১৪. মহাৰথৱিমানৱণ্ণনা
সহস্সযুত্তং হযৱাহনং সুভন্তি মহাৰথৱিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে. তেন চ সমযেন আযস্মা মহামোগ্গল্লানো হেট্ঠা ৱুত্তনযেন দেৱচাৰিকং চৰন্তো তাৱতিংসভৱনে গোপালস্স নাম দেৱপুত্তস্স অত্তনো ৱিমানতো নিক্খমিত্ৱা সহস্সযুত্তং মহন্তং দিব্বৰথং অভিৰুয্হ মহন্তেন পৰিৱাৰেন মহতিযা দেৱিদ্ধিযা উয্যানকীড়নত্থং গচ্ছন্তস্স অৱিদূৰে পাতুৰহোসি. তং দিস্ৱা দেৱপুত্তো সঞ্জাতগাৰৱবহুমানো সহসা ৰথতো ওৰুয্হ উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা অঞ্জলিং সিৰসি পগ্গয্হ অট্ঠাসি.
তস্সিদং পুব্বকম্মং – সো কিৰ ৱিপস্সিং ভগৱন্তং সুৱণ্ণমালায পূজেত্ৱা ‘‘ইমস্স পুঞ্ঞস্স আনুভাৱেন ময্হং ভৱে ভৱে সোৱণ্ণমযা উৰচ্ছদমালা নিব্বত্ততূ’’তি কতপণিধানায অনেককপ্পেসু সুগতীসুযেৱ সংসৰন্তিযা কস্সপস্স ভগৱতো কালে কিকিস্স কাসিৰঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তায যথাপণিধানং সুৱণ্ণমালালাভেন ‘‘উৰচ্ছদমালা’’তি লদ্ধনামায দেৱকঞ্ঞাসদিসায ৰাজধীতায আচৰিযো গোপালো নাম ব্ৰাহ্মণো হুত্ৱা সসাৱকসঙ্ঘস্স কস্সপস্স ভগৱতো অসদিসদানাদীনি মহাদানানি পৱত্তেত্ৱা ইন্দ্ৰিযানং অপৰিপক্কভাৱেন অত্তানং ৰাজধীতৰঞ্চ উদ্দিস্স সত্থাৰা দেসিতং ধম্মং সুত্ৱাপি ৱিসেসং নিব্বত্তেতুং অসক্কোন্তো পুথুজ্জনকালকিৰিযমেৱ কত্ৱা যথূপচিতপুঞ্ঞানুভাৱেন তাৱতিংসেসু যোজনসতিকে কনকৱিমানে নিব্বত্তি, অনেককোটিঅচ্ছৰাপৰিৱাৰো অহোসি, সত্তৰতনমযো চস্স সহস্সযুত্তো সুৱিভত্তভিত্তিৱিচিত্তো সিনিদ্ধমধুৰনিগ্ঘোসো অত্তনো পভাসমুদযেন অৱহসন্তো ৱিয দিৱঙ্কৰমণ্ডলং দিব্বো আজঞ্ঞৰথো নিব্বত্তি.
সো তত্থ যাৱতাযুকং দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা অপৰাপৰং দেৱেসুযেৱ সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে তস্সেৱ কম্মস্স ৱিপাকাৱসেসেন যথাৱুত্তসম্পত্তিৱিভৱো গোপালো এৱ নাম দেৱপুত্তো হুত্ৱা তাৱতিংসেসুযেৱ নিব্বত্তি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘তেন চ সমযেন আযস্মা মহামোগ্গল্লানো…পে… অঞ্জলিং সিৰসি পগ্গয্হ অট্ঠাসী’’তি.
এৱং পন উপসঙ্কমিত্ৱা ঠিতং তং দেৱপুত্তং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ইমাহি গাথাহি পুচ্ছি –
১০১৫. ‘‘সহস্সযুত্তং হযৱাহনং সুভং, আৰুয্হিমং সন্দনং নেকচিত্তং;
উয্যানভূমিং অভিতো অনুক্কমং, পুৰিন্দদো ভূতপতীৱ ৱাসৱো.
১০১৬. ‘‘সোৱণ্ণমযা তে ৰথকুব্বৰা উভো, ফলেহি অংসেহি অতীৱ সঙ্গতা;
সুজাতগুম্বা নৰৱীৰনিট্ঠিতা, ৱিৰোচতি পন্নৰসেৱ চন্দো.
১০১৭. ‘‘সুৱণ্ণজালাৱততো ৰথো অযং, বহূহি নানাৰতনেহি চিত্তিতো;
সুনন্দিঘোসো চ সুভস্সৰো চ, ৱিৰোচতী চামৰহত্থবাহুভি.
১০১৮. ‘‘ইমা চ নাভ্যো মনসাভিনিম্মিতা, ৰথস্স পাদন্তৰমজ্ঝভূসিতা;
ইমা চ নাভ্যো সতৰাজিচিত্তিতা, সতেৰতা ৱিজ্জুৰিৱপ্পভাসৰে.
১০১৯. ‘‘অনেকচিত্তাৱততো ৰথো অযং, পুথূ চ নেমী চ সহস্সৰংসিকো;
তেসং সৰো সুয্যতি ৱগ্গুৰূপো, পঞ্চঙ্গিকং তূৰিযমিৱপ্পৱাদিতং.
১০২০. ‘‘সিৰস্মিং চিত্তং মণিচন্দকপ্পিতং, সদা ৱিসুদ্ধং ৰুচিৰং পভস্সৰং;
সুৱণ্ণৰাজীহি অতীৱ সঙ্গতং, ৱেড়ুৰিযৰাজীৱ অতীৱ সোভতি.
১০২১. ‘‘ইমে চ ৱাড়ী মণিচন্দকপ্পিতা, আৰোহকম্বূ সুজৱা ব্ৰহূপমা;
ব্ৰহা মহন্তা বলিনো মহাজৱা, মনো তৱঞ্ঞায তথেৱ সিংসৰে.
