২. মহাসীহনাদসুত্তৱণ্ণনা

ৱেসালিনগৰৱণ্ণনা

১৪৬. এৱং মে সুতন্তি মহাসীহনাদসুত্তং. তত্থ ৱেসালিযন্তি এৱংনামকে নগৰে. তং কিৰ অপৰাপৰং ৱিসালীভূততায ‘‘ৱেসালী’’তি সঙ্খং গতং. তত্ৰাযং অনুপুব্বকথা – বাৰাণসিৰঞ্ঞো কিৰ অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি গব্ভো সণ্ঠাসি. সা ঞত্ৱা ৰঞ্ঞো নিৱেদেসি. ৰাজা গব্ভপৰিহাৰং অদাসি. সা সম্মা পৰিহৰীযমানা গব্ভপৰিপাককালে ৱিজাযনঘৰং পাৱিসি. পুঞ্ঞৱন্তীনং পচ্চূসসমযে গব্ভৱুট্ঠানং হোতি, সা চ তাসং অঞ্ঞতৰা, তেন পচ্চূসসমযে অলত্তকপটলবন্ধুজীৱকপুপ্ফসদিসং মংসপেসিং ৱিজাযি. ততো ‘‘অঞ্ঞা দেৱিযো সুৱণ্ণবিম্বসদিসে পুত্তে ৱিজাযন্তি, অগ্গমহেসী মংসপেসিন্তি ৰঞ্ঞো পুৰতো মম অৱণ্ণো উপ্পজ্জেয্যা’’তি চিন্তেত্ৱা তেন অৱণ্ণভযেন তং মংসপেসিং একস্মিং ভাজনে পক্খিপিত্ৱা পটিকুজ্জিত্ৱা ৰাজমুদ্দিকায লঞ্ছেত্ৱা গঙ্গায সোতে পক্খিপাপেসি. মনুস্সেহি ছড্ডিতমত্তে দেৱতা আৰক্খং সংৱিদহিংসু. সুৱণ্ণপট্টকঞ্চেত্থ জাতিহিঙ্গুলকেন ‘‘বাৰাণসিৰঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা পজা’’তি লিখিত্ৱা বন্ধিংসু. ততো তং ভাজনং ঊমিভযাদীহি অনুপদ্দুতং গঙ্গাসোতেন পাযাসি.

তেন চ সমযেন অঞ্ঞতৰো তাপসো গোপালককুলং নিস্সায গঙ্গাতীৰে ৱিহৰতি. সো পাতোৱ গঙ্গং ওতিণ্ণো তং ভাজনং আগচ্ছন্তং দিস্ৱা পংসুকূলসঞ্ঞায অগ্গহেসি. অথেত্থ তং অক্খৰপট্টিকং ৰাজমুদ্দিকালঞ্ছনং চ দিস্ৱা মুঞ্চিত্ৱা তং মংসপেসিং অদ্দস, দিস্ৱানস্স এতদহোসি ‘‘সিযা গব্ভো, তথা হিস্স দুগ্গন্ধপূতিকভাৱো নত্থী’’তি. অস্সমং নেত্ৱা সুদ্ধে ওকাসে ঠপেসি. অথ অড্ঢমাসচ্চযেন দ্ৱে মংসপেসিযো অহেসুং. তাপসো দিস্ৱা সাধুতৰং ঠপেসি. ততো পুন অড্ঢমাসচ্চযেন একমেকিস্সা মংসপেসিযা হত্থপাদসীসানমত্থায পঞ্চ পঞ্চ পিড়কা উট্ঠহিংসু. অথ ততো অড্ঢমাসচ্চযেন একা মংসপেসি সুৱণ্ণবিম্বসদিসো দাৰকো, একা দাৰিকা অহোসি.

তেসু তাপসস্স পুত্তসিনেহো উপ্পজ্জি, অঙ্গুট্ঠকতো চস্স খীৰং নিব্বত্তি. ততো পভুতি চ খীৰভত্তং অলভিত্থ, সো ভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা খীৰং দাৰকানং মুখে আসিঞ্চতি. তেসং উদৰং যং যং পৱিসতি, তং তং সব্বং মণিভাজনগতং ৱিয দিস্সতি, এৱং নিচ্ছৱী অহেসুং. অপৰে আহু ‘‘সিব্বেত্ৱা ঠপিতা ৱিয নেসং অঞ্ঞমঞ্ঞং লীনা ছৱি অহোসী’’তি. এৱং তে নিচ্ছৱিতায ৱা লীনচ্ছৱিতায ৱা লিচ্ছৱীতি পঞ্ঞাযিংসু.

তাপসো দাৰকে পোসেন্তো উস্সূৰে গামং সিক্খায পৱিসতি, অতিদিৱা পটিক্কমতি. তস্স তং ব্যাপাৰং ঞত্ৱা গোপালকা আহংসু – ‘‘ভন্তে, পব্বজিতানং দাৰকপোসনং পলিবোধো, অম্হাকং দাৰকে দেথ, মযং পোসেস্সাম, তুম্হে অত্তনো কম্মং কৰোথা’’তি. তাপসো সাধূতি পটিস্সুণি. গোপালকা দুতিযদিৱসে মগ্গং সমং কত্ৱা পুপ্ফেহি ওকিৰিত্ৱা ধজপটাকা উস্সাপেত্ৱা তূৰিযেহি ৱজ্জমানেহি অস্সমং আগতা. তাপসো – ‘‘মহাপুঞ্ঞা দাৰকা অপ্পমাদেন ৱড্ঢেথ, ৱড্ঢেত্ৱা চ অঞ্ঞমঞ্ঞং আৱাহৱিৱাহং কৰোথ, পঞ্চগোৰসেন ৰাজানং তোসেত্ৱা ভূমিভাগং গহেত্ৱা নগৰং মাপেথ, তত্থ কুমাৰং অভিসিঞ্চথা’’তি ৱত্ৱা দাৰকে অদাসি. তে সাধূতি পটিস্সুণিত্ৱা দাৰকে নেত্ৱা পোসেসুং.

দাৰকা ৱুদ্ধিমন্ৱায কীড়ন্তা ৱিৱাদট্ঠানেসু অঞ্ঞে গোপালকদাৰকে হত্থেনপি পাদেনপি পহৰন্তি. তে ৰোদন্তি. ‘‘কিস্স ৰোদথা’’তি চ মাতাপিতূহি ৱুত্তা ‘‘ইমে নিম্মাতাপিতিকা তাপসপোসিতা অম্হে অতিপহৰন্তী’’তি ৱদন্তি. ততো তেসং মাতাপিতৰো ‘‘ইমে দাৰকা অঞ্ঞে দাৰকে ৱিনাসেন্তি দুক্খাপেন্তি, ন ইমে সঙ্গহেতব্বা, ৱজ্জেতব্বা ইমে’’তি আহংসু. ততো পভুতি কিৰ সো পদেসো ৱজ্জীতি ৱুচ্চতি যোজনসতিকো পৰিমাণেন. অথ তং পদেসং গোপালকা ৰাজানং তোসেত্ৱা অগ্গহেসুং. তত্থ চ নগৰং মাপেত্ৱা সোড়সৱস্সুদ্দেসিকং কুমাৰং অভিসিঞ্চিত্ৱা ৰাজানং অকংসু. তায চস্স দাৰিকায সদ্ধিং ৱিৱাহং কত্ৱা কতিকং অকংসু ‘‘বাহিৰকদাৰিকা ন আনেতব্বা, ইতো দাৰিকা ন কস্সচি দাতব্বা’’তি. তেসং পঠমসংৱাসেন দ্ৱে দাৰকা জাতা ধীতা চ পুত্তো চ. এৱং সোড়সক্খত্তুং দ্ৱে দ্ৱে জাতা. ততো তেসং দাৰকানং যথাক্কমং ৱড্ঢন্তানং আৰামুয্যাননিৱাসট্ঠানপৰিৱাৰসম্পত্তিং গহেতুং অপ্পহোন্তা নগৰং তিক্খত্তুং গাৱুতন্তৰেন গাৱুতন্তৰেন পৰিক্খিপিংসু. তস্স পুনপ্পুনং ৱিসালীকতত্তা ৱেসালীত্ৱেৱ নামং জাতং. তেন ৱুত্তং ‘‘ৱেসালিযন্তি এৱং নামকে নগৰে’’তি.

০১. বহিনগৰেতি নগৰস্স বহি, ন অম্বপালিৱনং ৱিয অন্তোনগৰস্মিং. অযং পন জীৱকম্বৱনং ৱিয নগৰস্স বহিদ্ধা ৱনসণ্ডো. তেন ৱুত্তং ‘‘বহিনগৰে’’তি. অপৰপুৰেতি পুৰস্স অপৰে, পচ্ছিমদিসাযন্তি অত্থো. ৱনসণ্ডেতি সো কিৰ ৱনসণ্ডো নগৰস্স পচ্ছিমদিসাযং গাৱুতমত্তে ঠানে. তত্থ মনুস্সা ভগৱতো গন্ধকুটিং কত্ৱা তং পৰিৱাৰেত্ৱা ভিক্খূনং ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানচঙ্কমলেণকুটিমণ্ডপাদীনি পতিট্ঠপেসুং, ভগৱা তত্থ ৱিহৰতি. তেন ৱুত্তং ‘‘অপৰপুৰে ৱনসণ্ডে’’তি. সুনক্খত্তোতি তস্স নামং. লিচ্ছৱীনং পন পুত্তত্তা লিচ্ছৱিপুত্তোতি ৱুত্তো. অচিৰপক্কন্তোতি ৱিব্ভমিত্ৱা গিহিভাৱূপগমনেন অধুনাপক্কন্তো. পৰিসতীতি পৰিসমজ্ঝে. উত্তৰিমনুস্সধম্মাতি এত্থ মনুস্সধম্মা নাম দসকুসলকম্মপথা. তে পটিসেধেতুং ন সক্কোতি. কস্মা? উপাৰম্ভভযা. ৱেসালিযঞ্হি বহূ মনুস্সা ৰতনত্তযে পসন্না বুদ্ধমামকা ধম্মমামকা সঙ্ঘমামকা. তে দসকুসলকম্মপথমত্তম্পি নত্থি সমণস্স গোতমস্সাতি ৱুত্তে ত্ৱং কত্থ ভগৱন্তং পাণং হনন্তং অদ্দস, কত্থ অদিন্নং আদিযন্তন্তিআদীনি ৱত্ৱা অত্তনো পমাণং ন জানাসি? কিং দন্তা মে অত্থীতি পাসাণসক্খৰা খাদসি, অহিনঙ্গুট্ঠে গণ্হিতুং ৱাযমসি, ককচদন্তেসু পুপ্ফাৱড়িকং কীড়িতুং ইচ্ছসি? মুখতো তে দন্তে পাতেস্সামাতি ৱদেয্যুং. সো তেসং উপাৰম্ভভযা এৱং ৱত্তুং ন সক্কোতি.

ৱেসালিনগৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

উত্তৰিমনুস্সধম্মাদিৱণ্ণনা

ততো উত্তৰিং পন ৱিসেসাধিগমং পটিসেধেন্তো উত্তৰি মনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসোতি আহ.

তত্থ অলমৰিযং ঞাতুন্তি অলমৰিযো, অৰিযভাৱায সমত্থোতি ৱুত্তং হোতি. ঞাণদস্সনমেৱ ঞাণদস্সনৱিসেসো. অলমৰিযো চ সো ঞাণদস্সনৱিসেসো চাতি অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসো. ঞাণদস্সনন্তি দিব্বচক্খুপি ৱিপস্সনাপি মগ্গোপি ফলম্পি পচ্চৱেক্খণঞাণম্পি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণম্পি ৱুচ্চতি. ‘‘অপ্পমত্তো সমানো ঞাণদস্সনং আৰাধেতী’’তি (ম. নি. ১.৩১১) হি এত্থ দিব্বচক্খু ঞাণদস্সনং নাম. ‘‘ঞাণদস্সনায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতী’’তি (দী. নি. ১.২৩৫) এত্থ ৱিপস্সনাঞাণং. ‘‘অভব্বা তে ঞাণদস্সনায অনুত্তৰায সম্বোধাযা’’তি (অ. নি. ৪.১৯৬) এত্থ মগ্গো. ‘‘অযমঞ্ঞো উত্তৰি মনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসো অধিগতো ফাসু ৱিহাৰো’’তি (ম. নি. ১.৩২৮) এত্থ ফলং. ‘‘ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি, অকুপ্পা মে চেতোৱিমুত্তি, অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’তি (মহাৱ. ১৬) এত্থ পচ্চৱেক্খণঞাণং. ‘‘ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি সত্তাহকালঙ্কতো আড়াৰো কাড়ামো’’তি (ম. নি. ২.৩৪০) এত্থ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং. ইধ পন লোকুত্তৰমগ্গো অধিপ্পেতো. তঞ্হি সো ভগৱতো পটিসেধেতি.

তক্কপৰিযাহতন্তি ইমিনা আচৰিযং পটিবাহতি. এৱং কিৰস্স অহোসি – সমণেন গোতমেন আচৰিযে উপসঙ্কমিত্ৱা সুখুমং ধম্মন্তৰং গহিতং নাম নত্থি, তক্কপৰিযাহতং পন তক্কেত্ৱা এৱং ভৱিস্সতি এৱং ভৱিস্সতীতি তক্কপৰিযাহতং ধম্মং দেসেতীতি. ৱীমংসানুচৰিতন্তি ইমিনা চস্স লোকিযপঞ্ঞং অনুজানাতি. সমণো গোতমো পঞ্ঞৱা, সো তং পঞ্ঞাসঙ্খাতং ইন্দৱজিৰূপমং ৱীমংসং এৱং ৱট্টিস্সতি, এৱং ৱট্টিস্সতীতি ইতো চিতো চ অনুচৰাপেত্ৱা ৱীমংসায অনুচৰিতং ধম্মং দেসেতি. সযংপটিভানন্তি ইমিনাস্স ধম্মেসু পচ্চক্খভাৱং পটিবাহতি. এৱং হিস্স অহোসি – সমণস্স গোতমস্স সুখুমং ধম্মন্তৰং ৱিপস্সনা ৱা মগ্গো ৱা ফলং ৱা পচ্চৱেক্খণা ৱা নত্থি, অযং পন লদ্ধপৰিসো, ৰাজানং চক্কৱত্তিং ৱিয নং চত্তাৰো ৱণ্ণা পৰিৱাৰেন্তি, সুফুসিতং পনস্স দন্তাৱৰণং, মুদুকা জিৱ্হা, মধুৰো সৰো, অনেলগড়া ৱাচা, সো যং যদেৱস্স উপট্ঠাতি, তং তং গহেত্ৱা সযংপটিভানং কথেন্তো মহাজনং ৰঞ্জেতীতি.

যস্স চ খ্ৱাস্স অত্থায ধম্মো দেসিতোতি যস্স চ খো অত্থায অস্স ধম্মো দেসিতো. সেয্যথিদং, ৰাগপটিঘাতত্থায অসুভকম্মট্ঠানং, দোসপ্পটিঘাতত্থায মেত্তাভাৱনা, মোহপটিঘাতত্থায পঞ্চ ধম্মা, ৱিতক্কূপচ্ছেদায আনাপানস্সতি.

সো নিয্যাতি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযাযাতি সো ধম্মো যো তং যথাদেসিতং কৰোতি, তস্স তক্কৰস্স সম্মা হেতুনা নযেন কাৰণেন ৱট্টদুক্খক্খযায নিয্যাতি গচ্ছতি তমত্থং সাধেতীতি দীপেতি. ইদং পনেস ন অত্তনো অজ্ঝাসযেন ৱদতি. বুদ্ধানঞ্হি ধম্মো অনিয্যানিকোতি এৱমেৱং পৱেদেয্য, ন পন সক্কোতি ৱত্তুং. কস্মা? উপাৰম্ভভযা. ৱেসালিযঞ্হি বহূ সোতাপন্ন-সকদাগামি-অনাগামিউপাসকা. তে এৱং ৱদেয্যুং ‘‘সুনক্খত্ত ত্ৱং ভগৱতা দেসিতধম্মো অনিয্যানিকোতি ৱদসি, যদি অযং ধম্মো অনিয্যানিকো, ইমস্মিং নগৰে ইমে কস্মা এত্তকা সোতাপন্না জাতা, এত্তকা সকদাগামী, এত্তকা অনাগামীতি পুব্বে ৱুত্তনযেন উপাৰম্ভং কৰেয্যু’’ন্তি. সো ইমিনা উপাৰম্ভভযেন অনিয্যানিকোতি ৱত্তুং অসক্কোন্তো অজ্জুনেন ৱিস্সট্ঠকণ্ডং ৱিয অস্স ধম্মো অমোঘো নিয্যাতি, অব্ভন্তৰে পনস্স কিঞ্চি নত্থীতি ৱদতি.

