৮. অট্ঠকনিপাতো

১. মহাকচ্চাযনত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

অট্ঠকনিপাতে কম্মং বহুকন্তিআদিকা আযস্মতো মহাকচ্চাযনত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে গহপতিমহাসালকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱুদ্ধিপ্পত্তো, একদিৱসং সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণন্তো সত্থাৰা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজন্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপিযমানং একং ভিক্খুং দিস্ৱা, সযম্পি তং ঠানং পত্থেন্তো পণিধানং কত্ৱা, দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা, দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো সুমেধস্স ভগৱতো কালে ৱিজ্জাধৰো হুত্ৱা আকাসেন গচ্ছন্তো সত্থাৰং হিমৱন্তপব্বতে একস্মিং ৱনসণ্ডে নিসিন্নং দিস্ৱা পসন্নমানসো কণিকাৰপুপ্ফেহি পূজং অকাসি.

সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন অপৰাপৰং সুগতীসুযেৱ পৰিৱত্তেন্তো কস্সপদসবলস্স কালে বাৰাণসিযং কুলঘৰে নিব্বত্তিত্ৱা পৰিনিব্বুতে ভগৱতি সুৱণ্ণচেতিযকৰণট্ঠানে সতসহস্সগ্ঘনিকায সুৱণ্ণিট্ঠকায পূজং কত্ৱা, ‘‘ভগৱা ময্হং নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে সৰীৰং সুৱণ্ণৱণ্ণং হোতূ’’তি পত্থনং অকাসি.

ততো যাৱজীৱং কুসলকম্মং কত্ৱা একং বুদ্ধন্তৰং দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে উজ্জেনিযং ৰঞ্ঞো চণ্ডপজ্জোতস্স পুৰোহিতগেহে নিব্বত্তি. তস্স নামগ্গহণদিৱসে মাতা ‘‘ময্হং পুত্তো সুৱণ্ণৱণ্ণো, অত্তনো নামং গহেত্ৱা আগতো’’তি কঞ্চনমাণৱো ত্ৱেৱ নামং অকাসি. সো ৱুড্ঢিমন্ৱায তযো ৱেদে উগ্গহেত্ৱা পিতু অচ্চযেন পুৰোহিতট্ঠানং লভি. সো গোত্তৱসেন কচ্চাযনোতি পঞ্ঞাযিত্থ. তং ৰাজা চণ্ডপজ্জোতো বুদ্ধুপ্পাদং সুত্ৱা, ‘‘আচৰিয, ত্ৱং তত্থ গন্ত্ৱা সত্থাৰং ইধানেহী’’তি পেসেসি. সো অত্তট্ঠমো সত্থু সন্তিকং উপগতো. তস্স সত্থা ধম্মং দেসেতি. দেসনাপৰিযোসানে সো সত্তহি জনেহি সদ্ধিং সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তে পতিট্ঠাসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৫৪.১-২৭) –

‘‘পদুমুত্তৰো নাম জিনো, অনেজো অজিতং জযো;

সতসহস্সে কপ্পানং, ইতো উপ্পজ্জি নাযকো.

‘‘ৱীৰো কমলপত্তক্খো, সসঙ্কৱিমলাননো;

কনকাচলসঙ্কাসো, ৰৱিদিত্তিসমপ্পভো.

‘‘সত্তনেত্তমনোহাৰী, ৱৰলক্খণভূসিতো;

সব্বৱাক্যপথাতীতো, মনুজামৰসক্কতো.

‘‘সম্বুদ্ধো বোধযং সত্তে, ৱাগীসো মধুৰস্সৰো;

কৰুণানিবন্ধসন্তানো, পৰিসাসু ৱিসাৰদো.

‘‘দেসেতি মধুৰং ধম্মং, চতুসচ্চূপসংহিতং;

নিমুগ্গে মোহপঙ্কম্হি, সমুদ্ধৰতি পাণিনে.

‘‘তদা একচৰো হুত্ৱা, তাপসো হিমৱালযো;

নভসা মানুসং লোকং, গচ্ছন্তো জিনমদ্দসং.