১০২২. ‘‘ইমে চ সব্বে সহিতা চতুক্কমা, মনো তৱঞ্ঞায তথেৱ সিংসৰে;
সমং ৱহন্তী মুদুকা অনুদ্ধতা, আমোদমানা তুৰগানমুত্তমা.
১০২৩. ‘‘ধুনন্তি ৱগ্গন্তি পতন্তি চম্বৰে, অব্ভুদ্ধুনন্তা সুকতে পিড়ন্ধনে;
তেসং সৰো সুয্যতি ৱগ্গুৰূপো, পঞ্চঙ্গিকং তূৰিযমিৱপ্পৱাদিতং.
১০২৪. ‘‘ৰথস্স ঘোসো অপিড়ন্ধনান চ, খুৰস্স নাদো অভিহিংসনায চ;
ঘোসো সুৱগ্গূ সমিতস্স সুয্যতি, গন্ধব্বতূৰিযানি ৱিচিত্ৰসংৱনে.
১০২৫. ‘‘ৰথে ঠিতাতা মিগমন্দলোচনা, আড়াৰপম্হা হসিতা পিযংৱদা;
ৱেড়ুৰিযজালাৱততা তনুচ্ছৱা, সদেৱ গন্ধব্বসূৰগ্গপূজিতা.
১০২৬. ‘‘তা ৰত্তৰত্তম্বৰপীতৱাসসা, ৱিসালনেত্তা অভিৰত্তলোচনা;
কুলে সুজাতা সুতনূ সুচিম্হিতা, ৰথে ঠিতা পঞ্জলিকা উপট্ঠিতা.
১০২৭. ‘‘তা কম্বুকেযূৰধৰা সুৱাসসা, সুমজ্ঝিমা ঊৰুথনূপপন্না;
ৱট্টঙ্গুলিযো সুমুখা সুদস্সনা, ৰথে ঠিতা পঞ্জলিকা উপট্ঠিতা.
১০২৮. ‘‘অঞ্ঞা সুৱেণী সুসু মিস্সকেসিযো, সমং ৱিভত্তাহি পভস্সৰাহি চ;
অনুব্বতা তা তৱ মানসে ৰতা, ৰথে ঠিতা পঞ্জলিকা উপট্ঠিতা.
১০২৯. ‘‘আৱেড়িনিযো পদুমুপ্পলচ্ছদা, অলঙ্কতা চন্দনসাৰৱাসিতা;
অনুব্বতা তা তৱ মানসে ৰতা, ৰথে ঠিতা পঞ্জলিকা উপট্ঠিতা.
১০৩০. ‘‘তা মালিনিযো পদুমুপ্পলচ্ছদা, অলঙ্কতা চন্দনসাৰৱাসিতা;
অনুব্বতা তা তৱ মানসে ৰতা, ৰথে ঠিতা পঞ্জলিকা উপট্ঠিতা.
১০৩১. ‘‘কণ্ঠেসু তে যানি পিড়ন্ধনানি, হত্থেসু পাদেসু তথেৱ সীসে;
ওভাসযন্তী দস সব্বসো দিসা, অব্ভুদ্দযং সাৰদিকোৱ ভাণুমা.
১০৩২. ‘‘ৱাতস্স ৱেগেন চ সম্পকম্পিতা, ভুজেসু মালা অপিড়ন্ধনানি চ;
মুঞ্চন্তি ঘোসং ৰুচিৰং সুচিং সুভং, সব্বেহি ৱিঞ্ঞূহি সুতব্বৰূপং.
১০৩৩. ‘‘উয্যানভূম্যা চ দুৱদ্ধতো ঠিতা, ৰথা চ নাগা তূৰিযানি চ সৰো;
তমেৱ দেৱিন্দ পমোদযন্তি, ৱীণা যথা পোক্খৰপত্তবাহুভি.
১০৩৪. ‘‘ইমাসু ৱীণাসু বহূসু ৱগ্গূসু, মনুঞ্ঞৰূপাসু হদযেৰিতং পীতিং;
পৱজ্জমানাসু অতীৱ অচ্ছৰা, ভমন্তি কঞ্ঞা পদুমেসু সিক্খিতা.
১০৩৫. ‘‘যদা চ গীতানি চ ৱাদিতানি চ, নচ্চানি চিমানি সমেন্তি একতো;
অথেত্থ নচ্চন্তি অথেত্থ অচ্ছৰা, ওভাসযন্তী উভতো ৱৰিত্থিযো.
১০৩৬. ‘‘সো মোদসি তূৰিযগণপ্পবোধনো, মহীযমানো ৱজিৰাৱুধোৰিৱ;
ইমাসু ৱীণাসু বহূসু ৱগ্গূসু, মনুঞ্ঞৰূপাসু হদযেৰিতং পীতিং.
১০৩৭. ‘‘কিং ত্ৱং পুৰে কম্মমকাসি অত্তনা, মনুস্সভূতো পুৰিমায জাতিযা;
উপোসথং কং ৱা তুৱং উপাৱসি, কং ধম্মচৰিযং ৱতমাভিৰোচযি.
১০৩৮. ‘‘নযীদমপ্পস্স কতস্স কম্মুনো, পুব্বে সুচিণ্ণস্স উপোসথস্স ৱা;
ইদ্ধানুভাৱো ৱিপুলো অযং তৱ, যং দেৱসঙ্ঘং অভিৰোচসে ভুসং.
১০৩৯. ‘‘দানস্স তে ইদং ফলং, অথো সীলস্স ৱা পন;
অথো অঞ্জলিকম্মস্স, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতো’’তি.
