২. পুৰিসৱিমানং
৫. মহাৰথৱগ্গো
১. মণ্ডূকদেৱপুত্তৱিমানৱণ্ণনা
মহাৰথৱগ্গে কো মে ৱন্দতি পাদানীতি মণ্ডূকদেৱপুত্তৱিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৱা চম্পাযং ৱিহৰতি গগ্গৰায পোক্খৰণিযা তীৰে. সো পচ্চূসৱেলাযং বুদ্ধাচিণ্ণং মহাকৰুণাসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা ততো ৱুট্ঠায ৱেনেয্যবন্ধৱে সত্তে ৱোলোকেন্তো অদ্দস ‘‘অজ্জ মযি সাযন্হসমযে ধম্মং দেসেন্তে একো মণ্ডূকো মম সৰে নিমিত্তং গণ্হন্তো পৰূপক্কমেন মৰিত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা মহতা দেৱপৰিৱাৰেন মহাজনস্স পস্সন্তস্সেৱ আগমিস্সতি, তত্থ বহূনং ধম্মাভিসমযো ভৱিস্সতী’’তি দিস্ৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং চম্পানগৰং পিণ্ডায পৱিসিত্ৱা, ভিক্খূনং সুলভপিণ্ডপাতং কত্ৱা কতভত্তকিচ্চো ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা ভিক্খূসু ৱত্তং দস্সেত্ৱা, অত্তনো অত্তনো দিৱাট্ঠানং গতেসু গন্ধকুটিং পৱিসিত্ৱা ফলসমাপত্তিসুখেন দিৱসভাগং খেপেত্ৱা, সাযন্হসমযে চতূসু পৰিসাসু সন্নিপতিতাসু সুৰভিগন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৱা তঙ্খণানুৰূপেন পাটিহাৰিযেন পোক্খৰণিতীৰে ধম্মসভামণ্ডপং পৱিসিত্ৱা অলঙ্কতৱৰবুদ্ধাসনে নিসিন্নো মনোসিলাতলে সীহনাদং নদন্তো অছম্ভীতকেসৰসীহো ৱিয অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং ব্ৰহ্মস্সৰং নিচ্ছাৰেন্তো অচিন্তেয্যেন বুদ্ধানুভাৱেন অনুপমায বুদ্ধলীলায ধম্মং দেসেতুং আৰভি.
তস্মিঞ্চ খণে একো মণ্ডূকো পোক্খৰণিতো আগন্ত্ৱা ‘‘ধম্মো এসো ৱুচ্চতী’’তি ধম্মসঞ্ঞায সৰে নিমিত্তং গণ্হন্তো পৰিসপৰিযন্তে নিপজ্জি. অথেকো ৱচ্ছপালো তং পদেসং আগতো সত্থাৰং ধম্মং দেসেন্তং পৰিসঞ্চ পৰমেন উপসমেন ধম্মং সুণন্তং দিস্ৱা তগ্গতমানসো দণ্ডমোলুব্ভ তিট্ঠন্তো মণ্ডূকং অনোলোকেত্ৱা তস্স সীসে সন্নিৰুম্ভিত্ৱা অট্ঠাসি. সো ধম্মসঞ্ঞায পসন্নচিত্তো তাৱদেৱ কালং কত্ৱা তাৱতিংসভৱনে দ্ৱাদসযোজনিকে কনকৱিমানে নিব্বত্তিত্ৱা সুত্তপ্পবুদ্ধো ৱিয তত্থ অচ্ছৰাসঙ্ঘপৰিৱুতং অত্তানং দিস্ৱা ‘‘কুতো নু খো ইধ অহং নিব্বত্তো’’তি আৱজ্জেন্তো পুৰিমজাতিং দিস্ৱা ‘‘অহম্পি নাম ইধ উপ্পজ্জিং, ঈদিসঞ্চ সম্পত্তিং পটিলভিং, কিং নু খো কম্মং অকাসি’’ন্তি উপধাৰেন্তো অঞ্ঞং ন অদ্দস অঞ্ঞত্ৰ ভগৱতো সৰে নিমিত্তগ্গাহা. সো তাৱদেৱ সহ ৱিমানেন আগন্ত্ৱা ৱিমানতো ওতৰিত্ৱা, মহাজনস্স পস্সন্তস্সেৱ মহতা পৰিৱাৰেন মহন্তেন দিব্বানুভাৱেন উপসঙ্কমিত্ৱা, ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গয্হ নমস্সমানো অট্ঠাসি. অথ নং ভগৱা জানন্তোৱ মহাজনস্স কম্মফলং বুদ্ধানুভাৱঞ্চ পচ্চক্খং কাতুং –
৮৫৭. ‘‘কো মে ৱন্দতি পাদানি, ইদ্ধিযা যসসা জলং;
অভিক্কন্তেন ৱণ্ণেন, সব্বা ওভাসযং দিসা’’তি. –
পুচ্ছি. তত্থ কোতি দেৱনাগযক্খমনুস্সাদীসু কো, কতমোতি অত্থো. মেতি মম. পাদানীতি পাদে. ইদ্ধিযাতি ইমায ঈদিসায দেৱিদ্ধিযা. যসসাতি ইমিনা ঈদিসেন পৰিৱাৰেন পৰিচ্ছেদেন চ. জলন্তি ৱিজ্জোতমানো. অভিক্কন্তেনাতি অতিৱিয কন্তেন কমনীযেন সুন্দৰেন. ৱণ্ণেনাতি ছৱিৱণ্ণেন, সৰীৰৱণ্ণনিভাযাতি অত্থো.
অথ দেৱপুত্তো অত্তনো পুৰিমজাতিআদিং আৱি কৰোন্তো ইমাহি গাথাহি ব্যাকাসি –
৮৫৮. ‘‘মণ্ডূকোহং পুৰে আসিং, উদকে ৱাৰিগোচৰো;
তৱ ধম্মং সুণন্তস্স, অৱধী ৱচ্ছপালকো.
৮৫৯. ‘‘মুহুত্তং চিত্তপসাদস্স, ইদ্ধিং পস্স যসঞ্চ মে;
আনুভাৱঞ্চ মে পস্স, ৱণ্ণং পস্স জুতিঞ্চ মে.
৮৬০. ‘‘যে চ তে দীঘমদ্ধানং, ধম্মং অস্সোসুং গোতম;
পত্তা তে অচলট্ঠানং, যত্থ গন্ত্ৱা ন সোচৰে’’তি.
৮৫৮. তত্থ পুৰেতি পুৰিমজাতিযং. উদকেতি ইদং তদা অত্তনো উপ্পত্তিট্ঠানদস্সনং. উদকে মণ্ডূকোতি এতেন উদ্ধুমাযিকাদিকস্স থলে মণ্ডূকস্স নিৱত্তনং কতং হোতি. গাৱো চৰন্তি এত্থাতি গোচৰো, গোচৰো ৱিযাতি গোচৰো, ঘাসেসনট্ঠানং. ৱাৰি উদকং গোচৰো এতস্সাতি ৱাৰিগোচৰো. উদকচাৰীপি হি কোচি কচ্ছপাদি অৱাৰিগোচৰোপি হোতীতি ‘‘ৱাৰিগোচৰো’’তি ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তং. তৱ ধম্মং সুণন্তস্সাতি ব্ৰহ্মস্সৰেন কৰৱীকৰুতমঞ্জুনা দেসেন্তস্স তৱ ধম্মং ‘‘ধম্মো এসো ৱুচ্চতী’’তি সৰে নিমিত্তগ্গাহৱসেন সুণন্তস্স, অনাদৰে চেতং সামিৱচনং ৱেদিতব্বং. অৱধী ৱচ্ছপালকোতি ৱচ্ছে ৰক্খন্তো গোপালদাৰকো মম সমীপং আগন্ত্ৱা দণ্ডমোলুব্ভিত্ৱা তিট্ঠন্তো মম সীসে দণ্ডং সন্নিৰুম্ভিত্ৱা মং মাৰেসি.
