তণ্হা. গহণট্ঠেন উপাদানং. যুগড়ৱসেন অনুৰোধপটিৱিৰোধো. পপঞ্চুপ্পত্তিদস্সনট্ঠেন পপঞ্চো’’তি.
১৪২. ইদানি ইমেসং কিলেসানং মূলভূতং দিট্ঠিৱাদং দস্সেন্তো দ্ৱেমা, ভিক্খৱে, দিট্ঠিযোতিআদিমাহ.
তত্থ ভৱদিট্ঠীতি সস্সতদিট্ঠি. ৱিভৱদিট্ঠীতি উচ্ছেদদিট্ঠি. ভৱদিট্ঠিং অল্লীনাতি তণ্হাদিট্ঠিৱসেন সস্সতদিট্ঠিং অল্লীনা. উপগতাতি তণ্হাদিট্ঠিৱসেনেৱ উপগতা. অজ্ঝোসিতাতি তণ্হাদিট্ঠিৱসেনেৱ অনুপৱিট্ঠা. ৱিভৱদিট্ঠিযা তে পটিৱিৰুদ্ধাতি তে সব্বে উচ্ছেদৱাদীহি সদ্ধিং – ‘‘তুম্হে অন্ধবালা ন জানাথ, সস্সতো অযং লোকো, নাযং লোকো উচ্ছিজ্জতী’’তি পটিৱিৰুদ্ধা নিচ্চং কলহভণ্ডনপসুতা ৱিহৰন্তি. দুতিযৱাৰেপি এসেৱ নযো.
সমুদযঞ্চাতিআদীসু দ্ৱে দিট্ঠীনং সমুদযা খণিকসমুদযো পচ্চযসমুদযো চ. খণিকসমুদযো দিট্ঠীনং নিব্বত্তি. পচ্চযসমুদযো অট্ঠ ঠানানি. সেয্যথিদং, খন্ধাপি দিট্ঠিট্ঠানং, অৱিজ্জাপি, ফস্সোপি, সঞ্ঞাপি, ৱিতক্কোপি, অযোনিসোমনসিকাৰোপি, পাপমিত্তোপি, পৰতোঘোসোপি দিট্ঠিট্ঠানং. ‘‘খন্ধা হেতু খন্ধা পচ্চযো দিট্ঠীনং উপাদায সমুট্ঠানট্ঠেন. এৱং খন্ধাপি দিট্ঠিট্ঠানং. অৱিজ্জা… ফস্সো… সঞ্ঞা… ৱিতক্কো… অযোনিসোমনসিকাৰো… পাপমিত্তো… পৰতোঘোসো হেতু, পৰতোঘোসো পচ্চযো দিট্ঠীনং উপাদায সমুট্ঠানট্ঠেন. এৱং পৰতোঘোসোপি দিট্ঠিট্ঠানং’’ (পটি. ম. ১.১২৪). অত্থঙ্গমাপি দ্ৱেযেৱ খণিকত্থঙ্গমো পচ্চযত্থঙ্গমো চ. খণিকত্থঙ্গমো নাম খযো ৱযো ভেদো পৰিভেদো অনিচ্চতা অন্তৰধানং. পচ্চযত্থঙ্গমো নাম সোতাপত্তিমগ্গো. সোতাপত্তিমগ্গো হি দিট্ঠিট্ঠানসমুগ্ঘাতোতি ৱুত্তো.
অস্সাদন্তি দিট্ঠিমূলকং আনিসংসং. যং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘যংদিট্ঠিকো সত্থা হোতি, তংদিট্ঠিকা সাৱকা হোন্তি. যংদিট্ঠিকা সত্থাৰং সাৱকা সক্কৰোন্তি, গৰুং কৰোন্তি, মানেন্তি, পূজেন্তি, লভন্তি ততোনিদানং চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং. অযং, ভিক্খৱে, দিট্ঠিযা দিট্ঠধম্মিকো আনিসংসো’’তি. আদীনৱন্তি দিট্ঠিগ্গহণমূলকং উপদ্দৱং. সো ৱগ্গুলিৱতং উক্কুটিকপ্পধানং কণ্টকাপস্সযতা পঞ্চাতপতপ্পনং সানুপপাতপতনং কেসমস্সুলুঞ্চনং অপ্পোণকং ঝানন্তিআদীনং ৱসেনং ৱেদিতব্বো. নিস্সৰণন্তি দিট্ঠীনং নিস্সৰণং নাম নিব্বানং. যথাভূতং নপ্পজানন্তীতি যে এতং সব্বং যথাসভাৱং ন জানন্তি. ন পৰিমুচ্চন্তি দুক্খস্মাতি সকলৱট্টদুক্খতো ন পৰিমুচ্চন্তি. ইমিনা এতেসং নিট্ঠা নাম নত্থীতি দস্সেতি. পৰিমুচ্চন্তি দুক্খস্মাতি সকলৱট্টদুক্খতো পৰিমুচ্চন্তি. ইমিনা এতেসং নিট্ঠা নাম অত্থীতি দ্ৱিন্নং অট্টকাৰকানং অট্টং ছিন্দন্তো ৱিয সাসনস্মিংযেৱ নিট্ঠায অত্থিতং পতিট্ঠপেতি.