অস্সোসি খোতি ৱেসালিযং ব্ৰাহ্মণকুলসেট্ঠিকুলাদীসু তত্থ তত্থ পৰিসমজ্ঝে এৱং ভাসমানস্স তং ৱচনং সুণি, ন পন পটিসেধেসি. কস্মা? কাৰুঞ্ঞতায. এৱং কিৰস্স অহোসি অযং কুদ্ধো ঝাযমানং ৱেড়ুৱনং ৱিয পক্খিত্তলোণং উদ্ধনং ৱিয চ কোধৱসেন পটপটাযতি, মযা পটিবাহিতো পন মযিপি আঘাতং বন্ধিস্সতি, এৱমস্স তথাগতে চ মযি চাতি দ্ৱীসু জনেসু আঘাতো অতিভাৰিযো ভৱিস্সতীতি কাৰুঞ্ঞতায ন পটিসেধেসি. অপি চস্স এৱং অহোসি, বুদ্ধানং অৱণ্ণকথনং নাম পুণ্ণচন্দে দোসাৰোপনসদিসং, কো ইমস্স কথং গণ্হিস্সতি? সযমেৱ খেড়ে পচ্ছিন্নে মুখে সুক্খে ওৰমিস্সতীতি ইমিনা কাৰণেন ন পটিসেধেসি. পিণ্ডপাতপটিক্কন্তোতি পিণ্ডপাতপৰিযেসনতো অপগতো.

১৪৭. কোধনোতি চণ্ডো ফৰুসো. মোঘপুৰিসোতি তুচ্ছপুৰিসো. যস্স হি তস্মিং অত্তভাৱে মগ্গফলানং উপনিস্সযো নত্থি, তং বুদ্ধা ‘‘মোঘপুৰিসো’’তি ৱদন্তি. উপনিস্সযে সতিপি তস্মিং খণে মগ্গে ৱা ফলে ৱা অসতি ‘‘মোঘপুৰিসো’’তি ৱদন্তিযেৱ. ইমস্স পন তস্মিং অত্তভাৱে মগ্গফলানং উপনিস্সযো সমুচ্ছিন্নোযেৱ, তেন তং ‘‘মোঘপুৰিসো’’তি আহ. কোধা চ পনস্স এসা ৱাচা ভাসিতাতি এসা চ পনস্স ৱাচা কোধেন ভাসিতা.

কস্মা পনেস ভগৱতো কুদ্ধোতি? অযঞ্হি পুব্বে ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা দিব্বচক্খুপৰিকম্মং পুচ্ছি. অথস্স ভগৱা কথেসি. সো দিব্বচক্খুং নিব্বত্তেত্ৱা আলোকং ৱড্ঢেত্ৱা দেৱলোকে ওলোকেন্তো নন্দনৱনচিত্তলতাৱনফাৰুসকৱনমিস্সকৱনেসু দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱমানে দেৱপুত্তে চ দেৱধীতৰো চ দিস্ৱা এতেসং এৱৰূপায অত্তভাৱসম্পত্তিযা ঠিতানং কীৱমধুৰো নু খো সদ্দো ভৱিস্সতীতি সদ্দং সোতুকামো হুত্ৱা দসবলং উপসঙ্কমিত্ৱা দিব্বসোতধাতুপৰিকম্মং পুচ্ছি. ভগৱা পনস্স দিব্বসোতধাতুযা উপনিস্সযো নত্থীতি ঞত্ৱা পৰিকম্মং ন কথেসি. ন হি বুদ্ধা উপনিস্সযৱিৰহিত তস্স পৰিকম্মং কথেন্তি. সো ভগৱতি আঘাতং বন্ধিত্ৱা চিন্তেসি ‘‘অহং সমণং গোতমং পঠমং দিব্বচক্খুপৰিকম্মং পুচ্ছিং, সো ‘ময্হং তং সম্পজ্জতু ৱা মা ৱা সম্পজ্জতূ’তি কথেসি. অহং পন পচ্চত্তপুৰিসকাৰেন তং নিব্বত্তেত্ৱা দিব্বসোতধাতুপৰিকম্মং পুচ্ছিং, তং মে ন কথেসি. অদ্ধাস্স এৱং হোতি ‘অযং ৰাজপব্বজিতো দিব্বচক্খুঞাণং নিব্বত্তেত্ৱা দিব্বসোতধাতুঞাণং নিব্বত্তেত্ৱা চেতোপৰিযঞাণং নিব্বত্তেত্ৱা আসৱানং খযঞাণং নিব্বত্তেত্ৱা মযা সমসমো ভৱিস্সতী’তি ইস্সামচ্ছৰিযৱসেন ময্হং ন কথেতী’’তি. ভিয্যোসো আঘাতং বন্ধিত্ৱা কাসাযানি ছড্ডেত্ৱা গিহিভাৱং পত্ৱাপি ন তুণ্হীভূতো ৱিচৰতি. দসবলং পন অসতা তুচ্ছেন অব্ভাচিক্খন্তো ৱিচৰতি. তেনাহ ভগৱা ‘‘কোধা চ পনস্স এসা ৱাচা ভাসিতা’’তি.

ৱণ্ণো হেসো, সাৰিপুত্তাতি, সাৰিপুত্ত, তথাগতেন সতসহস্সকপ্পাধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি পাৰমিযো পূৰেন্তেন এতদত্থমেৱ ৱাযামো কতো ‘‘দেসনাধম্মো মে নিয্যানিকো ভৱিস্সতী’’তি. তস্মা যো এৱং ৱদেয্য, সো ৱণ্ণংযেৱ তথাগতস্স ভাসতি. ৱণ্ণো হেসো, সাৰিপুত্ত, তথাগতস্স গুণো এসো তথাগতস্স, ন অগুণোতি দস্সেতি.

অযম্পি হি নাম সাৰিপুত্তাতিআদিনা কিং দস্সেতি? সুনক্খত্তেন পটিসিদ্ধস্স উত্তৰিমনুস্সধম্মস্স অত্তনি অত্থিতং দস্সেতি. ভগৱা কিৰ অযং, সাৰিপুত্ত, সুনক্খত্তো মোঘপুৰিসো নত্থি তথাগতস্স উত্তৰিমনুস্সধম্মোতি ৱদতি. ময্হঞ্চ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং নাম অত্থি, ইদ্ধিৱিধঞাণং নাম অত্থি, দিব্বসোতধাতুঞাণং নাম অত্থি, চেতোপৰিযঞাণং নাম অত্থি, দসবলঞাণং নাম অত্থি, চতুৱেসাৰজ্জঞাণং নাম অত্থি, অট্ঠসু পৰিসাসু অকম্পনঞাণং নাম অত্থি, চতুযোনিপৰিচ্ছেদকঞাণং নাম অত্থি, পঞ্চগতিপৰিচ্ছেদকঞাণং নাম অত্থি, সব্বেপি চেতে উত্তৰিমনুস্সধম্মাযেৱ. এৱৰূপেসু উত্তৰিমনুস্সধম্মেসু একস্সাপি ৱিজাননসমত্থং ধম্মন্ৱযমত্তম্পি নাম এতস্স মোঘপুৰিসস্স ন ভৱিস্সতীতি এতমত্থং দস্সেতুং অযম্পি হি নাম সাৰিপুত্তাতিআদিনা নযেন ইমং দেসনং আৰভি. তত্থ অন্ৱেতীতি অন্ৱযো, জানাতি, অনুবুজ্ঝতীতি অত্থো. ধম্মস্স অন্ৱযো ধম্মন্ৱযো, তং তং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণাদিধম্মং জাননপঞ্ঞাযেতং অধিৱচনং. ‘‘ইতিপি সো ভগৱা’’তিআদীহি এৱৰূপম্পি নাম ময্হং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণসঙ্খাতং উত্তৰিমনুস্সধম্মং ৱিজ্জমানমেৱ অত্থীতি জানিতুং তস্স মোঘপুৰিসস্স ধম্মন্ৱযোপি ন ভৱিস্সতীতি দস্সেতি. ইদ্ধিৱিধঞাণাদীসুপি এৱং যোজনা ৱেদিতব্বা.

উত্তৰিমনুস্সধম্মাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দসবলঞাণাদিৱণ্ণনা

১৪৮. এত্থ চ কিঞ্চাপি চেতোপৰিযঞাণানন্তৰং তিস্সো ৱিজ্জা ৱত্তব্বা সিযুং, যস্মা পন তাসু ৱুত্তাসু উপৰি দসবলঞাণং ন পৰিপূৰতি, তস্মা তা অৱত্ৱা তথাগতস্স দসবলঞাণং পৰিপূৰং কত্ৱা দস্সেন্তো দস খো পনিমানি সাৰিপুত্তাতিআদিমাহ. তত্থ তথাগতবলানীতি অঞ্ঞেহি অসাধাৰণানি তথাগতস্সেৱ বলানি. যথা ৱা পুব্ববুদ্ধানং বলানি পুঞ্ঞুস্সযসম্পত্তিযা আগতানি, তথা আগতবলানীতিপি অত্থো. তত্থ দুৱিধং তথাগতবলং কাযবলঞ্চ ঞাণবলঞ্চ. তেসু কাযবলং হত্থিকুলানুসাৰেন ৱেদিতব্বং. ৱুত্তঞ্হেতং পোৰাণেহি –

‘‘কালাৱকঞ্চ গঙ্গেয্যং, পণ্ডৰং তম্বপিঙ্গলং;

গন্ধমঙ্গলহেমঞ্চ, উপোসথছদ্দন্তিমে দসা’’তি.

ইমানি হি দস হত্থিকুলানি. তত্থ কালাৱকন্তি পকতিহত্থিকুলং দট্ঠব্বং. যং দসন্নং পুৰিসানং কাযবলং, তং একস্স কালাৱকহত্থিনো. যং দসন্নং কালাৱকানং বলং, তং একস্স গঙ্গেয্যস্স. যং দসন্নং গঙ্গেয্যানং, তং একস্স পণ্ডৰস্স. যং দসন্নং পণ্ডৰানং, তং একস্স তম্বস্স. যং দসন্নং তম্বানং, তং একস্স পিঙ্গলস্স. যং দসন্নং পিঙ্গলানং, তং একস্স গন্ধহত্থিনো. যং দসন্নং গন্ধহত্থীনং, তং একস্স মঙ্গলস্স. যং দসন্নং মঙ্গলানং, তং একস্স হেমৱতস্স. যং দসন্নং হেমৱতানং, তং একস্স উপোসথস্স. যং দসন্নং উপোসথানং, তং একস্স ছদ্দন্তস্স. যং দসন্নং ছদ্দন্তানং তং একস্স তথাগতস্স. নাৰাযনসঙ্ঘাতবলন্তিপি ইদমেৱ ৱুচ্চতি. তদেতং পকতিহত্থিগণনায হত্থীনং কোটিসহস্সানং পুৰিসগণনায দসন্নং পুৰিসকোটিসহস্সানং বলং হোতি. ইদং তাৱ তথাগতস্স কাযবলং.

ঞাণবলং পন পাড়িযং তাৱ আগতমেৱ. দসবলঞাণং, চতুৱেসাৰজ্জঞাণং, অট্ঠসু পৰিসাসু অকম্পনঞাণং, চতুযোনিপৰিচ্ছেদকঞাণং, পঞ্চগতিপৰিচ্ছেদকঞাণং. সংযুত্তকে (সং. নি. ২.৩৪) আগতানি তেসত্ততি ঞাণানি সত্তসত্ততি ঞাণানীতি এৱং অঞ্ঞানিপি অনেকানি ঞাণসহস্সানি, এতং ঞাণবলং নাম. ইধাপি ঞাণবলমেৱ অধিপ্পেতং. ঞাণঞ্হি অকম্পিযট্ঠেন উপত্থম্ভনট্ঠেন চ বলন্তি ৱুত্তং.

যেহি বলেহি সমন্নাগতোতি যেহি দসহি ঞাণবলেহি উপেতো সমুপেতো. আসভং ঠানন্তি সেট্ঠট্ঠানং উত্তমট্ঠানং. আসভা ৱা পুব্ববুদ্ধা, তেসং ঠানন্তি অত্থো. অপিচ গৱসতজেট্ঠকো উসভো, গৱসহস্সজেট্ঠকো ৱসভো. ৱজসতজেট্ঠকো ৱা উসভো, ৱজসহস্সজেট্ঠকো ৱসভো. সব্বগৱসেট্ঠো সব্বপৰিস্সযসহো সেতো পাসাদিকো মহাভাৰৱহো অসনিসতসদ্দেহিপি অকম্পনিযো নিসভো, সো ইধ উসভোতি অধিপ্পেতো. ইদম্পি হি তস্স পৰিযাযৱচনং. উসভস্স ইদন্তি আসভং. ঠানন্তি চতূহি পাদেহি পথৱিং উপ্পীড়েত্ৱা অচলট্ঠানং. ইদং পন আসভং ৱিযাতি আসভং. যথেৱ হি নিসভসঙ্খাতো উসভো উসভবলেন সমন্নাগতো চতূহি পাদেহি পথৱিং উপ্পীড়েত্ৱা অচলট্ঠানেন তিট্ঠতি, এৱং তথাগতোপি দসহি তথাগতবলেহি সমন্নাগতো চতূহি ৱেসাৰজ্জপাদেহি অট্ঠপৰিসপথৱিং উপ্পীড়েত্ৱা সদেৱকে লোকে কেনচি পচ্চত্থিকেন পচ্চামিত্তেন অকম্পিযো অচলট্ঠানেন তিট্ঠতি. এৱং তিট্ঠমানোৱ তং আসভং ঠানং পটিজানাতি, উপগচ্ছতি ন পচ্চক্খাতি অত্তনি আৰোপেতি. তেন ৱুত্তং ‘‘আসভং ঠানং পটিজানাতী’’তি.

পৰিসাসূতি অট্ঠসু পৰিসাসু. সীহনাদং নদতীতি সেট্ঠনাদং অভীতনাদং নদতি, সীহনাদসদিসং ৱা নাদং নদতি. অযমত্থো সীহনাদসুত্তেন দীপেতব্বো. যথা ৱা সীহো সহনতো হননতো চ সীহোতি ৱুচ্চতি, এৱং তথাগতো লোকধম্মানং সহনতো পৰপ্পৱাদানঞ্চ হননতো সীহোতি ৱুচ্চতি. এৱং ৱুত্তস্স সীহস্স নাদং সীহনাদং. তত্থ যথা সীহো সীহবলেন সমন্নাগতো সব্বত্থ ৱিসাৰদো ৱিগতলোমহংসো সীহনাদং নদতি, এৱং তথাগতসীহোপি তথাগতবলেহি সমন্নাগতো অট্ঠসু পৰিসাসু ৱিসাৰদো ৱিগতলোমহংসো ইতি ৰূপন্তিআদিনা নযেন নানাৱিধদেসনাৱিলাসসম্পন্নং সীহনাদং নদতি. তেন ৱুত্তং ‘‘পৰিসাসু সীহনাদং নদতী’’তি. ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতীতি এত্থ ব্ৰহ্মন্তি সেট্ঠং উত্তমং ৱিসিট্ঠং. চক্ক-সদ্দো পনাযং –

সম্পত্তিযং লক্খণে চ, ৰথঙ্গে ইৰিযাপথে;

দানে ৰতনধম্মূৰ-চক্কাদীসু চ দিস্সতি;

ধম্মচক্কে ইধ মতো, তঞ্চ দ্ৱেধা ৱিভাৱযে.

‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, চক্কানি, যেহি সমন্নাগতানং দেৱমনুস্সান’’ন্তিআদীসু (অ. নি. ৪.৩১) হি অযং সম্পত্তিযং দিস্সতি. ‘‘পাদতলেসু চক্কানি জাতানী’’তি (দী. নি. ২.৩৫) এত্থ লক্খণে. ‘‘চক্কংৱ ৱহতো পদ’’ন্তি (ধ. প. ১) এত্থ ৰথঙ্গে. ‘‘চতুচক্কং নৱদ্ৱাৰ’’ন্তি (সং. নি. ১.২৯) এত্থ ইৰিযাপথে. ‘‘দদং ভুঞ্জ মা চ পমাদো, চক্কং পৱত্তয সব্বপাণিন’’ন্তি (জা. ১.৭.১৪৯) এত্থ দানে. ‘‘দিব্বং চক্কৰতনং পাতুৰহোসী’’তি (দী. নি. ২.২৪৩) এত্থ ৰতনচক্কে. ‘‘মযা পৱত্তিতং চক্ক’’ন্তি (সু. নি. ৫৬২) এত্থ ধম্মচক্কে. ‘‘ইচ্ছাহতস্স পোসস্স, চক্কং ভমতি মত্থকে’’তি (জা. ১.১.১০৪; ১.৫.১০৩) এত্থ উৰচক্কে. ‘‘খুৰপৰিযন্তেন চেপি চক্কেনা’’তি (দী. নি. ১.১৬৬) এত্থ পহৰণচক্কে. ‘‘অসনিৱিচক্ক’’ন্তি (দী. নি. ৩.৬১; সং. নি. ২.১৬২) এত্থ অসনিমণ্ডলে. ইধ পনাযং ধম্মচক্কে অধিপ্পেতো.

তং পন ধম্মচক্কং দুৱিধং হোতি পটিৱেধঞাণঞ্চেৱ দেসনাঞাণঞ্চ. তত্থ পঞ্ঞাপভাৱিতং অত্তনো অৰিযবলাৱহং পটিৱেধঞাণং. কৰুণাপভাৱিতং সাৱকানং অৰিযবলাৱহং দেসনাঞাণং. তত্থ পটিৱেধঞাণং উপ্পজ্জমানং উপ্পন্নন্তি দুৱিধং. তঞ্হি অভিনিক্খমনতো যাৱ অৰহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. তুসিতভৱনতো ৱা যাৱ মহাবোধিপল্লঙ্কে অৰহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. দীপঙ্কৰদসবলতো পট্ঠায ৱা যাৱ অৰহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. দেসনাঞাণম্পি পৱত্তমানং পৱত্তন্তি দুৱিধং. তঞ্হি যাৱ অঞ্ঞাতকোণ্ডঞ্ঞস্স সোতাপত্তিমগ্গা পৱত্তমানং, ফলক্খণে পৱত্তং নাম. তেসু পটিৱেধঞাণং লোকুত্তৰং, দেসনাঞাণং লোকিযং. উভযম্পি পনেতং অঞ্ঞেহি অসাধাৰণং, বুদ্ধানংযেৱ ওৰসঞাণং.

ইদানি যেহি বলেহি সমন্নাগতো তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, যানি আদিতোৱ ‘‘দস খো পনিমানি, সাৰিপুত্ত, তথাগতস্স তথাগতবলানী’’তি নিক্খিত্তানি, তানি ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং কতমানি দস? ইধ, সাৰিপুত্ত, তথাগতো ঠানঞ্চ ঠানতোতিআদিমাহ. তত্থ ঠানঞ্চ ঠানতোতি কাৰণঞ্চ কাৰণতো. কাৰণঞ্হি যস্মা তত্থ ফলং তিট্ঠতি তদাযত্তৱুত্তিযায উপ্পজ্জতি চেৱ পৱত্ততি চ, তস্মা ঠানন্তি ৱুচ্চতি. তং ভগৱা ‘‘যে যে ধম্মা যেসং যেসং ধম্মানং হেতূ পচ্চযা উপ্পাদায, তং তং ঠানং. যে যে ধম্মা যেসং যেসং ধম্মানং ন হেতূ ন পচ্চযা উপ্পাদায, তং তং অট্ঠান’’ন্তি পজানন্তো ঠানঞ্চ ঠানতো অট্ঠানঞ্চ অট্ঠানতো যথাভূতং পজানাতি. অভিধম্মে পনেতং, ‘‘তত্থ কতমং তথাগতস্স ঠানঞ্চ ঠানতো অট্ঠানঞ্চ অট্ঠানতো যথাভূতং ঞাণ’’ন্তিআদিনা (ৱিভ. ৮০৯) নযেন ৱিত্থাৰিতমেৱ. যম্পীতি যেন ঞাণেন. ইদম্পি, সাৰিপুত্ত, তথাগতস্সাতি ইদম্পি ঠানাট্ঠানঞাণং তথাগতস্স তথাগতবলং নাম হোতীতি অত্থো. এৱং সব্বপদেসু যোজনা ৱেদিতব্বা.

কম্মসমাদানানন্তি সমাদিযিত্ৱা কতানং কুসলাকুসলকম্মানং, কম্মমেৱ ৱা কম্মসমাদানং. ঠানসো হেতুসোতি পচ্চযতো চেৱ হেতুতো চ. তত্থ গতিউপধিকালপযোগা ৱিপাকস্স ঠানং. কম্মং হেতু. ইমস্স পন ঞাণস্স ৱিত্থাৰকথা ‘‘অত্থেকচ্চানি পাপকানি কম্মসমাদানানি গতিসম্পত্তিপটিবাড়্হানি ন ৱিপচ্চন্তী’’তিআদিনা (ৱিভ. ৮১০) নযেন অভিধম্মে আগতাযেৱ.

সব্বত্থগামিনিন্তি সব্বগতিগামিনিং অগতিগামিনিঞ্চ. পটিপদন্তি মগ্গং. যথাভূতং পজানাতীতি বহূসুপি মনুস্সেসু একমেৱ পাণং ঘাতেন্তেসু ইমস্স চেতনা নিৰযগামিনী ভৱিস্সতি, ইমস্স চেতনা তিৰচ্ছানযোনিগামিনীতি ইমিনা নযেন একৱত্থুস্মিম্পি কুসলাকুসলচেতনাসঙ্খাতানং পটিপত্তীনং অৱিপৰীততো সভাৱং জানাতি. ইমস্স চ ঞাণস্স ৱিত্থাৰকথা ‘‘তত্থ কতমং তথাগতস্স সব্বত্থগামিনিং পটিপদং যথাভূতং ঞাণং? ইধ তথাগতো অযং মগ্গো অযং পটিপদা নিৰযগামীতি পজানাতী’’তিআদিনা (ৱিভ. ৮১১) নযেন অভিধম্মে আগতাযেৱ.

অনেকধাতুন্তি চক্খুধাতুআদীহি কামধাতুআদীহি ৱা ধাতূহি বহুধাতুং. নানাধাতুন্তি তাসংযেৱ ধাতূনং ৱিলক্খণতায নানপ্পকাৰধাতুং. লোকন্তি খন্ধাযতনধাতুলোকং. যথাভূতং পজানাতীতি তাসং তাসং ধাতূনং অৱিপৰীততো সভাৱং পটিৱিজ্ঝতি. ইদম্পি ঞাণং ‘‘তত্থ কতমং তথাগতস্স অনেকধাতুনানাধাতুলোকং যথাভূতং ঞাণং, ইধ তথাগতো খন্ধনানত্তং পজানাতী’’তিআদিনা নযেন অভিধম্মে ৱিত্থাৰিতমেৱ.

নানাধিমুত্তিকতন্তি হীনাদীহি অধিমুত্তীহি নানাধিমুত্তিকভাৱং. ইদম্পি ঞাণং, ‘‘তত্থ কতমং তথাগতস্স সত্তানং নানাধিমুত্তিকতং যথাভূতং ঞাণং, ইধ তথাগতো পজানাতি সন্তি সত্তা হীনাধিমুত্তিকা’’তি আদিনা নযেন অভিধম্মে ৱিত্থাৰিতমেৱ.

পৰসত্তানন্তি পধানসত্তানং. পৰপুগ্গলানন্তি ততো পৰেসং হীনসত্তানং. একত্থমেৱ ৱা এতং পদদ্ৱযং. ৱেনেয্যৱসেন পন দ্ৱেধা ৱুত্তং. ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তন্তি সদ্ধাদীনং ইন্দ্ৰিযানং পৰভাৱং অপৰভাৱঞ্চ, ৱুদ্ধিঞ্চ হানিঞ্চাতি অত্থো. ইমস্সপি ঞাণস্স ৱিত্থাৰকথা – ‘‘তত্থ কতমং তথাগতস্স পৰসত্তানং পৰপুগ্গলানং ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তং যথাভূতং ঞাণং, ইধ তথাগতো সত্তানং আসযং পজানাতি অনুসযং পজানাতী’’তিআদিনা (ৱিভ. ৮১৪) নযেন অভিধম্মে আগতাযেৱ.

ঝানৱিমোক্খসমাধিসমাপত্তীনন্তি পঠমাদীনং চতুন্নং ঝানানং ৰূপী ৰূপানি পস্সতীতিআদীনং অট্ঠন্নং ৱিমোক্খানং সৱিতক্কসৱিচাৰাদীনং তিণ্ণং সমাধীনং পঠমজ্ঝানসমাপত্তিআদীনঞ্চ নৱন্নং অনুপুব্বসমাপত্তীনং. সংকিলেসন্তি হানভাগিযধম্মং. ৱোদানন্তি ৱিসেসভাগিযধম্মং. ৱুট্ঠানন্তি ‘‘ৱোদানম্পি ৱুট্ঠানং. তম্হা তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠানম্পি ৱুট্ঠান’’ন্তি (ৱিভ. ৮২৮) এৱং ৱুত্তপগুণজ্ঝানঞ্চেৱ ভৱঙ্গফলসমাপত্তিযো চ. হেট্ঠিমং হেট্ঠিমঞ্হি পগুণজ্ঝানং উপৰিমস্স উপৰিমস্স পদট্ঠানং হোতি. তস্মা ‘‘ৱোদানম্পি ৱুট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তং. ভৱঙ্গেন পন সব্বজ্ঝানেহি ৱুট্ঠানং হোতি. ফলসমাপত্তিযা নিৰোধসমাপত্তিতো ৱুট্ঠানং হোতি. তং সন্ধায ‘‘তম্হা তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠানম্পি ৱুট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তং. ইদম্পি ঞাণং ‘‘তত্থ কতমং তথাগতস্স ঝানৱিমোক্খসমাধিসমাপত্তীনং সংকিলেসং ৱোদানং ৱুট্ঠানং যথাভূতং ঞাণং, ঝাযীতি চত্তাৰো ঝাযী, অত্থেকচ্চো ঝাযী সম্পত্তিংযেৱ সমানং ৱিপত্তীতি পচ্চেতী’’তিআদিনা (ৱিভ. ৮২৮) নযেন অভিধম্মে ৱিত্থাৰিতং. সত্তন্নং ঞাণানং ৱিত্থাৰকথাৱিনিচ্ছযো সম্মোহৱিনোদনিযং ৱিভঙ্গট্ঠকথাযং ৱুত্তো. পুব্বেনিৱাসানুস্সতিদিব্বচক্খুঞাণকথা ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱিত্থাৰিতা. আসৱক্খযকথা ভযভেৰৱে.

১৪৯. ইমানি খো সাৰিপুত্তাতি যানি পুব্বে ‘‘দস খো পনিমানি, সাৰিপুত্ত, তথাগতস্স তথাগতবলানী’’তি অৱোচং, ইমানি তানীতি অপ্পনং কৰোতি. তত্থ পৰৱাদীকথা হোতি – দসবলঞাণং নাম পাটিযেক্কং নত্থি, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্সেৱাযং পভেদোতি. তং ন তথা দট্ঠব্বং. অঞ্ঞমেৱ হি দসবলঞাণং, অঞ্ঞং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং. দসবলঞাণঞ্হি সকসককিচ্চমেৱ জানাতি. সব্বঞ্ঞুতঞাণং তম্পি ততো অৱসেসম্পি পজানাতি. দসবলঞাণেসু হি পঠমং কাৰণাকাৰণমেৱ জানাতি. দুতিযং কম্মন্তৰৱিপাকন্তৰমেৱ. ততিযং কম্মপৰিচ্ছেদমেৱ. চতুত্থং ধাতুনানত্তকাৰণমেৱ. পঞ্চমং সত্তানং অজ্ঝাসযাধিমুত্তিমেৱ. ছট্ঠং ইন্দ্ৰিযানং তিক্খমুদুভাৱমেৱ. সত্তমং ঝানাদীহি সদ্ধিং তেসং সংকিলেসাদিমেৱ. অট্ঠমং পুব্বেনিৱুত্থখন্ধসন্ততিমেৱ. নৱমং সত্তানং চুতিপটিসন্ধিমেৱ. দসমং সচ্চপৰিচ্ছেদমেৱ. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পন এতেহি জানিতব্বঞ্চ ততো উত্তৰিঞ্চ পজানাতি. এতেসং পন কিচ্চং ন সব্বং কৰোতি. তঞ্হি ঝানং হুত্ৱা অপ্পেতুং ন সক্কোতি, ইদ্ধি হুত্ৱা ৱিকুব্বিতুং ন সক্কোতি, মগ্গো হুত্ৱা কিলেসে খেপেতুং ন সক্কোতি. অপিচ পৰৱাদী এৱং পুচ্ছিতব্বো – ‘‘দসবলঞাণং নাম এতং সৱিতক্কসৱিচাৰং অৱিতক্কৱিচাৰমত্তং অৱিতক্কঅৱিচাৰং কামাৱচৰং ৰূপাৱচৰং অৰূপাৱচৰং লোকিযং লোকুত্তৰ’’ন্তি? জানন্তো পটিপাটিযা সত্ত ঞাণানি সৱিতক্কসৱিচাৰানীতি ৱক্খতি. ততো পৰানি দ্ৱে অৱিতক্কঅৱিচাৰানীতি ৱক্খতি. আসৱক্খযঞাণং সিযা সৱিতক্কসৱিচাৰং, সিযা অৱিতক্কৱিচাৰমত্তং, সিযা অৱিতক্কঅৱিচাৰন্তি ৱক্খতি. তথা পটিপাটিযা সত্ত কামাৱচৰানি, ততো পৰানি দ্ৱে ৰূপাৱচৰানি, অৱসানে একং লোকুত্তৰন্তি ৱক্খতি, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পন সৱিতক্কসৱিচাৰমেৱ কামাৱচৰমেৱ লোকিযমেৱাতি ৱক্খতি.

এৱমেত্থ অনুপদৱণ্ণনং কত্ৱা ইদানি যস্মা তথাগতো পঠমংযেৱ ঠানাট্ঠানঞাণেন ৱেনেয্যসত্তানং আসৱক্খযাধিগমস্স চেৱ অনধিগমস্স চ ঠানাট্ঠানভূতং কিলেসাৱৰণাভাৱং পস্সতি, লোকিযসম্মাদিট্ঠিট্ঠানদস্সনতো নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিট্ঠানাভাৱদস্সনতো চ. অথ নেসং কম্মৱিপাকঞাণেন ৱিপাকাৱৰণাভাৱং পস্সতি, তিহেতুকপটিসন্ধিদস্সনতো. সব্বত্থগামিনীপটিপদাঞাণেন কম্মাৱৰণাভাৱং পস্সতি, অনন্তৰিযকম্মাভাৱদস্সনতো. এৱং অনাৱৰণানং অনেকধাতুনানাধাতুঞাণেন অনুকূলধম্মদেসনত্থং চৰিযৱিসেসং পস্সতি, ধাতুৱেমত্তদস্সনতো. অথ নেসং নানাধিমুত্তিকতাঞাণেন অধিমুত্তিং পস্সতি, পযোগং অনাদিযিত্ৱাপি অধিমুত্তিৱসেন ধম্মদেসনত্থং. অথেৱং দিট্ঠাধিমুত্তীনং যথাসত্তি যথাবলং ধম্মং দেসেতুং ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণেন ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তং পস্সতি, সদ্ধাদীনং তিক্খমুদুভাৱদস্সনতো. এৱং পৰিঞ্ঞাতিন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তা পন তে সচে দূৰে হোন্তি, পঠমজ্ঝানাদীসু ৱসীভূতত্তা ইদ্ধিৱিসেসেন তে খিপ্পং উপগচ্ছতি. উপগন্ত্ৱা চ নেসং পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণেন পুব্বজাতিভাৱনং, দিব্বচক্খুঞাণানুভাৱতো পত্তব্বেন চেতোপৰিযঞাণেন সম্পতি চিত্তৱিসেসং পস্সন্তো আসৱক্খযঞাণানুভাৱেন আসৱক্খযগামিনিযা পটিপদায ৱিগতসম্মোহত্তা আসৱক্খযায ধম্মং দেসেতি. তস্মা ইমিনা অনুক্কমেন ইমানি দসবলানি ৱুত্তানীতি ৱেদিতব্বানি.