‘‘উপেচ্চ সন্তিকং তস্স, অস্সোসিং ধম্মদেসনং;

ৱণ্ণযন্তস্স ৱীৰস্স, সাৱকস্স মহাগুণং.

‘‘সংখিত্তেন মযা ৱুত্তং, ৱিত্থাৰেন পকাসযং;

পৰিসং মঞ্চ তোসেতি, যথা কচ্চাযনো অযং.

‘‘নাহং এৱমিধেকচ্চং, অঞ্ঞং পস্সামি সাৱকং;

তস্মাতদগ্গে এসগ্গো, এৱং ধাৰেথ ভিক্খৱো.

‘‘তদাহং ৱিম্হিতো হুত্ৱা, সুত্ৱা ৱাক্যং মনোৰমং;

হিমৱন্তং গমিত্ৱান, আহিত্ৱা পুপ্ফসঞ্চযং.

‘‘পূজেত্ৱা লোকসৰণং, তং ঠানমভিপত্থযিং;

তদা মমাসযং ঞত্ৱা, ব্যাকাসি স ৰণঞ্জহো.

‘‘পস্সথেতং ইসিৱৰং, নিদ্ধন্তকনকত্তচং;

উদ্ধগ্গলোমং পীণংসং, অচলং পঞ্জলিং ঠিতং.

‘‘হাসং সুপুণ্ণনযনং, বুদ্ধৱণ্ণগতাসযং;

ধম্মজং উগ্গহদযং, অমতাসিত্তসন্নিভং.

‘‘কচ্চানস্স গুণং সুত্ৱা, তং ঠানং পত্থযং ঠিতো;

অনাগতম্হি অদ্ধানে, গোতমস্স মহামুনে.

‘‘তস্স ধম্মেসু দাযাদো, ওৰসো ধম্মনিম্মিতো;

কচ্চানো নাম নামেন, হেস্সতি সত্থু সাৱকো.

‘‘বহুস্সুতো মহাঞাণী, অধিপ্পাযৱিদূ মুনে;

পাপুণিস্সতি তং ঠানং, যথাযং ব্যাকতো মযা.

‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, যং কম্মমকৰিং তদা;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.

‘‘দুৱে ভৱে সংসৰামি, দেৱত্তে অথ মানুসে;

অঞ্ঞং গতিং ন গচ্ছামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.

‘‘দুৱে কুলে পজাযামি, খত্তিযে অথ ব্ৰাহ্মণে;

নীচে কুলে ন জাযামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.

‘‘পচ্ছিমে চ ভৱে দানি, জাতো উজ্জেনিযং পুৰে;

পজ্জোতস্স চ চণ্ডস্স, পুৰোহিতদিজাধিনো.

‘‘পুত্তো তিৰিটিৱচ্ছস্স, নিপুণো ৱেদপাৰগূ;

মাতা চ চন্দিমা নাম, কচ্চানোহং ৱৰত্তচো.

‘‘ৱীমংসনত্থং বুদ্ধস্স, ভূমিপালেন পেসিতো;

দিস্ৱা মোক্খপুৰদ্ৱাৰং, নাযকং গুণসঞ্চযং.

‘‘সুত্ৱা চ ৱিমলং ৱাক্যং, গতিপঙ্কৱিসোসনং;

পাপুণিং অমতং সন্তং, সেসেহি সহ সত্তহি.

‘‘অধিপ্পাযৱিদূ জাতো, সুগতস্স মহামতে.