১৪৩. ইদানি দিট্ঠিচ্ছেদনং দস্সেন্তো চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, উপাদানানীতিআদিমাহ. তেসং ৱিত্থাৰকথা ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্তাযেৱ.
সব্বুপাদানপৰিঞ্ঞাৱাদা পটিজানমানাতি মযং সব্বেসং উপাদানানং পৰিঞ্ঞং সমতিক্কমং ৱদামাতি এৱং পটিজানমানা. ন সম্মা সব্বুপাদানপৰিঞ্ঞন্তি সব্বেসং উপাদানানং সমতিক্কমং সম্মা ন পঞ্ঞপেন্তি. কেচি কামুপাদানমত্তস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি. কেচি দিট্ঠুপাদানমত্তস্স পঞ্ঞপেন্তি, কেচি সীলব্বতুপাদানস্সাপি. অত্তৱাদুপাদানস্স পন পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তো নাম নত্থি. তেসং পন ভেদং দস্সেন্তো কামুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তীতিআদিমাহ. তত্থ সব্বেপি কামুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তিযেৱ, ছন্নৱুতি পাসণ্ডাপি হি ‘‘কামা খো পব্বজিতেন ন সেৱিতব্বা’’তি ৱত্থুপটিসেৱনং কামং কপ্পতীতি ন পঞ্ঞপেন্তি, অকপ্পিযমেৱ কত্ৱা পঞ্ঞপেন্তি. যে পন সেৱন্তি, তে থেয্যেন সেৱন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘কামুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তী’’তি.
যস্মা ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদীনি গহেত্ৱা চৰন্তি. ‘‘সীলেন সুদ্ধি ৱতেন সুদ্ধি, ভাৱনায সুদ্ধী’’তি গণ্হন্তি, অত্তুপলদ্ধিং ন পজহন্তি, তস্মা ন দিট্ঠুপাদানস্স, ন সীলব্বতুপাদানস্স, ন অত্তৱাদুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি. তং কিস্স হেতূতি তং অপঞ্ঞাপনং এতেসং কিস্স হেতু, কিং কাৰণা? ইমানি হি তে ভোন্তোতি যস্মা তে ভোন্তো ইমানি তীণি কাৰণানি যথাসভাৱতো ন জানন্তীতি অত্থো. যে পনেত্থ দ্ৱিন্নং পৰিঞ্ঞানং পঞ্ঞাপনকাৰণং দিট্ঠিঞ্চেৱ সীলব্বতঞ্চ ‘‘এতং পহাতব্ব’’ন্তি যথাসভাৱতো জানন্তি. তে সন্ধায পৰতো দ্ৱে ৱাৰা ৱুত্তা. তত্থ যে ‘‘অত্থি দিন্ন’’ন্তিআদীনি গণ্হন্তি, তে দিট্ঠুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি. যে পন ‘‘ন সীলেন সুদ্ধি, ন ৱতেন সুদ্ধি, ন ভাৱনায সুদ্ধী’’তি গণ্হন্তি, তে সীলব্বতুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি. অত্তৱাদুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পন একোপি পঞ্ঞপেতুং ন সক্কোতি. অট্ঠসমাপত্তিলাভিনোপি হি চন্দিমসূৰিযে পাণিনা পৰিমজ্জিত্ৱা চৰমানাপি চ তিত্থিযা তিস্সো পৰিঞ্ঞা পঞ্ঞপেন্তি. অত্তৱাদং মুঞ্চিতুং ন সক্কোন্তি. তস্মা পুনপ্পুনং ৱট্টস্মিংযেৱ পতন্তি. পথৱিজিগুচ্ছনসসকো ৱিয হি এতে.
