৭. কণ্ডকৱিমানৱণ্ণনা
পুণ্ণমাসে যথা চন্দোতি কণ্ডকৱিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে. তেন চ সমযেন আযস্মা মহামোগ্গল্লানো হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ দেৱচাৰিকং চৰন্তো তাৱতিংসভৱনং গতো. তস্মিং খণে কণ্ডকো দেৱপুত্তো সকভৱনতো নিক্খমিত্ৱা দিব্বযানং অভিৰুহিত্ৱা মহন্তেন পৰিৱাৰেন মহতিযা দেৱিদ্ধিযা উয্যানং গচ্ছন্তো আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং দিস্ৱা সঞ্জাতগাৰৱবহুমানো সহসা যানতো ওৰুয্হ থেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা সিৰস্মিং অঞ্জলিং পগ্গয্হ অট্ঠাসি. অথ নং থেৰো –
১১৭১. ‘‘পুণ্ণমাসে যথা চন্দো, নক্খত্তপৰিৱাৰিতো;
সমন্তা অনুপৰিযাতি, তাৰকাধিপতী সসী.
১১৭২. ‘‘তথূপমং ইদং ব্যম্হং, দিব্বং দেৱপুৰম্হি চ;
অতিৰোচতি ৱণ্ণেন, উদযন্তোৱ ৰংসিমা.
১১৭৩. ‘‘ৱেড়ূৰিযসুৱণ্ণস্স, ফলিকা ৰূপিযস্স চ;
মসাৰগল্লমুত্তাহি, লোহিতঙ্গমণীহি চ.
১১৭৪. ‘‘চিত্ৰা মনোৰমা ভূমি, ৱেড়ূৰিযস্স সন্থতা;
কূটাগাৰা সুভা ৰম্মা, পাসাদো তে সুমাপিতো.
১১৭৫. ‘‘ৰম্মা চ তে পোক্খৰণী, পুথুলোমনিসেৱিতা;
অচ্ছোদকা ৱিপ্পসন্না, সোণ্ণৱালুকসন্থতা.
১১৭৬. ‘‘নানাপদুমসঞ্ছন্না, পুণ্ডৰীকসমোততা;
সুৰভিং সম্পৱাযন্তি, মনুঞ্ঞা মাতুতেৰিতা.
১১৭৭. ‘‘তস্সা তে উভতো পস্সে, ৱনগুম্বা সুমাপিতা;
উপেতা পুপ্ফৰুক্খেহি, ফলৰুক্খেহি চূভযং.
১১৭৮. ‘‘সোৱণ্ণপাদে পল্লঙ্কে, মুদুকে গোনকত্থতে;
নিসিন্নং দেৱৰাজংৱ, উপতিট্ঠন্তি অচ্ছৰা.
১১৭৯. ‘‘সব্বাভৰণসঞ্ছন্না, নানামালাৱিভূসিতা;
ৰমেন্তি তং মহিদ্ধিকং, ৱসৱত্তীৱ মোদসি.
১১৮০. ‘‘ভেৰিসঙ্খমুদিঙ্গাহি, ৱীণাহি পণৱেহি চ;
ৰমসি ৰতিসম্পন্নো, নচ্চগীতে সুৱাদিতে.
১১৮১. ‘‘দিব্বা তে ৱিৱিধা ৰূপা, দিব্বা সদ্দা অথো ৰসা;
গন্ধা চ তে অধিপ্পেতা, ফোট্ঠব্বা চ মনোৰমা.
১১৮২. ‘‘তস্মিং ৱিমানে পৱৰে, দেৱপুত্ত মহপ্পভো;
অতিৰোচসি ৱণ্ণেন, উদযন্তোৱ ভাণুমা.
১১৮৩. ‘‘দানস্স তে ইদং ফলং, অথো সীলস্স ৱা পন;
অথো অঞ্জলিকম্মস্স, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতো’’তি. –
অধিগতসম্পত্তিকিত্তনমুখেন কতকম্মং পুচ্ছি.
