৯. নৱকনিপাতো
১. ভূতত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
নৱকনিপাতে যদা দুক্খন্তিআদিকা আযস্মতো ভূতত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং উপচিনন্তো সিদ্ধত্থস্স ভগৱতো কালে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা সেনোতি লদ্ধনামো ৱিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৱসং সত্থাৰং দিস্ৱা পসন্নমানসো ‘‘উসভং পৱৰ’’ন্তিআদিনা চতূহি গাথাহি অভিত্থৱি.
সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাকেতনগৰস্স দ্ৱাৰগামে মহাৱিভৱস্স সেট্ঠিস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি. তস্স কিৰ সেট্ঠিনো জাতা জাতা দাৰকা বদ্ধাঘাতেন একেন যক্খেন খাদিতা, ইমস্স পন পচ্ছিমভৱিকত্তা ভূতা আৰক্খং গণ্হিংসু. যক্খো পন ৱেস্সৱণস্স উপট্ঠানং গতো, পুন নাগমাসি. নামকৰণদিৱসে চস্স ‘‘এৱং কতে অমনুস্সা অনুকম্পন্তা পৰিহৰেয্যু’’ন্তি ভূতোতি নামং অকংসু. সো পন অত্তনো পুঞ্ঞবলেন অনন্তৰাযো ৱড্ঢি, তস্স ‘‘তযো পাসাদা অহেসু’’ন্তিআদি সব্বং যসস্স কুলপুত্তস্স ৱিভৱকিত্তনে ৱিয ৱেদিতব্বং. সো ৱিঞ্ঞুতং পত্তো সত্থৰি সাকেতে ৱসন্তে উপাসকেহি সদ্ধিং ৱিহাৰং গতো. সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা অজকৰণিযা নাম নদিযা তীৰে লেণে ৱসন্তো ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.৭.২০-২৮) –
‘‘উসভং পৱৰং ৱীৰং, মহেসিং ৱিজিতাৱিনং;
সুৱণ্ণৱণ্ণং সম্বুদ্ধং, কো দিস্ৱা নপ্পসীদতি.
‘‘হিমৱা ৱাপৰিমেয্যো, সাগৰোৱ দুৰুত্তৰো;
তথেৱ ঝানং বুদ্ধস্স, কো দিস্ৱা নপ্পসীদতি.
‘‘ৱসুধা যথাপ্পমেয্যা, চিত্তা ৱনৱটংসকা;
তথেৱ সীলং বুদ্ধস্স, কো দিস্ৱা নপ্পসীদতি.
‘‘অনিলঞ্জসাসঙ্খুব্ভো, যথাকাসো অসঙ্খিযো;
তথেৱ ঞাণং বুদ্ধস্স, কো দিস্ৱা নপ্পসীদতি.
‘‘ইমাহি চতুগাথাহি, ব্ৰাহ্মণো সেনসৱ্হযো;
বুদ্ধসেট্ঠং থৱিত্ৱান, সিদ্ধত্থং অপৰাজিতং.
‘‘চতুন্নৱুতিকপ্পানি, দুগ্গতিং নুপপজ্জথ;
সুগতিং সুখসম্পত্তিং, অনুভোসিমনপ্পকং.
‘‘চতুন্নৱুতিতো কপ্পে, থৱিত্ৱা লোকনাযকং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, থোমনায ইদং ফলং.
‘‘চাতুদ্দসম্হি কপ্পম্হি, চতুৰো আসুমুগ্গতা;
সত্তৰতনসম্পন্না, চক্কৱত্তী মহব্বলা.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা অপৰেন সমযেন ঞাতীনং অনুকম্পায সাকেতং গন্ত্ৱা কতিপাহং তেহি উপট্ঠিযমানো অঞ্জনৱনে ৱসিত্ৱা পুন অত্তনা ৱসিতট্ঠানমেৱ গন্তুকামো গমনাকাৰং দস্সেসি. ঞাতকা ‘‘ইধেৱ, ভন্তে, ৱসথ, তুম্হেপি ন কিলমিস্সথ, মযম্পি পুঞ্ঞেন ৱড্ঢিস্সামা’’তি থেৰং যাচিংসু. থেৰো অত্তনো ৱিৱেকাভিৰতিং তত্থ চ ফাসুৱিহাৰং পকাসেন্তো –
৫১৮. ‘‘যদা দুক্খং জৰামৰণন্তি পণ্ডিতো, অৱিদ্দসূ যত্থ সিতা পুথুজ্জনা;
দুক্খং পৰিঞ্ঞায সতোৱ ঝাযতি, ততো ৰতিং পৰমতৰং ন ৱিন্দতি.