৮৫৯. মুহুত্তং চিত্তপসাদস্সাতি তৱ ধম্মে মুহুত্তমত্তং উপ্পন্নস্স চিত্তপসাদস্স হেতুভূতস্স ইদ্ধিন্তি সমিদ্ধিং, দিব্বৱিভূতিন্তি অত্থো. যসন্তি পৰিৱাৰং. আনুভাৱন্তি কামৱণ্ণিতাদিদিব্বানুভাৱং. ৱণ্ণন্তি সৰীৰৱণ্ণসম্পত্তিং. জুতিন্তি দ্ৱাদসযোজনানি ফৰণসমত্থং পভাৱিসেসং.
৮৬০. যেতি যে সত্তা. চ-সদ্দো ব্যতিৰেকে. তেতি তৱ. দীঘমদ্ধানন্তি বহুৱেলং. অস্সোসুন্তি সুণিংসু. গোতমাতি ভগৱন্তং গোত্তেন আলপতি. অচলট্ঠানন্তি নিব্বানং. অযঞ্হেত্থ অত্থো – গোতম ভগৱা অহং ৱিয ইত্তৰমেৱ কালং অসুণিত্ৱা যে পন কতপুঞ্ঞা চিৰং কালং তৱ ধম্মং অস্সোসুং সোতুং লভিংসু, তে দীঘৰত্তং সংসাৰব্যসনাভিভূতা ইমে সত্তা যত্থ গন্ত্ৱা ন সোচেয্যুং, তং অসোকং সস্সতভাৱেন অচলং সন্তিপদং পত্তা এৱ, ন তেসং তস্স পত্তিযা অন্তৰাযোতি.
অথস্স ভগৱা সম্পত্তপৰিসায চ উপনিস্সযসম্পত্তিং ওলোকেত্ৱা ৱিত্থাৰেন ধম্মং দেসেসি. দেসনাপৰিযোসানে সো দেৱপুত্তো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি, চতুৰাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি. দেৱপুত্তো ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ অঞ্জলিং কত্ৱা সহ পৰিৱাৰেন দেৱলোকমেৱ গতোতি.
মণ্ডূকদেৱপুত্তৱিমানৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. ৰেৱতীৱিমানৱণ্ণনা
উট্ঠেহি ৰেৱতে সুপাপধম্মেতি ৰেৱতীৱিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৱা বাৰাণসিযং ৱিহৰতি ইসিপতনে মিগদাযে. তেন সমযেন বাৰাণসিযং সদ্ধাসম্পন্নস্স কুলস্স পুত্তো নন্দিযো নাম উপাসকো অহোসি সদ্ধাসম্পন্নো দাযকো দানপতি সঙ্ঘুপট্ঠাকো. অথস্স মাতাপিতৰো সম্মুখগেহতো মাতুলধীতৰং ৰেৱতিং নাম কঞ্ঞং আনেতুকামা অহেসুং. সা পন অস্সদ্ধা অদানসীলা, নন্দিযো তং ন ইচ্ছি. তস্স মাতা ৰেৱতিং আহ ‘‘অম্ম, ত্ৱং ইমং গেহং আগন্ত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিসীদনট্ঠানং হৰিতেন গোমযেন উপলিম্পিত্ৱা আসনানি পঞ্ঞাপেহি, আধাৰকে ঠপেহি, ভিক্খূনং আগতকালে ৱন্দিত্ৱা পত্তং গহেত্ৱা নিসীদাপেত্ৱা ধমকৰণেন পানীযং পৰিস্সাৱেত্ৱা ভুত্তকালে পত্তানি ধোৱাহি, এৱং মে পুত্তস্স আৰাধিকা ভৱিস্সসী’’তি. সা তথা অকাসি. অথ নং ‘‘ওৱাদক্খমা জাতা’’তি পুত্তস্স আৰোচেত্ৱা তেন ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিতে দিৱসং ঠপেত্ৱা আৱাহং কৰিংসু.
অথ নং নন্দিযো আহ ‘‘সচে ভিক্খুসঙ্ঘং মাতাপিতৰো চ মে উপট্ঠহিস্সসি, এৱং ইমস্মিং গেহে ৱসিতুং লভিস্সসি, অপ্পমত্তা হোহী’’তি. সা ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা কিঞ্চি কালং সদ্ধা ৱিয হুত্ৱা ভত্তাৰং অনৱত্তেন্তী দ্ৱে পুত্তে ৱিজাযি. নন্দিযস্স মাতাপিতৰো কালমকংসু. গেহে সব্বিস্সৰিযং তস্সা এৱ অহোসি. নন্দিযোপি মহাদানপতি হুত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানং পট্ঠপেসি, কপণদ্ধিকাদীনম্পি গেহদ্ৱাৰে পাকৱত্তং পট্ঠপেসি. ইসিপতনমহাৱিহাৰে চতূহি গব্ভেহি পটিমণ্ডিতং চতুসালং কাৰেত্ৱা মঞ্চপীঠাদীনি অত্থৰাপেত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৱা তথাগতস্স হত্থে দক্খিণোদকং পাতেত্ৱা নিয্যাদেসি, সহ দক্খিণোদকদানেন তাৱতিংসভৱনে আযামতো চ ৱিত্থাৰতো চ সমন্তা দ্ৱাদসযোজনিকো যোজনসতুব্বেধো সত্তৰতনমযো অচ্ছৰাগণসহস্সসঙ্ঘুট্ঠো দিব্বপাসাদো উগ্গঞ্ছি.
অথাযস্মা মহামোগ্গল্লানো দেৱচাৰিকং চৰন্তো তং পাসাদং দিস্ৱা অত্তানং ৱন্দিতুং আগতে দেৱপুত্তে পুচ্ছি ‘‘কস্সাযং পাসাদো’’তি? ‘‘ইমস্স, ভন্তে, পাসাদস্স সামিকো মনুস্সলোকে বাৰাণসিযং নন্দিযো নাম কুটুম্বিযপুত্তো সঙ্ঘস্স ইসিপতনমহাৱিহাৰে চতুসালং কাৰেসি, তস্সাযং নিব্বত্তো পাসাদো’’তি আহংসু. পাসাদে নিব্বত্তদেৱচ্ছৰাযোপি থেৰং ৱন্দিত্ৱা ‘‘ভন্তে, মযং বাৰাণসিযং নন্দিযস্স নাম উপাসকস্স পৰিচাৰিকা ভৱিতুং ইধ নিব্বত্তা, তস্স এৱং ৱদেথ ‘‘তুয্হং পৰিচাৰিকা ভৱিতুং নিব্বত্তা, দেৱতাযো তযি চিৰাযন্তে উক্কণ্ঠিতা, দেৱলোকসম্পত্তি নাম মত্তিকাভাজনং ভিন্দিত্ৱা সুৱণ্ণভাজনস্স গহণং ৱিয অতিমনাপ’ন্তি ৱত্ৱা ইধাগমনত্থায তস্স ৱদেথা’’তি আহংসু. থেৰো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা সহসা দেৱলোকতো আগন্ত্ৱা চতুপৰিসমজ্ঝে ভগৱন্তং পুচ্ছি ‘‘নিব্বত্ততি নু খো, ভন্তে, কতপুঞ্ঞানং মনুস্সলোকে ঠিতানংযেৱ দিব্বসম্পত্তী’’তি? ‘‘ননু তে, মোগ্গল্লান, নন্দিযস্স দেৱলোকে নিব্বত্তা দিব্বসম্পত্তি সামং দিট্ঠা, কস্মা মং পুচ্ছসী’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে, নিব্বত্ততী’’তি. অথস্স সত্থা ‘‘যথা চিৰং ৱিপ্পৱসিত্ৱা আগতং পুৰিসং মিত্তবন্ধৱা অভিনন্দন্তি সম্পটিচ্ছন্তি, এৱং কতপুঞ্ঞং পুগ্গলং ইতো পৰলোকং গতং সকানি পুঞ্ঞানি সম্পত্তিহত্থেহি সম্পটিচ্ছন্তি পটিগ্গণ্হন্তী’’তি দস্সেন্তো –
৮৬১. ‘‘চিৰপ্পৱাসিং পুৰিসং, দূৰতো সোত্থিমাগতং;
ঞাতিমিত্তা সুহজ্জা চ, অভিনন্দন্তি আগতং.