ঠপিতো এতদগ্গে চ, সুসমিদ্ধমনোৰথো.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অথ সত্থা ‘‘এথ, ভিক্খৱো’’তি হত্থং পসাৰেসি. তে তাৱদেৱ দ্ৱঙ্গুলমত্তকেসমস্সুকা ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰধৰা ৱস্সসট্ঠিকত্থেৰা ৱিয অহেসুং. এৱং থেৰো সদত্থং নিপ্ফাদেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, ৰাজা পজ্জোতো তুম্হাকং পাদে ৱন্দিতুং ধম্মঞ্চ সোতুং ইচ্ছতী’’তি সত্থু আৰোচেসি. সত্থা, ‘‘ত্ৱংযেৱ, ভিক্খু, তত্থ গচ্ছ, তযি গতেপি ৰাজা পসীদিস্সতী’’তি আহ. থেৰো সত্থু আণায অত্তট্ঠমো তত্থ গন্ত্ৱা ৰাজানং পসাদেত্ৱা অৱন্তীসু সাসনং পতিট্ঠাপেত্ৱা পুন সত্থু সন্তিকমেৱ গতো. সো একদিৱসং সম্বহুলে ভিক্খূ সমণধম্মং পহায কম্মাৰামে সঙ্গণিকাৰামে ৰসতণ্হানুগতে চ পমাদৱিহাৰিনো দিস্ৱা তেসং ওৱাদৱসেন –

৪৯৪. ‘‘কম্মং বহুকং ন কাৰযে, পৰিৱজ্জেয্য জনং ন উয্যমে;

সো উস্সুক্কো ৰসানুগিদ্ধো, অত্থং ৰিঞ্চতি যো সুখাধিৱাহো.

৪৯৫. ‘‘পঙ্কোতি হি নং অৱেদযুং, যাযং ৱন্দনপূজনা কুলেসু;

সুখুমং সল্লং দুৰুব্বহং, সক্কাৰো কাপুৰিসেন দুজ্জহো’’তি. –

দ্ৱে গাথা অভাসি.

তত্থ কম্মং বহুকং ন কাৰযেতি নৱাৱাসকাৰাপনাদিং সমণধম্মকৰণস্স পৰিবন্ধভূতং মহন্তং নৱকম্মং ন পট্ঠপেয্য, খুদ্দকং অপ্পসমাৰম্ভং খণ্ডফুল্লপটিসঙ্খৰণাদিং সত্থু ৱচনপটিপূজনত্থং কাতব্বমেৱ. পৰিৱজ্জেয্য জনন্তি গণসঙ্গণিকৱসেন জনং ৱিৱজ্জেয্য. জনন্তি ৱা যাদিসং সংসেৱতো ভজতো পযিৰুপাসতো কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, তাদিসং অকল্যাণমিত্তভূতং জনং পৰিৱজ্জেয্য. ন উয্যমেতি, পচ্চযুপ্পাদনত্থং কুলসঙ্গণ্হনৱসেন ন ৱাযমেয্য, যস্মা সো উস্সুক্কো ৰসানুগিদ্ধো, অত্থং ৰিঞ্চতি যো সুখাধিৱাহোতি যো ৰসানুগিদ্ধো ৰসতণ্হাৱসিকো ভিক্খু পচ্চযুপ্পাদনপসুতো, সো কুলসঙ্গণ্হনত্থং উস্সুক্কো, তেসু সুখিতেসু সুখিতো, দুক্খিতেসু দুক্খিতো, উপ্পন্নেসু কিচ্চকৰণীযেসু অত্তনা যোগং আপজ্জতি, যো সুখাধিৱাহো সমথৱিপস্সনামগ্গফলনিব্বানসুখাৱহো সীলাদিঅত্থো, তং ৰিঞ্চতি পজহতি একংসেন অত্তানং ততো ৱিৱেচেতীতি অত্থো.

এৱং পঠমগাথায ‘‘কম্মাৰামতং সঙ্গণিকাৰামতং পচ্চযগেধঞ্চ ৱজ্জেথা’’তি ওৱদিত্ৱা ইদানি সক্কাৰাভিলাসং গৰহন্তো দুতিযং গাথমাহ. তস্সত্থো – যা অযং ভিক্খায উপগতানং পব্বজিতানং কুলেসু গেহৱাসীহি গুণসম্ভাৱনায কৰীযমানা ৱন্দনা পূজনা চ, যস্মা তং অভাৱিতত্তানং ওসীদাপনট্ঠেন মলিনভাৱকৰণট্ঠেন চ পঙ্কো কদ্দমোতি বুদ্ধাদযো অৰিযা পৱেদযুং অব্ভঞ্ঞংসু পৱেদেসুং ৱা, যস্মা চ অপৰিঞ্ঞাতক্খন্ধানং অন্ধপুথুজ্জনানং সক্কাৰাভিলাসং দুৱিঞ্ঞেয্যসভাৱতায পীড়াজননতো অন্তো তুদনতো দুৰুদ্ধৰণতো চ সুখুমং সল্লং দুৰুব্বহং পৱেদযুং, ততো এৱ সক্কাৰো কাপুৰিসেন দুজ্জহো দুপ্পজহেয্যো তস্স পহানপটিপত্তিযা অপ্পটিপজ্জনতো. সক্কাৰাভিলাসপ্পহানেন হি সক্কাৰো পহীনো হোতি, তস্মা তস্স পহানায আযোগো কৰণীযোতি দস্সেতি –