৫১৯. ‘‘যদা দুক্খস্সাৱহনিং ৱিসত্তিকং, পপঞ্চসঙ্ঘাতদুখাধিৱাহিনিং;
তণ্হং পহন্ত্ৱান সতোৱ ঝাযতি, ততো ৰতিং পৰমতৰং ন ৱিন্দতি.
৫২০. ‘‘যদা সিৱং দ্ৱেচতুৰঙ্গগামিনং, মগ্গুত্তমং সব্বকিলেসসোধনং;
পঞ্ঞায পস্সিত্ৱ সতোৱ ঝাযতি, ততো ৰতিং পৰমতৰং ন ৱিন্দতি.
৫২১. ‘‘যদা অসোকং ৱিৰজং অসঙ্খতং, সন্তং পদং সব্বকিলেসসোধনং;
ভাৱেতি সঞ্ঞোজনবন্ধনচ্ছিদং, ততো ৰতিং পৰমতৰং ন ৱিন্দতি.
৫২২. ‘‘যদা নভে গজ্জতি মেঘদুন্দুভি, ধাৰাকুলা ৱিহগপথে সমন্ততো;
ভিক্খূ চ পব্ভাৰগতোৱ ঝাযতি, ততো ৰতিং পৰমতৰং ন ৱিন্দতি.
৫২৩. ‘‘যদা নদীনং কুসুমাকুলানং, ৱিচিত্ত-ৱানেয্য-ৱটংসকানং;
তীৰে নিসিন্নো সুমনোৱ ঝাযতি, ততো ৰতিং পৰমতৰং ন ৱিন্দতি.
৫২৪. ‘‘যদা নিসীথে ৰহিতম্হি কাননে, দেৱে গড়ন্তম্হি নদন্তি দাঠিনো;
ভিক্খূ চ পব্ভাৰগতোৱ ঝাযতি, ততো ৰতিং পৰমতৰং ন ৱিন্দতি.
৫২৫. ‘‘যদা ৱিতক্কে উপৰুন্ধিযত্তনো, নগন্তৰে নগৱিৱৰং সমস্সিতো;
ৱীতদ্দৰো ৱীতখিলোৱ ঝাযতি, ততো ৰতিং পৰমতৰং ন ৱিন্দতি.
৫২৬. ‘‘যদা সুখী মলখিলসোকনাসনো,
নিৰগ্গড়ো নিব্বনথো ৱিসল্লো;
সব্বাসৱে ব্যন্তিকতোৱ ঝাযতি,
ততো ৰতিং পৰমতৰং ন ৱিন্দতী’’তি. – ইমা গাথা অভাসি;
তত্থাযং পদযোজনামুখেন পঠমগাথায অত্থৱণ্ণনা – খন্ধানং পৰিপাকো জৰা. ভেদো মৰণং. জৰামৰণসীসেন চেত্থ জৰামৰণৱন্তো ধম্মা গহিতা. ‘‘তযিদং জৰামৰণং দুক্খ’’ন্তি অৱিদ্দসূ যথাভূতং অজানন্তা পুথুজ্জনা যত্থ যস্মিং উপাদানক্খন্ধপঞ্চকে সিতা পটিবন্ধা অল্লীনা, তং ‘‘ইদং দুক্খং, এত্তকং দুক্খং, ন ইতো ভিয্যো’’তি ৱিপস্সনাপঞ্ঞাসহিতায মগ্গপঞ্ঞায পৰিজানিত্ৱা, ইধ ইমস্মিং সাসনে সতো সম্পজানো, পণ্ডিতো ভিক্খু, যদা যস্মিং কালে লক্খণূপনিজ্ঝানেন ঝাযতি. ততো ৱিপস্সনাৰতিতো মগ্গফলৰতিতো চ পৰমতৰং উত্তমতৰং ৰতিং ন ৱিন্দতি নপ্পটিলভতি. তেনাহ ভগৱা –
‘‘যতো যতো সম্মসতি, খন্ধানং উদযব্বযং;
লভতী পীতিপামোজ্জং, অমতং তং ৱিজানতং.