৮৬২. ‘‘তথেৱ কতপুঞ্ঞম্পি, অস্মা লোকা পৰং গতং;
পুঞ্ঞানি পটিগ্গণ্হন্তি, পিযং ঞাতীৱ আগত’’ন্তি. – গাথা অভাসি;
নন্দিযো তং সুত্ৱা ভিয্যোসোমত্তায দানানি দেতি, পুঞ্ঞানি কৰোতি, সো ৱণিজ্জায গচ্ছন্তো ৰেৱতিং আহ ‘‘ভদ্দে, মযা পট্ঠপিতং সঙ্ঘস্স দানং অনাথানং পাকৱত্তঞ্চ ত্ৱং অপ্পমত্তা পৱত্তেয্যাসী’’তি. সা ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণি. সো পৱাসগতোপি যত্থ যত্থ ৱাসং কপ্পেতি, তত্থ তত্থ ভিক্খূনং অনাথানঞ্চ যথাৱিভৱং দানং দেতিযেৱ. তস্স অনুকম্পায খীণাসৱা দূৰতোপি আগন্ত্ৱা দানং সম্পটিচ্ছন্তি. ৰেৱতী পন তস্মিং গতে কতিপাহমেৱ দানং পৱত্তেত্ৱা অনাথানং ভত্তং উপচ্ছিন্দি, ভিক্খূনম্পি ভত্তং কণাজকং বিলঙ্গদুতিযং অদাসি. ভিক্খূনং ভুত্তট্ঠানে অত্তনা ভুত্তাৱসেসানি সিত্থানি মচ্ছমংসখণ্ডমিস্সকানি চলকট্ঠিকানি চ পকিৰিত্ৱা মনুস্সানং দস্সেতি ‘‘পস্সথ সমণানং কম্মং, সদ্ধাদেয্যং নাম এৱং ছড্ডেন্তী’’তি.
অথ নন্দিযো ৱোহাৰকসিদ্ধি যথালাভো আগন্ত্ৱা তং পৱত্তিং সুত্ৱা ৰেৱতিং গেহতো নীহৰিত্ৱা গেহং পাৱিসি. দুতিযদিৱসে বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং পৱত্তেত্ৱা নিচ্চভত্তং অনাথভত্তঞ্চ সম্মদেৱ পৱত্তেসি, অত্তনো সহাযেহি উপনীতং ৰেৱতিং ঘাসচ্ছাদনপৰমতায ঠপেসি. সো অপৰেন সমযেন কালং কত্ৱা তাৱতিংসভৱনে অত্তনো ৱিমানেযেৱ নিব্বত্তি. ৰেৱতী পন সব্বং দানং পচ্ছিন্দিত্ৱা ‘‘ইমেসং ৱসেন ময্হং লাভসক্কাৰো পৰিহাযী’’তি ভিক্খুসঙ্ঘং অক্কোসন্তী পৰিভাসন্তী ৱিচৰতি. অথ ৱেস্সৱণো দ্ৱে যক্খে আণাপেসি ‘‘গচ্ছথ, ভণে, বাৰাণসিনগৰে উগ্ঘোসথ ‘‘ইতো সত্তমে দিৱসে ৰেৱতী জীৱন্তীযেৱ নিৰযে পক্খিপীযতী’তি’’. তং সুত্ৱা মহাজনো সংৱেগজাতো ভীততসিতো অহোসি.
অথ ৰেৱতী পন পাসাদং অভিৰুহিত্ৱা দ্ৱাৰং থকেত্ৱা নিসীদি. সত্তমে দিৱসে তস্সা পাপকম্মসঞ্চোদিতেন ৱেস্সৱণেন ৰঞ্ঞা আণত্তা জলিতকপিলকেসমস্সুকা চিপিটৱিৰূপনাসিকা পৰিণতদাঠা লোহিতক্খা সজলধৰসমানৱণ্ণা অতিৱিয ভযানকৰূপা দ্ৱে যক্খা উপগন্ত্ৱা ‘‘উট্ঠেহি, ৰেৱতে, সুপাপধম্মে’’তিআদীনি ৱদন্তা নানাবাহাসু গহেত্ৱা ‘‘মহাজনো পস্সতূ’’তি সকলনগৰে ৱীথিতো ৱীথিং পৰিব্ভমাপেত্ৱা আকাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা তাৱতিংসভৱনং নেত্ৱা নন্দিযস্স ৱিমানং সম্পত্তিঞ্চস্সা দস্সেত্ৱা তং ৱিলপন্তিংযেৱ উস্সদনিৰযসমীপং পাপেসুং. তং যমপুৰিসা উস্সদনিৰযে খিপিংসু. তেনাহ –
৮৬৩. ‘‘উট্ঠেহি ৰেৱতে সুপাপধম্মে, অপাৰুতদ্ৱাৰে অদানসীলে;
নেস্সাম তং যত্থ থুনন্তি দুগ্গতা, সমপ্পিতা নেৰযিকা দুখেনা’’তি.
তত্থ উট্ঠেহীতি উট্ঠহ, ন দানেস পাসাদো তং নিৰযভযতো ৰক্খিতুং সক্কোতি, তস্মা সীঘং উট্ঠহিত্ৱা আগচ্ছাহীতি অত্থো. ৰেৱতেতি তং নামেন আলপতি. সুপাপধম্মেতিআদিনা উট্ঠানস্স কাৰণং ৱদতি. যস্মা ত্ৱং অৰিযানং অক্কোসনপৰিভাসনাদিনা সুট্টু লামকপাপধম্মা, যস্মা চ অপাৰুতং দ্ৱাৰং নিৰযস্স তৱ পৱেসনত্থং, তস্মা উট্ঠেহীতি. অদানসীলেতি কস্সচি কিঞ্চি ন দানসীলে কদৰিযে মচ্ছৰিনী, ইদম্পি উট্ঠানস্সেৱ কাৰণৱচনং. যস্মা দানসীলানং অমচ্ছৰীনং তৱ সামিকসদিসানং সুগতিযং নিৱাসো, তাদিসানং পন অদানসীলানং মচ্ছৰীনং নিৰযে নিৱাসো, তস্মা উট্ঠেহি, মুহুত্তমত্তম্পি তৱ ইধ ঠাতুং ন দস্সামীতি অধিপ্পাযো. যত্থ থুনন্তি দুগ্গতাতি দুক্খগতত্তা দুগ্গতা. নেৰযিকাতি নিৰযদুক্খেন সমপ্পিতা সমঙ্গীভূতা যস্মিং নিৰযে থুনন্তি, যাৱ পাপকম্মং ন ব্যন্তি হোতি, তাৱ নিক্খমিতুং অলভন্তা নিত্থুনন্তি, তত্থ তং নেস্সাম নযিস্সাম খিপিস্সামাতি যোজনা.
৮৬৪. ‘‘ইচ্চেৱ ৱত্ৱান যমস্স দূতা, তে দ্ৱে যক্খা লোহিতক্খা ব্ৰহন্তা;
পচ্চেকবাহাসু গহেত্ৱা ৰেৱতং, পক্কামযুং দেৱগণস্স সন্তিকে’’তি. –
ইদং সঙ্গীতিকাৰৱচনং.