তত্থাযং অত্থসল্লাপিকা উপমা – পথৱী কিৰ সসকং আহ – ‘‘ভো সসকা’’তি. সসকো আহ – ‘‘কো এসো’’তি. ‘‘কস্মা মমেৱ উপৰি সব্বইৰিযাপথে কপ্পেন্তো উচ্চাৰপস্সাৱং কৰোন্তো মং ন জানাসী’’তি. ‘‘সুট্ঠু তযা অহং দিট্ঠো, মযা অক্কন্তট্ঠানম্পি অঙ্গুলগ্গেহি ফুট্ঠট্ঠানং ৱিয হোতি, ৱিস্সট্ঠউদকং অপ্পমত্তকং, কৰীসং কতকফলমত্তং. হত্থিঅস্সাদীহি পন অক্কন্তট্ঠানম্পি মহন্তং, পস্সাৱোপি নেসং ঘটমত্তো হোতি, উচ্চাৰোপি পচ্ছিমত্তো হোতি, অলং ময্হং তযা’’তি উপ্পতিত্ৱা অঞ্ঞস্মিং ঠানে পতিতো. ততো নং পথৱী আহ – ‘‘অৰে দূৰং গতোপি ননু ময্হং উপৰিযেৱ পতিতোসী’’তি. সো পুন তং জিগুচ্ছন্তো উপ্পতিত্ৱা অঞ্ঞত্থ পতিতো, এৱং ৱস্সসহস্সম্পি উপ্পতিত্ৱা পতমানো সসকো পথৱিং মুঞ্চিতুং ন সক্কোতি. এৱমেৱং তিত্থিযা সব্বূপাদানপৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তোপি কামুপাদানাদীনং তিণ্ণংযেৱ সমতিক্কমং পঞ্ঞপেন্তি. অত্তৱাদং পন মুঞ্চিতুং ন সক্কোন্তি, অসক্কোন্তা পুনপ্পুনং ৱট্টস্মিংযেৱ পতন্তীতি.
এৱং যং তিত্থিযা সমতিক্কমিতুং ন সক্কোন্তি, তস্স ৱসেন দিট্ঠিচ্ছেদৱাদং ৱত্ৱা ইদানি পসাদপচ্ছেদৱাদং দস্সেন্তো এৱৰূপে খো, ভিক্খৱে, ধম্মৱিনযেতিআদিমাহ. তত্থ ধম্মৱিনযেতি ধম্মে চেৱ ৱিনযে চ, উভযেনপি অনিয্যানিকসাসনং দস্সেতি. ‘‘যো সত্থৰি পসাদো সো ন সম্মগ্গতো’’তি অনিয্যানিকসাসনম্হি হি সত্থা কালং কত্ৱা সীহোপি হোতি, ব্যগ্ঘোপি হোতি, দীপিপি অচ্ছোপি তৰচ্ছোপি. সাৱকা পনস্স মিগাপি সূকৰাপি পসদাপি হোন্তি, সো ‘‘ইমে ময্হং পুব্বে উপট্ঠাকা পচ্চযদাযকা’’তি খন্তিং ৱা মেত্তং ৱা অনুদ্দযং ৱা অকত্ৱা তেসং উপৰি পতিত্ৱা লোহিতং পিৱতি, থূলথূলমংসানিপি খাদতি. সত্থা ৱা পন বিড়াৰো হোতি, সাৱকা কুক্কুটা ৱা মূসিকা ৱা. অথ নে ৱুত্তনযেনেৱ অনুকম্পং অকত্ৱা খাদতি. অথ ৱা সত্থা নিৰযপালো হোতি, সাৱকা নেৰযিকসত্তা. সো ‘‘ইমে ময্হং পুব্বে উপট্ঠাকা পচ্চযদাযকা’’তি অনুকম্পং অকত্ৱা ৱিৱিধা কম্মকাৰণা কৰোতি, আদিত্তেপি ৰথে যোজেতি, অঙ্গাৰপব্বতম্পি আৰোপেতি, লোহকুম্ভিযম্পি খিপতি, অনেকেহিপি দুক্খধম্মেহি সম্পযোজেতি. সাৱকা ৱা পন কালং কত্ৱা সীহাদযো হোন্তি, সত্থা মিগাদীসু অঞ্ঞতৰো. তে ‘‘ইমং মযং পুব্বে চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহিম্হা, সত্থা নো অয’’ন্তি তস্মিং খন্তিং ৱা মেত্তং ৱা অনুদ্দযং ৱা অকত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ অনযব্যসনং পাপেন্তি. এৱং অনিয্যানিকসাসনে যো সত্থৰি পসাদো, সো ন সম্মগ্গতো হোতি, কঞ্চি কালং গন্ত্ৱাপি পচ্ছা ৱিনস্সতিযেৱ.