৪৯৬. ‘‘ন পৰস্সুপনিধায, কম্মং মচ্চস্স পাপকং;

অত্তনা তং ন সেৱেয্য, কম্মবন্ধূ হি মাতিযা.

৪৯৭. ‘‘ন পৰে ৱচনা চোৰো, ন পৰে ৱচনা মুনি;

অত্তা চ নং যথা ৱেদি, দেৱাপি নং তথা ৱিদূ.

৪৯৮. ‘‘পৰে চ ন ৱিজানন্তি, মযমেত্থ যমামসে;

যে চ তত্থ ৱিজানন্তি, ততো সম্মন্তি মেধগা.

৪৯৯. ‘‘জীৱতে ৱাপি সপ্পঞ্ঞো, অপি ৱিত্তপৰিক্খযো;

পঞ্ঞায চ অলাভেন, ৱিত্তৱাপি ন জীৱতি.

৫০০. ‘‘সব্বং সুণাতি সোতেন, সব্বং পস্সতি চক্খুনা;

ন চ দিট্ঠং সুতং ধীৰো, সব্বং উজ্ঝিতুমৰহতি.

৫০১. ‘‘চক্খুমাস্স যথা অন্ধো, সোতৱা বধিৰো যথা;

পঞ্ঞৱাস্স যথা মূগো, বলৱা দুব্বলোৰিৱ;

অথ অত্থে সমুপ্পন্নে, সযেথ মতসাযিক’’ন্তি. –

ইমা ছ গাথা ৰঞ্ঞো পজ্জোতস্স ওৱাদৱসেন অভাসি. সো কিৰ ব্ৰাহ্মণে সদ্দহিত্ৱা পসুঘাতযঞ্ঞং কাৰেতি, কম্মং অসোধেত্ৱাৱ অচোৰে চোৰসঞ্ঞায দণ্ডেসি, অট্টকৰণে চ অস্সামিকে সামিকে কৰোতি, সামিকে চ অস্সামিকে. ততো নং থেৰো ৱিৱেচেতুং ‘‘ন পৰস্সা’’তিআদিনা ছ গাথা অভাসি.

তত্থ ন পৰস্সুপনিধায, কম্মং মচ্চস্স পাপকন্তি পৰস্স মচ্চস্স সত্তস্স উপনিধায উদ্দিস্স কাৰণং কত্ৱা পাপকং ৱধবন্ধাদিকম্মং ন সেৱেয্য, পৰেন ন কাৰাপেয্যাতি অত্থো. অত্তনা তং ন সেৱেয্যাতি অত্তনাপি তং পাপকং ন কৰেয্য. কস্মা? কম্মবন্ধূ হি মাতিযা ইমে মাতিযা মচ্চা কম্মদাযাদা, তস্মা অত্তনা চ কিঞ্চি পাপকম্মং ন কৰেয্য, পৰেনপি ন কাৰাপেয্যাতি অত্থো.

