৪. লতাৱিমানৱণ্ণনা

লতা চ সজ্জা পৱৰা চ দেৱতাতি লতাৱিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে. তেন চ সমযেন সাৱত্থিৱাসিনো অঞ্ঞতৰস্স উপাসকস্স ধীতা লতা নাম পণ্ডিতা ব্যত্তা মেধাৱিনী পতিকুলং গতা ভত্তু সস্সুসসুৰানঞ্চ মনাপচাৰিনী পিযৱাদিনী পৰিজনস্স সঙ্গহকুসলা গেহে কুটুম্বভাৰস্স নিত্থৰণসমত্থা অক্কোধনা সীলাচাৰসম্পন্না দানসংৱিভাগৰতা অখণ্ডপঞ্চসীলা উপোসথৰক্খণে চ অপ্পমত্তা অহোসি. সা অপৰভাগে কালং কত্ৱা ৱেস্সৱণস্স মহাৰাজস্স ধীতা হুত্ৱা নিব্বত্তি লতাত্ৱেৱ নামেন. অঞ্ঞাপি তস্সা সজ্জা, পৱৰা, অচ্চিমতী, সুতাতি চতস্সো ভগিনিযো অহেসুং. তা পঞ্চপি সক্কেন দেৱৰাজেন আনেত্ৱা নাটকিত্থিভাৱেন পৰিচাৰিকট্ঠানে ঠপিতা. লতা পনস্স নচ্চগীতাদীসু ছেকতায ইট্ঠতৰা অহোসি.

তাসং একতো সমাগন্ত্ৱা সুখনিসজ্জায নিসিন্নানং সঙ্গীতনেপুঞ্ঞং পটিচ্চ ৱিৱাদো উপ্পন্নো. তা সব্বাপি ৱেস্সৱণস্স মহাৰাজস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা পুচ্ছিংসু ‘‘তাত, কতমা অম্হাকং নচ্চাদীসু কুসলা’’তি? সো এৱমাহ ‘‘গচ্ছথ ধীতৰো অনোতত্তদহতীৰে দেৱসমাগমে সঙ্গীতং পৱত্তেথ, তত্থ ৱো ৱিসেসো পাকটো ভৱিস্সতী’’তি. তা তথা অকংসু. তত্থ দেৱপুত্তা লতায নচ্চমানায অত্তনো সভাৱেন ঠাতুং নাসক্খিংসু, সঞ্জাতপহাসা অচ্ছৰিযব্ভুতচিত্তজাতা নিৰন্তৰং সাধুকাৰং দেন্তা উক্কুট্ঠিসদ্দে চেলুক্খেপে চ পৱত্তেন্তা হিমৱন্তং কম্পযমানা ৱিয মহন্তং কোলাহলমকংসু. ইতৰাসু পন নচ্চন্তীসু সিসিৰকালে কোকিলা ৱিয তুণ্হীভূতা নিসীদিংসু. এৱং তত্থ সঙ্গীতে লতায ৱিসেসো পাকটো অহোসি.

অথ তাসং দেৱধীতানং সুতায দেৱধীতায এতদহোসি ‘‘কিং নু খো কম্মং কত্ৱা অযং লতা অম্হে অভিভুয্য তিট্ঠতি ৱণ্ণেন চেৱ যসসা চ, যংনূনাহং লতায কতকম্মং পুচ্ছেয্য’’ন্তি. সা তং পুচ্ছি. ইতৰাপি তস্সা এতমত্থং ৱিস্সজ্জেসি. তযিদং সব্বং ৱেস্সৱণমহাৰাজা দেৱচাৰিকৱসেন উপগতস্স আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স আচিক্খি. থেৰো তমত্থং পুচ্ছায মূলকাৰণতো পট্ঠায ভগৱতো আৰোচেন্তো –

৩১৬. ‘‘লতা চ সজ্জা পৱৰা চ দেৱতা, অচ্চিমতী ৰাজৱৰস্স সিৰীমতো;

সুতা চ ৰঞ্ঞো ৱেস্সৱণস্স ধীতা, ৰাজীমতী ধম্মগুণেহি সোভথ.

৩১৭. ‘‘পঞ্চেত্থ নাৰিযো আগমংসু ন্হাযিতুং, সীতোদকং উপ্পলিনিং সিৱং নদিং;

তা তত্থ ন্হাযিত্ৱা ৰমেত্ৱা দেৱতা, নচ্চিত্ৱা গাযিত্ৱা সুতা লতং ব্ৰৱি.