১০১৫. তত্থ সহস্সযুত্তন্তি সহস্সেন যুত্তং, সহস্সং ৱা যুত্তং যোজিতং এতস্মিন্তি সহস্সযুত্তং. কস্স পনেতং সহস্সন্তি? ‘‘হযৱাহন’’ন্তি অনন্তৰং ৱুচ্চমানত্তা হযানন্তি অযমত্থো ৱিঞ্ঞাযতেৱ. হযা ৱাহনং এতস্সাতি হযৱাহনং. কেচি পন ‘‘সহস্সযুত্তহযৱাহন’’ন্তি অনুনাসিকলোপং একমেৱ সমাসপদং কত্ৱা ৱণ্ণেন্তি, এতস্মিং পক্খে হযৱাহনং ৱিয ৱাহনন্তি অত্থো যুজ্জতি. হযৱাহনসহস্সযুত্তং যুত্তহযৱাহনসহস্সন্তি হি অত্থো. অপৰে পন ‘‘সহস্সযুত্তন্তি সহস্সদিব্বাজঞ্ঞযুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি. সন্দনন্তি ৰথং. নেকচিত্তন্তি অনেকচিত্তং নানাৱিধৱিচিত্তৱন্তং. উয্যানভূমিং অভিতোতি উয্যানভূমিযা সমীপে. ‘‘অভিতো’’তি হি পদং অপেক্খিত্ৱা সামিঅত্থে এতং উপযোগৱচনং. কেচি পন ‘‘উয্যানভূম্যা’’তিপি পঠন্তি, তে সদ্দনযম্পি অনুপধাৰেন্তা পঠন্তি. অনুক্কমন্তি গচ্ছন্তো পুৰিন্দদো ভূতপতীৱ ৱাসৱো ৱিৰোচসীতি সম্বন্ধো.
১০১৬. সোৱণ্ণমযাতি সুৱণ্ণমযা. তেতি তৱ. ৰথকুব্বৰা উভোতি ৰথস্স উভোসু পস্সেসু ৱেদিকা. যো হি ৰথস্স সোভনত্থঞ্চেৱ উপৰি ঠিতানং গুত্তত্থঞ্চ উভোসু পস্সেসু ৱেদিকাকাৰেন পৰিক্খেপো কৰীযতি, তস্স পুৰিমভাগে উভোসু পস্সেসু যাৱ ৰথীসা, তাৱ হত্থেহি গহণযোগ্গো ৰথস্স অৱযৱৱিসেসো, ইধ সো এৱ কুব্বৰোতি অধিপ্পেতো. তেনেৱাহ ‘‘উভো’’তি. অঞ্ঞত্থ পন ৰথীসা কুব্বৰোতি ৱুচ্চতি. ফলেহীতি ৰথূপত্থম্ভস্স দক্খিণৱামভেদেহি দ্ৱীহি ফলেহি, পৰিযন্তাৱেত্থ ফলাতি ৱুত্তা. অংসেহীতি কুব্বৰফলে পতিট্ঠিতেহি হেট্ঠিমঅংসেহি. অতীৱ সঙ্গতাতি অতিৱিয সুট্ঠু সঙ্গতা সুফস্সিতা নিব্বিৱৰা. ইদঞ্চ সিপ্পিৱিৰচিতে কিত্তিমৰথে লব্ভমানৱিসেসং তত্থ আৰোপেত্ৱা ৱুত্তং. সো পন অপোৰিসতায অকিত্তিমো সযংজাতো কেনচি অঘটিতোযেৱ. সুজাতগুম্বাতি সুসণ্ঠিতথম্ভকসমুদাযা. যে হি ৱেদিকায নিৰন্তৰং ঠিতা সুসণ্ঠিতঘটকাদিঅৱযৱৱিসেসৱন্তো থম্ভকসমুদাযা, তেসং ৱসেনেৱং ৱুত্তং ‘‘সুজাতগুম্বা’’তি. নৰৱীৰনিট্ঠিতাতি সিপ্পাচৰিযেহি নিট্ঠাপিতসদিসা. সিপ্পাচৰিযা হি অত্তনো সৰীৰখেদং অচিন্তেত্ৱা ৱীৰিযবলেন সিপ্পস্স সুট্ঠু ৱিচাৰণতো নৰেসু ৱীৰিযৱন্তোতি ইধ ‘‘নৰৱীৰা’’তি ৱুত্তা. নৰৱীৰাতি ৱা দেৱপুত্তস্স আলপনং. নিট্ঠিতাতি পৰিযোসিতা পৰিপুণ্ণসোভাতিসযা. ‘‘নৰৱীৰনিম্মিতা’’তি ৱা পাঠো, নৰেসু ধিতিসম্পন্নেহি নিম্মিতসদিসাতি অত্থো. এৱংৱিধকুব্বৰতায অযং তৱ ৰথো ৱিৰোচতি. কিং ৱিয? পন্নৰসেৱ চন্দো, সুক্কপক্খে পন্নৰসিযং পৰিপুণ্ণকালে চন্দিমা ৱিয.
১০১৭. সুৱণ্ণজালাৱততোতি সুৱণ্ণজালকেহি অৱততো ছাদিতো. ‘‘সুৱণ্ণজালাৱিততো’’তিপি পাঠো, গৱচ্ছিতোতি অত্থো. বহূহীতি অনেকেহি. নানাৰতনেহীতি পদুমৰাগফুস্সৰাগাদিনানাৱিধৰতনেহি. সুনন্দিঘোসোতি সুট্ঠু নন্দিতব্বঘোসো, সৱনীযমধুৰনিন্নাদোতি অত্থো. সুনন্দিঘোসোতি ৱা সুট্ঠু কতনন্দিঘোসো, নচ্চনাদীনং দস্সনাদীসু পৱত্তিতসাধুকাৰসদ্দাদিৱসেন কতপমোদনিন্নাদোতি অত্থো, ‘‘কালেন কালং আসীৱাদনৱসেন সুট্ঠু পযুত্তনন্দিঘোসো’’তি চ ৱদন্তি. সুভস্সৰোতি সুট্ঠু অতিৱিয ওভাসনসভাৱো, তত্থ ৱা পৱত্তমানানং দেৱতানং সোভনেন গীতৱাদিতস্সৰেন সুভস্সৰো. চামৰহত্থবাহুভীতি চামৰহত্থযুত্তবাহূহি ইতো চিতো চ বীজযমান চামৰকলাপেহি দেৱতানং ভুজেহি, তথাভূতাহি দেৱতাহি ৱা ৱিৰোচতি.