ন পৰে ৱচনা চোৰোতি অত্তনা চোৰিযং অকত্ৱা পৰৱচনা পৰস্স ৱচনমত্তেন চোৰো নাম ন হোতি, তথা ন পৰে ৱচনা মুনি পৰস্স ৱচনমত্তেন মুনি সুৱিসুদ্ধকাযৱচীমনোসমাচাৰো ন হোতি. এত্থ হি পৰেতি ৱিভত্তিঅলোপং কত্ৱা নিদ্দেসো. কেচি পন ‘‘পৰেসন্তি ৱত্তব্বে পৰেতি সং-কাৰলোপং কত্ৱা নিদ্দিট্ঠ’’ন্তি ৱদন্তি. অত্তা চ নং যথা ৱেদীতি নং সত্তং তস্স অত্তা চিত্তং যথা ‘‘অহং পৰিসুদ্ধো, অপৰিসুদ্ধো ৱা’’তি যাথাৱতো অৱেদি জানাতি. দেৱাপি নং তথা ৱিদূতি ৱিসুদ্ধিদেৱা, উপপত্তিদেৱা চ তথা ৱিদূ ৱিদন্তি জানন্তি, তস্মা সযং তাদিসা দেৱা চ পমাণং সুদ্ধাসুদ্ধানং সুদ্ধাসুদ্ধভাৱজাননে, ন যে কেচি ইচ্ছাদোসপৰেতা সত্তাতি অধিপ্পাযো.

পৰেতি পণ্ডিতে ঠপেত্ৱা ততো অঞ্ঞে, কুসলাকুসলসাৱজ্জানৱজ্জং কম্মং কম্মফলং কাযস্স অসুভতং সঙ্খাৰানং অনিচ্চতং অজানন্তা ইধ পৰে নাম. তে মযমেত্থ ইমস্মিং জীৱলোকে যমাম উপৰমাম, ‘‘সততং সমিতং মচ্চু সন্তিকং গচ্ছামা’’তি ন জানন্তি. যে চ তত্থ ৱিজানন্তীতি যে চ তত্থ পণ্ডিতা ‘‘মযং মচ্চু সমীপং গচ্ছামা’’তি ৱিজানন্তি. ততো সম্মন্তি মেধগাতি এৱঞ্হি তে জানন্তা মেধগানং পৰৱিহিংসনানং ৱূপসমায পটিপজ্জন্তি, অত্তনা পৰে চ অঞ্ঞে ন মেধন্তি ন বাধেন্তীতি অত্থো. ত্ৱং পন জীৱিতনিমিত্তং অচোৰে চোৰে কৰোন্তোপি দণ্ডনেন সামিকে অস্সামিকে কৰোন্তোপি ধনজানিযা বাধসি পঞ্ঞাৱেকল্লতো. তথা অকৰোন্তোপি জীৱতে ৱাপি সপ্পঞ্ঞো, অপি ৱিত্তপৰিক্খযো পৰিক্খীণধনোপি সপ্পঞ্ঞজাতিকো ইতৰীতৰসন্তোসেন সন্তুট্ঠো অনৱজ্জায জীৱিকায জীৱতিযেৱ. তস্স হি জীৱিতং নাম. তেনাহ ভগৱা – ‘‘পঞ্ঞাজীৱিং জীৱিতমাহু সেট্ঠ’’ন্তি (সং. নি. ১.৭৩, ২৪৬; সু. নি. ১৮৪). দুম্মেধপুগ্গলো পন পঞ্ঞায চ অলাভেন দিট্ঠধম্মিকং সম্পৰাযিকঞ্চ অত্থং ৱিৰাধেন্তো ৱিত্তৱাপি ন জীৱতি গৰহাদিপৱত্তিযা জীৱন্তো নাম ন হোতি, অনুপাযঞ্ঞুতায যথাধিগতং ধনং নাসেন্তো জীৱিতম্পি সন্ধাৰেতুং ন সক্কোতিযেৱ.