তত্থ ইচ্চেৱ ৱত্ৱানাতি ইতি এৱ ‘‘উট্ঠেহী’’তিআদিনা ৱত্ৱা, ৱচনসমনন্তৰমেৱাতি অত্থো. যমস্স দূতাতি অপ্পটিসেধনিযতস্স যমস্স ৰঞ্ঞো দূতসদিসা. ৱেস্সৱণেন হি তে পেসিতা. তথা হি তে তাৱতিংসভৱনং নযিংসু. কেচি ‘‘ন যমস্স দূতা’’তি ন-কাৰং ‘‘যমস্সা’’তি পদেন সম্বন্ধিত্ৱা ‘‘ৱেস্সৱণস্স দূতা’’তি অত্থং ৱদন্তি, তং ন যুজ্জতি. ন হি ন যমদূততায ৱেস্সৱণস্স দূতাতি সিজ্ঝতি. যজন্তি তত্থ বলিং উপহৰন্তীতি যক্খা. লোহিতক্খাতি ৰত্তনযনা. যক্খানঞ্হি নেত্তানি অতিলোহিতানি হোন্তি. ব্ৰহন্তাতি মহন্তা. পচ্চেকবাহাসূতি একো একবাহাযং, ইতৰো ইতৰবাহাযন্তি পচ্চেকং বাহাসু. ৰেৱতন্তি ৰেৱতিং. ৰেৱতাতিপি তস্সা নামমেৱ. তথা হি ‘‘ৰেৱতে’’তি ৱুত্তং. পক্কামযুন্তি পক্কামেসুং, উপনেসুন্তি অত্থো. দেৱগণস্সাতি তাৱতিংসভৱনে দেৱসঙ্ঘস্স.
এৱং তেহি যক্খেহি তাৱতিংসভৱনং নেত্ৱা নন্দিযৱিমানস্স অৱিদূৰে ঠপিতা ৰেৱতী তং সূৰিযমণ্ডলসদিসং অতিৱিয পভস্সৰং দিস্ৱা –
৮৬৫. ‘‘আদিচ্চৱণ্ণং ৰুচিৰং পভস্সৰং, ব্যম্হং সুভং কঞ্চনজালছন্নং;
কস্সেতমাকিণ্ণজনং ৱিমানং, সুৰিযস্স ৰংসীৰিৱ জোতমানং.
৮৬৬. ‘‘নাৰীগণা চন্দনসাৰলিত্তা, উভতো ৱিমানং উপসোভযন্তি;
তং দিস্সতি সুৰিযসমানৱণ্ণং, কো মোদতি সগ্গপত্তো ৱিমানে’’তি. –
তে যক্খে পুচ্ছি. তেপি তস্সা –
৮৬৭. ‘‘বাৰাণসিযং নন্দিযো নামাসি, উপাসকো অমচ্ছৰী দানপতি ৱদঞ্ঞূ;
তস্সেতমাকিণ্ণজনং ৱিমানং, সূৰিযস্স ৰংসীৰিৱ জোতমানং.
৮৬৮. ‘‘নাৰীগণা চন্দনসাৰলিত্তা, উভতো ৱিমানং উপসোভযন্তি;
তং দিস্সতি সূৰিযসমানৱণ্ণং, সো মোদতি সগ্গপত্তো ৱিমানে’’তি. –
আচিক্খিংসু.
৮৬৮. তত্থ চন্দনসাৰলিত্তাতি সাৰভূতেন চন্দনগন্ধেন অনুলিত্তসৰীৰা. উভতো ৱিমানন্তি ৱিমানং উভতো অন্তো চেৱ বহি চ সঙ্গীতাদীহি উপেচ্চ সোভযন্তি.
অথ ৰেৱতী –
৮৬৯. ‘‘নন্দিযস্সাহং ভৰিযা, অগাৰিনী সব্বকুলস্স ইস্সৰা;
ভত্তু ৱিমানে ৰমিস্সামি দানহং, ন পত্থযে নিৰযং দস্সনাযা’’তি. –
আহ. তত্থ অগাৰিনীতি গেহসামিনী. ‘‘ভৰিযা সগামিনী’’তিপি পঠন্তি, ভৰিযা সহগামিনীতি অত্থো. সব্বকুলস্স ইস্সৰা ভত্তূতি মম ভত্তু নন্দিযস্স সব্বকুটুম্বিকস্স ইস্সৰা সামিনী অহোসিং, তস্মা ইদানিপি ৱিমানে ইস্সৰা ভৱিস্সামীতি আহ. ৱিমানে ৰমিস্সামি দানহন্তি এৱং পলোভেতুমেৱ হি তং তে তত্থ নেসুং. ন পত্থযে নিৰযং দস্সনাযাতি যং পন নিৰযং মং তুম্হে নেতুকামা, তং নিৰযং দস্সনাযপি ন পত্থযে, কুতো পৱিসিতুন্তি ৱদতি.
এৱং ৱদন্তিমেৱ ‘‘ত্ৱং তং পত্থেহি ৱা মা ৱা, কিং তৱ পত্থনাযা’’তি নিৰযসমীপং নেত্ৱা –
৮৭০. ‘‘এসো তে নিৰযো সুপাপধম্মে, পুঞ্ঞং তযা অকতং জীৱলোকে;
ন হি মচ্ছৰী ৰোসকো পাপধম্মো, সগ্গূপগানং লভতি সহব্যত’’ন্তি. –
গাথমাহংসু. তস্সত্থো – এসো তৱ নিৰযো, তযা দীঘৰত্তং মহাদুক্খং অনুভৱিতব্বট্ঠানভূতো. কস্মা? পুঞ্ঞং তযা অকতং জীৱলোকে, যস্মা মনুস্সলোকে অপ্পমত্তকম্পি তযা পুঞ্ঞং নাম ন কতং, এৱং অকতপুঞ্ঞো পন তাদিসো সত্তো মচ্ছৰী অত্তনো সম্পত্তিনিগূহনলক্খণেন মচ্ছৰেন সমন্নাগতো, পৰেসং ৰোসুপ্পাদনেন ৰোসকো, লোভাদীহি পাপধম্মেহি সমঙ্গীভাৱতো পাপধম্মো সগ্গূপগানং দেৱানং সহব্যতং সহভাৱং ন লভতীতি যোজনা.
এৱং পন ৱত্ৱা তে দ্ৱে যক্খা তত্থেৱন্তৰধাযিংসু. তংসদিসে পন দ্ৱে নিৰযপালে সংসৱকে নাম গূথনিৰযে পক্খিপিতুং আকড্ঢন্তে পস্সিত্ৱা –
৮৭১. ‘‘কিং নু গূথঞ্চ মুত্তঞ্চ, অসুচি পটিদিস্সতি;
দুগ্গন্ধং কিমিদং মীড়্হং, কিমেতং উপৱাযতী’’তি. –
তং নিৰযং পুচ্ছি.
৮৭২. ‘‘এস সংসৱকো নাম, গম্ভীৰো সতপোৰিসো;
যত্থ ৱস্সসহস্সানি, তুৱং পচ্চসি ৰেৱতে’’তি. –
তস্মিং কথিতে তত্থ অত্তনো নিব্বত্তিহেতুভূতং কম্মং পুচ্ছন্তী –
৮৭৩. ‘‘কিং নু কাযেন ৱাচায, মনসা দুক্কটং কতং;
কেন সংসৱকো লদ্ধো, গম্ভীৰো সতপোৰিসো’’তি. – আহ;
৮৭৪. ‘‘সমণে ব্ৰাহ্মণে চাপি, অঞ্ঞে ৱাপি ৱনিব্বকে;
মুসাৱাদেন ৱঞ্চেসি, তং পাপং পকতং তযা’’তি. –
তস্সা তং কম্মং কথেত্ৱা পুন তে –
৮৭৫. ‘‘তেন সংসৱকো লদ্ধো, গম্ভীৰো সতপোৰিসো;
তত্থে ৱস্সসহস্সানি, তুৱং পচ্চসি ৰেৱতে’’তি. –
আহংসু. তত্থ সংসৱকো নামাতি নিচ্চকালং গূথমুত্তাদিঅসুচিস্স সংসৱনতো পগ্ঘৰণতো সংসৱকো নাম.