১১৮৪. ‘‘সো দেৱপুত্তো অত্তমনো, মোগ্গল্লানেন পুচ্ছিতো;
পঞ্হং পুট্ঠো ৱিযাকাসি, যস্স কম্মস্সিদং ফলং’’.
১১৮৫. ‘‘অহং কপিলৱত্থুস্মিং, সাকিযানং পুৰুত্তমে;
সুদ্ধোদনস্স পুত্তস্স, কণ্ডকো সহজো অহং.
১১৮৬. ‘‘যদা সো অড্ঢৰত্তাযং, বোধায মভিনিক্খমি;
সো মং মুদূহি পাণীহি, জালিতম্বনখেহি চ.
১১৮৭. ‘‘সত্থিং আকোটযিত্ৱান, ৱহ সম্মাতি চব্ৰৱি;
‘অহং লোকং তাৰযিস্সং, পত্তো সম্বোধিমুত্তমং’.
১১৮৮. ‘‘তং মে গিৰং সুণন্তস্স, হাসো মে ৱিপুলো অহু;
উদগ্গচিত্তো সুমনো, অভিসীসিং তদা অহং.
১১৮৯. ‘‘অভিৰূড়্হঞ্চ মং ঞত্ৱা, সক্যপুত্তং মহাযসং;
উদগ্গচিত্তো মুদিতো, ৱহিস্সং পুৰিসুত্তমং.
১১৯০. ‘‘পৰেসং ৱিজিতং গন্ত্ৱা, উগ্গতস্মিং দিৱাকৰে;
মমং ছন্নঞ্চ ওহায, অনপেক্খো সো অপক্কমি.
১১৯১. ‘‘তস্স তম্বনখে পাদে, জিৱ্হায পৰিলেহিসং;
গচ্ছন্তঞ্চ মহাৱীৰং, ৰুদমানো উদিক্খিসং.
১১৯২. ‘‘অদস্সনেনহং তস্স, সক্যপুত্তস্স সিৰীমতো;
অলত্থং গৰুকাবাধং, খিপ্পং মে মৰণং অহু.
১১৯৩. ‘‘তস্সেৱ আনুভাৱেন, ৱিমানং আৱসামিদং;
সব্বকামগুণোপেতং, দেৱো দেৱপুৰম্হিৱ.
১১৯৪. ‘‘যঞ্চ মে অহুৱা হাসো, সদ্দং সুত্ৱান বোধিযা;
তেনেৱ কুসলমূলেন, ফুসিস্সং আসৱক্খযং.
১১৯৫. ‘‘সচে হি ভন্তে গচ্ছেয্যাসি, সত্থু বুদ্ধস্স সন্তিকে;
মমাপি নং ৱচনেন, সিৰসা ৱজ্জাসি ৱন্দনং.
১১৯৬. ‘‘অহম্পি দট্ঠুং গচ্ছিস্সং, জিনং অপ্পটিপুগ্গলং;
দুল্লভং দস্সনং হোতি, লোকনাথান তাদিন’’ন্তি. –
সোপি অত্তনা কতকম্মং কথেসি. অযঞ্হি অনন্তৰে অত্তভাৱে অম্হাকং বোধিসত্তেন সহজাতো কণ্ডকো অস্সৰাজা অহোসি. সো অভিনিক্খমনসমযে অভিৰুড়্হো তেনেৱ ৰত্তাৱসেসেন তীণি ৰজ্জানি মহাপুৰিসং অতিক্কমাপেত্ৱা অনোমানদীতীৰং সম্পাপেসি. অথ সো মহাসত্তেন সূৰিযে উগ্গতে ঘটিকাৰমহাব্ৰহ্মুনা উপনীতানি পত্তচীৱৰানি গহেত্ৱা পব্বজিত্ৱা ছন্নেন সদ্ধিং কপিলৱত্থুং উদ্দিস্স ৱিস্সজ্জিতো. সিনেহভাৰিকেন হদযেন মহাপুৰিসস্স পাদে অত্তনো জিৱ্হায লেহিত্ৱা পসাদসোম্মানি অক্খীনি উম্মীলেত্ৱা যাৱ দস্সনপথা ওলোকেন্তো দস্সনূপচাৰং পন অতিক্কন্তে লোকনাথে ‘‘এৱংৱিধং নাম লোকগ্গনাযকং মহাপুৰিসং অহং ৱহিং, সফলং ৱত মে সৰীৰং অহোসী’’তি পসন্নমানসো হুত্ৱা পুন চিৰকালং সঙ্গতস্স পেমস্স ৱসেন ৱিযোগদুক্খং অসহন্তো ভাৱিনিযা দিব্বসম্পত্তিযা ৱসেন ধম্মতায চোদিযমানো কালং কত্ৱা তাৱতিংসভৱনে নিব্বত্তি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘পুণ্ণমাসে যথা চন্দো…পে… অহং কপিলৱত্থুস্মি’’ন্তিআদি.