‘‘পঠব্যা একৰজ্জেন, সগ্গস্স গমনেন ৱা;
সব্বলোকাধিপচ্চেন, সোতাপত্তিফলং ৱৰ’’ন্তি. (ধ. প. ৩৭৪, ১৭৮);
এৱং পৰিঞ্ঞাভিসমযমুখেন ৱিৱেকৰতিং দস্সেত্ৱা ইদানি পহানাভিসমযাদিমুখেনপি তং দস্সেতুং দুতিযাদিকা তিস্সো গাথা অভাসি. তত্থ দুক্খস্সাৱহনিন্তি দুক্খস্স আযতিং পৱত্তিং, দুক্খস্স নিপ্ফত্তিকন্তি অত্থো. ৱিসত্তিকন্তি তণ্হং. সা হি ৱিসতাতি ৱিসত্তিকা, ৱিসালাতি ৱিসত্তিকা, ৱিসটাতি ৱিসত্তিকা, ৱিসক্কতীতি ৱিসত্তিকা, ৱিসং হৰতীতি ৱিসত্তিকা, ৱিসংৱাদিকাতি ৱিসত্তিকা, ৱিসমূলাতি ৱিসত্তিকা, ৱিসফলাতি ৱিসত্তিকা, ৱিসপৰিভোগাতি ৱিসত্তিকা, ৱিসালা ৱা পন সা তণ্হা ৰূপে সদ্দে গন্ধে ৰসে ফোট্ঠব্বে ধম্মে কুলে গণে ৱিত্থটাতি ৱিসত্তিকাতি ৱুচ্চতি. পপঞ্চসঙ্ঘাতদুখাধিৱাহিনিন্তি সত্তসন্তানং সংসাৰে পপঞ্চেন্তি ৱিত্থাৰেন্তীতি পপঞ্চা, ৰাগাদযো মানাদযো চ. তে এৱ পৱত্তিদুক্খস্স সঙ্ঘাতট্ঠেন সঙ্ঘাতা, সদৰথপৰিড়াহসভাৱত্তা দুক্খঞ্চাতি পপঞ্চসঙ্ঘাতদুখং, তস্স অধিৱাহতো নিব্বত্তনতো পপঞ্চসঙ্ঘাতদুখাধিৱাহিনী. তং তণ্হং পহন্ত্ৱানাতি অৰিযমগ্গেন সমুচ্ছিন্দিত্ৱা.
সিৱন্তি খেমং, অখেমকৰানং কিলেসানং সমুচ্ছিন্দনেন তেহি অনুপদ্দুতন্তি অত্থো. সম্মাদিট্ঠিআদীনং ৱসেন দ্ৱিচতুৰঙ্গো হুত্ৱা অৰিযে নিব্বানং গমেতীতি দ্ৱেচতুৰঙ্গগামিনং, গাথাসুখত্থঞ্চেত্থ ৱিভত্তিঅলোপো কতোতি দট্ঠব্বং. ৰূপূপপত্তিমগ্গাদীসু সব্বেসু মগ্গেসু উত্তমত্তা মগ্গুত্তমং. তেনাহ ভগৱা – ‘‘মগ্গানট্ঠঙ্গিকো সেট্ঠো’’তিআদি (ধ. প. ২৭৩). সব্বেহি কিলেসমলেহি সত্তানং সোধনতো সব্বকিলেসসোধনং. পঞ্ঞায পস্সিত্ৱাতি পটিৱেধপঞ্ঞায ভাৱনাভিসমযৱসেন অভিসমেচ্চ.
সোকহেতূনং অভাৱতো পুগ্গলস্স চ সোকাভাৱহেতুতো নত্থি এত্থ সোকোতি অসোকং. তথা ৱিগতৰাগাদিৰজত্তা ৱিৰজং. ন কেনচি পচ্চযেন সঙ্খতন্তি অসঙ্খতং. সব্বেসং কিলেসানং সব্বস্স চ দুক্খস্স ৱূপসমভাৱতো, সংসাৰদুক্খদ্দিতেহি পজ্জিতব্বতো অধিগন্তব্বতো চ সন্তং পদং. সব্বেহি কিলেসমলেহি সত্তসন্তানস্স সোধননিমিত্ততো সব্বকিলেসসোধনং. ভাৱেতীতি সচ্ছিকিৰিযাভিসমযৱসেন অভিসমেতি. বহুক্খত্তুঞ্হি নিব্বানং আৰব্ভ সচ্ছিকিৰিযাভিসমযং পৱত্তেন্তস্স আলম্বকে লব্ভমানৱিসেসকং আলম্বিতব্বে আৰোপেত্ৱা এৱং ৱুত্তং. সংযোজনসঙ্খাতানং বন্ধনানং ছেদনতো সংযোজনবন্ধনচ্ছিদং. নিমিত্তঞ্হেত্থ কত্তুভাৱেন উপচাৰিতং, যথা অৰিযভাৱকৰানি সচ্চানি অৰিযসচ্চানীতি. যথা পুৰিমগাথাসু যদা ঝাযতি, তদা ততো ৰতিং পৰমতৰং ন ৱিন্দতীতি যোজনা. এৱং ইধ যদা ভাৱেতি, তদা ততো ৰতিং পৰমতৰং ন ৱিন্দতীতি যোজনা.