৩১৮. ‘‘পুচ্ছামি তং উপ্পলমালধাৰিনি, আৱেড়িনি কঞ্চনসন্নিভত্তচে;

তিমিৰতম্বক্খি নভেৱ সোভনে, দীঘাযুকী কেন কতো যসো তৱ.

৩১৯. ‘‘কেনাসি ভদ্দে পতিনো পিযতৰা, ৱিসিট্ঠকল্যাণিতৰস্সু ৰূপতো;

পদক্খিণা নচ্চনগীতৱাদিতে, আচিক্খ নো ত্ৱং নৰনাৰিপুচ্ছিতা’’তি. –

সুতায পুচ্ছা.

৩২০. ‘‘অহং মনুস্সেসু মনুস্সভূতা, উড়াৰভোগে কুলে সুণিসা অহোসিং;

অক্কোধনা ভত্তু ৱসানুৱত্তিনী, উপোসথে অপ্পমত্তা অহোসিং.

৩২১. ‘‘মনুস্সভূতা দহৰা অপাপিকা, পসন্নচিত্তা পতিমাভিৰাধযিং;

সদেৱৰং সস্সসুৰং সদাসকং, অভিৰাধযিং তম্হি কতো যসো মম.

৩২২. ‘‘সাহং তেন কুসলেন কম্মুনা, চতুব্ভি ঠানেহি ৱিসেসমজ্ঝগা;

আযুঞ্চ ৱণ্ণঞ্চ সুখং বলঞ্চ, খিড্ডাৰতিং পচ্চনুভোমনপ্পকং.

৩২৩. ‘‘সুতং নু তং ভাসতি যং অযং লতা, যং নো অপুচ্ছিম্হ অকিত্তযী নো;

পতিনো কিৰম্হাকং ৱিসিট্ঠ নাৰীনং, গতী চ তাসং পৱৰা চ দেৱতা.

৩২৪. ‘‘পতীসু ধম্মং পচৰাম সব্বা, পতিব্বতা যত্থ ভৱন্তি ইত্থিযো;

পতীসু ধম্মং পচৰিত্ৱা সব্বা, লচ্ছামসে ভাসতি যং অযং লতা.

৩২৫. ‘‘সীহো যথা পব্বতসানুগোচৰো, মহিন্ধৰং পব্বতমাৱসিত্ৱা;

পসয্হ হন্ত্ৱা ইতৰে চতুপ্পদে, খুদ্দে মিগে খাদতি মংসভোজনো.

৩২৬. ‘‘তথেৱ সদ্ধা ইধ অৰিযসাৱিকা, ভত্তাৰং নিস্সায পতিং অনুব্বতা;

কোধং ৱধিত্ৱা অভিভুয্য মচ্ছৰং, সগ্গম্হি সা মোদতি ধম্মচাৰিনী’’তি. –

লতায ৱিস্সজ্জনন্তি আহ.

৩১৬. তত্থ লতা চ সজ্জা পৱৰা অচ্চিমতী সুতাতি তাসং নামং. চ-সদ্দো সমুচ্চযত্থো. ৰাজৱৰস্সাতি চতুন্নং মহাৰাজানং ৱৰস্স সেট্ঠস্স দেৱৰাজস্স. সক্কস্স পৰিচাৰিকাতি অধিপ্পাযো. ৰঞ্ঞোতি মহাৰাজস্স. তেনাহ ‘‘ৱেস্সৱণস্স ধীতা’’তি, ইদং পচ্চেকং যোজেতব্বং, ৱচনৱিপল্লাসো ৱা, ধীতৰোতি অত্থো. ৰাজতি ৱিজ্জোততীতি ৰাজী, ৰাজীতি মতা পঞ্ঞাতা ৰাজীমতী, ইদং তাসং সব্বাসং ৱিসেসনং. নামমেৱ এতং একিস্সা দেৱতাযাতি কেচি, তেসং মতেন ‘‘পৱৰা’’তি সব্বাসং ৱিসেসনমেৱ. ধম্মগুণেহীতি ধম্মিযেহি ধম্মতো অনপেতেহি গুণেহি, যথাভুচ্চগুণেহীতি অত্থো. সোভথাতি ৱিৰোচথ.