ইমা কিৰ চতস্সোপি গাথা থেৰো সুপিনন্তেন ৰঞ্ঞো কথেসি. ৰাজা সুপিনং দিস্ৱা থেৰং নমস্সন্তোযেৱ পবুজ্ঝিত্ৱা পভাতায ৰত্তিযা থেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা অত্তনা দিট্ঠনিযামেন সুপিনং কথেসি. তং সুত্ৱা থেৰো তা গাথা পচ্চুনুভাসিত্ৱা ‘‘সব্বং সুণাতী’’তিআদিনা দ্ৱীহি গাথাহি ৰাজানং ওৱদি. তত্থ সব্বং সুণাতি সোতেনাতি ইধ সোতব্বং সদ্দং আপাথগতং সব্বং সুভাসিতং দুব্ভাসিতঞ্চ অবধিৰো সোতেন সুণাতি. তথা সব্বং ৰূপং সুন্দৰং অসুন্দৰম্পি চক্খুনা অনন্ধো পস্সতি, অযমিন্দ্ৰিযানং সভাৱো. তত্থ পন ন চ দিট্ঠং সুতং ধীৰো, সব্বং উজ্ঝিতুন্তি চ নিদস্সনমত্তমেতং. যঞ্হি তং দিট্ঠং সুতং ৱা, ন তং সব্বং ধীৰো সপ্পঞ্ঞো উজ্ঝিতুং পৰিচ্চজিতুং গহেতুং ৱা অৰহতি. গুণাগুণং পন তত্থ উপপৰিক্খিত্ৱা উজ্ঝিতব্বমেৱ উজ্ঝিতুং গহেতব্বঞ্চ গহেতুং অৰহতি, তস্মা চক্খুমাস্স যথা অন্ধো চক্খুমাপি সমানো উজ্ঝিতব্বে দিট্ঠে অন্ধো যথা অস্স অপস্সন্তো ৱিয ভৱেয্য, তথা উজ্ঝিতব্বে সুতে সোতৱাপি বধিৰো যথা অস্স অসুণন্তো ৱিয ভৱেয্য. পঞ্ঞৱাস্স যথা মূগোতি ৱিচাৰণপঞ্ঞায পঞ্ঞৱা ৱচনকুসলোপি অৱত্তব্বে মূগো ৱিয ভৱেয্য. বলৱা থামসম্পন্নোপি অকত্তব্বে দুব্বলোৰিৱ, ৰকাৰো পদসন্ধিকৰো, অসমত্থো ৱিয ভৱেয্য. অথ অত্থে সমুপ্পন্নে, সযেথ মতসাযিকন্তি অত্তনা কাতব্বকিচ্চে উপ্পন্নে উপট্ঠিতে মতসাযিকং সযেথ, মতসাযিকং সযিত্ৱাপি তং কিচ্চং তীৰেতব্বমেৱ, ন ৱিৰাধেতব্বং. অথ ৱা অথ অত্থে সমুপ্পন্নেতি অত্তনা অকৰণীযে অত্থে কিচ্চে উপ্পন্নে উপট্ঠিতে মতসাযিকং সযেথ, মতসাযিকং সযিত্ৱাপি তং ন কাতব্বমেৱ. ন হি পণ্ডিতো অযুত্তং কাতুমৰহতীতি এৱং থেৰেন ওৱদিতো ৰাজা অকত্তব্বং পহায কাতব্বেযেৱ যুত্তপ্পযুত্তো অহোসীতি.

মহাকচ্চাযনত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. সিৰিমিত্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

অক্কোধনোতিআদিকা আযস্মতো সিৰিমিত্তত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰাজগহে মহদ্ধনকুটুম্বিকস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, সিৰিমিত্তোতি লদ্ধনামো. তস্স কিৰ মাতা সিৰিগুত্তস্স ভগিনী. তস্স ৱত্থু ধম্মপদৱণ্ণনাযং (ধ. প. অট্ঠ. ১.গৰহদিন্নৱত্থু) আগতমেৱ. সো সিৰিগুত্তস্স ভাগিনেয্যো সিৰিমিত্তো ৱযপ্পত্তো সত্থু ধনপালদমনে লদ্ধপ্পসাদো পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পত্তো. একদিৱসং পাতিমোক্খং উদ্দিসিতুং আসনং অভিৰুহিত্ৱা চিত্তবীজনিং গহেত্ৱা নিসিন্নো ভিক্খূনং ধম্মং কথেসি. কথেন্তো চ উড়াৰতৰে গুণে ৱিভজিত্ৱা দস্সেন্তো –

৫০২. ‘‘অক্কোধনোনুপনাহী, অমাযো ৰিত্তপেসুণো;

স ৱে তাদিসকো ভিক্খু, এৱং পেচ্চ ন সোচতি.