১০১৮. নাভ্যোতি ৰথচক্কানং নাভিযো. মনসাভিনিম্মিতাতি ‘‘ইমে ঈদিসা হোন্তূ’’তি চিত্তেন নিম্মিতসদিসা. ৰথস্স পাদন্তৰমজ্ঝভূসিতাতি ৰথস্স পাদানং ৰথচক্কানং অন্তেন নেমিনা নানাৰতনসমুজ্জলেন অৰানং ৱেমজ্ঝেন চ মণ্ডিতা. সতৰাজিচিত্তিতাতি অনেকৱণ্ণাহি অনেকসতাহি ৰাজীহি লেখাহি চিত্তিতা ৱিচিত্তভাৱং গতা. সতেৰতা ৱিজ্জুৰিৱাতি সতেৰতসঙ্খাতৱিজ্জুলতা ৱিয পভাসৰে ৱিজ্জোতন্তি.
১০১৯. অনেকচিত্তাৱততোতি অনেকেহি মালাকম্মাদিচিত্তেহি অৱততো সমোকিণ্ণো. ‘‘অনেকচিত্তাৱিততো’’তিপি পঠন্তি, সোযেৱ অত্থো, গাথাসুখত্থং পন দীঘকৰণং. পুথূ চ নেমী চাতি পুথুলনেমি চ, একো চ-কাৰো নিপাতমত্তং. সহস্সৰংসিকোতি অনেকসহস্সৰংসিকো. ‘‘সহস্সৰংসিযো’’তিপি পাড়ি. অপৰে পন ‘‘নতা ৰংসিযো’’তি চ পঠন্তি, তত্থ নতাতি অজিযধনুদণ্ডকো ৱিয ওণতা নেমিপ্পদেসা. সহস্সৰংসিযোতি সূৰিযমণ্ডলং ৱিয ৱিপ্ফুৰন্তকিৰণজালা. তেসন্তি ওলম্বমানকিঙ্কিণিকজালানং নেমিপ্পদেসানং.
১০২০. সিৰস্মিন্তি সীসে, ৰথস্স সীসেতি অত্থো. সিৰো ৱা অস্মিং ৰথে. চিত্তন্তি ৱিচিত্তং. মণিচন্দকপ্পিতন্তি মণিমযমণ্ডলানুৱিদ্ধং চন্দমণ্ডলসদিসেন মণিনা অনুৱিদ্ধং. ৰুচিৰং পভস্সৰন্তি ইমিনা তস্স চন্দমণ্ডলসদিসতংযেৱ ৱিভাৱেতি, সদা ৱিসুদ্ধন্তি ইমিনা পনস্স চন্দমণ্ডলতোপি ৱিসেসং দস্সেতি. সুৱণ্ণৰাজীহীতি অন্তৰন্তৰা ৱট্টাকাৰেন সণ্ঠিতাহি সুৱণ্ণলেখাহি. সঙ্গতন্তি সহিতং. ৱেড়ুৰিযৰাজীৱাতি অন্তৰন্তৰা সুৱণ্ণৰাজীহি খচিতমণিমণ্ডলত্তা ৱেড়ুৰিযৰাজীহি ৱিয সোভতি. ‘‘ৱেড়ুৰিযৰাজীহী’’তি চ পঠন্তি.
১০২১. ৱাড়ীতি ৱাড়ৱন্তো সম্পন্নৱাড়ধিনো, অস্সে সন্ধায ৱদতি. ‘‘ৱাজী’’তি ৱা পাঠো. মণিচন্দকপ্পিতাতি চামৰোলম্বনট্ঠানেসু মণিমযচন্দকানুৱিদ্ধা. আৰোহকম্বূতি উচ্চা চেৱ তদনুৰূপপৰিণাহা চ, আৰোহপৰিণাহসম্পন্নাতি অত্থো. সুজৱাতি সুন্দৰজৱা জৱৱন্তো মহাজৱা, সোভনগতিকাতি অত্থো. ব্ৰহূপমাতি ব্ৰহা ৱিয পমিনিতব্বা, অত্তনো পমাণতো অধিকা ৱিয পঞ্ঞাযন্তাতি অত্থো. ব্ৰহাতি ৱুড্ঢা পৱড্ঢসব্বঙ্গপচ্চঙ্গা. মহন্তাতি মহানুভাৱা মহিদ্ধিকা. বলিনোতি সৰীৰবলেন চ উস্সাহবলেন চ বলৱন্তো. মহাজৱাতি সীঘৱেগা. মনো তৱঞ্ঞাযাতি তৱ চিত্তং ঞত্ৱা. তথেৱাতি চিত্তানুৰূপমেৱ. সিংসৰেতি সংসপ্পৰে, পৱত্তৰেতি অত্থো.
১০২২. ইমেতি যথাৱুত্তঅস্সে সন্ধাযাহ. সব্বেতি সহস্সমত্তাপি. সহিতাতি সমানজৱতায সমানগমনতায চ গতিযং সহিতা, অঞ্ঞমঞ্ঞং অনূনাধিকগমনাতি অত্থো. চতূহি পাদেহি কমন্তি গচ্ছন্তীতি চতুক্কমা. সমং ৱহন্তীতি ‘‘সহিতা’’তি পদেন ৱুত্তমেৱত্থং পাকটতৰং কৰোতি. মুদুকাতি মুদুসভাৱা, ভদ্ৰা আজানীযাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘অনুদ্ধতা’’তি, উদ্ধতৰহিতা খোভং অকৰোন্তাতি অত্থো. আমোদমানাতি পমোদমানা, অখড়ুঙ্কতায অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰথিকাদীনঞ্চ তুট্ঠিং পৱেদযন্তাতি অত্থো.