তং, সাৰিপুত্ত, ৱাচং অপ্পহাযাতিআদীসু পুন এৱৰূপিং ৱাচং ন ৱক্খামীতি ৱদন্তো তং ৱাচং পজহতি নাম. পুন এৱৰূপং চিত্তং ন উপ্পাদেস্সামীতি চিন্তেন্তো চিত্তং পজহতি নাম. পুন এৱৰূপং দিট্ঠিং ন গণ্হিস্সামীতি পজহন্তো দিট্ঠিং পটিনিস্সজ্জতি নাম, তথা অকৰোন্তো নেৱ পজহতি, ন পটিনিস্সজ্জতি. সো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযেতি যথা নিৰযপালেহি আহৰিত্ৱা নিৰযে ঠপিতো, এৱং নিৰযে ঠপিতোযেৱাতি ৱেদিতব্বো.

ইদানিস্স অত্থসাধকং উপমং দস্সেন্তো সেয্যথাপীতিআদিমাহ. তত্থ সীলসম্পন্নোতিআদীসু লোকিযলোকুত্তৰা সীলসমাধিপঞ্ঞা ৱেদিতব্বা. লোকুত্তৰৱসেনেৱ ৱিনিৱত্তেতুম্পি ৱট্টতি. অযঞ্হি সম্মাৱাচাকম্মন্তাজীৱেহি সীলসম্পন্নো, সম্মাৱাযামসতিসমাধীহি সমাধিসম্পন্নো, সম্মাদিট্ঠিসঙ্কপ্পেহি পঞ্ঞাসম্পন্নো, সো এৱং সীলাদিসম্পন্নো ভিক্খু যথা দিট্ঠেৱ ধম্মে ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে অঞ্ঞং আৰাধেতি অৰহত্তং পাপুণাতি, এৱংসম্পদমিদং, সাৰিপুত্ত, ৱদামি ইমম্পি কাৰণং এৱৰূপমেৱ. যথা হি মগ্গানন্তৰং অৱিৰজ্ঝিত্ৱাৱ ফলং নিব্বত্ততি, এৱমেৱ ইমস্সাপি পুগ্গলস্স চুতিঅনন্তৰং অৱিৰজ্ঝিত্ৱাৱ নিৰযে পটিসন্ধি হোতীতি দস্সেতি. সকলস্মিঞ্হি বুদ্ধৱচনে ইমায উপমায গাড়্হতৰং কত্ৱা ৱুত্তউপমা নাম নত্থি.

১৫০. ৱেসাৰজ্জানীতি এত্থ সাৰজ্জপটিপক্খো ৱেসাৰজ্জং, চতূসু ঠানেসু সাৰজ্জাভাৱং পচ্চৱেক্খন্তস্স উপ্পন্নসোমনস্সমযঞাণস্সেতং নামং. সম্মাসম্বুদ্ধস্স তে পটিজানতোতি অহং সম্মাসম্বুদ্ধো, সব্বে ধম্মা মযা অভিসম্বুদ্ধাতি এৱং পটিজানতো তৱ. অনভিসম্বুদ্ধাতি ইমে নাম ধম্মা তযা অনভিসম্বুদ্ধা. তত্ৰ ৱতাতি তেসু ৱত অনভিসম্বুদ্ধাতি এৱং দস্সিতধম্মেসু. সহধম্মেনাতি সহেতুনা সকাৰণেন ৱচনেন সুনক্খত্তো ৱিয ৱিপ্পলপন্তো অপ্পমাণং. নিমিত্তমেতন্তি এত্থ পুগ্গলোপি ধম্মোপি নিমিত্তন্তি অধিপ্পেতো. তং পুগ্গলং ন পস্সামি, যো মং পটিচোদেস্সতি, তং ধম্মং ন পস্সামি, যং দস্সেত্ৱা অযং নাম ধম্মো তযা অনভিসম্বুদ্ধোতি মং পটিচোদেস্সতীতি অযমেত্থ অত্থো. খেমপ্পত্তোতি খেমং পত্তো, সেসপদদ্ৱযং ইমস্সেৱ ৱেৱচনং. সব্বঞ্হেতং ৱেসাৰজ্জঞাণমেৱ সন্ধায ৱুত্তং. দসবলস্স হি অযং নাম ধম্মো তযা অনভিসম্বুদ্ধোতি চোদকং পুগ্গলং ৱা চোদনাকাৰণং অনভিসম্বুদ্ধধম্মং ৱা অপস্সতো সভাৱবুদ্ধোযেৱ ৱা সমানো অহং বুদ্ধোস্মীতি ৱদামীতি পচ্চৱেক্খন্তস্স বলৱতৰং সোমনস্সং উপ্পজ্জতি. তেন সম্পযুত্তং ঞাণং ৱেসাৰজ্জং নাম. তং সন্ধায ‘‘খেমপ্পত্তো’’তিআদিমাহ. এৱং সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.

অন্তৰাযিকা ধম্মাতি এত্থ পন অন্তৰাযং কৰোন্তীতি অন্তৰাযিকা, তে অত্থতো সঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কন্তা সত্ত আপত্তিক্খন্ধা. সঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কন্তঞ্হি অন্তমসো দুক্কট-দুব্ভাসিতম্পি মগ্গফলানং অন্তৰাযং কৰোতি. ইধ পন মেথুনধম্মো অধিপ্পেতো. মেথুনং সেৱতো হি যস্স কস্সচি নিস্সংসযমেৱ মগ্গফলানং অন্তৰাযো হোতি. যস্স খো পন তেসু অত্থাযাতি ৰাগক্খযাদীসু যস্স অত্থায. ধম্মো দেসিতোতি অসুভভাৱনাদিধম্মো কথিতো. তত্ৰ ৱত মন্তি তস্মিং অনিয্যানিকধম্মে মং. সেসং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

দসবলঞাণাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অট্ঠপৰিসৱণ্ণনা

১৫১. ‘‘অট্ঠ খো ইমা সাৰিপুত্তা’’তি ইদং কস্মা আৰদ্ধং? ৱেসাৰজ্জঞাণস্স বলদস্সনত্থং. যথা হি ব্যত্তং পৰিসং অজ্ঝোগাহেত্ৱা ৱিঞ্ঞূনং চিত্তং আৰাধনসমত্থায কথায ধম্মকথিকস্স ছেকভাৱো পঞ্ঞাযতি, এৱং ইমা অট্ঠ পৰিসা পত্ৱা ৱেসাৰজ্জঞাণস্স ৱেসাৰজ্জভাৱো সক্কা ঞাতুন্তি ৱেসাৰজ্জঞাণস্স বলং দস্সেন্তো, অট্ঠ খো ইমা সাৰিপুত্তাতিআদিমাহ.

তত্থ খত্তিযপৰিসাতি খত্তিযানং সন্নিপতিত্ৱা নিসিন্নট্ঠানং, এস নযো সব্বত্থ. মাৰকাযিকানং পন সন্নিপতিত্ৱা নিসিন্নট্ঠানং মাৰপৰিসা ৱেদিতব্বা, ন মাৰানং. সব্বাপি চেতা পৰিসা উগ্গট্ঠানদস্সনৱসেন গহিতা. মনুস্সা হি ‘‘এত্থ ৰাজা নিসিন্নো’’তি পকতিৱচনম্পি ৱত্তুং ন সক্কোন্তি, কচ্ছেহি সেদা মুচ্চন্তি. এৱং উগ্গা খত্তিযপৰিসা. ব্ৰাহ্মণা তীসু ৱেদেসু কুসলা হোন্তি, গহপতযো নানাৱোহাৰেসু চেৱ অক্খৰচিন্তায চ. সমণা সকৱাদপৰৱাদেসু কুসলা হোন্তি. তেসং মজ্ঝে ধম্মকথাকথনং নাম অতিৱিয ভাৰো. অমনুস্সাপি উগ্গা হোন্তি. অমনুস্সোতি হি ৱুত্তমত্তেপি মনুস্সানং সকলসৰীৰং সঙ্কম্পতি, তেসং ৰূপং ৱা দিস্ৱা সদ্দং ৱা সুত্ৱা সত্তা ৱিসঞ্ঞিনো হোন্তি. এৱং অমনুস্সপৰিসা উগ্গা. তাসুপি ধম্মকথাকথনং নাম অতিৱিয ভাৰো. ইতি উগ্গট্ঠানদস্সনৱসেন তা গহিতাতি ৱেদিতব্বা.

অজ্ঝোগাহতীতি অনুপৱিসতি. অনেকসতং খত্তিযপৰিসন্তি বিম্বিসাৰসমাগম ঞাতিসমাগম লিচ্ছৱীসমাগমসদিসং. অঞ্ঞেসুপি চক্কৱাড়েসু লব্ভতিযেৱ. কিং পন ভগৱা অঞ্ঞানি চক্কৱাড়ানিপি গচ্ছতীতি? আম গচ্ছতি. কীদিসো হুত্ৱা? যাদিসা তে, তাদিসোযেৱ. তেনেৱাহ ‘‘অভিজানামি খো পনাহং, আনন্দ, অনেকসতং খত্তিযপৰিসং উপসঙ্কমিতা, তত্থ যাদিসকো তেসং ৱণ্ণো হোতি, তাদিসকো ময্হং ৱণ্ণো হোতি. যাদিসকো তেসং সৰো হোতি, তাদিসকো ময্হং সৰো হোতি. ধম্মিযা কথায সন্দস্সেমি সমাদপেমি সমুত্তেজেমি সম্পহংসেমি. ভাসমানঞ্চ মং ন জানন্তি ‘কো নু খো অযং ভাসতি দেৱো ৱা মনুস্সো ৱা’তি. ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা অন্তৰধাযামি. অন্তৰহিতঞ্চ মং ন জানন্তি ‘কো নু খো অযং অন্তৰহিতো দেৱো ৱা মনুস্সো ৱা’’’তি (দী. নি. ২.১৭২).

খত্তিযা কেযূৰঙ্গদমালাগন্ধাদিৱিভূসিতা নানাৱিৰাগৱসনা আমুক্কমণিকুণ্ডলা মোড়িধৰা হোন্তি. কিং ভগৱাপি এৱং অত্তানং মণ্ডেতি? তে চ ওদাতাপি হোন্তি কাড়াপি মংগুলচ্ছৱীপি. কিং সত্থাপি এৱৰূপো হোতীতি? সত্থা অত্তনো পব্বজিতৱসেনেৱ গচ্ছতি, তেসং পন তাদিসো হুত্ৱা উপট্ঠাতি, গন্ত্ৱা ৰাজাসনে নিসিন্নং অত্তানং দস্সেতি, তেসং ‘‘অজ্জ অম্হাকং ৰাজা অতিৱিয ৱিৰোচতী’’তি হোতি. তে চ ভিন্নস্সৰাপি হোন্তি গগ্গস্সৰাপি কাকস্সৰাপি. সত্থা ব্ৰহ্মস্সৰেনেৱ ধম্মং কথেতি. তাদিসকো ময্হং সৰো হোতীতি ইদং পন ভাসন্তৰং সন্ধায কথিতং. মনুস্সানং পন তং সুত্ৱা ‘‘অজ্জ ৰাজা মধুৰেন সৰেন কথেতী’’তি হোতি. কথেত্ৱা পক্কন্তে চ ভগৱতি পুন ৰাজানং আগতং দিস্ৱা ‘‘কো নু খো অয’’ন্তি ৱীমংসা উপ্পজ্জতি.

ইদং ৱুত্তং হোতি – কো নু খো অযং ইমস্মিং ঠানে ইদানেৱ মাগধভাসায সীহড়ভাসায মধুৰেন সৰেন কথেন্তো অন্তৰহিতো, কিং দেৱো, উদাহু মনুস্সোতি? কিমত্থং পনেৱং অজানন্তানং ধম্মং দেসেতীতি? ৱাসনত্থায. এৱং সুতোপি হি ধম্মো অনাগতে পচ্চযো হোতিযেৱাতি অনাগতং পটিচ্চ দেসেতীতি.

সন্নিসিন্নপুব্বন্তি সঙ্গম্ম নিসিন্নপুব্বং. সল্লপিতপুব্বন্তি আলাপসল্লাপো কতপুব্বো. সাকচ্ছাতি ধম্মসাকচ্ছাপি সমাপজ্জিতপুব্বা. অনেকসতং ব্ৰাহ্মণপৰিসন্তিআদীনম্পি সোণদণ্ডসমাগমাদিৱসেন চেৱ অঞ্ঞচক্কৱাড়ৱসেন চ সম্ভৱো ৱেদিতব্বো.

অট্ঠপৰিসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

চতুযোনিৱণ্ণনা

১৫২. চতস্সো খো ইমা, সাৰিপুত্ত, যোনিযোতি এত্থ যোনীতি খন্ধকোট্ঠাসস্সপি কাৰণস্সপি পস্সাৱমগ্গস্সপি নামং. ‘‘চতস্সো নাগযোনিযো চতস্সো সুপণ্ণযোনিযো’’তি (সং. নি. ৩.৩৪২, ৩৯২) এত্থ হি খন্ধকোট্ঠাসো যোনি নাম. ‘‘যোনি হেসা ভূমিজ ফলস্স অধিগমাযা’’তি (ম. নি. ২.২২৭) এত্থ কাৰণং. ‘‘ন চাহং ব্ৰাহ্মণং ব্ৰূমি, যোনিজং মত্তিসম্ভৱ’’ন্তি (ম. নি. ২.৪৫৭; ধ. প. ৩৯৬) এত্থ পস্সাৱমগ্গো. ইধ পন খন্ধকোট্ঠাসো যোনীতি অধিপ্পেতো. তত্থ অণ্ডে জাতা অণ্ডজা. জলাবুম্হি জাতা জলাবুজা. সংসেদে জাতা সংসেদজা. ৱিনা এতেহি কাৰণেহি উপ্পতিত্ৱা ৱিয নিব্বত্তা অভিনিব্বত্তাতি ওপপাতিকা. অভিনিব্ভিজ্জ জাযন্তীতি ভিন্দিত্ৱা নিক্খমনৱসেন জাযন্তি. পূতিকুণপে ৱাতিআদীহি অনিট্ঠট্ঠানানেৱ দস্সিতানি. ইট্ঠেসুপি সপ্পিতেলমধুফাণিতাদীসু সত্তা জাযন্তি এৱ. দেৱাতিআদীসু চাতুমহাৰাজিকতো পট্ঠায উপৰিদেৱা ওপপাতিকাৱ হোন্তি. ভূমদেৱা পন চতুযোনিকা. একচ্চে চ মনুস্সাতি মনুস্সেসু কেচি দেৱা ৱিয ওপপাতিকা চ হোন্তি. যেভুয্যেন পনেতে জলাবুজাৱ, অণ্ডজাপি এত্থ কোন্তপুত্তা দ্ৱেভাতিযত্থেৰা ৱিয, সংসেদজাপি পদুমগব্ভে নিব্বত্তপোক্খৰসাতিব্ৰাহ্মণপদুমৱতিদেৱীআদযো ৱিয, এৱং ৱিনিপাতিকেসু নিজ্ঝামতণ্হিকপেতা নেৰযিকা ৱিয ওপপাতিকাযেৱ, অৱসেসা চতুযোনিকাপি হোন্তি. যথা তে এৱং যক্খাপি সব্বচতুপ্পদপক্খিজাতিদীঘজাতিআদযোপি সব্বে চতুযোনিকাযেৱ.

চতুযোনিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঞ্চগতিৱণ্ণনা

১৫৩. পঞ্চ খো ইমা, সাৰিপুত্ত, গতিযোতি এত্থ সুকতদুক্কটকম্মৱসেন গন্তব্বাতি গতিযো. অপিচ গতিগতি নিব্বত্তিগতি অজ্ঝাসযগতি ৱিভৱগতি নিপ্ফত্তিগতীতি বহুৱিধা গতি নাম. তত্থ ‘‘তং গতিং পেচ্চ গচ্ছামী’’তি (অ. নি. ৪.১৮৪) চ, ‘‘যস্স গতিং ন জানন্তি, দেৱা গন্ধব্বমানুসা’’তি (ধ. প. ৪২০) চ অযং গতিগতি নাম. ‘‘ইমেসং খো অহং ভিক্খূনং সীলৱন্তানং নেৱ জানামি গতিং ৱা অগতিং ৱা’’তি (ম. নি. ১.৫০৮) অযং নিব্বত্তিগতি নাম. ‘‘এৱম্পি খো তে অহং ব্ৰহ্মে গতিং চ পজানামি জুতিঞ্চ পজানামী’’তি (ম. নি. ১.৫০৩) অযং অজ্ঝাসযগতি নাম. ‘‘ৱিভৱো গতি ধম্মানং, নিব্বানং অৰহতো গতী’’তি (পৰি. ৩৩৯) অযং ৱিভৱগতি নাম. ‘‘দ্ৱেযেৱ গতিযো ভৱন্তি অনঞ্ঞা’’তি (দী. নি. ১.২৫৮; ২.৩৪) অযং নিপ্ফত্তিগতি নাম. তাসু ইধ গতিগতি অধিপ্পেতা.

