৩. মহাপন্থকত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
যদা পঠমমদ্দক্খিন্তিআদিকা আযস্মতো মহাপন্থকত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কিৰ পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে হংসৱতীনগৰে ৱিভৱসম্পন্নো কুটুম্বিযো হুত্ৱা একদিৱসং সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং সঞ্ঞাৱিৱট্টকুসলানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা সযম্পি তং ঠানন্তৰং পত্থেন্তো বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স সত্তাহং মহাদানং পৱত্তেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, যং ভিক্খুং তুম্হে ইতো সত্তদিৱসমত্থকে – ‘সঞ্ঞাৱিৱট্টকুসলানং অযং মম সাসনে অগ্গো’তি এতদগ্গে ঠপযিত্থ, অহম্পি ইমস্স অধিকাৰকম্মস্স বলেন সো ভিক্খু ৱিয অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সাসনে অগ্গো ভৱেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসি. কনিট্ঠভাতা পনস্স তথেৱ ভগৱতি অধিকাৰকম্মং কত্ৱা মনোমযস্স কাযস্সাভিনিম্মানং চেতোৱিৱট্টকোসল্লন্তি দ্ৱিন্নং অঙ্গানং ৱসেন ৱুত্তনযেনেৱ পণিধানং অকাসি. ভগৱা দ্ৱিন্নম্পি পত্থনং অনন্তৰাযেন সমিজ্ঝনভাৱং দিস্ৱা ‘‘অনাগতে কপ্পসতসহস্সমত্থকে গোতমস্স নাম সম্মাসম্বুদ্ধস্স সাসনে তুম্হাকং পত্থনা সমিজ্ঝিস্সতী’’তি ব্যাকাসি.
তে উভোপি জনা তত্থ যাৱজীৱং পুঞ্ঞানি কত্ৱা ততো চুতো দেৱলোকে নিব্বত্তিংসু. তত্থ মহাপন্থকস্স অন্তৰাকতং কল্যাণধম্মং ন কথীযতি. চূড়পন্থকো পন কস্সপস্স ভগৱতো সাসনে পব্বজিত্ৱা ৱীসতি ৱস্সসহস্সানি ওদাতকসিণকম্মং কত্ৱা দেৱপুৰে নিব্বত্তি. অপদানে পন ‘‘চূড়পন্থকো পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে তাপসো হুত্ৱা হিমৱন্তে ৱসন্তো তত্থ ভগৱন্তং দিস্ৱা পুপ্ফচ্ছত্তেন পূজং অকাসী’’তি আগতং. তেসং দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তানংযেৱ কপ্পসতসহস্সং অতিক্কন্তং. অথ অম্হাকং সত্থা অভিসম্বোধিং পত্ৱা পৱত্তিতৱৰধম্মচক্কো ৰাজগহং উপনিস্সায ৱেড়ুৱনে মহাৱিহাৰে ৱিহৰতি.
তেন চ সমযেন ৰাজগহে ধনসেট্ঠিস্স ধীতা অত্তনো দাসেন সদ্ধিং সন্থৱং কত্ৱা ঞাতকেহি ভীতা হত্থসাৰং গহেত্ৱা তেন সদ্ধিং পলাযিত্ৱা অঞ্ঞত্থ ৱসন্তী তং পটিচ্চ গব্ভং লভিত্ৱা পৰিপক্কগব্ভা ‘‘ঞাতিঘৰং গন্ত্ৱা ৱিজাযিস্সামী’’তি গচ্ছন্তী অন্তৰামগ্গেযেৱ পুত্তং ৱিজাযিত্ৱা সামিনা নিৱত্তিতা পুব্বে ৱসিতট্ঠানে ৱসন্তী পুত্তস্স পন্থে জাতত্তা পন্থকোতি, নামং অকাসি. তস্মিং আধাৱিত্ৱা ৱিধাৱিত্ৱা ৱিচৰণকালে তমেৱ পটিচ্চ দুতিযং গব্ভং পটিলভিত্ৱা পৰিপক্কগব্ভা পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ অন্তৰামগ্গে পুত্তং ৱিজাযিত্ৱা সামিনা নিৱত্তিতা জেট্ঠপুত্তস্স মহাপন্থকোতি কনিট্ঠস্স চূড়পন্থকোতি নামং কত্ৱা যথাৱসিতট্ঠানেযেৱ ৱসন্তী অনুক্কমেন দাৰকেসু ৱড্ঢন্তেসু তেহি, ‘‘অম্ম, অয্যককুলং নো দস্সেহী’’তি নিবুন্ধিযমানা দাৰকে মাতাপিতূনং সন্তিকং পেসেসি. ততো পট্ঠায দাৰকা ধনসেট্ঠিনো গেহে ৱড্ঢন্তি. তেসু চূড়পন্থকো অতিদহৰো. মহাপন্থকো পন অয্যকেন সদ্ধিং ভগৱতো সন্তিকং গতো সত্থাৰং দিস্ৱা সহ দস্সনেন পটিলদ্ধসদ্ধো ধম্মং সুত্ৱা উপনিস্সযসম্পন্নতায পব্বজিতুকামো হুত্ৱা পিতামহং আপুচ্ছি. সো সত্থু তমত্থং আৰোচেত্ৱা তং পব্বাজেসি. সো পব্বজিত্ৱা বহুং বুদ্ধৱচনং উগ্গণ্হিত্ৱা পৰিপুণ্ণৱস্সো উপসম্পজ্জিত্ৱা যোনিসোমনসিকাৰে কম্মং কৰোন্তো ৱিসেসতো চতুন্নং অৰূপজ্ঝানানং লাভী হুত্ৱা ততো ৱুট্ঠায ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. ইতি সো সঞ্ঞাৱিৱট্টকুসলানং অগ্গো জাতো. সো ঝানসুখেন ফলসুখেন ৱীতিনামেন্তো একদিৱসং অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা অধিগতসম্পত্তিং পটিচ্চ সঞ্জাতসোমনস্সো সীহনাদং নদন্তো –
৫১০. ‘‘যদা পঠমমদ্দক্খিং, সত্থাৰমকুতোভযং;
ততো মে অহু সংৱেগো, পস্সিত্ৱা পুৰিসুত্তমং.