৩১৭. পঞ্চেত্থ নাৰিযোতি পঞ্চ যথাৱুত্তনামা দেৱধীতৰো এত্থ ইমস্মিং হিমৱন্তপদেসে. সীতোদকং উপ্পলিনিং সিৱং নদিন্তি অনোতত্তদহতো নিক্খন্তনদিমুখং সন্ধায ৱদতি. নচ্চিত্ৱা গাযিত্ৱাতি পিতু ৱেস্সৱণস্স আণায দেৱসমাগমে তাহি কতস্স নচ্চগীতস্স ৱসেন ৱুত্তং. সুতা লতং ব্ৰৱীতি সুতা দেৱধীতা লতং অত্তনো ভগিনিং কথেসি. ‘‘সুতা লতং ব্ৰৱু’’ন্তিপি পঠন্তি, সুতা ধীতৰো ৱেস্সৱণস্স মহাৰাজস্স লতং কথেসুন্তি অত্থো.

৩১৮. তিমিৰতম্বক্খীতি নিচুলকেসৰভাসসদিসেহি তম্বৰাজীহি সমন্নাগতক্খি. নভেৱ সোভনেতি নভং ৱিয সোভমানে, সৰদসমযে অব্ভমহিকাদিউপক্কিলেসৱিমুত্তং নভং ৱিয সুৱিসুদ্ধঙ্গপচ্চঙ্গতায ৱিৰাজমানেতি অত্থো. অথ ৱা নভেৱাতি নভে এৱ, সমুচ্চযত্থো এৱ-সদ্দো, আকাসট্ঠৱিমানেসু হিমৱন্তযুগন্ধৰাদিভূমিপটিবদ্ধট্ঠানেসু চাতি সব্বত্থেৱ সোভমানেতি অত্থো. কেন কতোতি কেন কীদিসেন পুঞ্ঞেন নিব্বত্তিতো. যসোতি পৰিৱাৰসম্পত্তি কিত্তিসদ্দো চ. কিত্তিসদ্দগ্গহণেন চ কিত্তিসদ্দহেতুভূতা গুণা গয্হন্তি.

৩১৯. পতিনো পিযতৰাতি সামিনো পিযতৰা সামিৱল্লভা. তেনস্সা সুভগতং দস্সেতি. ৱিসিট্ঠকল্যাণিতৰস্সূ ৰূপতোতি ৰূপসম্পত্তিযা ৱিসিট্ঠা উত্তমা কল্যাণিতৰা সুন্দৰতৰা, অস্সূতি নিপাতমত্তং. ‘‘ৱিসিট্ঠকল্যাণিতৰাসি ৰূপতো’’তি চ পঠন্তি. পদক্খিণাতি পকাৰেহি, ৱিসেসেন ৱা দক্খিণা কুসলা. নচ্চনগীতৱাদিতেতি এত্থ নচ্চনাতি ৱিভত্তিলোপো কতো, নচ্চে চ গীতে চ ৱাদিতে চাতি অত্থো. নৰনাৰিপুচ্ছিতাতি দেৱপুত্তেহি দেৱধীতাহি চ ‘‘কহং লতা, কিং কৰোতি লতা’’তি ৰূপদস্সনত্থঞ্চেৱ সিপ্পদস্সনত্থঞ্চ পুচ্ছিতা.

৩২১. নিচ্চং কাযেন অসংসট্ঠতায দেৱো ৱিয ৰমেতি, দুতিযো ৱৰোতি ৱা দেৱৰো, ভত্তু কনিট্ঠভাতা, সহ দেৱৰেনাতি সদেৱৰং. সস্সু চ সসুৰো চ সসুৰা, সহ সসুৰেহীতি সস্সসুৰং. সহ দাসেহি দাসীহি চাতি সদাসকং পতিমাভিৰাধযিন্তি সম্বন্ধো. তম্হি কতোতি তম্হি কুলে, কালে ৱা সুণিসাকালে কতো যসো তন্নিব্বত্তকপুঞ্ঞস্স নিব্বত্তনেনাতি অধিপ্পাযো. মমাতি ইদং ‘‘কতো’’তি পদং অপেক্খিত্ৱা ‘‘মযা’’তি পৰিণামেতব্বং.

৩২২. চতুব্ভি ঠানেহীতি চতূহি কাৰণেহি, চতূসু ৱা ঠানেসু নিমিত্তভূতেসু. ৱিসেসমজ্ঝগাতি অঞ্ঞাহি অতিসযং অধিগতা. আযুঞ্চ ৱণ্ণঞ্চ সুখং বলঞ্চাতি ‘‘চতূহি ঠানেহী’’তি ৱুত্তানং সৰূপতো দস্সনং. আযুআদযো এৱ হিস্সা অঞ্ঞাহি ৱিসিট্ঠসভাৱতায ৱিসেসা তস্সা তথা সম্ভাৱনাৱসেন গহেতব্বতায হেতুভাৱতো ‘‘ঠান’’ন্তি চ ৱুত্তং. ৱিসেসমজ্ঝগা. কীদিসং? আযুঞ্চ ৱণ্ণঞ্চ সুখঞ্চ বলঞ্চাতি যোজনা.