১১৭১. তত্থ পুণ্ণমাসেতি পুণ্ণমাসিযং সুক্কপক্খে পন্নৰসিযং. তাৰকাধিপতীতি তাৰকানং অধিপতি. সসীতি সসলঞ্ছনৱা. ‘‘তাৰকাধিপ দিস্সতী’’তি কেচি পঠন্তি, তেসং তাৰকাধিপাতি অৱিভত্তিকনিদ্দেসো, তাৰকানং অধিপো হুত্ৱা দিস্সতি অনুপৰিযাতি চাতি যোজনা কাতব্বা.
১১৭২. দিব্বং দেৱপুৰম্হি চাতি দেৱপুৰস্মিম্পি দিব্বং. যথা মনুস্সানং ঠানতো দেৱপুৰং উত্তমং, এৱং দেৱপুৰতো চাপি ইদং তৱ ৱিমানং উত্তমন্তি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘অতিৰোচতি ৱণ্ণেন, উদযন্তোৱ ৰংসিমা’’তি, উগ্গচ্ছন্তো সূৰিযো ৱিযাতি অত্থো.
১১৭৩. ৱেড়ূৰিযসুৱণ্ণস্সাতি ৱেড়ুৰিযেন সুৱণ্ণেন চ ইদং ব্যম্হং নিম্মিতন্তি ৱচনসেসেন যোজনা. ফলিকাতি ফলিকমণিনা.
১১৭৫. পোক্খৰণীতি পোক্খৰণিযো.
১১৭৭-৮. তস্সাতি তস্সা পোক্খৰণিযা. ৱনগুম্বাতি উয্যানে সুপুপ্ফগচ্ছে সন্ধায ৱদতি. দেৱৰাজংৱাতি সক্কং ৱিয. উপতিট্ঠন্তীতি উপট্ঠানং কৰোন্তি.
১১৭৯. সব্বাভৰণসঞ্ছন্নাতি সব্বেহি ইত্থালঙ্কাৰেহি পটিচ্ছাদিতা, সব্বসো ৱিভূসিতসৰীৰাতি অত্থো. ৱসৱত্তীৱাতি ৱসৱত্তিদেৱৰাজা ৱিয.
১১৮০. ভেৰিসঙ্খমুদিঙ্গাহীতি লিঙ্গৱিপল্লাসেন ৱুত্তং, ভেৰীহি চ সঙ্খেহি চ মুদিঙ্গেহি চাতি যোজনা. ৰতিসম্পন্নোতি দিব্বায ৰতিযা সমঙ্গীভূতো. নচ্চগীতে সুৱাদিতেতি নচ্চে চ গীতে চ সুন্দৰে ৱাদিতে চ, নচ্চনে চ গাযনে চ সুন্দৰে ৱাদিতে চ হেতুভূতে. নিমিত্তত্থে হি এতং ভুম্মং, পৱত্তিতেতি ৱা ৱচনসেসো.
১১৮১. দিব্বা তে ৱিৱিধা ৰূপাতি দেৱলোকপৰিযাপন্না নানপ্পকাৰা চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা তুয্হং অধিপ্পেতা যথাধিপ্পেতা মনোৰমা ৱিজ্জন্তীতি কিৰিযাপদং আনেত্ৱা যোজেতব্বং. দিব্বা সদ্দাতিআদীসুপি এসেৱ নযো.