৫১১. ‘‘সিৰিং হত্থেহি পাদেহি, যো পণামেয্য আগতং;
এতাদিসং সো সত্থাৰং, আৰাধেত্ৱা ৱিৰাধযে.
৫১২. ‘‘তদাহং পুত্তদাৰঞ্চ, ধনধঞ্ঞঞ্চ ছড্ডযিং;
কেসমস্সূনি ছেদেত্ৱা, পব্বজিং অনগাৰিযং.
৫১৩. ‘‘সিক্খাসাজীৱসম্পন্নো, ইন্দ্ৰিযেসু সুসংৱুতো;
নমস্সমানো সম্বুদ্ধং, ৱিহাসিং অপৰাজিতো.
৫১৪. ‘‘ততো মে পণিধী আসি, চেতসো অভিপত্থিতো;
ন নিসীদে মুহুত্তম্পি, তণ্হাসল্লে অনূহতে.
৫১৫. ‘‘তস্স মেৱং ৱিহৰতো, পস্স ৱীৰিযপৰক্কমং;
তিস্সো ৱিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসনং.
৫১৬. ‘‘পুব্বেনিৱাসং জানামি, দিব্বচক্খু ৱিসোধিতং;
অৰহা দক্খিণেয্যোম্হি, ৱিপ্পমুত্তো নিৰূপধি.
৫১৭. ‘‘ততো ৰত্যাৱিৱসানে, সূৰিযুগ্গমনং পতি;
সব্বং তণ্হং ৱিসোসেত্ৱা, পল্লঙ্কেন উপাৱিসি’’ন্তি. – ইমা গাথা অভাসি;
তত্থ যদাতি যস্মিং কালে. পঠমন্তি আদিতো. অদ্দক্খিন্তি পস্সিং, সত্থাৰন্তি, ভগৱন্তং. অকুতোভযন্তি নিব্ভযং. অযঞ্হেত্থ অত্থো – সব্বেসং ভযহেতূনং বোধিমূলেযেৱ পহীনত্তা কুতোচিপি ভযাভাৱতো অকুতোভযং নিব্ভযং, চতুৱেসাৰজ্জৱিসাৰদং দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকপৰমত্থেহি ৱেনেয্যানং যথাৰহমনুসাসনতো সত্থাৰং সম্মাসম্বুদ্ধং ময্হং পিতামহেন সদ্ধিং গন্ত্ৱা যায ৱেলায সব্বপঠমং পস্সিং, তং পুৰিসুত্তমং সদেৱকে লোকে অগ্গপুগ্গলং পস্সিত্ৱা ততো দস্সনহেতু ততো দস্সনতো পচ্ছা ‘‘এত্তকং কালং সত্থাৰং দট্ঠুং ধম্মঞ্চ সোতুং নালত্থ’’ন্তি ময্হং সংৱেগো অহু সহোত্তপ্পং ঞাণং উপ্পজ্জি. উপ্পন্নসংৱেগো পনাহং এৱং চিন্তেসিন্তি দস্সেতি সিৰিং হত্থেহীতি গাথায. তস্সত্থো – যো ৱিভৱত্থিকো পুৰিসো ‘‘উপট্ঠাযিকো হুত্ৱা তৱ সন্তিকে ৱসিস্সামী’’তি সৱিগ্গহং সিৰিং সযনে উপগতং হত্থেহি চ পাদেহি চ কোট্টেন্তো পণামেয্য নীহৰেয্য, সো তথাৰূপো অলক্খিকপুৰিসো এতাদিসং সত্থাৰং সম্মাসম্বুদ্ধং আৰাধেত্ৱা ইমস্মিং নৱমে খণে পটিলভিত্ৱা ৱিৰাধযে তস্স ওৱাদাকৰণেন তং ৱিৰজ্ঝেয্য, অহং পনেৱং ন কৰোমীতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘তদাহং…পে… অনগাৰিয’’ন্তি. তত্থ ছড্ডযিন্তি, পজহিং. ‘‘ছড্ডিয’’ন্তিপি পাঠো. ননু অযং থেৰো দাৰপৰিগ্গহং অকত্ৱাৱ পব্বজিতো, সো কস্মা ‘‘পুত্তদাৰঞ্চ ছড্ডযি’’ন্তি অৱোচাতি? যথা নাম পুৰিসো অনিব্বত্তফলমেৱ ৰুক্খং ছিন্দন্তো অচ্ছিন্নে ততো লদ্ধফলেহি পৰিহীনো নাম হোতি. এৱংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং.