ন কেৱলং তুয্হং ইধ সংসৱকলাভো এৱ, অথ খো এত্থ অনেকানি ৱস্সসহস্সানি পচ্চিত্ৱা উত্তিণ্ণায হত্থচ্ছেদাদিলাভোপীতি দস্সেতুং –
৮৭৬. ‘‘হত্থেপি ছিন্দন্তি অথোপি পাদে, কণ্ণেপি ছিন্দন্তি অথোপি নাসং;
অথোপি কাকোড়গণা সমেচ্চ, সঙ্গম্ম খাদন্তি ৱিফন্দমান’’ন্তি. –
তত্থ লদ্ধব্বকাৰণং আহংসু. তত্থ কাকোড়গণাতি কাকসঙ্ঘা. তে কিৰস্সা তিগাৱুতপ্পমাণে সৰীৰে অনেকসতানি অনেকসহস্সানি পতিত্ৱা তালক্খন্ধপৰিমাণেহি সুনিসিতগ্গেহি অযোমযেহি মুখতুণ্ডেহি ৱিজ্ঝিত্ৱা ৱিজ্ঝিত্ৱা খাদন্তি, মংসং গহিতগহিতট্ঠানে কম্মবলেন পূৰতেৱ. তেনাহ ‘‘কাকোড়গণা সমেচ্চ, সঙ্গম্ম খাদন্তি ৱিফন্দমান’’ন্তি.
পুন সা মনুস্সলোকং পচ্চানযনায যাচনাদিৱসেন তং তং ৱিপ্পলপি. তেন ৱুত্তং –
৮৭৭. ‘‘সাধু খো মং পটিনেথ, কাহামি কুসলং বহুং;
দানেন সমচৰিযায, সংযমেন দমেন চ;
যং কত্ৱা সুখিতা হোন্তি, ন চ পচ্ছানুতপ্পৰে’’তি.
পুন নিৰযপালা –
৮৭৮. ‘‘পুৰে তুৱং পমজ্জিত্ৱা, ইদানি পৰিদেৱসি;
সযং কতানং কম্মানং, ৱিপাকং অনুভোস্সসী’’তি. –
আহংসু. পুন সা আহ –
৮৭৯. ‘‘কো দেৱলোকতো মনুস্সলোকং, গন্ত্ৱান পুট্ঠো মে এৱং ৱদেয্য;
নিক্খিত্তদণ্ডেসু দদাথ দানং, অচ্ছাদনং সেয্যমথন্নপানং;
ন হি মচ্ছৰী ৰোসকো পাপধম্মো, সগ্গূপগানং লভতি সহব্যতং.
৮৮০. ‘‘সাহং নূন ইতো গন্ত্ৱা, যোনিং লদ্ধান মানুসিং;
ৱদঞ্ঞূ সীলসম্পন্না, কাহামি কুসলং বহুং;
দানেন সমচৰিযায, সংযমেন দমেন চ.
৮৮১. ‘‘আৰামানি চ ৰোপিস্সং, দুগ্গে সঙ্কমানি চ;
পপঞ্চ উদপানঞ্চ, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা.
৮৮২. ‘‘চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং, যা চ পক্খস্স অট্ঠমী;
পাটিহাৰিযপক্খঞ্চ, অট্ঠঙ্গসুসমাগতং.
৮৮৩. ‘‘উপোসথং উপৱসিস্সং, সদা সীলেসু সংৱুতা;
ন চ দানে পমজ্জিস্সং, সামং দিট্ঠমিদং মযা’’তি.
৮৮৪. ‘‘ইচ্চেৱং ৱিপ্পলপন্তিং, ফন্দমানং ততো ততো;
খিপিংসু নিৰযে ঘোৰে, উদ্ধংপাদং অৱংসিৰ’’ন্তি. –
ইদং সঙ্গীতিকাৰৱচনং. পুন সা –
৮৮৫. ‘‘অহং পুৰে মচ্ছৰিনী অহোসিং, পৰিভাসিকা সমণব্ৰাহ্মণানং;
ৱিতথেন চ সামিকং ৱঞ্চযিত্ৱা, পচ্চামহং নিৰযে ঘোৰৰূপে’’তি. –
ওসানগাথমাহ. তত্থ ‘‘অহং পুৰে মচ্ছৰিনী’’তি গাথা নিৰযে নিব্বত্তায ৱুত্তা, ইতৰা অনিব্বত্তায এৱাতি ৱেদিতব্বা. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱাতি.
ভিক্খূ ৰেৱতিযা যক্খেহি গহেত্ৱা নীতভাৱং ভগৱতো আৰোচেসুং. তং সুত্ৱা ভগৱা আদিতো পট্ঠায ইমং ৱত্থুং কথেত্ৱা উপৰি ৱিত্থাৰেন ধম্মং দেসেসি, দেসনাপৰিযোসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু. কামঞ্চেতং ৰেৱতীপটিবদ্ধায কথায যেভুয্যভাৱতো ‘‘ৰেৱতীৱিমান’’ন্তি ৱোহৰীযতি, যস্মা পন ৰেৱতী ৱিমানদেৱতা ন হোতি, নন্দিযস্স পন দেৱপুত্তস্স ৱিমানাদিসম্পত্তিপটিসংযুত্তঞ্চেতং, তস্মা পুৰিসৱিমানেস্ৱেৱ সঙ্গহং আৰোপিতন্তি দট্ঠব্বং.
ৰেৱতীৱিমানৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. ছত্তমাণৱকৱিমানৱণ্ণনা
যো ৱদতং পৱৰো মনুজেসূতি ছত্তমাণৱকৱিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে. তেন সমযেন সেতব্যাযং অঞ্ঞতৰস্স ব্ৰাহ্মণস্স কিচ্ছালদ্ধো পুত্তো ছত্তো নাম ব্ৰাহ্মণমাণৱো অহোসি. সো ৱযপ্পত্তো পিতৰা পেসিতো উক্কট্ঠং গন্ত্ৱা ব্ৰাহ্মণস্স পোক্খৰসাতিস্স সন্তিকে মেধাৱিতায অনলসতায চ ন চিৰেনেৱ মন্তে ৱিজ্জাট্ঠানানি চ উগ্গহেত্ৱা ব্ৰাহ্মণসিপ্পে নিপ্ফত্তিং পত্তো. সো আচৰিযং অভিৱাদেত্ৱা ‘‘মযা তুম্হাকং সন্তিকে সিপ্পং সিক্খিতং, কিং ৱো গৰুদক্খিণং দেমী’’তি আহ. আচৰিযো ‘‘গৰুদক্খিণা নাম অন্তেৱাসিকস্স ৱিভৱানুৰূপা, কহাপণসহস্সমানেহী’’তি আহ. ছত্তমাণৱো আচৰিযং অভিৱাদেত্ৱা সেতব্যং গন্ত্ৱা মাতাপিতৰো ৱন্দিত্ৱা তেহি অভিনন্দিযমানো কতপটিসন্থাৰো তমত্থং পিতু আৰোচেত্ৱা ‘‘দেথ মে দাতব্বযুত্তকং, অজ্জেৱ দত্ৱা আগমিস্সামী’’তি আহ. তং মাতাপিতৰো ‘‘তাত, অজ্জ ৱিকালো, স্ৱে গমিস্সসী’’তি ৱত্ৱা কহাপণে নীহৰিত্ৱা ভণ্ডিকং বন্ধাপেত্ৱা ঠপেসুং. চোৰা তং পৱত্তিং ঞত্ৱা ছত্তমাণৱকস্স গমনমগ্গে অঞ্ঞতৰস্মিং ৱনগহনে নিলীনা অচ্ছিংসু ‘‘মাণৱং মাৰেত্ৱা কহাপণে গণ্হিস্সামা’’তি.