নিৰযোতিআদীসু নিৰতিঅত্থেন নিৰস্সাদট্ঠেন নিৰযো. তিৰিযং অঞ্ছিতাতি তিৰচ্ছানা. তেসং যোনি তিৰচ্ছানযোনি. পেচ্চভাৱং পত্তানং ৱিসযোতি পেত্তিৱিসযো. মনসো উস্সন্নত্তা মনুস্সা. পঞ্চহি কামগুণেহি অত্তনো অত্তনো আনুভাৱেহি চ দিব্বন্তীতি দেৱা. নিৰযঞ্চাহং, সাৰিপুত্তাতিআদীসু নিৰযোতি সদ্ধিং ওকাসেন খন্ধা. তিৰচ্ছানযোনিং চাতিআদীসুপি এসেৱ নযো. মগ্গং পটিপদন্তি উভযেনাপি ৱুত্তগতিসংৱত্তনিক কম্মমেৱ দস্সেতি. যথা চ পটিপন্নোতি যেন মগ্গেন যায পটিপদায পটিপন্নোতি উভযম্পি একতো কত্ৱা নিদ্দিসতি. অপাযন্তিআদীসু ৱড্ঢিসঙ্খাতা সুখসঙ্খাতা ৱা অযা অপেতত্তা অপাযো. দুক্খস্স গতি পটিসৰণন্তি দুগ্গতি. দুক্কটকাৰিনো এত্থ ৱিনিপতন্তীতি ৱিনিপাতো. নিব্বানঞ্চাহন্তি ইদং পন ন কেৱলং গতিগতিমেৱ, গতিনিস্সৰণং নিব্বানম্পি জানামীতি দস্সনত্থমাহ. ইধ মগ্গো পটিপদাতি উভযেনাপি অৰিযমগ্গোৱ ৱুত্তো.

পঞ্চগতিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ঞাণপ্পৱত্তাকাৰৱণ্ণনা

১৫৪. ইদানি যথাৱুত্তেসু সত্তসু ঠানেসু অট্ঠসু ঠানেসু অত্তনো ঞাণপ্পৱত্তাকাৰং দস্সেন্তো ইধাহং, সাৰিপুত্তাতিআদিমাহ.

তত্থ একন্তদুক্খাতি নিচ্চদুক্খা নিৰন্তৰদুক্খা. তিব্বাতি বহলা. কটুকাতি খৰা. সেয্যথাপীতিআদীনি ওপম্মদস্সনত্থং ৱুত্তানি. তত্থ কাসূতি আৱাটোপি ৱুচ্চতি ৰাসিপি.

‘‘কিন্নু সন্তৰমানোৱ, কাসুং খণসি সাৰথি;

পুট্ঠো মে সম্ম অক্খাহি, কিং কাসুযা কৰিস্সসী’’তি. (জা. ২.২২.৩) –

এত্থ হি আৱাটো কাসু নাম.

‘‘অঙ্গাৰকাসুং অপৰে ফুনন্তি, নৰা ৰুদন্তা পৰিদড্ঢগত্তা’’তি. (জা. ২.২২.৪৬২) –

এত্থ ৰাসি. ইধ পন আৱাটো অধিপ্পেতো. তেনেৱাহ ‘‘সাধিকপোৰিসা’’তি. তত্থ সাধিকং পোৰিসং পমাণং অস্সাতি সাধিকপোৰিসা, অতিৰেকপঞ্চৰতনাতি অত্থো. ৱীতচ্চিকানং ৱীতধূমানন্তি এতং পৰিড়াহস্স বলৱভাৱদীপনত্থং ৱুত্তং, অচ্চিযা ৱা সতি ধূমে ৱা সতি, ৱাতো সমুট্ঠাতি, তেন পৰিড়াহো ন বলৱা হোতি. ঘম্মপৰেতোতি ঘম্মানুগতো. তসিতোতি জাততণ্হো. পিপাসিতোতি উদকং পাতুকামো. একাযনেন মগ্গেনাতি একপথেনেৱ মগ্গেন, অনুক্কমনিযেন উভোসু পস্সেসু নিৰন্তৰকণ্টকৰুক্খগহনেন. পণিধাযাতি অঙ্গাৰকাসুযং পত্থনা নাম নত্থি, অঙ্গাৰকাসুং আৰব্ভ পন ইৰিযাপথস্স ঠপিতত্তা এৱং ৱুত্তং.

এৱমেৱ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং – অঙ্গাৰকাসু ৱিয হি নিৰযো দট্ঠব্বো. অঙ্গাৰকাসুমগ্গো ৱিয নিৰযূপগং কম্মং. মগ্গাৰুড়্হো ৱিয কম্মসমঙ্গী পুগ্গলো. চক্খুমা পুৰিসো ৱিয দিব্বচক্খুকো ভগৱা. যথা সো পুৰিসো মগ্গাৰুড়্হং দিস্ৱা ৱিজানাতি ‘‘অযং ইমিনা মগ্গেন গন্ত্ৱা অঙ্গাৰকাসুযং পতিস্সতী’’তি, এৱমেৱং ভগৱা পাণাতিপাতাদীসু যংকিঞ্চি কম্মং আযূহন্তং এৱং জানাতি ‘‘অযং ইমং কম্মং কত্ৱা নিৰযে নিব্বত্তিস্সত্তী’’তি. যথা সো পুৰিসো অপৰভাগে তং অঙ্গাৰকাসুযা পতিতং পস্সতি, এৱমেৱ ভগৱা অপৰভাগে ‘‘সো পুৰিসো তং কম্মং কত্ৱা কুহিং নিব্বত্তো’’তি আলোকং ৱড্ঢেত্ৱা দিব্বচক্খুনা ওলোকেন্তো নিৰযে নিব্বত্তং পস্সতি পঞ্চৱিধবন্ধনাদিমহাদুক্খং অনুভৱন্তং. তত্থ কিঞ্চাপি তস্স কম্মাযূহনকালে অঞ্ঞো ৱণ্ণো, নিৰযে নিব্বত্তস্স অঞ্ঞো. অথাপি ‘‘সো সত্তো তং কম্মং কত্ৱা কত্থ নিব্বত্তো’’তি ওলোকেন্তস্স অনেকসহস্সানং সত্তানং মজ্ঝে ঠিতোপি ‘‘অযং সো’’তি সোযেৱ সত্তো আপাথং আগচ্ছতি, ‘‘দিব্বচক্খুবলং নাম এত’’ন্তি ৱদন্তি.

দুতিযউপমাযং যস্মা অঙ্গাৰকাসুযং ৱিয গূথকূপে পৰিড়াহো নত্থি, তস্মা ‘‘একন্তদুক্খা’’তি অৱত্ৱা ‘‘দুক্খা’’তিআদিমাহ. এত্থাপি পুৰিমনযেনেৱ ওপম্মসংসন্দনং ৱেদিতব্বং. ইমম্পি হি পুগ্গলং ভগৱা হত্থিযোনিআদীসু যত্থ কত্থচি নিব্বত্তং ৱধবন্ধনআকড্ঢনৱিকড্ঢনাদীহি মহাদুক্খং অনুভৱমানং পস্সতিযেৱ.

ততিযউপমাযং তনুপত্তপলাসোতি ন অব্ভপটলং ৱিয তনুপণ্ণো, ৱিৰড়পণ্ণত্তং পনস্স সন্ধায ইদং ৱুত্তং. কবৰচ্ছাযোতি ৱিৰড়চ্ছাযো. দুক্খবহুলাতি পেত্তিৱিসযস্মিঞ্হি দুক্খমেৱ বহুলং, সুখং পৰিত্তং কদাচি অনুভৱিতব্বং হোতি, তস্মা এৱমাহ. এত্থাপি পুৰিমনযেনেৱ ওপম্মসংসন্দনং ৱেদিতব্বং.

চতুত্থউপমাযং বহলপত্তপলাসোতি নিৰন্তৰপণ্ণো পত্তসঞ্ছন্নো. সন্তচ্ছাযোতি পাসাণচ্ছত্তং ৱিয ঘনচ্ছাযো. সুখবহুলা ৱেদনাতি মনুস্সলোকে খত্তিযকুলাদীসু সুখবহুলা ৱেদনা ৱেদযিতব্বা হোতি, তা ৱেদযমানং নিপন্নং ৱা নিসিন্নং ৱা পস্সামীতি দস্সেতি. ইধাপি ওপম্মসংসন্দনং পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

পঞ্চমউপমাযং পাসাদোতি দীঘপাসাদো. উল্লিত্তাৱলিত্তন্তি অন্তো চেৱ উল্লিত্তং বহি চ অৱলিত্তং. ফুসিতগ্গড়ন্তি দ্ৱাৰবাহাহি সদ্ধিং সুপিহিতকৱাটং. গোনকত্থতোতি চতুৰঙ্গুলাধিকলোমেন কাড়কোজৱেন অত্থতো. পটিকত্থতোতি উণ্ণামযেন সেতঅত্থৰণেন অত্থতো. পটলিকত্থতোতি ঘনপুপ্ফকেন উণ্ণামযঅত্থৰণেন অত্থতো. কদলিমিগপৱৰপচ্চত্থৰণোতি কদলিমিগচম্মমযেন উত্তমপচ্চত্থৰণেন অত্থতো. তং কিৰ পচ্চত্থৰণং সেতৱত্থস্স উপৰি কদলিমিগচম্মং অত্থৰিত্ৱা সিব্বেত্ৱা কৰোন্তি. সউত্তৰচ্ছদোতি সহ উত্তৰচ্ছদেন, উত্তৰিবদ্ধেন ৰত্তৱিতানেন সদ্ধিন্তি অত্থো. উভতোলোহিতকূপধানোতি সীসূপধানঞ্চ পাদূপধানঞ্চাতি পল্লঙ্কস্স উভতো ঠপিতলোহিতকূপধানো. ইধাপি উপমাসংসন্দনং পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

অযং পনেত্থ অপৰভাগযোজনা, যথা সো পুৰিসো মগ্গাৰুড়্হমেৱ জানাতি ‘‘অযং এতেন মগ্গেন গন্ত্ৱা পাসাদং আৰুয্হ কূটাগাৰং পৱিসিত্ৱা পল্লঙ্কে নিসীদিস্সতি ৱা নিপজ্জিস্সতি ৱা’’তি, এৱমেৱং ভগৱা দানাদীসু পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূসু যংকিঞ্চি কুসলকম্মং আযূহন্তংযেৱ পুগ্গলং দিস্ৱা ‘‘অযং ইমং কত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তিস্সতী’’তি জানাতি. যথা সো পুৰিসো অপৰভাগে তং পাসাদং আৰুয্হ কূটাগাৰং পৱিসিত্ৱা পল্লঙ্কে নিসিন্নং ৱা নিপন্নং ৱা একন্তসুখং নিৰন্তৰসুখং ৱেদনং ৱেদযমানং পস্সতি, এৱমেৱং ভগৱা অপৰভাগে ‘‘সো তং কল্যাণং কত্ৱা কুহিং নিব্বত্তো’’তি আলোকং ৱড্ঢেত্ৱা দিব্বচক্খুনা ওলোকেন্তো দেৱলোকে নিব্বত্তং পস্সতি, নন্দনৱনাদীসু অচ্ছৰাসঙ্ঘপৰিৱুতং দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱমানং.

ঞাণপ্পৱত্তাকাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

আসৱক্খযৱাৰৱণ্ণনা

আসৱক্খযৱাৰে ‘‘দিব্বেন চক্খুনা’’তি অৱত্ৱা ‘‘তমেনং পস্সামী’’তি ৱুত্তং. তং কস্মাতি চে? নিযমাভাৱা. ইমঞ্হি পুগ্গলং দিব্বচক্খুনাপি পস্সিস্সতি, চেতোপৰিযঞাণেনাপি জানিস্সতি, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেনপি জানিস্সতিযেৱ. একন্তসুখা ৱেদনাতি ইদং কিঞ্চাপি দেৱলোকসুখেন সদ্ধিং ব্যঞ্জনতো একং, অত্থতো পন নানা হোতি. দেৱলোকসুখঞ্হি ৰাগপৰিড়াহাদীনং অত্থিতায ন একন্তেনেৱ সুখং. নিব্বানসুখং পন সব্বপৰিড়াহানং ৱূপসমায সব্বাকাৰেন একন্তসুখং. উপমাযম্পি ‘‘যথা পাসাদে একন্তসুখা’’তি ৱুত্তং. তং মগ্গপৰিড়াহস্স অৱূপসন্ততায ছাতজ্ঝত্ততায পিপাসাভিভূততায চ ন একন্তমেৱ সুখং. ৱনসণ্ডে পন পোক্খৰণিযং ওৰুয্হ ৰজোজল্লস্স পৱাহিতত্তা মগ্গদৰথস্স ৱূপসন্ততায ভিসমূলখাদনেন চেৱ মধুৰোদকপানেন চ খুপ্পিপাসানং ৱিনীততায উদকসাটকং পৰিৱত্তেত্ৱা মট্ঠদুকূলং নিৱাসেত্ৱা তণ্ডুলত্থৱিকং উস্সীসকে কত্ৱা উদকসাটকং পীড়েত্ৱা হদযে ঠপেত্ৱা মন্দমন্দেন চ ৱাতেন বীজযমানস্স নিপন্নত্তা সব্বাকাৰেন একন্তসুখং হোতি.

এৱমেৱ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং – পোক্খৰণী ৱিয হি অৰিযমগ্গো দট্ঠব্বো. পোক্খৰণিমগ্গো ৱিয পুব্বভাগপটিপদা. মগ্গাৰুড়্হো ৱিয পটিপদাসমঙ্গীপুগ্গলো. চক্খুমা পুৰিসো ৱিয দিব্বচক্খু ভগৱা. ৱনসণ্ডো ৱিয নিব্বানং. যথা সো পুৰিসো মগ্গাৰুড়্হং দিস্ৱাৱ জানাতি ‘‘অযং ইমিনা মগ্গেন গন্ত্ৱা পোক্খৰণিযং ন্হত্ৱা ৰমণীযে ৱনসণ্ডে ৰুক্খমূলে নিসীদিস্সতি ৱা নিপজ্জিস্সতি ৱা’’তি, এৱমেৱং ভগৱা পটিপদং পূৰেন্তমেৱ নামৰূপং পৰিচ্ছিন্দন্তমেৱ পচ্চযপৰিগ্গহং কৰোন্তমেৱ লক্খণাৰম্মণায ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তমেৱ জানাতি ‘‘অযং ইমং পটিপদং পূৰেত্ৱা সব্বআসৱে খেপেত্ৱা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিন্তি এৱং ৱুত্তং ফলসমাপত্তিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সতী’’তি. যথা সো পুৰিসো অপৰভাগে তাযং পোক্খৰণিযং ন্হত্ৱা ৱনসণ্ডং পৱিসিত্ৱা নিসিন্নং ৱা নিপন্নং ৱা একন্তসুখং ৱেদনং ৱেদযমানং পস্সতি, এৱমেৱ ভগৱা অপৰভাগে তং পুগ্গলং পটিপদং পূৰেত্ৱা মগ্গং ভাৱেত্ৱা ফলং সচ্ছিকত্ৱা নিৰোধসযনৱৰগতং নিব্বানাৰম্মণং ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা একন্তসুখং ৱেদনং ৱেদযমানং পস্সতি.