৫০৩. ‘‘অক্কোধনোনুপনাহী, অমাযো ৰিত্তপেসুণো;

গুত্তদ্ৱাৰো সদা ভিক্খু, এৱং পেচ্চ ন সোচতি.

৫০৪. ‘‘অক্কোধনোনুপনাহী, অমাযো ৰিত্তপেসুণো;

কল্যাণসীলো সো ভিক্খু, এৱং পেচ্চ ন সোচতি.

৫০৫. ‘‘অক্কোধনোনুপনাহী, অমাযো ৰিত্তপেসুণো;

কল্যাণমিত্তো সো ভিক্খু, এৱং পেচ্চ ন সোচতি.

৫০৬. ‘‘অক্কোধনোনুপনাহী, অমাযো ৰিত্তপেসুণো;

কল্যাণপঞ্ঞো সো ভিক্খু, এৱং পেচ্চ ন সোচতি.

৫০৭. ‘‘যস্স সদ্ধা তথাগতে, অচলা সুপ্পতিট্ঠিতা;

সীলঞ্চ যস্স কল্যাণং, অৰিযকন্তং পসংসিতং.

৫০৮. ‘‘সঙ্ঘে পসাদো যস্সত্থি, উজুভূতঞ্চ দস্সনং;

অদলিদ্দোতি তং আহু, অমোঘং তস্স জীৱিতং.

৫০৯. ‘‘তস্মা সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ, পসাদং ধম্মদস্সনং;

অনুযুঞ্জেথ মেধাৱী, সৰং বুদ্ধান সাসন’’ন্তি. – ইমা গাথা অভাসি;

তত্থ অক্কোধনোতি অকুজ্ঝনসীলো. উপট্ঠিতে হি কোধুপ্পত্তিনিমিত্তে অধিৱাসনখন্তিযং ঠত্ৱা কোপস্স অনুপ্পাদকো. অনুপনাহীতি ন উপনাহকো, পৰেহি কতং অপৰাধং পটিচ্চ ‘‘অক্কোচ্ছি মং অৱধি মং, অজিনি মং অহাসি মে’’তিআদিনা (ধ. প. ৩; মহাৱ. ৪৬৪; ম. নি. ৩.২৩৭) কোধস্স অনুপনয্হনসীলো. সন্তদোসপটিচ্ছাদনলক্খণায মাযায অভাৱতো অমাযো. পিসুণৱাচাৱিৰহিততো ৰিত্তপেসুণো, স ৱে তাদিসকো ভিক্খূতি সো তথাৰূপো তথাজাতিকো যথাৱুত্তগুণসমন্নাগতো ভিক্খু. এৱং যথাৱুত্তপটিপত্তিযা পেচ্চ পৰলোকে ন সোচতি সোকনিমিত্তস্স অভাৱতো. চক্খুদ্ৱাৰাদযো কাযদ্ৱাৰাদযো চ গুত্তা পিহিতা সংৱুতা এতস্সাতি গুত্তদ্ৱাৰো. কল্যাণসীলোতি সুন্দৰসীলো সুৱিসুদ্ধসীলো. কল্যাণমিত্তোতি –

‘‘পিযো গৰুভাৱনিযো, ৱত্তা চ ৱচনক্খমো;

গম্ভীৰঞ্চ কথং কত্তা, নো চট্ঠানে নিযোজযে’’তি. (অ. নি. ৭.৩৭) –

এৱং ৱিভাৱিতলক্খণো কল্যাণমিত্তো এতস্সাতি কল্যাণমিত্তো. কল্যাণপঞ্ঞোতি সুন্দৰপঞ্ঞো. যদিপি পঞ্ঞা নাম অসুন্দৰা নত্থি, নিয্যানিকায পন পঞ্ঞায ৱসেন এৱং ৱুত্তং