১০২৩. ধুনন্তীতি চামৰভাৰং কেসৰভাৰং ৱালধিঞ্চ ৱিধুনন্তি. ৱগ্গন্তীতি কদাচি পদে পদং নিক্খিপন্তা ৱগ্গনেন গমনেন গচ্ছন্তি. পতন্তীতি কদাচি পৱত্তন্তি, লঙ্ঘন্তীতি অত্থো. ‘‘প্লৱন্তী’’তি চ কেচি পঠন্তি, সোযেৱত্থো. অব্ভুদ্ধুনন্তাতি কম্মসিপ্পিনা সুকতে সুট্ঠু নিম্মিতে খুদ্দকঘণ্টাদিঅস্সালঙ্কাৰে অভিউদ্ধুনন্তা অধিকং উদ্ধুনন্তা. তেসন্তি তেসং পিড়ন্ধনানং.
১০২৪. ৰথস্স ঘোসোতি যথাৱুত্তো ৰথনিগ্ঘোসো. অপিড়ন্ধনান চাতি অ-কাৰো নিপাতমত্তং. পিড়ন্ধনানং আভৰণানং. অপিড়ন্ধনন্তি চ আভৰণপৰিযাযোতি ৱা ৱদন্তি, ৰথস্সানং আভৰণানঞ্চঘোসোতি অত্থো. খুৰস্সনাদোতি তুৰঙ্গানং খুৰনিপাতসদ্দো. কিঞ্চাপি অস্সা আকাসেন গচ্ছন্তি, মধুৰস্স পন খুৰনিপাতসদ্দস্স উপলদ্ধিহেতুভূতেন কম্মুনা তেসং খুৰনিক্খেপে খুৰনিক্খেপে পটিঘাতো লব্ভতীতি ৱদন্তি. অভিহিংসনায চাতি অস্সানং অধিকহিংসনেন চ, অন্তৰন্তৰা অস্সেহি পৱত্তিতহেসনেন চাতি অত্থো. ‘‘অভিহেসনায চা’’তি কেচি পঠন্তি. সমিতস্সাতি সমুদিতস্স দিব্বজনস্স ঘোসো চ সুৱগ্গু সুমধুৰং সুয্যতি. কিং ৱিযাতি আহ ‘‘গন্ধব্বতূৰিযানি ৱিচিত্ৰসংৱনে’’তি, চিত্ৰলতাৱনে গন্ধব্বদেৱপুত্তানং পঞ্চঙ্গিকতূৰিযানি ৱিয. তূৰিযসন্নিস্সিতো হি সদ্দো ‘‘তূৰিযানী’’তি ৱুত্তো নিস্সযৱোহাৰেন. ‘‘গন্ধব্বতূৰিযান চ ৱিচিত্ৰসংৱনে’’তি চ পাঠো, ‘‘তূৰিযানঞ্চ’’ইতি অনুনাসিকং আনেত্ৱা যোজেতব্বং. অপৰে ‘‘গন্ধব্বতূৰিযানি ৱিচিত্ৰপৱনে’’তি পঠন্তি.
১০২৫. ৰথে ঠিতাতাতি ৰথে ঠিতা এতা. মিগমন্দলোচনাতি মিগচ্ছাপিকানং ৱিয মুদুসিনিদ্ধদিট্ঠিনিপাতা. আড়াৰপম্হাতি বহলসঙ্গতপখুমা, গোপখুমাতি অত্থো. হসিতাতি পহসিতা, পহংসিতমুখাতি অত্থো. পিযংৱদাতি পিযৱাদিনিযো. ৱেড়ুৰিযজালাৱততাতি ৱেড়ুৰিযমণিমযেন জালেন ছাদিতসৰীৰা. তনুচ্ছৱাতি সুখুমচ্ছৱিযো. সদেৱাতি সদা এৱ সব্বকালমেৱ. গন্ধব্বসূৰগ্গপূজিতাতি গন্ধব্বদেৱতাহি চেৱ অপৰাহি চ অগ্গদেৱতাহি লদ্ধপূজা.
১০২৬. তা ৰত্তৰত্তম্বৰপীতৱাসসাতি ৰজনীযৰূপা চ ৰত্তপীতৱত্থা চ. অভিৰত্তলোচনাতি ৱিসেসতো ৰত্তৰাজীহি উপসোভিতনযনা. কুলে সুজাতাতি সিন্ধৱকুলে সুজাতা ৱিসিট্ঠদেৱনিকাযে সম্ভৱা. সুতনূতি সুন্দৰসৰীৰা. সুচিম্হিতাতি সুদ্ধসিতকৰণা.
১০২৭. তা কম্বুকেযূৰধৰাতি সুৱণ্ণমযকেযূৰধৰা. সুমজ্ঝিমাতি ৱিলগ্গমজ্ঝা. ঊৰুথনূপপন্নাতি সম্পন্নঊৰুথনা, কদলিক্খন্ধসদিসঊৰু চেৱ সমুগ্গসদিসথনা চ. ৱট্টঙ্গুলিযোতি অনুপুব্বতো ৱট্টঙ্গুলিযো. সুমুখাতি সুন্দৰমুখা, পমুদিতমুখা ৱা. সুদস্সনাতি দস্সনীযা.
১০২৮. অঞ্ঞাতি একচ্চা. সুৱেণীতি সুন্দৰকেসৱেণিযো. সুসূতি দহৰা. মিস্সকেসিযোতি ৰত্তমালাদীহি মিস্সিতকেসৱট্টিযো. কথং? সমং ৱিভত্তাহি পভস্সৰাহি চাতি, সমং অঞ্ঞমঞ্ঞসদিসং নানাৱিভত্তিৱসেন ৱিভত্তাহি সুৱণ্ণচীৰাদিখচিতাহি ইন্দনীলমণিআদযো ৱিয পভস্সৰাহি কেসৱট্টীহি মিস্সিতকেসিযোতি যোজনা. অনুব্বতাতি অনুকূলকিৰিযা. তাতি অচ্ছৰাযো.