ভগৱা পচ্চূসসমযে মহাকৰুণাসমাপত্তিতো ৱুট্ঠায লোকং ৱোলোকেন্তো ছত্তমাণৱকস্স সৰণেসু চ সীলেসু চ পতিট্ঠানং, চোৰেহি মাৰিতস্স দেৱলোকে নিব্বত্তিং, ততো সহ ৱিমানেন আগতস্স তত্থ সন্নিপতিতপৰিসায চ ধম্মাভিসমযং দিস্ৱা পঠমতৰমেৱ গন্ত্ৱা মাণৱকস্স গমনমগ্গে অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসীদি. মাণৱো আচৰিযধনং গহেত্ৱা সেতব্যতো উক্কট্ঠাভিমুখো গচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে ভগৱন্তং নিসিন্নং দিস্ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা অট্ঠাসি. ‘‘কুহিং গমিস্সসী’’তি ভগৱতা ৱুত্তো ‘‘উক্কট্ঠং, ভো গোতম, গমিস্সামি ময্হং আচৰিযস্স পোক্খৰসাতিস্স গৰুদক্খিণং দাতু’’ন্তি আহ. অথ ভগৱা ‘‘জানাসি পন ত্ৱং, মাণৱ, তীণি সৰণানি, পঞ্চ সীলানী’’তি ৱত্ৱা তেন ‘‘নাহং জানামি, কিমত্থিযানি পনেতানি কীদিসানি চা’’তি ৱুত্তে ‘‘ইদমীদিস’’ন্তি সৰণগমনস্স সীলসমাদানস্স চ ফলানিসংসং ৱিভাৱেত্ৱা ‘‘উগ্গণ্হাহি তাৱ, মাণৱক, সৰণগমনৱিধি’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘সাধু উগ্গণ্হিস্সামি, কথেথ ভন্তে ভগৱা’’তি তেন যাচিতো তস্স ৰুচিযা অনুৰূপং গাথাবন্ধৱসেন সৰণগমনৱিধিং দস্সেন্তো –
৮৮৬. ‘‘যো ৱদতং পৱৰো মনুজেসু, সক্যমুনী ভগৱা কতকিচ্চো;
পাৰগতো বলৱীৰিযসমঙ্গী, তং সুগতং সৰণত্থমুপেহি.
৮৮৭. ‘‘ৰাগৱিৰাগমনেজমসোকং, ধম্মমসঙ্খতমপ্পটিকূলং;
মধুৰমিমং পগুণং সুৱিভত্তং, ধম্মমিমং সৰণত্থমুপেহি.
৮৮৮. ‘‘যত্থ চ দিন্ন মহপ্ফলমাহু, চতূসু সুচীসু পুৰিসযুগেসু;
অট্ঠ চ পুগ্গল ধম্মদসা তে, সঙ্ঘমিমং সৰণত্থমুপেহী’’তি. –
তিস্সো গাথাযো অভাসি.
৮৮৬. তত্থ যোতি অনিযমিতৱচনং, তস্স ‘‘ত’’ন্তি ইমিনা নিযমনং ৱেদিতব্বং. ৱদতন্তি ৱদন্তানং. পৱৰোতি সেট্ঠো, কথিকানং উত্তমো ৱাদীৱৰোতি অত্থো. মনুজেসূতি উক্কট্ঠনিদ্দেসো যথা ‘‘সত্থা দেৱমনুস্সান’’ন্তি. ভগৱা পন দেৱমনুস্সানম্পি ব্ৰহ্মানম্পি সব্বেসম্পি সত্তানং পৱৰোযেৱ, ভগৱতো চ চৰিমভৱে মনুস্সেসু উপ্পন্নতায ৱুত্তং ‘‘মনুজেসূ’’তি. তেনেৱাহ ‘‘সক্যমুনী’’তি. সক্যকুলপ্পসুততায সক্যো, কাযমোনেয্যাদীহি সমন্নাগততো অনৱসেসস্স চ ঞেয্যস্স মুননতো মুনি চাতি সক্যমুনি. ভাগ্যৱন্ততাদীহি চতূহি কাৰণেহি ভগৱা. চতূহি মগ্গেহি কাতব্বস্স পৰিঞ্ঞাদিপভেদস্স সোড়সৱিধস্স কিচ্চস্স কতত্তা নিপ্ফাদিতত্তা কতকিচ্চো. পাৰং সক্কাযস্স পৰতীৰং নিব্বানং গতো সযম্ভুঞাণেন অধিগতোতি পাৰগতো. অসদিসেন কাযবলেন, অনঞ্ঞসাধাৰণেন ঞাণবলেন, চতুব্বিধসম্মপ্পধানৱীৰিযেন চ সমন্নাগতত্তা বলৱীৰিযসমঙ্গী. সোভনগমনত্তা, সুন্দৰং ঠানং গতত্তা, সম্মা গতত্তা, সম্মা চ গদিতত্তা সুগতো. তং সুগতং সম্মাসম্বুদ্ধং সৰণত্থং সৰণায পৰাযণায অপাযদুক্খৱট্টদুক্খপৰিত্তাণায উপেহি উপগচ্ছ, অজ্জ পট্ঠায অহিতনিৱত্তনেন হিতসংৱড্ঢনেন ‘‘অযং মে ভগৱা সৰণং তাণং লেণং পৰাযণং গতি পটিসৰণ’’ন্তি ভজ সেৱ, এৱং জানাহি ৱা বুজ্ঝস্সূতি অত্থো.
৮৮৭. ৰাগৱিৰাগন্তি অৰিযমগ্গমাহ. তেন হি অৰিযা অনাদিকালভাৱিতম্পি ৰাগং ৱিৰজ্জেন্তি. অনেজমসোকন্তি অৰিযফলং. তঞ্হি এজাসঙ্খাতায তণ্হায অৱসিট্ঠানঞ্চ সোকনিমিত্তানং কিলেসানং সব্বসো পটিপ্পস্সম্ভনতো ‘‘অনেজং অসোক’’ন্তি চ ৱুচ্চতি. ধম্মন্তি সভাৱধম্মং. সভাৱতো গহেতব্বধম্মো হেস যদিদং মগ্গফলনিব্বানানি, ন পৰিযত্তিধম্মো ৱিয পঞ্ঞত্তিধম্মৱসেন. ধম্মন্তি ৱা পৰমত্থধম্মং, নিব্বানন্তি অত্থো. সমেচ্চ সম্ভুয্য পচ্চযেহি কতং সঙ্খতং, ন সঙ্খতন্তি অসঙ্খতং. তদেৱ নিব্বানং. নত্থি এত্থ কিঞ্চিপি পটিকূলন্তি অপ্পটিকূলং. সৱনৱেলাযং উপপৰিক্খণৱেলাযং পটিপজ্জনৱেলাযন্তি সব্বদাপি ইট্ঠমেৱাতি মধুৰং. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণসন্নিস্সযায পটিভানসম্পদায পৱত্তিতত্তা সুপ্পৱত্তিভাৱতো নিপুণভাৱতো চ পগুণং. ৱিভজিতব্বস্স অত্থস্স খন্ধাদিৱসেন কুসলাদিৱসেন উদ্দেসাদিৱসেন চ সুট্ঠু ৱিভজনতো সুৱিভত্তং. তীহিপি পদেহি পৰিযত্তিধম্মমেৱ ৱদতি. তেনেৱ হিস্স আপাথকালে ৱিয ৱিমদ্দনকালেপি কথেন্তস্স ৱিয সুণন্তস্সাপি সম্মুখীভাৱতো উভতোপচ্চক্খতায দস্সনত্থং ‘‘ইম’’ন্তি ৱুত্তং. ধম্মন্তি যথাৱপটিপজ্জন্তে অপাযদুক্খপাততো ধাৰণত্থেন ধম্মং, ইদং চতুব্বিধস্সাপি ধম্মস্স সাধাৰণৱচনং. পৰিযত্তিধম্মোপি হি সৰণেসু চ সীলেসু চ পতিট্ঠানমত্তাযপি যথাৱপটিপত্তিযা অপাযদুক্খপাততো ধাৰেতি এৱ. ইমস্স চ অত্থস্স ইদমেৱ ৱিমানং সাধকন্তি দট্ঠব্বং. সাধাৰণভাৱেন যথাৱুত্তধম্মস্স পচ্চক্খং কত্ৱা দস্সেন্তো পুন ‘‘ইম’’ন্তি আহ.