যো ধম্মে পসাদোতি অনিয্যানিকসাসনস্মিঞ্হি ধম্মে পসাদো নাম, উগ্গহিতপৰিযাপুট – ধাৰিতৱাচিত্তমত্তকে তন্তিধম্মে পসাদো হোতি, ৱট্টমোক্খো পনেত্থ নত্থি. তস্মা যো এত্থ পসাদো, সো পুনপ্পুনং ৱট্টমেৱ গম্ভীৰং কৰোতীতি সাসনস্মিং অসম্মগ্গতো অসভাৱতো অক্খাযতি.
যা সীলেসু পৰিপূৰকাৰিতাতি যাপি চ অনিয্যানিকসাসনে অজসীলাদীনং ৱসেন পৰিপূৰকাৰিতা, সাপি যস্মা ৱট্টমোক্খং ভৱনিস্সৰণং ন সম্পাপেতি, সম্পজ্জমানা পন তিৰচ্ছানযোনিং আৱহতি, ৱিপচ্চমানা নিৰযং, তস্মা সা ন সম্মগ্গতা অক্খাযতি. যা সহধম্মিকেসূতি অনিয্যানিকসাসনস্মিঞ্হি যে সহধম্মিকা, তেসু যস্মা একচ্চে কালং কত্ৱা সীহাদযোপি হোন্তি, একচ্চে মিগাদযো, তত্থ সীহাদিভূতা ‘‘ইমে অম্হাকং সহধম্মিকা অহেসু’’ন্তি মিগাদিভূতেসু খন্তিআদীনি অকত্ৱা পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ নেসং মহাদুক্খং উপ্পাদেন্তি. তস্মা এত্থ সহধম্মিকেসু পিযমনাপতাপি অসম্মগ্গতা অক্খাযতি.
ইদং পন সব্বম্পি কাৰণভেদং একতো কত্ৱা দস্সেন্তো ভগৱা তং কিস্স হেতু? এৱঞ্হেতং, ভিক্খৱে, হোতীতিআদিমাহ. তত্ৰাযং সংখেপত্থো – এৱঞ্হেতং, ভিক্খৱে, হোতি, যং মযা ৱুত্তং ‘‘যো সত্থৰি পসাদো সো ন সম্মগ্গতো অক্খাযতী’’তিআদি, তং এৱমেৱ হোতি. কস্মা? যস্মা তে পসাদাদযো দুৰক্খাতে ধম্মৱিনযে …পে… অসম্মাসম্বুদ্ধপ্পৱেদিতেতি, এত্থ হি যথা তন্তি কাৰণত্থে নিপাতো. তত্থ দুৰক্খাতেতি দুক্কথিতে, দুক্খথিতত্তাযেৱ দুপ্পৱেদিতে. সো পনেস যস্মা মগ্গফলত্থায ন নিয্যাতি, তস্মা অনিয্যানিকো. ৰাগাদীনং উপসমায অসংৱত্তনতো অনুপসমসংৱত্তনিকো. ন সম্মাসম্বুদ্ধেন সব্বঞ্ঞুনা পৱেদিতোতি অসম্মাসম্বুদ্ধপ্পৱেদিতো. তস্মিং অনিয্যানিকে অনুপসমসংৱত্তনিকে অসম্মাসম্বুদ্ধপ্পৱেদিতে. এত্তাৱতা ভগৱা তিত্থিযেসু পসাদো সুৰাপীতসিঙ্গালে পসাদো ৱিয নিৰত্থকোতি দস্সেতি.