এৱং থেৰো চতূহি গাথাহি অত্তানং অনুপনেত্ৱাৱ চতুসচ্চপটিৱেধকিত্তনেন অঞ্ঞং ব্যাকৰিত্ৱা ইদানি অত্তনা ৱসিতট্ঠানস্স ৱিৱিত্তভাৱেন ফাসুতং দস্সেন্তো ‘‘যদা নভে’’তিআদিকা গাথা অভাসি. তত্থ নভেতি আকাসে. সিনিদ্ধগম্ভীৰনিগ্ঘোসতায মেঘোযেৱ দুন্দুভি মেঘদুন্দুভি. সমন্ততো পগ্ঘৰন্তীহি ধাৰাহি আকুলাতি ধাৰাকুলা. ৱিহগানং পক্খীনং গমনমগ্গত্তা ৱিহগপথে নভেতি যোজনা. ততোতি ঝানৰতিতো.
কুসুমাকুলানন্তি তৰূহি গড়িতকুসুমেহি সমোহিতানং. ৱিচিত্তৱানেয্যৱটংসকানন্তি ৱনে জাতত্তা ৱানেয্যানি ৱনপুপ্ফানি, ৱিচিত্তানি ৱানেয্যানি ৱটংসকানি এতাসন্তি ৱিচিত্তৱানেয্যৱটংসকা নদিযো, তাসং নানাৱিধৱনপুপ্ফৱটংসকানন্তি অত্থো. উত্তৰিমনুস্সধম্মৱসেন সুন্দৰো মনো এতস্সাতি সুমনো ঝাযতি.
নিসীথেতি ৰত্তিযং. ৰহিতম্হীতি, জনসম্বাধৱিৰহিতে ৱিৱিত্তে. দেৱেতি মেঘে. গড়ন্তম্হীতি ৱুট্ঠিধাৰাযো পগ্ঘৰন্তে ৱস্সন্তে. দাঠিনোতি সীহব্যগ্ঘাদযো পটিপক্খসত্তা. তে হি দাঠাৱুধাতি ‘‘দাঠিনো’’তি ৱুচ্চন্তি, নদন্তি দাঠিনোতি ইদম্পি জনৱিৱেকদস্সনত্থমেৱ গহিতং.
ৱিতক্কে উপৰুন্ধিযত্তনোতি অত্তসন্তানপৰিযাপন্নতায অত্তনো কামৱিতক্কাদিকে মিচ্ছাৱিতক্কে পটিপক্খবলেন নিসেধেত্ৱা. অত্তনোতি ৱা ইদং ৱিন্দতীতি ইমিনা যোজেতব্বং ‘‘ততো ৰতিং পৰমতৰং অত্তনা ন ৱিন্দতী’’তি. নগন্তৰেতি পব্বতন্তৰে. নগৱিৱৰন্তি পব্বতগুহং পব্ভাৰং ৱা. সমস্সিতোতি নিস্সিতো উপগতো. ৱীতদ্দৰোতি ৱিগতকিলেসদৰথো. ৱীতখিলোতি পহীনচেতোখিলো.
সুখীতি ঝানাদিসুখেন সুখিতো. মলখিলসোকনাসনোতি ৰাগাদীনং মলানং পঞ্চন্নঞ্চ চেতোখিলানং ঞাতিৱিযোগাদিহেতুকস্স সোকস্স চ পহাযকো. নিৰগ্গড়োতি, অগ্গড়ং ৱুচ্চতি অৱিজ্জা নিব্বানপুৰপৱেসনিৱাৰণতো, তদভাৱতো নিৰগ্গড়ো. নিব্বনথোতি নিতণ্হো. ৱিসল্লোতি, ৱিগতৰাগাদিসল্লো. সব্বাসৱেতি, কামাসৱাদিকে সব্বেপি আসৱে. ব্যন্তিকতোতি ব্যন্তিকতাৱী অৰিযমগ্গেন ৱিগতন্তে কত্ৱা ঠিতো দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰত্থং যদা ঝাযতি, ততো ঝানৰতিতো পৰমতৰং ৰতিং ন ৱিন্দতীতি যোজনা. এৱং পন ৱত্ৱা থেৰো অজকৰণীতীৰমেৱ গতো.
ভূতত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নৱকনিপাতৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.