১০২৯. চন্দনসাৰৱোসিতাতি সাৰভূতেন দিব্বচন্দনেন উল্লিত্তা ৱিচ্ছুৰিতা.
১০৩১. কণ্ঠেসূতিআদিনা গীৱূপগহত্থূপগপাদূপগসীসূপগাদিআভৰণানি দস্সেতি. ওভাসযন্তীতি কণ্ঠেসু যানি পিড়ন্ধনানি, তেহি ওভাসযন্তীতি যোজনা. এৱং সেসেসুপি. অব্ভুদ্দযন্তি অভিউগ্গচ্ছন্তো, ‘‘অব্ভুদ্দস’’ন্তিপি পাঠো, সোযেৱত্থো. সাৰদিকোতি সৰদকালিকো. ভাণুমাতি সূৰিযো. সো হি অব্ভাদিদোসৱিৰহেন দসপি দিসা সুট্ঠু ওভাসেতি.
১০৩২. ৱাতস্স ৱেগেন চাতি মনুঞ্ঞগন্ধূপহাৰং সদ্দূপহাৰঞ্চ কৰোন্তেন উপহৰন্তেন ৱিয ৱাযন্তেন ৱাতস্স ৱেগেন ৰথতুৰঙ্গৱেগেন চ. মুঞ্চন্তীতি ৱিস্সজ্জেন্তি. ৰুচিৰন্তি পঞ্চঙ্গিকতূৰিযানি ৱিয উপৰূপৰি ৰুচিদাযকং. সুচিন্তি সুদ্ধং অসংসট্ঠং. সুভন্তি মনুঞ্ঞং. সব্বেহি ৱিঞ্ঞূহি সুতব্বৰূপন্তি সব্বেহিপি ৱিঞ্ঞুজাতিকেহি গন্ধব্বসমযঞ্ঞূহি সোতব্বং সৱনীযং উত্তমসভাৱং ঘোসং মুঞ্চন্তীতি যোজনা.
১০৩৩. উয্যানভূম্যাতি উয্যানভূমিযং. দুৱদ্ধতোতি দ্ৱীহি অদ্ধপস্সেহি. ‘‘দুভতো চ ঠিতা’’তিপি পঠন্তি, সোযেৱত্থো. ৰথাতি ৰথে. নাগাতি নাগে. উপযোগত্থে হি এতং পচ্চত্তৱচনং. সৰোতি ৰথনাগতূৰিযানি পটিচ্চ নিব্বত্তো সৰো. দেৱিন্দাতি দেৱপুত্তং আলপতি. ৱীণা যথা পোক্খৰপত্তবাহুভীতি যথা ৱীণা সম্মদেৱ যোজিতেহি দোণিপত্তবাহুদণ্ডেহি তংতংমুচ্ছনানুৰূপং অৱট্ঠিতেহি ৱাদিযমানা সুণন্তং জনং পমোদেতি, এৱং তং ৰথাদযো অত্তনো সৰেন পমোদযন্তি. সুসিক্খিতভাৱেন পোক্খৰভাৱং সুন্দৰভাৱং পত্তেহি ৱীণাৱাদকস্স হত্থেহি পৱাদিতা ৱীণা যথা মহাজনং পমোদেতি, এৱং তং ৰথাদযো অত্তনো সৰেন পমোদযন্তীতি.
১০৩৪. ইমাসু ৱীণাসূতি গাথায অযং সঙ্খেপত্থো – ইমাসু উজুকোটিৱঙ্কব্ৰহতীনন্দিনীতিসৰআদিভেদাসু বহূসু ৱীণাসু সিনিদ্ধমধুৰস্সৰতায ৱগ্গূসু ততো এৱ মনুঞ্ঞৰূপাসু হদযেৰিতং হদযঙ্গমং হদযহাৰিনিং পীতিং পীতিনিমিত্তং পৱজ্জমানাসু পৱাদিযমানাসু অচ্ছৰা দেৱকঞ্ঞা পীতিৱেগুক্খিত্ততায অত্তনো সুসিক্খিততায চ দিব্বপদুমেসু ভমন্তি নচ্চং দস্সেন্তিযো সঞ্চৰন্তি.
১০৩৫. ইমানীতি ইদং পচ্চেকং যোজেতব্বং ‘‘ইমানি গীতানি, ইমানি ৱাদিতানি, ইমানি নচ্চানি চা’’তি. সমেন্তি একতোতি একজ্ঝং সমৰসানি হোন্তি. অথ ৱা সমেন্তি একতোতি একতো একজ্ঝং সমানি সমৰসানি কৰোন্তি, তন্তিস্সৰং গীতস্সৰেন, গীতস্সৰঞ্চ তন্তিস্সৰেন সংসন্দন্তিযো নচ্চনেন যথাধিগতে হস্সাদিৰসে অপৰিহাপেন্তিযো সমেন্তি সমানেন্তীতি অত্থো. অত্থেত্থ নচ্চন্তি অথেত্থ অচ্ছৰা ওভাসযন্তীতি এৱং গীতাদীনি সমৰসে কৰোন্তিযো অথ অঞ্ঞা একচ্চা অচ্ছৰা এত্থ এতস্মিং তৱ ৰথে নচ্চন্তি, অথ অঞ্ঞা ৱৰিত্থিযো উত্তমিত্থিযো নচ্চং পস্সন্তিযো অত্তনো সৰীৰোভাসেন চেৱ ৱত্থাভৰণওভাসেন চ এত্থ এতস্মিং পদেসে উভতো দ্ৱীসু পস্সেসু দসপি দিসা কেৱলং ওভাসযন্তি ৱিজ্জোতযন্তীতি অত্থো.