১১৮৫. কণ্ডকো সহজো অহন্তি এত্থ অহন্তি নিপাতমত্তং. ‘‘অহূ’’তি কেচি পট্ঠন্তি, কণ্ডকো নাম অস্সৰাজা মহাসত্তেন সহ একস্মিংযেৱ দিৱসে জাতত্তা সহজো অহোসিন্তি অত্থো.
১১৮৬. অড্ঢৰত্তাযন্তি অড্ঢৰত্তিযং, মজ্ঝিমযামসমযেতি অত্থো. বোধায মভিনিক্খমীতি ম-কাৰো পদসন্ধিকৰো, অভিসম্বোধিঅত্থং মহাভিনিক্খমনং নিক্খমীতি অত্থো. মুদূহি পাণীহীতি মুদুহত্থতং মহাপুৰিসলক্খণং ৱদতি. জালিতম্বনখেহীতি জালৱন্তেহি অভিলোহিতনখেহি. তেন জালহত্থতং মহাপুৰিসলক্খণং তম্বনখতং অনুব্যঞ্জনঞ্চ দস্সেতি.
১১৮৭. সত্থি নাম জঙ্ঘা, ইধ পন সত্থিনো আসন্নট্ঠানভূতো ঊৰুপ্পদেসো ‘‘সত্থী’’তি ৱুত্তো. আকোটযিত্ৱানাতি অপ্পোঠেত্ৱা. ‘‘ৱহ সম্মা’’তি চব্ৰৱীতি ‘‘সম্ম কণ্ডক, অজ্জেকৰত্তিং মং ৱহ, ময্হং ওপৱুয্হং হোহী’’তি চ কথেসি. ৱহনে পন পযোজনং তদা মহাসত্তেন দস্সিতং ৱদন্তো ‘‘অহং লোকং তাৰযিস্সং, পত্তো সম্বোধিমুত্তম’’ন্তি আহ. তেন ‘‘অহং উত্তমং অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং পত্তো অধিগতো হুত্ৱা সদেৱকং লোকং সংসাৰমহোঘতো তাৰযিস্সামি, তস্মা নযিদং গমনং যংকিঞ্চীতি চিন্তেয্যাসী’’তি গমনে পযোজনস্স অনুত্তৰভাৱং দস্সেতি.
১১৮৮-৯. হাসোতি তুট্ঠি. ৱিপুলোতি মহাউড়াৰো. অভিসীসিন্তি আসিসিং ইচ্ছিং সম্পটিচ্ছিং. অভিৰূড়্হঞ্চ মং ঞত্ৱা, সক্যপুত্তং মহাযসন্তি পত্থটৱিপুলযসং সক্যৰাজপুত্তং মহাসত্তং মং অভিৰুয্হ নিসিন্নং জানিত্ৱা. ৱহিস্সন্তি নেসিং.
১১৯০-৯১. পৰেসন্তি পৰৰাজূনং. ৱিজিতন্তি দেসং পৰৰজ্জং. ওহাযাতি ৱিস্সজ্জিত্ৱা. অপক্কমীতি অপক্কমিতুং আৰভি. ‘‘পৰিব্বজী’’তি চ পঠন্তি. পৰিলেহিসন্তি পৰিতো লেহিং. উদিক্খিসন্তি ওলোকেসিং.
১১৯২-৩. গৰুকাবাধন্তি গৰুকং বাড়্হং আবাধং, মৰণন্তিকং দুক্খন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘খিপ্পং মে মৰণং অহূ’’তি. সো হি অনেকাসু জাতীসু মহাসত্তেন দড়্হভত্তিকো হুত্ৱা আগতো, তস্মা ৱিযোগদুক্খং সহিতুং নাসক্খি, ‘‘সম্মাসম্বোধিং অধিগন্তুং নিক্খন্তো’’তি পন সুত্ৱা নিৰামিসং উড়াৰং পীতিসোমনস্সঞ্চ উপ্পজ্জি, তেন মৰণানন্তৰং তাৱতিংসেসু নিব্বত্তি, উড়াৰা চস্স দিব্বসম্পত্তিযো পাতুৰহেসুং. তেন ৱুত্তং ‘‘তস্সেৱ আনুভাৱেনা’’তি, ঠানগতস্স পসাদমযপুঞ্ঞস্স বলেন. দেৱো দেৱপুৰম্হিৱাতি তাৱতিংসভৱনে সক্কো দেৱৰাজা ৱিয.