একো কিৰ কাড়সিঙ্গালো ৰত্তিং নগৰং পৱিট্ঠো সুৰাজল্লিকং খাদিত্ৱা পুন্নাগৱনে নিপজ্জিত্ৱা নিদ্দাযন্তো সূৰিযুগ্গমনে পবুজ্ঝিত্ৱা চিন্তেসি ‘‘ইমস্মিং কালে ন সক্কা গন্তুং, বহূ অম্হাকং ৱেৰিনো, একং ৱঞ্চেতুং ৱট্টতী’’তি. সো একং ব্ৰাহ্মণং গচ্ছন্তং দিস্ৱা ইমং ৱঞ্চেস্সামীতি ‘‘অয্য ব্ৰাহ্মণা’’তি আহ. কো এসো ব্ৰাহ্মণং পক্কোসতীতি. ‘‘অহং, সামী, ইতো তাৱ এহীতি. কিং ভোতি? মং বহিগামং নেহি, অহং তে দ্ৱে কহাপণসতানি দস্সামীতি. সোপি নযিস্সামীতি তং পাদেসু গণ্হি. অৰে বাল ব্ৰাহ্মণ, ন ময্হং কহাপণা ছড্ডিতকা অত্থি, দুল্লভা কহাপণা, সাধুকং মং গণ্হাহীতি. কথং ভো গণ্হামীতি? উত্তৰাসঙ্গেন গণ্ঠিকং কত্ৱা অংসে লগ্গেত্ৱা গণ্হাহীতি. ব্ৰাহ্মণো তং তথা গহেত্ৱা দক্খিণদ্ৱাৰসমীপট্ঠানং গন্ত্ৱা এত্থ ওতাৰেমীতি পুচ্ছি. কতৰট্ঠানং নাম এতন্তি? মহাদ্ৱাৰং এতন্তি. অৰে বাল, ব্ৰাহ্মণ, কিং তৱ ঞাতকা অন্তৰদ্ৱাৰে কহাপণং ঠপেন্তি, পৰতো মং হৰা’’তি. সো পুনপ্পুনং থোকং থোকং গন্ত্ৱা ‘‘এত্থ ওতাৰেমি এত্থ ওতাৰেমী’’তি পুচ্ছিত্ৱা তেন তজ্জিতো খেমট্ঠানং গন্ত্ৱা তত্থ ওতাৰেহীতি ৱুত্তো ওতাৰেত্ৱা সাটকং গণ্হি. কাড়সিঙ্গালো আহ ‘‘অহং তে দ্ৱে কহাপণসতানি দস্সামীতি অৱোচং. ময্হং পন কহাপণা বহূ, ন দ্ৱে কহাপণসতানেৱ, যাৱ অহং কহাপণে আহৰামি, তাৱ ত্ৱং সূৰিযং ওলোকেন্তো তিট্ঠা’’তি ৱত্ৱা থোকং গন্ত্ৱা নিৱত্তেত্ৱা পুন ব্ৰাহ্মণং আহ ‘‘অয্য ব্ৰাহ্মণ মা ইতো ওলোকেহি, সূৰিযমেৱ ওলোকেন্তো তিট্ঠা’’তি. এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা কেতকৱনং পৱিসিত্ৱা যথাৰুচিং পক্কন্তো. ব্ৰাহ্মণস্সপি সূৰিযং ওলোকেন্তস্সেৱ নলাটতো চেৱ কচ্ছেহি চ সেদা মুচ্চিংসু. অথ নং ৰুক্খদেৱতা আহ –
‘‘সদ্দহাসি সিঙ্গালস্স, সুৰাপীতস্স ব্ৰাহ্মণ;
সিপ্পিকানং সতং নত্থি, কুতো কংসসতা দুৱে’’তি. (জা. ১.১.১১৩);
এৱং যথা কাড়সিঙ্গালে পসাদো নিৰত্থকো, এৱং তিত্থিযেসুপীতি.