৮৮৮. যত্থাতি যস্মিং অৰিযসঙ্ঘে. দিন্নন্তি পৰিচ্চত্তং অন্নাদিদেয্যধম্মং. দিন্ন মহপ্ফলন্তি গাথাসুখত্থং অনুনাসিকলোপো কতো. অচ্চন্তমেৱ কিলেসাসুচিতো ৱিসুজ্ঝনেন সুচীসু ‘‘সোতাপন্নো সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো’’তিআদিনা (অ. নি. ৮.৬০) ৱুত্তেসু চতূসু পুৰিসযুগেসু. অট্ঠাতি মগ্গট্ঠফলট্ঠেসু যুগড়ে অকত্ৱা ৱিসুং ৱিসুং গহণেন অট্ঠ পুগ্গলা. গাথাসুখত্থমেৱ চেত্থ ‘‘পুগ্গল ধম্মদসা’’তি ৰস্সং কত্ৱা নিদ্দেসো. ধম্মদসাতি চতুসচ্চধম্মস্স নিব্বানধম্মস্স চ পচ্চক্খতো দস্সনকা. দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞেন সংহতভাৱেন সঙ্ঘং.
এৱং ভগৱতা তীহি গাথাহি সৰণগুণসন্দস্সনেন সদ্ধিং সৰণগমনৱিধিম্হি ৱুত্তে মাণৱো তংতংসৰণগুণানুস্সৰণমুখেন সৰণগমনৱিধিনো অত্তনো হদযে ঠপিতভাৱং ৱিভাৱেন্তো তস্সা তস্সা গাথায অনন্তৰং ‘‘যো ৱদতং পৱৰো’’তিআদিনা তং তং গাথং পচ্চনুভাসি. এৱং পচ্চনুভাসিত্ৱা ঠিতস্স পঞ্চ সিক্খাপদানি সৰূপতো ফলানিসংসতো চ ৱিভাৱেত্ৱা তেসং সমাদানৱিধিং কথেসি. সো তম্পি সুট্ঠু উপধাৰেত্ৱা পসন্নমানসো ‘‘হন্দাহং ভগৱা গমিস্সামী’’তি ৱত্ৱা ৰতনত্তযগুণং অনুস্সৰন্তো তংযেৱ মগ্গং পটিপজ্জি. ভগৱাপি ‘‘অলং ইমস্স এত্তকং কুসলং দেৱলোকূপপত্তিযা’’তি জেতৱনমেৱ অগমাসি.
মাণৱস্স পন পসন্নচিত্তস্স ৰতনত্তযগুণং সল্লক্খণৱসেন ‘‘সৰণং উপেমী’’তি পৱত্তচিত্তুপ্পাদতায সৰণেসু চ, ভগৱতা ৱুত্তনযেন পঞ্চন্নং সীলানং অধিট্ঠানেন সীলেসু চ পতিট্ঠিতস্স তেনেৱ নযেন ৰতনত্তযগুণে অনুস্সৰন্তস্সেৱ গচ্ছন্তস্স চোৰা মগ্গে পৰিযুট্ঠিংসু. সো তে অগণেত্ৱা ৰতনত্তযগুণে অনুস্সৰন্তোযেৱ গচ্ছতি. তঞ্চেকো চোৰো গুম্বন্তৰং উপনিস্সায ঠিতো ৱিসপীতেন সৰেন সহসাৱ ৱিজ্ঝিত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেত্ৱা কহাপণভণ্ডিকং গহেত্ৱা অত্তনো সহাযেহি সদ্ধিং পক্কামি. মাণৱো পন কালং কত্ৱা তাৱতিংসভৱনে তিংসযোজনিকে কনকৱিমানে সুত্তপ্পবুদ্ধো ৱিয অচ্ছৰাসহস্সপৰিৱুতো সট্ঠিসকটভাৰালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতত্তভাৱো নিব্বত্তি, তস্স ৱিমানস্স আভা সাতিৰেকানি ৱীসতিযোজনানি ফৰিত্ৱা তিট্ঠতি.
অথ মাণৱং কালকতং দিস্ৱা সেতব্যগামৱাসিনো মনুস্সা সেতব্যং গন্ত্ৱা তস্স মাতাপিতূনং উক্কট্ঠগামৱাসিনো চ উক্কট্ঠং গন্ত্ৱা ব্ৰাহ্মণস্স পোক্খৰসাতিস্স কথেসুং. তং সুত্ৱা তস্স মাতাপিতৰো ঞাতিমিত্তা ব্ৰাহ্মণো চ পোক্খৰসাতি সপৰিৱাৰা অস্সুমুখা ৰোদমানা তং পদেসং অগমংসু, যেভুয্যেন সেতব্যৱাসিনো চ উক্কট্ঠৱাসিনো চ ইচ্ছানঙ্গলৱাসিনো চ সন্নিপতিংসু, মহাসমাগমো অহোসি. অথ মাণৱস্স মাতাপিতৰো মগ্গস্স অৱিদূৰে চিতকং সজ্জেত্ৱা সৰীৰকিচ্চং কাতুং আৰভিংসু.
অথ ভগৱা চিন্তেসি ‘‘মযি গতে ছত্তমাণৱো মং ৱন্দিতুং আগমিস্সতি, আগতঞ্চ তং কতকম্মং কথাপেন্তো কম্মফলং পচ্চক্খং কাৰেত্ৱা ধম্মং দেসেস্সামি, এৱং মহাজনস্স ধম্মাভিসমযো ভৱিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং তং পদেসং উপগন্ত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসীদি ছব্বণ্ণবুদ্ধৰংসিযো ৱিস্সজ্জেন্তো. অথ ছত্তমাণৱদেৱপুত্তোপি অত্তনো সম্পত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা, তস্সা কাৰণং উপধাৰেন্তো সৰণগমনঞ্চ সীলসমাদানঞ্চ দিস্ৱা, ৱিম্হযজাতো ভগৱতি সঞ্জাতপসাদবহুমানো ‘‘ইদানেৱাহং গন্ত্ৱা ভগৱন্তঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ ৱন্দিস্সামি, ৰতনত্তযগুণে চ মহাজনস্স পাকটে কৰিস্সামী’’তি কতঞ্ঞুতং নিস্সায সকলং তং অৰঞ্ঞপদেসং একালোকং কৰোন্তো, সহ ৱিমানেন আগন্ত্ৱা ৱিমানতো ওৰুয্হ মহতা পৰিৱাৰেন সদ্ধিং দিস্সমানৰূপো উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো পাদেসু সিৰসা নিপতন্তো অভিৱাদেত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গয্হ একমন্তং অট্ঠাসি. তং দিস্ৱা মহাজনো ‘‘কো নু খো অযং দেৱো ৱা ব্ৰহ্মা ৱা’’তি অচ্ছৰিযব্ভুতজাতো উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং পৰিৱাৰেসি. ভগৱা তেন কতপুঞ্ঞকম্মং পাকটং কাতুং –
৮৮৯. ‘‘ন তথা তপতি নভে সূৰিযো, চন্দো চ ন ভাসতি ন ফুস্সো;
যথা অতুলমিদং মহপ্পভাসং, কো নু ত্ৱং তিদিৱা মহিং উপাগা.