আসৱক্খযৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দুক্কৰকাৰিকাদিসুদ্ধিৱণ্ণনা

১৫৫. ‘‘অভিজানামি খো পনাহং, সাৰিপুত্ত, চতুৰঙ্গসমন্নাগত’’ন্তি ইদং কস্মা আৰদ্ধং? পাটিযেক্কং অনুসন্ধিৱসেন আৰদ্ধং. অযং কিৰ সুনক্খত্তো দুক্কৰকাৰিকায সুদ্ধি হোতীতি এৱং লদ্ধিকো. অথস্স ভগৱা মযা একস্মিং অত্তভাৱে ঠত্ৱা চতুৰঙ্গসমন্নাগতং দুক্কৰং কতং, দুক্কৰকাৰকো নাম মযা সদিসো নত্থি. দুক্কৰকাৰেন সুদ্ধিযা সতি অহমেৱ সুদ্ধো ভৱেয্যন্তি দস্সেতুং ইমং দেসনং আৰভি. অপিচ অযং সুনক্খত্তো দুক্কৰকাৰিকায পসন্নো, সো চস্স পসন্নভাৱো, ‘‘অদ্দসা খো, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো অচেলং কোৰক্খত্তিযং চতুক্কুণ্ডিকং ছমানিকিণ্ণং ভক্খসং মুখেন খাদন্তং মুখেন ভুঞ্জন্তং. দিস্ৱানস্স এতদহোসি ‘সাধু ৰূপো ৱত, ভো, অযং সমণো চতুক্কুণ্ডিকো ছমানিকিণ্ণং ভক্খসং মুখেনেৱ খাদতি, মুখেনেৱ ভুঞ্জতী’’’তি এৱমাদিনা পাথিকসুত্তে (দী. নি. ৩.৭) আগতনযেন ৱেদিতব্বো.

অথ ভগৱা অযং দুক্কৰকাৰিকায পসন্নো, মযা চ এতস্মিং অত্তভাৱে ঠত্ৱা চতুৰঙ্গসমন্নাগতং দুক্কৰং কতং, দুক্কৰকাৰে পসীদন্তেনাপি অনেন মযি পসীদিতব্বং সিযা, সোপিস্স পসাদো মযি নত্থীতি দস্সেন্তো ইমং দেসনং আৰভি.

তত্ৰ ব্ৰহ্মচৰিযন্তি দানম্পি ৱেয্যাৱচ্চম্পি সিক্খাপদম্পি ব্ৰহ্মৱিহাৰাপি ধম্মদেসনাপি মেথুনৱিৰতিপি সদাৰসন্তোসোপি উপোসথোপি অৰিযমগ্গোপি সকলসাসনম্পি অজ্ঝাসযোপি ৱীৰিযম্পি ৱুচ্চতি.

‘‘কিং তে ৱতং কিং পন ব্ৰহ্মচৰিযং,

কিস্স সুচিণ্ণস্স অযং ৱিপাকো;

ইদ্ধী জুতী বলৱীৰিযূপপত্তি,

ইদঞ্চ তে নাগ মহাৱিমানং.

অহঞ্চ ভৰিযা চ মনুস্সলোকে,

সদ্ধা উভো দানপতী অহুম্হা;

ওপানভূতং মে ঘৰং তদাসি,

সন্তপ্পিতা সমণব্ৰাহ্মণা চ.

তং মে ৱতং তং পন ব্ৰহ্মচৰিযং,

তস্স সুচিণ্ণস্স অযং ৱিপাকো;

ইদ্ধী জুতী বলৱীৰিযূপপত্তি,

ইদঞ্চ মে ধীৰ মহাৱিমান’’ন্তি. (জা. ২.২২.১৫৯২, ১৫৯৩, ১৫৯৫) –

ইমস্মিঞ্হি পুণ্ণকজাতকে দানং ব্ৰহ্মচৰিযন্তি ৱুত্তং.

‘‘কেন পাণি কামদদো, কেন পাণি মধুস্সৱো;

কেন তে ব্ৰহ্মচৰিযেন, পুঞ্ঞং পাণিম্হি ইজ্ঝতি.

তেন পাণি কামদদো, তেন পাণি মধুস্সৱো;

তেন মে ব্ৰহ্মচৰিযেন, পুঞ্ঞং পাণিম্হি ইজ্ঝতী’’তি. (পে. ৱ. ২৭৫) –

ইমস্মিং অঙ্কুৰপেতৱত্থুস্মিং ৱেয্যাৱচ্চং ব্ৰহ্মচৰিযন্তি ৱুত্তং. ‘‘এৱং খো তং, ভিক্খৱে, তিত্তিৰিযং নাম ব্ৰহ্মচৰিযং অহোসী’’তি (চূড়ৱ. ৩১১) ইমস্মিং তিত্তিৰজাতকে পঞ্চসিক্খাপদং ব্ৰহ্মচৰিযন্তি ৱুত্তং. ‘‘তং খো পন মে পঞ্চসিখ ব্ৰহ্মচৰিযং নেৱ নিব্বিদায ন ৱিৰাগায ন নিৰোধায, যাৱদেৱ ব্ৰহ্মলোকূপপত্তিযা’’তি (দী. নি. ২.৩২৯) ইমস্মিং মহাগোৱিন্দসুত্তে ব্ৰহ্মৱিহাৰা ব্ৰহ্মচৰিযন্তি ৱুত্তং. ‘‘একস্মিং ব্ৰহ্মচৰিযস্মিং, সহস্সং মচ্চুহাযিন’’ন্তি (সং. নি. ১.১৮৪) এত্থ ধম্মদেসনা ব্ৰহ্মচৰিযন্তি ৱুত্তা. ‘‘পৰে অব্ৰহ্মচাৰী ভৱিস্সন্তি, মযমেত্থ ব্ৰহ্মচাৰী ভৱিস্সামা’’তি (ম. নি. ১.৮৩) সল্লেখসুত্তে মেথুনৱিৰতি ব্ৰহ্মচৰিযন্তি ৱুত্তা.

‘‘মযঞ্চ ভৰিযা নাতিক্কমাম,

অম্হে চ ভৰিযা নাতিক্কমন্তি;

অঞ্ঞত্ৰ তাহি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰাম,

তস্মা হি অম্হং দহৰা ন মীযৰে’’তি. (জা. ১.১০.৯৭) –

মহাধম্মপালজাতকে সদাৰসন্তোসো ব্ৰহ্মচৰিযন্তি ৱুত্তো.

‘‘হীনেন ব্ৰহ্মচৰিযেন, খত্তিযে উপপজ্জতি;

মজ্ঝিমেন চ দেৱত্তং, উত্তমেন ৱিসুজ্ঝতী’’তি. (জা. ১.৮.৭৫) –

এৱং নিমিজাতকে অত্তদমনৱসেন কতো অট্ঠঙ্গিকো উপোসথো ব্ৰহ্মচৰিযন্তি ৱুত্তো. ‘‘ইদং খো পন মে, পঞ্চসিখ, ব্ৰহ্মচৰিযং একন্তনিব্বিদায ৱিৰাগায…পে… অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো’’তি (দী. নি. ২.৩২৯) মহাগোৱিন্দসুত্তস্মিঞ্ঞেৱ অৰিযমগ্গো ব্ৰহ্মচৰিযন্তি ৱুত্তো. ‘‘তযিদং ব্ৰহ্মচৰিযং ইদ্ধঞ্চেৱ ফীতঞ্চ ৱিত্থাৰিকং বাহুজঞ্ঞং পুথুভূতং যাৱ দেৱমনুস্সেহি সুপ্পকাসিত’’ন্তি (দী. নি. ৩.১৭৪) পাসাদিকসুত্তে সিক্খত্তযসঙ্গহং সাসনং ব্ৰহ্মচৰিযন্তি ৱুত্তং.

‘‘অপি অতৰমানানং, ফলাসাৱ সমিজ্ঝতি;

ৱিপক্কব্ৰহ্মচৰিযোস্মি, এৱং জানাহি গামণী’’তি. (জা. ১.১.৮) –

এত্থ অজ্ঝাসযো ব্ৰহ্মচৰিযন্তি ৱুত্তো. ইধ পন ৱীৰিযং ব্ৰহ্মচৰিযন্তি অধিপ্পেতং. ৱীৰিযব্ৰহ্মচৰিযস্স হি ইদমেৱ সুত্তং. তদেতং একস্মিং অত্তভাৱে চতুব্বিধস্স দুক্কৰস্স কতত্তা চতুৰঙ্গসমন্নাগতন্তি ৱুত্তং.

তপস্সী সুদং হোমীতি সুদন্তি নিপাতমত্তং, তপনিস্সিতকো হোমীতি অত্থো. পৰমতপস্সীতি পৰমো তপস্সী, তপনিস্সিতকানং উত্তমো. লূখো সুদং হোমীতি লূখো হোমি. জেগুচ্ছীতি পাপজেগুচ্ছিকো. পৱিৱিত্তো সুদং হোমীতি পৱিৱিত্তো অহং হোমি. তত্ৰাস্সু মে ইদং, সাৰিপুত্তাতি তত্ৰ চতুৰঙ্গে ব্ৰহ্মচৰিযে ইদং মম তপস্সিতায হোতি, তপনিস্সিতকভাৱে ময্হং ইদং অচেলকাদিতপস্সিতকত্তং হোতীতি দস্সেতি.

তত্থ অচেলকোতি নিচ্চেলো নগ্গো. মুত্তাচাৰোতি ৱিসট্ঠাচাৰো, উচ্চাৰকম্মাদীসু লোকিযকুলপুত্তাচাৰেন ৱিৰহিতো, ঠিতকোৱ উচ্চাৰং কৰোমি, পস্সাৱং কৰোমি, খাদামি ভুঞ্জামি চ. হত্থাপলেখনোতি হত্থে পিণ্ডম্হি ঠিতে জিৱ্হায হত্থং অপলিখামি, উচ্চাৰং ৱা কত্ৱা হত্থস্মিঞ্ঞেৱ দণ্ডকসঞ্ঞী হুত্ৱা হত্থেন অপলিখামীতি দস্সেতি. তে কিৰ দণ্ডকং সত্তোতি পঞ্ঞপেন্তি, তস্মা তেসং পটিপদং পূৰেন্তো এৱমকাসি. ভিক্খাগহণত্থং এহি ভদ্দন্তেতি ৱুত্তো ন এতীতি ন এহিভদ্দন্তিকো. তেন হি তিট্ঠ ভদ্দন্তেতি ৱুত্তোপি ন তিট্ঠতীতি ন তিট্ঠভদ্দন্তিকো. তদুভযম্পি তিত্থিযা এৱং এতস্স ৱচনং কতং ভৱিস্সতীতি ন কৰোন্তি. অহম্পি এৱং অকাসিন্তি দস্সেতি. অভিহটন্তি পুৰেতৰং গহেত্ৱা আহটং ভিক্খং. উদ্দিস্সকতন্তি ইদং তুম্হে উদ্দিস্স কতন্তি এৱং আৰোচিতভিক্খং. ন নিমন্তনন্তি অসুকং নাম কুলং ৱা ৱীথিং ৱা গামং ৱা পৱিসেয্যাথাতি এৱং নিমন্তিতভিক্খম্পি ন সাদিযামি ন গণ্হামি.

ন কুম্ভিমুখাতি কুম্ভিতো উদ্ধৰিত্ৱা দিয্যমানং ভিক্খং ন গণ্হামি. ন কড়োপিমুখাতি কড়োপীতি উক্খলি ৱা পচ্ছি ৱা. ততোপি ন গণ্হামি. কস্মা? কুম্ভিকড়োপিযো মং নিস্সায কটচ্ছুনা পহাৰং লভন্তীতি. ন এড়কমন্তৰন্তি উম্মাৰং অন্তৰং কত্ৱা দিয্যমানং ন গণ্হামি. কস্মা? অযং মং নিস্সায অন্তৰকৰণং লভতীতি. দণ্ডমুসলেসুপি এসেৱ নযো. ন দ্ৱিন্নন্তি দ্ৱীসু ভুঞ্জমানেসু একস্মিং উট্ঠায দেন্তে ন গণ্হামি. কস্মা? কবড়ন্তৰাযো হোতীতি. ন গব্ভিনিযাতিআদীসু পন গব্ভিনিযা কুচ্ছিযং দাৰকো কিলমতি, পাযন্তিযা দাৰকস্স খীৰন্তৰাযো হোতি, পুৰিসন্তৰগতায ৰতিঅন্তৰাযো হোতীতি ন গণ্হামি. ন সংকিত্তীসূতি সংকিত্তেত্ৱা কতভত্তেসু. দুব্ভিক্খসমযে কিৰ অচেলকসাৱকা অচেলকানং অত্থায ততো ততো তণ্ডুলাদীনি সমাদপেত্ৱা ভত্তং পচন্তি. উক্কট্ঠাচেলকো ততোপি ন পটিগ্গণ্হাতি.

ন যত্থ সাতি যত্থ সুনখো পিণ্ডং লভিস্সামীতি উপট্ঠিতো হোতি, তত্থ তস্স অদত্ৱা আহটং ন গণ্হামি. কস্মা? এতস্স পিণ্ডন্তৰাযো হোতীতি. সণ্ডসণ্ডচাৰিনীতি সমূহসমূহচাৰিনী, সচে হি অচেলকং দিস্ৱা ইমস্স ভিক্খং দস্সামাতি মানুসকা ভত্তগেহং পৱিসন্তি. তেসু চ পৱিসন্তেসু কড়োপিমুখাদীসু নিলীনা মক্খিকা উপ্পতিত্ৱা সণ্ডসণ্ডা চৰন্তি. ততো আহটং ভিক্খং ন গণ্হামি. কস্মা? মং নিস্সায মক্খিকানং গোচৰন্তৰাযো জাতোতি, অহম্পি তথা অকাসিং. ন থুসোদকন্তি সব্বসস্সসম্ভাৰেহি কতং লোণসোৱীৰকং. এত্থ চ সুৰাপানমেৱ সাৱজ্জং, অযং পন সব্বেসুপি সাৱজ্জসঞ্ঞী.

একাগাৰিকোতি যো একস্মিঞ্ঞেৱ গেহে ভিক্খং লভিত্ৱা নিৱত্ততি. একালোপিকোতি যো একেনেৱ আলোপেন যাপেতি. দ্ৱাগাৰিকাদীসুপি এসেৱ নযো. একিস্সাপি দত্তিযাতি একায দত্তিযা. দত্তি নাম একা খুদ্দকপাতি হোতি, যত্থ অগ্গভিক্খং পক্খিপিত্ৱা ঠপেন্তি. একাহিকন্তি একদিৱসন্তৰিকং. অদ্ধমাসিকন্তি অদ্ধমাসন্তৰিকং. পৰিযাযভত্তভোজনন্তি ৱাৰভত্তভোজনং. একাহৱাৰেন দ্ৱীহৱাৰেন সত্তাহৱাৰেন অড্ঢমাসৱাৰেনাতি এৱং দিৱসৱাৰেন আভতং ভত্তভোজনং.

সাকভক্খোতি অল্লসাকভক্খো. সামাকভক্খোতি সামাকতণ্ডুলভক্খো. নীৱাৰাদীসু নীৱাৰা নাম তাৱ অৰঞ্ঞে সযংজাতৱীহিজাতি. দদ্দুলন্তি চম্মকাৰেহি চম্মং লিখিত্ৱা ছড্ডিতকসটং. হটং ৱুচ্চতি সিলেসোপি সেৱালোপি কণিকাৰাদিৰুক্খনিয্যাসোপি. কণন্তি কুণ্ডকং. আচামোতি ভত্তউক্খলিকায লগ্গো ঝামওদনো, তং ছড্ডিতট্ঠানে গহেত্ৱা খাদতি. ‘‘ওদনকঞ্জিয’’ন্তিপি ৱদন্তি. পিঞ্ঞাকাদযো পাকটা এৱ. পৱত্তফলভোজীতি পতিতফলভোজী.

সাণানীতি সাণৱাকচোড়ানি. মসাণানীতি মিস্সকচোড়ানি. ছৱদুস্সানীতি মতসৰীৰতো ছড্ডিতৱত্থানি. এৰকতিণাদীনি ৱা গন্থেত্ৱা কতনিৱাসনানি. পংসুকূলানীতি পথৱিযং ছড্ডিতনন্তকানি. তিৰিতানীতি ৰুক্খত্তচৱত্থানি. অজিনন্তি অজিনমিগচম্মং. অজিনক্খিপন্তি তদেৱ মজ্ঝে ফালিতং. সখুৰকন্তিপি ৱদন্তি. কুসচীৰন্তি কুসতিণং গন্থেত্ৱা কতচীৰং. ৱাকচীৰফলকচীৰেসুপি এসেৱ নযো. কেসকম্বলন্তি মনুস্সকেসেহি কতকম্বলং. যং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘যানি কানিচি, ভিক্খৱে, তন্তাৱুতানং ৱত্থানং, কেসকম্বলো তেসং পটিকুট্ঠো অক্খাযতি. কেসকম্বলো, ভিক্খৱে, সীতে সীতো, উণ্হে উণ্হো, দুব্বণ্ণো দুগ্গন্ধো দুক্খসম্ফসো’’তি (অ. নি. ৩.১৩৮). ৱালকম্বলন্তি অস্সৱালাদীহি কতকম্বলং. উলূকপক্খকন্তি উলূকপত্তানি গন্থেত্ৱা কতনিৱাসনং. উব্ভট্ঠকোতি উদ্ধং ঠিতকো. উক্কুটিকপ্পধানমনুযুত্তোতি উক্কুটিকৱীৰিযং অনুযুত্তো, গচ্ছন্তোপি উক্কুটিকোৱ হুত্ৱা উপ্পতিত্ৱা উপ্পতিত্ৱা গচ্ছতি. কণ্টকাপস্সযিকোতি অযকণ্টকে ৱা পকতিকণ্টকে ৱা ভূমিযং কোট্টেত্ৱা তত্থ চম্মং অত্থৰিত্ৱা ঠানচঙ্কমাদীনি কৰোমীতি দস্সেতি. সেয্যন্তি সযন্তোপি তত্থেৱ সেয্যং কপ্পেমি. সাযং ততিযমস্সাতি সাযততিযকং. পাতো মজ্ঝন্হিকে সাযন্তি দিৱসস্স তিক্খত্তুং পাপং পৱাহেস্সামীতি উদকোৰোহনানুযোগং অনুযুত্তো ৱিহৰামীতি দস্সেতি.