১১৯৪. যঞ্চ মে অহুৱা হাসো, সদ্দং সুত্ৱান বোধিযাতি ‘‘পত্তো সম্বোধিমুত্তম’’ন্তি পঠমতৰং বোধিসদ্দং সুত্ৱা তদা ময্হং হাসো অহু, যং হাসস্স ভৱনং সুস্সনং, তেনেৱ কুসলমূলেন তেনেৱ কুসলবীজেন ফুসিস্সন্তি ফুসিস্সামি পাপুণিস্সামি.
১১৯৫. এৱং দেৱপুত্তো যথাধিগতায অনাগতায ভৱসম্পত্তিযা কাৰণভূতং অত্তনো কুসলকম্মং কথেন্তো ইদানি অত্তনা ভগৱতো সন্তিকং গন্তুকামোপি পুৰেতৰং থেৰেন সত্থু ৱন্দনং পেসেন্তো ‘‘সচে’’তি গাথমাহ. তত্থ সচে গচ্ছেয্যাসীতি যদি গমিস্সসি. ‘‘সচে গচ্ছসী’’তি কেচি পঠন্তি, সো এৱত্থো. মমাপি নং ৱচনেনাতি ন কেৱলং তৱ সভাৱেনেৱ, অথ খো মমাপি ৱচনেন ভগৱন্তং. ৱজ্জাসীতি ৱদেয্যাসি, মমাপি সিৰসা ৱন্দনন্তি যোজনা.
১১৯৬. যদিপি দানি ৱন্দনঞ্চ পেসেমি, পেসেত্ৱা এৱ পন ন তিট্ঠামীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অহম্পি দট্ঠুং গচ্ছিস্সং, জিনং অপ্পটিপুগ্গল’’ন্তি. গমনে পন দড়্হতৰং কাৰণং দস্সেতুং ‘‘দুল্লভং দস্সনং হোতি, লোকনাথান তাদিন’’ন্তি আহ.
১১৯৭. ‘‘সো কতঞ্ঞূ কতৱেদী, সত্থাৰং উপসঙ্কমি;
সুত্ৱা গিৰং চক্খুমতো, ধম্মচক্খুং ৱিসোধযি.
১১৯৮. ‘‘ৱিসোধেত্ৱা দিট্ঠিগতং, ৱিচিকিচ্ছং ৱতানি চ;
ৱন্দিত্ৱা সত্থুনো পাদে, তত্থেৱন্তৰধাযথা’’তি. –
ইমা দ্ৱে গাথা সঙ্গীতিকাৰেহি ঠপিতা.
১১৯৭. তত্থ সুত্ৱা গিৰং চক্খুমতোতি পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ৱচনং সুত্ৱা. ধম্মচক্খুন্তি সোতাপত্তিমগ্গং. ৱিসোধযীতি অধিগচ্ছি. অধিগমোযেৱ হি তস্স ৱিসোধনং.
১১৯৮. ৱিসোধেত্ৱা দিট্ঠিগতন্তি দিট্ঠিগতং সমুগ্ঘাতেত্ৱা. ৱিচিকিচ্ছং ৱতানি চাতি সোড়সৱত্থুকং অট্ঠৱত্থুকঞ্চ ৱিচিকিচ্ছঞ্চ ‘‘সীলব্বতেহি সুদ্ধী’’তি পৱত্তনকসীলব্বতপৰামাসে চ ৱিসোধযীতি যোজনা. তত্থ হি সহ পৰিযাযেহি তথা পৱত্তা পৰামাসা ‘‘ৱতানী’’তি ৱুত্তং. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.
কণ্ডকৱিমানৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.