সিক্খাসাজীৱসমাপন্নোতি যা অধিসীলসিক্খা, তায চ, যত্থ ভিক্খূ সহ জীৱন্তি, একজীৱিকা সভাগৱুত্তিনো হোন্তি, তেন ভগৱতা পঞ্ঞত্তসিক্খাপদসঙ্খাতেন সাজীৱেন চ সমন্নাগতো সিক্খনভাৱেন সমঙ্গীভূতো, সিক্খং পৰিপূৰেন্তো সাজীৱঞ্চ অৱীতিক্কমন্তো হুত্ৱা তদুভযং সম্পাদেন্তোতি অত্থো. তেন সুৱিসুদ্ধে পাতিমোক্খে সীলে পতিট্ঠিতভাৱং দস্সেতি. ইন্দ্ৰিযেসু সুসংৱুতোতি মনচ্ছট্ঠেসু ইন্দ্ৰিযেসু সুট্ঠু সংৱুতো. ৰূপাদিৱিসযেসু উপ্পজ্জনকানং অভিজ্ঝাদীনং পৱত্তিনিৱাৰণৱসেন সতিকৱাটেন সুপিহিতচক্খাদিদ্ৱাৰোতি অত্থো. এৱং পাতিমোক্খসংৱৰইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলসম্পত্তিদস্সনেন ইতৰসীলম্পি অত্থতো দস্সিতমেৱ হোতীতি থেৰো অত্তনো চতুপাৰিসুদ্ধিসীলসম্পদং দস্সেত্ৱা ‘‘নমস্সমানো সম্বুদ্ধ’’ন্তি ইমিনা বুদ্ধানুস্সতিভাৱনানুযোগমাহ. ৱিহাসিং অপৰাজিতোতি কিলেসমাৰাদীহি অপৰাজিতো এৱ হুত্ৱা ৱিহৰিং, যাৱ অৰহত্তপ্পত্তি, তাৱ তেহি অনভিভূতো, অঞ্ঞদত্থু তে অভিভৱন্তো এৱ ৱিহাসিন্তি অত্থো.
ততোতি তস্মা, যস্মা সুৱিসুদ্ধসীলো সত্থৰি অভিপ্পসন্নো কিলেসাভিভৱনপটিপত্তিযঞ্চ ঠিতো, তস্মা. পণিধীতি পণিধানং. ততো ৱা চিত্তাভিনীহাৰো. আসীতি অহোসি. চেতসো অভিপত্থিতোতি, মম চিত্তেন ইচ্ছিতো. কীদিসো পন সোতি আহ ‘‘ন নিসীদে মুহুত্তম্পি, তণ্হাসল্লে অনূহতে’’তি. ‘‘অগ্গমগ্গসণ্ডাসেন মম হদযতো তণ্হাসল্লে অনুদ্ধটে মুহুত্তম্পি ন নিসীদে, নিসজ্জং ন কপ্পেয্য’’ন্তি এৱং মে চিত্তাভিনীহাৰো অহোসীতি অত্থো.
এৱং পন চিত্তং অধিট্ঠায ভাৱনং ভাৱযিত্ৱা ঠানচঙ্কমেহেৱ ৰত্তিং ৱীতিনামেন্তো অৰূপসমাপত্তিতো ৱুট্ঠায ঝানঙ্গমুখেন ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা অৰহত্তং সচ্ছাকাসি. তেন ৱুত্তং ‘‘তস্স মে’’তিআদি. নিৰূপধীতি কিলেসুপধিআদীনং অভাৱেন নিৰুপধি. ৰত্যাৱিৱসানেতি ৰত্তিভাগস্স ৱিগমনে ৱিভাতায ৰত্তিযা. সূৰিযুগ্গমনং পতীতি সূৰিযুগ্গমনং লক্খণং কত্ৱা. সব্বং তণ্হন্তি কামতণ্হাদিভেদং সব্বং তণ্হাসোতং অগ্গমগ্গেন ৱিসোসেত্ৱা সুক্খাপেত্ৱা ‘‘তণ্হাসল্লে অনূহতে ন নিসীদে’’তি, পটিঞ্ঞায মোচিতত্তা. পল্লঙ্কেন উপাৱিসিন্তি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা নিসীদিন্তি. সেসং উত্তানত্থমেৱ.
মহাপন্থকত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অট্ঠকনিপাতৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.