৮৯০. ‘‘ছিন্দতি ৰংসী পভঙ্কৰস্স, সাধিকৱীসতিযোজনানি আভা;
ৰত্তিমপি যথা দিৱং কৰোতি, পৰিসুদ্ধং ৱিমলং সুভং ৱিমানং.
৮৯১. ‘‘বহুপদুমৱিচিত্ৰপুণ্ডৰীকং, ৱোকিণ্ণং কুসুমেহি নেকচিত্তং;
অৰজৱিৰজহেমজালছন্নং, আকাসে তপতি যথাপি সূৰিযো.
৮৯২. ‘‘ৰত্তম্বৰপীতৱাসসাহি, অগৰুপিযঙ্গুচন্দনুস্সদাহি;
কঞ্চনতনুসন্নিভত্তচাহি, পৰিপূৰং গগনংৱ তাৰকাহি.
৮৯৩. ‘‘নৰনাৰিযো বহুকেত্থনেকৱণ্ণা, কুসুমৱিভূসিতাভৰণেত্থ সুমনা;
অনিলপমুঞ্চিতা পৱন্তি সুৰভিং, তপনিযৱিততা সুৱণ্ণছন্না.
৮৯৪. ‘‘কিস্স সংযমস্স অযং ৱিপাকো, কেনাসি কম্মফলেনিধূপপন্নো;
যথা চ তে অধিগতমিদং ৱিমানং, তদনুপদং অৱচাসি ইগ্ঘ পুট্ঠো’’তি. –
তং দেৱপুত্তং পটিপুচ্ছি.
৮৮৬. তত্থ তপতীতি দিপ্পতি. নভেতি আকাসে. ফুস্সোতি ফুস্সতাৰকা. অতুলন্তি অনুপমং, অপ্পমাণং ৱা. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা ইদং তৱ ৱিমানং অনুপমং অপ্পমাণং পভস্সৰভাৱেন ততো এৱ মহপ্পভাসং আকাসে দিপ্পতি, ন তথা তাৰকৰূপানি দিপ্পন্তি, ন চন্দো, তানি তাৱ তিট্ঠন্তু, নাপি সূৰিযো দিপ্পতি, এৱংভূতো কো নু ত্ৱং দেৱলোকতো ইমং ভূমিপদেসং উপগতো, তং পাকটং কত্ৱা ইমস্স মহাজনস্স কথেহীতি.
৮৯০. ছিন্দতীতি ৱিচ্ছিন্দতি, পৱত্তিতুং অদেন্তো পটিহনতীতি অত্থো. ৰংসীতি ৰস্মিযো. পভঙ্কৰস্সাতি সূৰিযস্স. তস্স চ ৱিমানস্স পভা সমন্ততো পঞ্চৱীসতি যোজনানি ফৰিত্ৱা তিট্ঠতি. তেনাহ ‘‘সাধিকৱীসতিযোজনানি আভা’’তি. ৰত্তিমপি যথা দিৱং কৰোতীতি অত্তনো পভায অন্ধকাৰং ৱিধমন্তং ৰত্তিভাগম্পি দিৱসভাগং ৱিয কৰোতি. পৰিসমন্ততো অন্তো চেৱ বহি চ সুদ্ধতায পৰিসুদ্ধং. সব্বসো মলাভাৱেন ৱিমলং. সুন্দৰতায সুভং.
৮৯১. বহুপদুমৱিচিত্ৰপুণ্ডৰীকন্তি বহুৱিধৰত্তকমলঞ্চেৱ ৱিচিত্তৱণ্ণসেতকমলঞ্চ. সেতকমলং পদুমং, ৰত্তকমলং পুণ্ডৰীকন্তি ৱদন্তি. ৱোকিণ্ণং কুসুমেহীতি অঞ্ঞেহি চ নানাৱিধেহি পুপ্ফেহি সমোকিণ্ণং. নেকচিত্তন্তি মালাকম্মলতাকম্মাদিনানাৱিধৱিচিত্তং. অৰজৱিৰজহেমজালছন্নন্তি সযং অপগতৰজং ৱিৰজেন নিদ্দোসেন কঞ্চনজালেন ছাদিতং.
৮৯২. ৰত্তম্বৰপীতৱাসসাহীতি ৰত্তৱত্থাহি চেৱ পীতৱত্থাহি চ. একা হি ৰত্তং দিব্বৱত্থং নিৱাসেত্ৱা পীতং উত্তৰিযং কৰোতি, অপৰা পীতং নিৱাসেত্ৱা ৰত্তং উত্তৰিযং কৰোতি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘ৰত্তম্বৰপীতৱাসসাহী’’তি. অগৰুপিযঙ্গুচন্দনুস্সদাহীতি অগৰুগন্ধেন পিযঙ্গুমালাহি চন্দনগন্ধেহি চ উস্সদাহি, উস্সন্নদিব্বাগৰুগন্ধাদিকাহীতি অত্থো. কঞ্চনতনুসন্নিভত্তচাহীতি কনকসদিসসুখুমচ্ছৱীহি. পৰিপূৰন্তি তহং তহং ৱিচৰন্তীহি সঙ্গীতিপসুতাহি চ পৰিপুণ্ণং.
৮৯৩. বহুকেত্থাতি বহুকা এত্থ. অনেকৱণ্ণাতি নানাৰূপা. কুসমৱিভূসিতাভৰণাতি ৱিসেসতো সুৰভিৱাযনত্থং দিব্বকুসুমেহি অলঙ্কতদিব্বাভৰণা. এত্থাতি এতস্মিং ৱিমানে. সুমনাতি সুন্দৰমনা পমুদিতচিত্তা. অনিলপমুঞ্চিতা পৱন্তি সুৰভিন্তি অনিলেন পমুঞ্চিতগন্ধানং পুপ্ফানং ৱাযুনা ৱিমুত্তপত্তপুটং ৱিয ৱিবন্ধতায ৱিকসিততায চ সুগন্ধং পৱাযন্তি. ‘‘অনিলপধূপিতা’’তিপি পঠন্তি, ৱাতেন মন্দং আৱুয্হমানা হেমমযপুপ্ফাতি অত্থো. কনকচীৰকাদীহি ৱেণিআদীসু ওতততায তপনিযৱিততা. যেভুয্যেন কঞ্চনাভৰণেহি অচ্ছাদিতসৰীৰতায সুৱণ্ণছন্না. নৰনাৰিযোতি দেৱপুত্তা দেৱধীতৰো চ বহুকা এত্থ তৱ ৱিমানেতি দস্সেতি.
৮৯৪. ইঙ্ঘাতি চোদনত্থে নিপাতো পুট্ঠোতি পুচ্ছিতো ইমস্স মহাজনস্স কম্মফলপচ্চক্খভাৱাযাতি অধিপ্পাযো.
ততো দেৱপুত্তো ইমাহি গাথাহি ব্যাকাসি –
৮৯৫. ‘‘সযমিধ পথে সমেচ্চ মাণৱেন, সত্থানুসাসি অনুকম্পমানো;
তৱ ৰতনৱৰস্স ধম্মং সুত্ৱা, কৰিস্সামীতি চ ব্ৰৱিত্থ ছত্তো.
৮৯৬. ‘‘জিনৱৰপৱৰং উপেহি সৰণং, ধম্মঞ্চাপি তথেৱ ভিক্খুসঙ্ঘং;
নোতি পঠমং অৱোচহং ভন্তে, পচ্ছা তে ৱচনং তথেৱকাসিং.
৮৯৭. ‘‘মা চ পাণৱধং ৱিৱিধং চৰস্সু অসুচিং,
ন হি পাণেসু অসঞ্ঞতং অৱণ্ণযিংসু সপ্পঞ্ঞা;
নোতি পঠমং অৱোচহং ভন্তে, পচ্ছা তে ৱচনং তথেৱকাসিং.
৮৯৮. ‘‘মা চ পৰজনস্স ৰক্খিতম্পি, আদাতব্বমমঞ্ঞিথো অদিন্নং;