১৫৬. নেকৱস্সগণিকন্তি নেকৱস্সগণসঞ্জাতং. ৰজোজল্লন্তি ৰজমলং, ইদং অত্তনো ৰজোজল্লকৱতসমাদানকালং সন্ধায ৱদতি. জেগুচ্ছিস্মিন্তি পাপজিগুচ্ছনভাৱে. যাৱ উদকবিন্দুম্হিপীতি যাৱ উদকথেৱকেপি মম দযা পচ্চুপট্ঠিতা হোতি, কো পন ৱাদো অঞ্ঞেসু সক্খৰকঠলদণ্ডকৱালিকাদীসু. তে কিৰ উদকবিন্দুং চ এতে চ সক্খৰকঠলাদযো খুদ্দকপাণাতি পঞ্ঞপেন্তি. তেনাহ ‘‘যাৱ উদকবিন্দুম্হিপি মে দযা পচ্চুপট্ঠিতা হোতী’’তি. উদকবিন্দুম্পি ন হনামি ন ৱিনাসেমি, কিং কাৰণা. মাহং খুদ্দকে পাণে ৱিসমগতে সঙ্ঘাতং আপাদেসিন্তি. নিন্নথলতিণগ্গৰুক্খসাখাদীসু ৱিসমট্ঠানে গতে উদকবিন্দুসঙ্খাতে খুদ্দকপাণে সঙ্ঘাতং ৱধং মা আপাদেসিন্তি. এতমত্থং ‘‘সতোৱ অভিক্কমামী’’তি দস্সেতি. অচেলকেসু কিৰ ভূমিং অক্কন্তকালতো পভুতি সীলৱা নাম নত্থি. ভিক্খাচাৰং গচ্ছন্তাপি দুস্সীলাৱ হুত্ৱা গচ্ছন্তি, উপট্ঠাকানং গেহে ভুঞ্জন্তাপি দুস্সীলাৱ হুত্ৱা ভুঞ্জন্তি. আগচ্ছন্তাপি দুস্সীলাৱ হুত্ৱা আগচ্ছন্তি. যদা পন মোৰপিঞ্ছেন ফলকং সম্মজ্জিত্ৱা সীলং অধিট্ঠায নিসীদন্তি, তদা সীলৱন্তা নাম হোন্তি.

ৱনকম্মিকন্তি কন্দমূলফলাফলাদীনং অত্থায ৱনে ৱিচৰন্তং. ৱনেন ৱনন্তি ৱনতো ৱনং, এস নযো সব্বত্থ. সংপতামীতি গচ্ছামি. আৰঞ্ঞকোতি অৰঞ্ঞে জাতৱুদ্ধো, ইদং অত্তনো আজীৱককালং সন্ধায ৱদতি. বোধিসত্তো কিৰ পাসণ্ডপৰিগ্গণ্হণত্থায তং পব্বজ্জং পব্বজি, নিৰত্থকভাৱং পন ঞত্ৱাপি ন উপ্পব্বজ্জিতো, বোধিসত্তা হি যং যং ঠানং উপেন্তি, ততো অনিৱত্তিতধম্মা হোন্তি, পব্বজিত্ৱা পন মা মং কোচি অদ্দসাতি ততোৱ অৰঞ্ঞং পৱিট্ঠো. তেনেৱাহ ‘‘মা মং তে অদ্দসংসু অহঞ্চ মা তে অদ্দস’’ন্তি.

গোট্ঠাতি গোৱজা. পট্ঠিতগাৱোতি নিক্খন্তগাৱো. তত্থ চতুক্কুণ্ডিকোতি ৱনন্তেযেৱ ঠিতো গোপালকানং গাৱীহি সদ্ধিং অপগতভাৱং দিস্ৱা দ্ৱে হত্থে দ্ৱে চ জণ্ণুকানি ভূমিযং ঠপেত্ৱা এৱং চতুক্কুণ্ডিকো উপসঙ্কমিত্ৱাতি অত্থো. তানি সুদং আহাৰেমীতি মহল্লকৱচ্ছকানং গোমযানি কসটানি নিৰোজানি হোন্তি, তস্মা তানি ৱজ্জেত্ৱা যানি তৰুণৱচ্ছকানং খীৰপানেনেৱ ৱড্ঢন্তানং সওজানি গোমযানি তানি কুচ্ছিপূৰং খাদিত্ৱা পুন ৱনসণ্ডমেৱ পৱিসতি. তং সন্ধাযাহ ‘‘তানি সুদং আহাৰেমী’’তি. যাৱকীৱঞ্চ মেতি যত্তকং কালং মম সকং মুত্তকৰীসং অপৰিক্খীণং হোতি. যাৱ মে দ্ৱাৰৱড়ঞ্জো পৱত্তিত্থ, তাৱ তদেৱ আহাৰেমীতি অত্থো. কালে পন গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে পৰিক্খীণমংসলোহিতো উপচ্ছিন্নদ্ৱাৰৱড়ঞ্জো ৱচ্ছকানং গোমযানি আহাৰেমি. মহাৱিকটভোজনস্মিন্তি মহন্তে ৱিকটভোজনে, অপকতিভোজনেতি অত্থো.

১৫৭. তত্ৰাস্সুদং, সাৰিপুত্ত, ভিংসনকস্স ৱনসণ্ডস্স ভিংসনকতস্মিং হোতীতি. তত্ৰাতি পুৰিমৱচনাপেক্খনং. সুদন্তি পদপূৰণমত্তে নিপাতো. সাৰিপুত্তাতি আলপনং. অযং পনেত্থ অত্থযোজনা – তত্ৰাতি যং ৱুত্তং অঞ্ঞতৰং ভিংসনকং ৱনসণ্ডন্তি, তত্ৰ যো সো ভিংসনকো ৱনসণ্ডো ৱুত্তো, তস্স ভিংসনকস্স ৱনসণ্ডস্স ভিংসনকতস্মিং হোতি, ভিংসনককিৰিযায হোতীতি অত্থো. কিং হোতি? ইদং হোতি, যো কোচি অৱীতৰাগো…পে… লোমানি হংসন্তীতি.

অথ ৱা তত্ৰাতি সামিঅত্থে ভুম্মং. সু ইতি নিপাতো. কিং সু নাম তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণাতিআদীসু ৱিয. ইদন্তি অধিপ্পেতমত্থং পচ্চক্খং ৱিয কত্ৱা দস্সনৱচনং. সুদন্তি সু ইদং, সন্ধিৱসেন ইকাৰলোপো ৱেদিতব্বো. চক্খুন্দ্ৰিযং ইত্থিন্দ্ৰিযং অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযং কিং সূধৱিত্তন্তিআদীসু ৱিয. অযং পনেত্থ অত্থযোজনা, তস্স, সাৰিপুত্ত, ভিংসনকস্স ৱনসণ্ডস্স ভিংসনকতস্মিং ইদংসু হোতীতি. ভিংসনকতস্মিন্তি ভিংসনকভাৱেতি অত্থো. একস্স তকাৰস্স লোপো দট্ঠব্বো. ‘‘ভিংসনকত্তস্মি’’ন্তিযেৱ ৱা পাঠো, ভিংসনকতায ইতি ৱা ৱত্তব্বে লিঙ্গৱিপল্লাসো কতো, নিমিত্তত্থে চেতং ভুম্মৱচনং. তস্মা এৱং সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো, ভিংসনকভাৱে ইদংসু হোতি, ভিংসনকভাৱনিমিত্তং ভিংসনকভাৱহেতু, ভিংসনকভাৱপচ্চযা ইদংসু হোতি. যো কোচি অৱীতৰাগো তং ৱনসণ্ডং পৱিসতি. যেভুয্যেন লোমানি হংসন্তি বহুতৰানি লোমানি হংসন্তি, উদ্ধং মুখানি সূচিসদিসানি কণ্টকসদিসানি চ হুত্ৱা তিট্ঠন্তি, অপ্পানি ন হংসন্তি, বহুতৰানং ৱা সত্তানং হংসন্তি, অপ্পকানং অতিসূৰপুৰিসানং ন হংসন্তীতি.

অন্তৰট্ঠকাতি মাঘমাসস্স অৱসানে চতস্সো, ফগ্গুণমাসস্স আদিম্হি চতস্সোতি এৱং উভিন্নং অন্তৰে অট্ঠৰত্তি. অব্ভোকাসেতি মহাসত্তো হিমপাতসমযে ৰত্তিং অব্ভোকাসে ৱিহৰতি, অথস্স লোমকূপেসু আৱুতমুত্তা ৱিয হিমবিন্দূনি তিট্ঠন্তি, সৰীৰং সেতদুকূলপাৰুতং ৱিয হোতি. দিৱা ৱনসণ্ডেতি দিৱা হিমবিন্দূসু সূৰিযাতপসম্ফস্সেন ৱিগতেসু অস্সাসোপি ভৱেয্য, অযং পন সূৰিযে উগ্গচ্ছন্তেযেৱ ৱনসণ্ডং পৱিসতি, তত্ৰাপিস্স সূৰিযাতপেন পগ্ঘৰন্তং হিমং সৰীৰেযেৱ পততি. দিৱা অব্ভোকাসে ৱিহৰামি ৰত্তিং ৱনসণ্ডেতি গিম্হকালে কিৰেস দিৱা অব্ভোকাসে ৱিহাসি, তেনস্স কচ্ছেহি সেদধাৰা মুচ্চিংসু, ৰত্তিং অস্সাসো ভৱেয্য, অযং পন সূৰিযে অত্থং গচ্ছন্তেযেৱ ৱনসণ্ডং পৱিসতি. অথস্স দিৱা গহিতউস্মে ৱনসণ্ডে অঙ্গাৰকাসুযং পক্খিত্তো ৱিয অত্তভাৱো পৰিদয্হিত্থ. অনচ্ছৰিযাতি অনুঅচ্ছৰিযা. পটিভাসীতি উপট্ঠাসি.

সোতত্তোতি দিৱা আতপেন ৰত্তিং ৱনউস্মায সুতত্তো. সোসিন্নোতি ৰত্তিং হিমেন দিৱা হিমোদকেন সুট্ঠু তিন্তো. ভিংসনকেতি ভযজনকে. নগ্গোতি নিচ্চেলো. নিৱাসনপাৰুপনে হি সতি সীতং ৱা উণ্হং ৱা ন অতিবাধেয্য, তম্পি মে নত্থীতি দস্সেতি. ন চগ্গিমাসিনোতি অগ্গিম্পি ন উপগতো. এসনাপসুতোতি সুদ্ধিএসনত্থায পসুতো, পযুত্তো. মুনীতি, তদা অত্তানং মুনীতি কত্ৱা কথেতি.

ছৱট্ঠিকানীতি উপড্ঢদড্ঢানি অট্ঠীনি. উপধাযাতি যথা সীসূপধানঞ্চ পাদূপধানঞ্চ পঞ্ঞাযতি, এৱং সন্থৰিত্ৱা তত্থ সেয্যং কপ্পেমীতি দস্সেতি. গামণ্ডলাতি গোপালদাৰকা. তে কিৰ বোধিসত্তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা, সুমেধ, ত্ৱং ইমস্মিং ঠানে কস্মা নিসিন্নো, কথেহীতি ৱদন্তি. বোধিসত্তো অধোমুখো নিসীদতি, ন কথেতি. অথ নং তে অকথেতুং ন দস্সামাতি পৰিৱাৰেত্ৱা ওট্ঠুভন্তি সৰীৰে খেড়ং পাতেন্তি. বোধিসত্তো এৱম্পি ন কথেতি. অথ নং ত্ৱং ন কথেসীতি ওমুত্তেন্তি পস্সাৱমস্স উপৰি ৱিস্সজ্জেন্তি. বোধিসত্তো এৱম্পি ন কথেতিযেৱ. ততো নং কথেহি কথেহীতি পংসুকেন ওকিৰন্তি. বোধিসত্তো এৱম্পি ন কথেতিযেৱ. অথস্স ন কথেসীতি দণ্ডকসলাকা গহেত্ৱা কণ্ণসোতেসু পৱেসেন্তি. বোধিসত্তো দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা অধিৱাসেন্তো কস্সচি কিঞ্চি ন কৰিস্সামীতি মতকো ৱিয অচ্ছতি. তেনাহ ‘‘ন খো পনাহং, সাৰিপুত্ত, অভিজানামি তেসু পাপকং চিত্তং উপ্পাদেতা’’তি. ন মযা তেসু পাপকং চিত্তম্পি উপ্পাদিতন্তি অত্থো. উপেক্খাৱিহাৰস্মিং হোতীতি উপেক্খাৱিহাৰো হোতি. ৱিহাৰো এৱ হি ৱিহাৰস্মিন্তি ৱুত্তো. তেনেৱ চ ‘‘ইদংসু মে’’তি এত্থাপি অযংসু মেতি এৱং অত্থো ৱেদিতব্বো. ইমিনা নযেন অঞ্ঞানিপি এৱৰূপানি পদানি ৱেদিতব্বানি. ইমিনা ইতো একনৱুতিকপ্পে পূৰিতং উপেক্খাৱিহাৰং দস্সেতি. যং সন্ধাযাহ –

‘‘সুখপত্তো ন ৰজ্জামি, দুক্খে ন হোমি দুম্মনো;

সব্বত্থ তুলিতো হোমি, এসা মে উপেক্খাপাৰমী’’তি.

দুক্কৰকাৰিকাদিসুদ্ধিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

আহাৰসুদ্ধিৱণ্ণনা

১৫৮. আহাৰেন সুদ্ধীতি কোলাদিনা একচ্চেন পৰিত্তকআহাৰেন সক্কা সুজ্ঝিতুন্তি এৱংদিট্ঠিনো হোন্তি. এৱমাহংসূতি এৱং ৱদন্তি. কোলেহীতি পদৰেহি. কোলোদকন্তি কোলানি মদ্দিত্ৱা কতপানকং. কোলৱিকতিন্তি কোলসাড়ৱকোলপূৱকোলগুড়াদিকোলৱিকাৰং. এতপৰমোতি এতং পমাণং পৰমং অস্সাতি এতপৰমো. তদা একনৱুতিকপ্পমত্থকে পন ন বেলুৱপক্কতালপক্কপমাণো কোলো হোতি, যং এতৰহি কোলস্স পমাণং, এত্তকোৱ হোতীতি অত্থো.

১৫৯. অধিমত্তকসিমানন্তি অতিৱিয কিসভাৱং. আসীতিকপব্বানি ৱা কাড়পব্বানি ৱাতি যথা আসীতিকৱল্লিযা ৱা কাড়ৱল্লিযা ৱা সন্ধিট্ঠানেসু মিলাযিত্ৱা মজ্ঝে উন্নতুন্নতানি হোন্তি, এৱং ময্হং অঙ্গপচ্চঙ্গানি হোন্তীতি দস্সেতি. ওট্ঠপদন্তি যথা ওট্ঠস্স পদং মজ্ঝে গম্ভীৰং হোতি, এৱমেৱং বোধিসত্তস্স মিলাতে মংসলোহিতে ৱচ্চদ্ৱাৰস্স অন্তোপৱিট্ঠত্তা আনিসদং মজ্ঝে গম্ভীৰং হোতি. অথস্স ভূমিযং নিসিন্নট্ঠানং সৰপোঙ্খেন অক্কন্তং ৱিয মজ্ঝে উন্নতং হোতি. ৱট্টনাৱড়ীতি যথা ৰজ্জুযা আৱুনিত্ৱা কতা ৱট্টনাৱড়ী ৱট্টনানং অন্তৰন্তৰা নিন্না হোতি, ৱট্টনট্ঠানেসু উন্নতা, এৱং পিট্ঠিকণ্টকো উন্নতাৱনতো হোতি, জৰসালায গোপানসিযোতি জিণ্ণসালায গোপানসিযো, তা ৱংসতো মুচ্চিত্ৱা মণ্ডলে পতিট্ঠহন্তি, মণ্ডলতো মুচ্চিত্ৱা ভূমিযন্তি; এৱং একা উপৰি হোতি, একা হেট্ঠাতি ওলুগ্গৱিলুগ্গা ভৱন্তি. বোধিসত্তস্স পন ন এৱং ফাসুড়িযো, তস্স হি লোহিতে ছিন্নে মংসে মিলাতে ফাসুড়ন্তৰেহি চম্মানি হেট্ঠা ওতিণ্ণানি, তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং.