১০৩৬. সোতি সো ত্ৱং এৱংভূতো. তূৰিযগণপ্পবোধনোতি দিব্বতূৰিযসমূহেন কতপীতিপবোধনো. মহীযমানোতি পূজীযমানো. ৱজিৰাৱুধোৰিৱাতি ইন্দো ৱিয.
১০৩৭. উপোসথং কং ৱা তুৱং উপাৱসীতি অঞ্ঞেহিপি উপোসথো উপৱসীযতি, ত্ৱং কং ৱা কীদিসং নাম উপোসথং উপৱসীতি পুচ্ছতি. ধম্মচৰিযন্তি দানাদিপুঞ্ঞপটিপত্তিং. ৱতন্তি ৱতসমাদানং. অভিৰোচযীতি অভিৰোচেসি, ৰুচ্চিত্ৱা পূৰেসীতি অত্থো. ‘‘অভিৰাধযী’’তিপি পাঠো, সাধেসি নিপ্ফাদেসীতি অত্থো.
১০৩৮. ইদন্তি নিপাতমত্তং, ইদং ৱা ফলন্তি অধিপ্পাযো. অভিৰোচসেতি অভিভৱিত্ৱা ৱিজ্জোতসি.
এৱং মহাথেৰেন পুট্ঠো দেৱপুত্তো তমত্থং আচিক্খি. তেন ৱুত্তং –
১০৪০. ‘‘সো দেৱপুত্তো অত্তমনো, মোগ্গল্লানেন পুচ্ছিতো;
পঞ্হং পুট্ঠো ৱিযাকাসি, যস্স কম্মস্সিদং ফল’’ন্তি.
১০৪১. ‘‘জিতিন্দ্ৰিযং বুদ্ধমনোমনিক্কমং, নৰুত্তমং কস্সপমগ্গপুগ্গলং;
অৱাপুৰন্তং অমতস্স দ্ৱাৰং, দেৱাতিদেৱং সতপুঞ্ঞলক্খণং.
১০৪২. ‘‘তমদ্দসং কুঞ্জৰমোঘতিণ্ণং, সুৱণ্ণসিঙ্গীনদবিম্বসাদিসং;
দিস্ৱান তং খিপ্পমহুং সুচীমনো, তমেৱ দিস্ৱান সুভাসিতদ্ধজং.
১০৪৩. ‘‘তমন্নপানং অথৱাপি চীৱৰং, সুচিং পণীতং ৰসসা উপেতং;
পুপ্ফাভিকিণ্ণম্হি সকে নিৱেসনে, পতিট্ঠপেসিং স অসঙ্গমানসো.
১০৪৪. ‘‘তমন্নপানেন চ চীৱৰেন চ, খজ্জেন ভোজ্জেন চ সাযনেন চ;
সন্তপ্পযিত্ৱা দ্ৱিপদানমুত্তমং, সো সগ্গসো দেৱপুৰে ৰমামহং.
১০৪৫. ‘‘এতেনুপাযেন ইমং নিৰগ্গড়ং, যঞ্ঞং যজিত্ৱা তিৱিধং ৱিসুদ্ধং;
পহাযহং মানুসকং সমুস্সযং, ইন্দূপমো দেৱপুৰে ৰমামহং.
১০৪৬. ‘‘আযুঞ্চ ৱণ্ণঞ্চ সুখং বলঞ্চ, পণীতৰূপং অতিকঙ্খতা মুনি;
অন্নঞ্চ পানঞ্চ বহুং সুসঙ্খতং, পতিট্ঠপেতব্বমসঙ্গমানসে.
১০৪৭. ‘‘নযিমস্মিং লোকে পৰস্মিং ৱা পন, বুদ্ধেন সেট্ঠো ৱ সমো ৱ ৱিজ্জতি;
আহুনেয্যানং পৰমাহুতিং গতো, পুঞ্ঞত্থিকানং ৱিপুলপ্ফলেসিন’’ন্তি.
১০৪১. তত্থ জিতিন্দ্ৰিযন্তি মনচ্ছট্ঠানং ইন্দ্ৰিযানং বোধিমূলেযেৱ অগ্গমগ্গেন জিতত্তা নিব্বিসেৱনভাৱস্স কতত্তা জিতিন্দ্ৰিযং. অভিঞ্ঞেয্যাদীনং অভিঞ্ঞেয্যাদিভাৱতো অনৱসেসতো অভিসম্বুদ্ধত্তা বুদ্ধং. পুৰিপুণ্ণৱীৰিযতায অনোমনিক্কমং চতুৰঙ্গসমন্নাগতস্স ৱীৰিযস্স চতুব্বিধসম্মপ্পধানস্স চ পাৰিপূৰিযাতি অত্থো. নৰুত্তমন্তি নৰানং উত্তমং দ্ৱিপদুত্তমং. কস্সপন্তি ভগৱন্তং গোত্তেন ৱদতি. অৱাপুৰন্তং অমতস্স দ্ৱাৰন্তি কোণাগমনস্স ভগৱতো সাসনন্তৰধানতো পভুতি পিহিতং নিব্বানমহানগৰস্স দ্ৱাৰং অৰিযমগ্গং ৱিৱৰন্তং. দেৱাতিদেৱন্তি সব্বেসম্পি দেৱানং অতিদেৱং. সতপুঞ্ঞলক্খণন্তি অনেকসতপুঞ্ঞৱসেন নিব্বত্তমহাপুৰিসলক্খণং.
১০৪২. কুঞ্জৰন্তি কিলেসপটিসত্তুনিম্মদ্দনেন কুঞ্জৰসদিসং, মহানাগন্তি অত্থো. চতুন্নং ওঘানং সংসাৰমহোঘস্স তৰিতত্তা ওঘতিণ্ণং. সুৱণ্ণসিঙ্গীনদবিম্বসাদিসন্তি সিঙ্গীসুৱণ্ণজম্বুনদসুৱণ্ণৰূপসদিসং, কঞ্চনসন্নিভত্তচন্তি অত্থো. দিস্ৱান তং খিপ্পমহুং সুচীমনোতি তং কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধং দিস্ৱা খিপ্পং তাৱদেৱ ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৱা’’তি পসাদৱসেন কিলেসমলাপগমনেন সুচিমনো ৱিসুদ্ধমনো অহোসিং, তঞ্চ খো তমেৱ দিস্ৱান তং দিস্ৱা এৱ. সুভাসিতদ্ধজন্তি ধম্মদ্ধজং.