৩২৩. সুতং নু তং ভাসতি যং অযং লতাতি অযং লতা অম্হাকং জেট্ঠভগিনী যং ভাসতি, তং তুম্হেহি সুতং নু কিং অসুত’’ন্তি ইতৰা তিস্সো ভগিনিযো পুচ্ছতি. যং নোতি যং অম্হাকং সংসযিতং. নোতি নিপাতমত্তং, পুন নোতি অম্হাকং, অৱধাৰণে ৱা ‘‘ন নো সমং অত্থী’’তিআদীসু (খু. পা. ৬.৩; সু. নি. ২২৬) ৱিয, তেন অকিত্তযিযেৱ, অৱিপৰীতং ব্যাকাসিযেৱাতি অত্থো. পতিনো কিৰম্হাকং ৱিসিট্ঠ নাৰীনং, গতী চ তাসং পৱৰা চ দেৱতাতি অনত্থতো পালনতো পতিনো সামিকা না অম্হাকং নাৰীনং ইত্থীনং ৱিসিট্ঠা গতি চ তাসং পটিসৰণঞ্চ, তাসং মাতুগামানং সৰণতো পৱৰা উত্তমা দেৱতা চ সম্মদেৱ আৰাধিতা সম্পতি আযতিঞ্চ হিতসুখাৱহাতি অত্থো.

৩২৪. পতীসু ধম্মং পচৰাম সব্বাতি সব্বাৱ মযং পতীসু অত্তনো সামিকেসু পুব্বুট্ঠানাদিকং চৰিতব্বধম্মং পচৰাম. যত্থাতি যং নিমিত্তং, যস্মিং ৱা পতীসু চৰিতব্বধম্মে চৰিযমানে ইত্থিযো পতিব্বতা নাম ভৱন্তি. লচ্ছামসে ভাসতি যং অযং লতাতি অযং লতা যং সম্পত্তিং এতৰহি লভতীতি ভাসতি, তং সম্পত্তিং পতীসু ধম্মং পচৰিত্ৱাতি লভিস্সাম.

৩২৫. পব্বতসানুগোচৰোতি পব্বতৱনসণ্ডচাৰী. মহিন্ধৰং পব্বতমাৱসিত্ৱাতি মহিং ধাৰেতীতি মহিন্ধৰনামকং পব্বতং অচলং আৱসিত্ৱা অধিৱসিত্ৱা, তত্থ ৱসন্তোতি অত্থো. ‘‘আৱসিত্ৱা’’তি হি পদং অপেক্খিত্ৱা ভুম্মত্থে চেতং উপযোগৱচনং. পসয্হাতি অভিভৱিত্ৱা. খুদ্দেতি বলৱসেননিহীনে পমাণতো পন মহন্তে হত্থিআদিকেপি মিগে সো হন্তিযেৱ.

৩২৬. তথেৱাতি গাথায অযং উপমাসংসন্দনেন সদ্ধিং অত্থযোজনা – যথা সীহো অত্তনো নিৱাসগোচৰট্ঠানভূতং পব্বতং নিস্সায ৱসন্তো অত্তনো যথিচ্ছিতমত্থং সাধেতি, এৱমেৱ সা সদ্ধা পসন্না অৰিযসাৱিকা ঘাসচ্ছাদনাদীহি ভৰণতো পোসনতো ভত্তাৰং পতিং সামিকং নিস্সায ৱসন্তী সব্বত্থাপি পতিঅনুকূলতাসঙ্খাতেন ৱতেন তং অনুব্বতা পৰিজনাদীসু উপ্পজ্জনকং কোধং ৱধিত্ৱা পজহিত্ৱা পৰিগ্গহৱত্থূসু উপ্পজ্জনকং মচ্ছেৰং অভিভুয্য অভিভৱিত্ৱা অনুপ্পাদেত্ৱা পতিব্বতাধম্মস্স চ উপাসিকাধম্মস্স চ সম্মদেৱ চৰণতো ধম্মচাৰিনী সা সগ্গম্হি দেৱলোকে মোদতি, পমোদং আপজ্জতীতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

লতাৱিমানৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.