ওক্খাযিকাতি হেট্ঠা অনুপৱিট্ঠা. তস্স কিৰ লোহিতে ছিন্নে মংসে মিলাতে অক্খিআৱাটকা মত্থলুঙ্গং আহচ্চ অট্ঠংসু, তেনস্স এৱৰূপা অক্খিতাৰকা অহেসুং. আমকচ্ছিন্নোতি অতিতৰুণকালে ছিন্নো, সো হি ৱাতাতপেন সংফুসতি চেৱ মিলাযতি চ. যাৱস্সু মে, সাৰিপুত্তাতি, সাৰিপুত্ত, ময্হং উদৰচ্ছৱি যাৱ পিট্ঠিকণ্টকং অল্লীনা হোতি. অথ ৱা যাৱস্সু মে, সাৰিপুত্ত, ভাৰিযভাৰিযা অহোসি দুক্কৰকাৰিকা, ময্হং উদৰচ্ছৱি যাৱ পিট্ঠিকণ্টকং অল্লীনা অহোসীতি এৱমেত্থ সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. পিট্ঠিকণ্টকংযেৱ পৰিগ্গণ্হামীতি সহউদৰচ্ছৱিং গণ্হামি. উদৰচ্ছৱিংযেৱ পৰিগ্গণ্হামীতি সহপিট্ঠিকণ্টকং গণ্হামি. অৱকুজ্জো পপতামীতি তস্স হি উচ্চাৰপস্সাৱত্থায নিসিন্নস্স পস্সাৱো নেৱ নিক্খমতি, ৱচ্চং পন একং দ্ৱে কটকট্ঠিমত্তং নিক্খমতি. বলৱদুক্খং উপ্পাদেতি. সৰীৰতো সেদা মুচ্চন্তি, তত্থেৱ অৱকুজ্জো ভূমিযং পততি. তেনাহ ‘‘অৱকুজ্জো পপতামী’’তি. তমেৱ কাযন্তি তং একনৱুতিকপ্পমত্থকে কাযং. মহাসচ্চকসুত্তে পন পচ্ছিমভৱিককাযং সন্ধায ইমমেৱ কাযন্তি আহ. পূতিমূলানীতি মংসে ৱা লোহিতে ৱা সতি তিট্ঠন্তি. তস্স পন অভাৱে চম্মখণ্ডে লোমানি ৱিয হত্থেযেৱ লগ্গন্তি, তং সন্ধাযাহ ‘‘পূতিমূলানি লোমানি কাযস্মা পতন্তী’’তি.

অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসন্তি অৰিযভাৱং কাতুং সমত্থং লোকুত্তৰমগ্গং. ইমিস্সাযেৱ অৰিযায পঞ্ঞাযাতি ৱিপস্সনাপঞ্ঞায অনধিগমা. যাযং অৰিযাতি যা অযং মগ্গপঞ্ঞা অধিগতা. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা এতৰহি ৱিপস্সনাপঞ্ঞায অধিগতত্তা মগ্গপঞ্ঞা অধিগতা, এৱং একনৱুতিকপ্পমত্থকে ৱিপস্সনাপঞ্ঞায অনধিগতত্তা লোকুত্তৰমগ্গপঞ্ঞং নাধিগতোস্মীতি, মজ্ঝিমভাণকত্থেৰা পনাহু, ইমিস্সাযেৱাতি ৱুত্তপঞ্ঞাপি যাযং অৰিযাতি ৱুত্তপঞ্ঞাপি মগ্গপঞ্ঞাযেৱ. অথ নে ভিক্খূ আহংসু ‘‘এৱং সন্তে মগ্গস্স অনধিগতত্তা মগ্গং নাধিগতোস্মীতি ইদং ৱুত্তং হোতি, ভন্তে’’তি. আৱুসো, কিঞ্চাপি দীপেতুং ন সক্কোমি, দ্ৱেপি পন মগ্গপঞ্ঞাযেৱাতি, এতদেৱ চেত্থ যুত্তং. ইতৰথা হি যা অযন্তি নিদ্দেসো অননুৰূপো সিযা.

আহাৰসুদ্ধিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সংসাৰসুদ্ধিআদিৱণ্ণনা

১৬০. সংসাৰেন সুদ্ধীতি বহুকং সংসৰিত্ৱা সুজ্ঝন্তীতি ৱদন্তি. উপপত্তিযা সুদ্ধীতি বহুকং উপপজ্জিত্ৱা সুজ্ঝন্তীতি ৱদন্তি. আৱাসেন সুদ্ধীতি বহূসু ঠানেসু ৱসিত্ৱা সুজ্ঝন্তীতি ৱদন্তি. তীসুপি ঠানেসু সংসৰণকৱসেন সংসাৰো. উপপজ্জনকৱসেন উপপত্তি. ৱসনকৱসেন আৱাসোতি খন্ধাযেৱ ৱুত্তা. যঞ্ঞেনাতি বহুযাগে যজিত্ৱা সুজ্ঝন্তীতি ৱদন্তি. মুদ্ধাৱসিত্তেনাতি তীহি সঙ্খেহি খত্তিযাভিসেকেন মুদ্ধনি অভিসিত্তেন. অগ্গিপাৰিচৰিযাযাতি বহুঅগ্গিপৰিচৰণেন সুজ্ঝন্তীতি ৱদন্তি.

১৬১. দহৰোতি তৰুণো. যুৱাতি যোব্বনেন সমন্নাগতো. সুসুকাড়কেসোতি সুট্ঠু কাড়কেসো. ভদ্ৰেন যোব্বনেন সমন্নাগতোতি ইমিনাস্স যেন যোব্বনেন সমন্নাগতো যুৱা, তং যোব্বনং ভদ্দং লদ্ধকন্তি দস্সেতি. পঠমেন ৱযসাতি পঠমৱযো নাম তেত্তিংস ৱস্সানি, তেন সমন্নাগতোতি অত্থো, পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযেনাতি পঞ্ঞাৱেয্যত্তিভাৱেন. জিণ্ণোতি জৰাজিণ্ণো. ৱুদ্ধোতি ৱড্ঢিত্ৱা ঠিতঅঙ্গপচ্চঙ্গো. মহল্লকোতি জাতিমহল্লকো. অদ্ধগতোতি বহুঅদ্ধানং গতো চিৰকালাতিক্কন্তো. ৱযো অনুপ্পত্তোতি ৱস্সসতস্স ততিযকোট্ঠাসং পচ্ছিমৱযং অনুপ্পত্তো. আসীতিকো মে ৱযো ৱত্ততীতি ইমং কিৰ সুত্তং ভগৱা পৰিনিব্বানসংৱচ্ছৰে কথেসি. তস্মা এৱমাহ. পৰমাযাতি উত্তমায. সতিযাতিআদীসু পদসতম্পি পদসহস্সম্পি ৱদন্তস্সেৱ গহণসমত্থতা সতি নাম. তদেৱ আধাৰণউপনিবন্ধনসমত্থতা গতি নাম. এৱং গহিতং ধাৰিতং সজ্ঝাযং কাতুং সমত্থৱীৰিযং ধিতি নাম. তস্স অত্থঞ্চ কাৰণঞ্চ দস্সনসমত্থতা পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযং নাম.

দড়্হধম্মা ধনুগ্গহোতি দড়্হং ধনুং গহেত্ৱা ঠিতো ইস্সাসো. দড়্হধনু নাম দ্ৱিসহস্সথামং ৱুচ্চতি, দ্ৱিসহস্সথামং নাম যস্স আৰোপিতস্স জিযাবদ্ধো লোহসীসাদীনং ভাৰো দণ্ডে গহেত্ৱা যাৱ কণ্ডপ্পমাণা উক্খিত্তস্স পথৱিতো মুচ্চতি. সিক্খিতোতি দস দ্ৱাদস ৱস্সানি আচৰিযকুলে উগ্গহিতসিপ্পো. কতহত্থোতি কোচি সিপ্পমেৱ উগ্গণ্হাতি. কতহত্থো ন হোতি, অযং পন কতহত্থো চিণ্ণৱসীভাৱো. কতূপাসনোতি ৰাজকুলাদীসু দস্সিতসিপ্পো. লহুকেন অসনেনাতি অন্তো সুসিৰং কত্ৱা তূলাদীনি পূৰেত্ৱা কতলাখাপৰিকম্মেন সল্লহুককণ্ডেন. এৱং কতঞ্হি একউসভগামী দ্ৱে উসভানি গচ্ছতি, অট্ঠউসভগামী সোড়সউসভানি গচ্ছতি. অপ্পকসিৰেনাতি নিদুক্খেন. অতিপাতেয্যাতি অতিক্কমেয্য. এৱং অধিমত্তসতিমন্তোতি যথা সো ধনুগ্গহো তং ৱিদত্থিচতুৰঙ্গুলছাযং সীঘং এৱ অতিক্কমেতি, এৱং পদসতম্পি পদসহস্সম্পি উগ্গহেতুং উপধাৰেতুং সজ্ঝাযিতুং অত্থকাৰণানি চ উপপৰিক্খিতুং সমত্থাতি অত্থো. অঞ্ঞত্ৰ অসিতপীতখাযিতসাযিতাতি অসিতপীতাদীনি হি ভগৱতাপি কাতব্বানি হোন্তি, ভিক্খূহিপি. তস্মা তেসং কৰণমত্তকালং ঠপেত্ৱাতি দস্সেতি.

অপৰিযাদিন্নাযেৱাতি অপৰিক্খীণাযেৱ. সচে হি একো ভিক্খু কাযানুপস্সনং পুচ্ছতি, অঞ্ঞো ৱেদনানুপস্সনং, অঞ্ঞো চিত্তানুপস্সনং, অয্যো ধম্মানুপস্সনং. ইমিনা পুট্ঠং অহং পুচ্ছিস্সামীতি একো একং ন ওলোকেতি. এৱং সন্তেপি তেসং ৱাৰো পঞ্ঞাযতি. এৱং বুদ্ধানং পন ৱাৰো ন পঞ্ঞাযতি, ৱিদত্থিচতুৰঙ্গুলছাযং অতিক্কমতো পুৰেতৰংযেৱ ভগৱা চুদ্দসৱিধেন কাযানুপস্সনং, নৱৱিধেন ৱেদনানুপস্সনং, সোড়সৱিধেন চিত্তানুপস্সনং, পঞ্চৱিধেন ধম্মানুপস্সনং কথেতি. তিট্ঠন্তু ৱা তাৱ এতে চত্তাৰো. সচে হি অঞ্ঞে চত্তাৰো সম্মপ্পধানেসু, অঞ্ঞে ইদ্ধিপাদেসু, অঞ্ঞে পঞ্চ ইন্দ্ৰিযেসু, অঞ্ঞে পঞ্চ বলেসু, অঞ্ঞে সত্ত বোজ্ঝঙ্গেসু, অঞ্ঞে অট্ঠ মগ্গঙ্গেসু পঞ্হং পুচ্ছেয্যুং, তম্পি ভগৱা কথেয্য. তিট্ঠন্তু ৱা এতে অট্ঠ. সচে অঞ্ঞে সত্ততিংস জনা বোধিপক্খিযেসু পঞ্হং পুচ্ছেয্যুং, তম্পি ভগৱা তাৱদেৱ কথেয্য. কস্মা? যাৱতা হি লোকিযমহাজনা একং পদং কথেন্তি. তাৱ আনন্দত্থেৰো অট্ঠ পদানি কথেতি. আনন্দত্থেৰে পন একং পদং কথেন্তেযেৱ ভগৱা সোড়সপদানি কথেতি. কস্মা? ভগৱতো হি জিৱ্হা মুদুকা দন্তাৱৰণং সুফুসিতং ৱচনং অগলিতং ভৱঙ্গপৰিৱাসো লহুকো. তেনাহ ‘‘অপৰিযাদিন্নাযেৱস্স, সাৰিপুত্ত, তথাগতস্স ধম্মদেসনা’’তি.

তত্থ ধম্মদসেনাতি তন্তিঠপনা. ধম্মপদব্যঞ্জনন্তি পাড়িযা পদব্যঞ্জনং, তস্স তস্স অত্থস্স ব্যঞ্জনকং অক্খৰং. পঞ্হপটিভানন্তি পঞ্হব্যাকৰণং. ইমিনা কিং দস্সেতি? তথাগতো পুব্বে দহৰকালে অক্খৰানি সম্পিণ্ডেত্ৱা পদং ৱত্তুং সক্কোতি, পদানি সম্পিণ্ডেত্ৱা গাথং ৱত্তুং সক্কোতি, চতুঅক্খৰেহি ৱা অট্ঠঅক্খৰেহি ৱা সোড়সঅক্খৰেহি ৱা পদেহি যুত্তায গাথায অত্থং ৱত্তুং সক্কোতি. ইদানি পন মহল্লককালে অক্খৰানি সম্পিণ্ডেত্ৱা পদং ৱা, পদানি সম্পিণ্ডেত্ৱা গাথং ৱা, গাথায অত্থং ৱা ৱত্তুং ন সক্কোতীতি এৱং নত্থি. দহৰকালে চ মহল্লককালে চ সব্বমেতং তথাগতস্স অপৰিযাদিন্নমেৱাতি ইমং দস্সেতি. মঞ্চকেন চেপি মন্তি ইদং বুদ্ধবলদীপনত্থমেৱ পৰিকপ্পেত্ৱা আহ. দসবলং পন মঞ্চকে আৰোপেত্ৱা গামনিগমৰাজধানিযো পৰিহৰণকালো নাম নত্থি. তথাগতা হি পঞ্চমে আযুকোট্ঠাসে খণ্ডিচ্চাদীহি অনভিভূতা সুৱণ্ণৱণ্ণসৰীৰস্স ৱেৱণ্ণিযে অননুপ্পত্তে দেৱমনুস্সানং পিযমনাপকালেযেৱ পৰিনিব্বাযন্তি.

১৬২. নাগসমালোতি তস্স থেৰস্স নামং. পঠমবোধিযঞ্হি ৱীসতিৱস্সব্ভন্তৰে উপৱাননাগিতমেঘিযত্থেৰা ৱিয অযম্পি ভগৱতো উপট্ঠাকো অহোসি. বীজযমানোতি মন্দমন্দেন তালৱণ্টৱাতেন ভগৱতো উতুসুখং সমুট্ঠাপযমানো. এতদৱোচাতি সকলসুত্তন্তং সুত্ৱা ভগৱতো পুব্বচৰিতং দুক্কৰকাৰকং আগম্ম পসন্নো এতং ‘‘অচ্ছৰিযং ভন্তে’’তিআদিৱচনং অৱোচ. তত্থ অচ্ছৰং পহৰিতুং যুত্তন্তি অচ্ছৰিযং. অভূতপুব্বং ভূতন্তি অব্ভুতং. উভযেনপি অত্তনো ৱিম্হযমেৱ দীপেতি. কো নামো অযং ভন্তেতি ইদং ভদ্দকো ৱতাযং ধম্মপৰিযাযো, হন্দস্স ভগৱন্তং আযাচিত্ৱা নামং গণ্হাপেমীতি অধিপ্পাযেন আহ. অথস্স ভগৱা নামং গণ্হন্তো তস্মা তিহ ত্ৱন্তিআদিমাহ. তস্সত্থো, যস্মা ইদং সুত্তং সুত্ৱা তৱ লোমানি হট্ঠানি, তস্মা তিহ ত্ৱং, নাগসমাল, ইমং ধম্মপৰিযাযং ‘‘লোমহংসন পৰিযাযো’’ত্ৱেৱ নং ধাৰেহীতি.

সংসাৰসুদ্ধিআদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

মহাসীহনাদসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.