১৪৪. অনিয্যানিকসাসনে পসাদস্স নিৰত্থকভাৱং দস্সেত্ৱা নিয্যানিকসাসনে তস্স সাত্থকতং দস্সেতুং তথাগতো চ খো, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ কামুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতীতি অৰহত্তমগ্গেন কামুপাদানস্স পহানপৰিঞ্ঞং সমতিক্কমং পঞ্ঞপেতি, ইতৰেসং তিণ্ণং উপাদানানং সোতাপত্তিমগ্গেন পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি. এৱৰূপে খো, ভিক্খৱে, ধম্মৱিনযেতি, ভিক্খৱে, এৱৰূপে ধম্মে চ ৱিনযে চ. উভযেনপি নিয্যানিকসাসনং দস্সেতি. সত্থৰি পসাদোতি এৱৰূপে সাসনে যো সত্থৰি পসাদো, সো সম্মগ্গতো অক্খাযতি, ভৱদুক্খনিস্সৰণায সংৱত্ততি.
তত্ৰিমানি ৱত্থূনি – ভগৱা কিৰ ৱেদিযকপব্বতে ইন্দসালগুহাযং পটিৱসতি. অথেকো উলূকসকুণো ভগৱতি গামং পিণ্ডায পৱিসন্তে উপড্ঢমগ্গং অনুগচ্ছতি, নিক্খমন্তে উপড্ঢমগ্গং পচ্চুগ্গমনং কৰোতি. সো একদিৱসং সম্মাসম্বুদ্ধং সাযন্হসমযে ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতং নিসিন্নং পব্বতা ওৰুয্হ ৱন্দিত্ৱা পক্খে পণামেত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গয্হ সীসং হেট্ঠা কত্ৱা দসবলং নমস্সমানো অট্ঠাসি. ভগৱা তং ওলোকেত্ৱা সিতং পাত্ৱাকাসি. আনন্দত্থেৰো ‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো সিতস্স পাতুকম্মাযা’’তি পুচ্ছি. ‘‘পস্সানন্দ, ইমং উলূকসকুণং, অযং মযি চ ভিক্খুসঙ্ঘে চ চিত্তং পসাদেত্ৱা সতসহস্সকপ্পে দেৱেসু চ মনুস্সেসু চ সংসৰিত্ৱা সোমনস্সো নাম পচ্চেকবুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি আহ –
উলূকমণ্ডলক্খিক, ৱেদিযকে চিৰদীঘৱাসিক;
সুখিতোসি ত্ৱং অয্য কোসিয, কালুট্ঠিতং পস্সসি বুদ্ধৱৰং.
মযি চিত্তং পসাদেত্ৱা, ভিক্খুসঙ্ঘে অনুত্তৰে;
কপ্পানং সতসহস্সানি, দুগ্গতেসো ন গচ্ছতি.
দেৱলোকা চৱিত্ৱান, কুসলমূলেন চোদিতো;
ভৱিস্সতি অনন্তঞাণো, সোমনস্সোতি ৱিস্সুতোতি.
অঞ্ঞানিপি চেত্থ ৰাজগহনগৰে সুমনমালাকাৰৱত্থু মহাভেৰিৱাদকৱত্থু মোৰজিকৱত্থু ৱীণাৱাদকৱত্থু সঙ্খধমকৱত্থূতি এৱমাদীনি ৱত্থূনি ৱিত্থাৰেতব্বানি. এৱং নিয্যানিকসাসনে সত্থৰি পসাদো সম্মগ্গতো হোতি.
ধম্মে পসাদোতি নিয্যানিকসাসনম্হি ধম্মে পসাদো সম্মগ্গতো হোতি. সৰমত্তে নিমিত্তং গহেত্ৱা সুণন্তানং তিৰচ্ছানগতানম্পি সম্পত্তিদাযকো হোতি, পৰমত্থে কিং পন ৱত্তব্বং. অযমত্থো মণ্ডূকদেৱপুত্তাদীনং ৱত্থুৱসেন ৱেদিতব্বো.
সীলেসু পৰিপূৰকাৰিতাতি নিয্যানিকসাসনম্হি সীলেসু পৰিপূৰকাৰিতাপি সম্মগ্গতা হোতি, সগ্গমোক্খসম্পত্তিং আৱহতি. তত্থ ছত্তমাণৱকৱত্থুসামণেৰৱত্থুআদীনি দীপেতব্বানি.