১০৪৩. তমন্নপানন্তি তম্হি ভগৱতি অন্নঞ্চ পানঞ্চ. অথৱাপি চীৱৰন্তি অথ চীৱৰম্পি. ৰসসা উপেতন্তি ৰসেন উপেতং সাদুৰসং, উড়াৰন্তি অত্থো. পুপ্ফাভিকিণ্ণম্হীতি গন্থিতেহি চ অগন্থিকেহি চ পুপ্ফেহি ওলম্বনৱসেন সন্থৰণৱসেন চ অভিকিণ্ণে. পতিট্ঠপেসিন্তি পটিপাদেসিং অদাসিং. অসঙ্গমানসোতি কত্থচি অলগ্গচিত্তো সো অহন্তি যোজনা.
১০৪৪. সগ্গসোতি অপৰাপৰূপপত্তিৱসেন সগ্গে সগ্গে, তত্থাপি চ দেৱপুৰে সুদস্সনমহানগৰে. ৰমামীতি কীড়ামি মোদামি.
১০৪৫. এতেনুপাযেনাতি গোপালব্ৰাহ্মণকালে সসাৱকসঙ্ঘস্স কস্সপভগৱতো যথা অসদিসদানং অদাসিং, এতেন উপাযেন. ইমং নিৰগ্গড়ং যঞ্ঞং যজিত্ৱা তিৱিধং ৱিসুদ্ধন্তি অনাৱটদ্ৱাৰতায মুত্তচাগতায চ নিৰগ্গড়ং, তীসুপি কালেসু তীহি দ্ৱাৰেহি কৰণকাৰাপনানুস্সৰণৱিধীহি সম্পন্নতায তিৱিধং, তত্থ সংকিলেসাভাৱেন ৱিসুদ্ধং অপৰিমিতধনপৰিচ্চাগভাৱেন মহাচাগতায যঞ্ঞং যজিত্ৱা, মহাদানং দত্ৱাতি অত্থো. তং পন দানং চিৰকতম্পি খেত্তৱত্থুচিত্তানং উড়াৰতায অন্তৰন্তৰা অনুস্সৰণেন অত্তনো পাকটং আসন্নং পচ্চক্খং ৱিয উপট্ঠিতং গহেত্ৱা আহ ‘‘ইম’’ন্তি.
১০৪৬. এৱং দেৱপুত্তো অত্তনা কতকম্মং থেৰস্স কথেত্ৱা ইদানি তাদিসায সম্পত্তিযা পৰেপি পতিট্ঠাপেতুকামতং তথাগতে চ উত্তমং অত্তনো পসাদবহুমানং পৱেদেন্তো ‘‘আযুঞ্চ ৱণ্ণঞ্চা’’তিআদিনা গাথাদ্ৱযমাহ. তত্থ অভিকঙ্খতাতি ইচ্ছন্তেন. মুনীতি থেৰং আলপতি.
১০৪৭. নযিমস্মিং লোকেতি দেৱপুত্তো অত্তনো পচ্চক্খভূতং লোকং ৱদতি. পৰস্মিন্তি ততো অঞ্ঞস্মিং. এতেন সব্বেপি সদেৱকে লোকে দস্সেতি. সমো চ ৱিজ্জতীতি সেট্ঠো তাৱ তিট্ঠতু, সমো এৱ ন ৱিজ্জতীতি অত্থো. আহুনেয্যানং পৰমাহুতিং গতোতি ইমস্মিং লোকে যত্তকা আহুনেয্যা নাম, তেসু সব্বেসু পৰমাহুতিং পৰমং আহুনেয্যভাৱং গতো. ‘‘দক্খিণেয্যানং পৰমগ্গতং গতো’’তি ৱা পাঠো, তত্থ পৰমগ্গতন্তি পৰমং অগ্গভাৱং, অগ্গদক্খিণেয্যভাৱন্তি অত্থো. কেসন্তি আহ ‘‘পুঞ্ঞত্থিকানং ৱিপুলপ্ফলেসিন’’ন্তি, পুঞ্ঞেন অত্থিকানং ৱিপুলং মহন্তং পুঞ্ঞফলং ইচ্ছন্তানং, তথাগতো এৱ লোকস্স পুঞ্ঞক্খেত্তন্তি দস্সেতি. কেচি পন ‘‘আহুনেয্যানং পৰমগ্গতং গতো’’তি পঠন্তি, সোযেৱত্থো.
এৱং কথেন্তমেৱ তং থেৰো কল্লচিত্তং মুদুচিত্তং ৱিনীৱৰণচিত্তং উদগ্গচিত্তং পসন্নচিত্তঞ্চ ঞত্ৱা সচ্চানি পকাসেসি. সো সচ্চপৰিযোসানে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. অথ থেৰো মনুস্সলোকং আগন্ত্ৱা ভগৱতো তমত্থং অত্তনা চ দেৱপুত্তেন চ কথিতনিযামেনেৱ আৰোচেসি. সত্থা তমত্থং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা সম্পত্তপৰিযায ধম্মং দেসেসি. সা দেসনা মহাজনস্স সাত্থিকা অহোসীতি.
মহাৰথৱিমানৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ইতি পৰমত্থদীপনিযা খুদ্দকট্ঠকথায ৱিমানৱত্থুস্মিং
চুদ্দসৱত্থুপটিমণ্ডিতস্স পঞ্চমস্স মহাৰথৱগ্গস্স
অত্থৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.