সহধম্মিকেসূতি নিয্যানিকসাসনে সহধম্মিকেসু পিযমনাপতাপি সম্মগ্গতা হোতি, মহাসম্পত্তিং আৱহতি. অযমত্থো ৱিমানপেতৱত্থূহি দীপেতব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘খীৰোদনমহমদাসিং, ভিক্খুনো পিণ্ডায চৰন্তস্স…পে…
ফাণিতং…পে… উচ্ছুখণ্ডিকং… তিম্বৰুসকং… কক্কাৰিকং…
এড়ালুকং… ৱল্লিপক্কং… ফাৰুসকং… হত্থপতাকং…
সাকমুট্ঠিং … পুপ্ফকমুট্ঠিং… মূলকং… নিম্বমুট্ঠিং…
অম্বিকঞ্জিকং… দোণিনিম্মজ্জনিং… কাযবন্ধনং…
অংসবদ্ধকং… আযোগপট্টং… ৱিধূপনং… তালৱণ্টং…
মোৰহত্থং… ছত্তং… উপাহনং… পূৱং মোদকং…
সক্খলিকং অহমদাসিং, ভিক্খুনো পিণ্ডায চৰন্তস্স…পে…
তস্সা মে পস্স ৱিমানং, অচ্ছৰা কামৱণ্ণিনীহমস্মী’’তি (ৱি. ৱ. ৪০৬).
তং কিস্স হেতূতিআদি ৱুত্তনযানুসাৰেনেৱ যোজেত্ৱা ৱেদিতব্বং.
১৪৫. ইদানি যেসং উপাদানানং তিত্থিযা ন সম্মা পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি, তথাগতো পঞ্ঞপেতি, তেসং পচ্চযং দস্সেতুং ইমে চ, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ কিংনিদানাতিআদীসু নিদানাদীনি সব্বানেৱ কাৰণৱেৱচনানি. কাৰণঞ্হি যস্মা ফলং নিদেতি হন্দ, নং গণ্হথাতি অপ্পেতি ৱিয, তস্মা নিদানন্তি ৱুচ্চতি. যস্মা তং ততো জাযতি সমুদেতি পভৱতি, তস্মা সমুদযো, জাতি, পভৱোতি ৱুচ্চতি. অযং পনেত্থ পদত্থো – কিং নিদানং এতেসন্তি কিংনিদানা. কো সমুদযো এতেসন্তি কিংসমুদযা. কা জাতি এতেসন্তি কিংজাতিকা. কো পভৱো এতেসন্তি কিংপভৱা. যস্মা পন তেসং তণ্হা যথাৱুত্তেন অত্থেন নিদানঞ্চেৱ সমুদযো চ জাতি চ পভৱো চ, তস্মা ‘‘তণ্হানিদানা’’তিআদিমাহ. এৱং সব্বপদেসু অত্থো ৱেদিতব্বো. যস্মা পন ভগৱা ন কেৱলং উপাদানস্সেৱ পচ্চযং জানাতি, উপাদানস্স পচ্চযভূতায তণ্হাযপি, তণ্হাদিপচ্চযানং ৱেদনাদীনম্পি পচ্চযং জানাতিযেৱ, তস্মা তণ্হা চাযং, ভিক্খৱেতিআদিমাহ.
যতো চ খোতি যস্মিং কালে. অৱিজ্জা পহীনা হোতীতি ৱট্টমূলিকা অৱিজ্জা অনুপ্পাদনিৰোধেন পহীনা হোতি. ৱিজ্জা উপ্পন্নাতি অৰহত্তমগ্গৱিজ্জা উপ্পন্না. সো অৱিজ্জাৱিৰাগা ৱিজ্জুপ্পাদাতি. সো ভিক্খু অৱিজ্জায চ পহীনত্তা ৱিজ্জায চ উপ্পন্নত্তা. নেৱ কামুপাদানং উপাদিযতীতি নেৱ কামুপাদানং গণ্হাতি ন উপেতি, ন সেসানি উপাদানানি. অনুপাদিযং ন পৰিতস্সতীতি এৱং কিঞ্চি উপাদানং অগ্গণ্হন্তো তণ্হাপৰিতস্সনায ন পৰিতস্সতি. অপৰিতস্সন্তি অপৰিতস্সন্তো তণ্হং অনুপ্পাদেন্তো. পচ্চত্তংযেৱ পৰিনিব্বাযতীতি সযমেৱ কিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বাযতি. এৱমস্স আসৱক্খযং দস্সেত্ৱা ইদানি খীণাসৱস্স ভিক্খুনো পচ্চৱেক্খণং দস্সেন্তো খীণা জাতীতিআদিমাহ. তং ৱুত্তত্থমেৱাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
চূড়সীহনাদসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.