এৱমেত্থ কোধাদীনং ৱিক্খম্ভনৱসেন সমুচ্ছেদৱসেন চ অক্কোধনাদিমুখেন, পুগ্গলাধিট্ঠানায গাথায সম্মাপটিপত্তিং দস্সেত্ৱা ইদানি নিপ্ফত্তিতলোকুত্তৰসদ্ধাদিকে উদ্ধৰিত্ৱা পুগ্গলাধিট্ঠানায এৱ গাথায সম্মাপটিপত্তিং দস্সেন্তো ‘‘যস্স সদ্ধা’’তিআদিমাহ. তস্সত্থো – যস্স পুগ্গলস্স তথাগতে সম্মাসম্বুদ্ধে ‘‘ইতিপি সো ভগৱা’’তিআদিনযপ্পৱত্তা মগ্গেনাগতসদ্ধা, ততো এৱ অচলা অৱিকম্পা সুট্ঠু পতিট্ঠিতা. ‘‘অত্থী’’তি, পদং আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং. অৰিযকন্তন্তি অৰিযানং কন্তং পিযাযিতং ভৱন্তৰেপি অৱিজহনতো. পসংসিতন্তি বুদ্ধাদীহি পসট্ঠং, ৱণ্ণিতং থোমিতং অত্থীতি যোজনা. তং পনেতং সীলং গহট্ঠসীলং পব্বজিতসীলন্তি দুৱিধং. তত্থ গহট্ঠসীলং নাম পঞ্চসিক্খাপদসীলং, যং গহট্ঠেন ৰক্খিতুং সক্কা. পব্বজিতসীলং নাম দসসিক্খাপদসীলং উপাদায সব্বং চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং, তযিদং সব্বম্পি অখণ্ডাদিভাৱেন অপৰামট্ঠতায ‘‘কল্যাণ’’ন্তি ৱেদিতব্বং.

সঙ্ঘে পসাদো যস্সত্থীতি ‘‘সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো’’তিআদিনা অৰিযসঙ্ঘে পসাদো সদ্ধা যস্স পুগ্গলস্স অত্থি অচলো সুপ্পতিট্ঠিতোতি আনেত্ৱা যোজেতব্বং. উজুভূতঞ্চ দস্সনন্তি দিট্ঠিৱঙ্কাভাৱতো কিলেসৱঙ্কাভাৱতো চ উজুভূতং. অকুটিলং অজিম্হং কম্মস্সকতাদস্সনঞ্চেৱ সপ্পচ্চযনামৰূপদস্সনঞ্চাতি দুৱিধম্পি দস্সনং যস্স অত্থি অচলং সুপ্পতিট্ঠিতন্তি যোজনা. অদলিদ্দোতি তং আহু সদ্ধাধনং, সীলধনং, সুতধনং, চাগধনং, পঞ্ঞাধনন্তি ইমেসং সুৱিসুদ্ধানং ধনানং অত্থিতায ‘‘অদলিদ্দো’’তি তং তাদিসং পুগ্গলং বুদ্ধাদযো অৰিযা আহু. অমোঘং তস্স জীৱিতং তস্স তথাৰূপস্স জীৱিতং দিট্ঠধম্মিকাদিঅত্থাধিগমেন অমোঘং অৱঞ্ঝং সফলমেৱাতি আহূতি অত্থো.

তস্মাতি, যস্মা যথাৱুত্তসদ্ধাদিগুণসমন্নাগতো পুগ্গলো ‘‘অদলিদ্দো অমোঘজীৱিতো’’তি ৱুচ্চতি, তস্মা অহম্পি তথাৰূপো ভৱেয্যন্তি. সদ্ধঞ্চ…পে… সাসনন্তি ‘‘সব্বপাপস্স অকৰণ’’ন্তিআদিনা (ধ. প. ১৮৩; দী. নি. ২.৯০) ৱুত্তং বুদ্ধানং সাসনং অনুস্সৰন্তো কুলপুত্তো ৱুত্তপ্পভেদং সদ্ধঞ্চেৱ সীলঞ্চ ধম্মদস্সনহেতুকং ধম্মে সুনিচ্ছযা ৱিমোক্খভূতং পসাদঞ্চ অনুযুঞ্জেয্য ৱড্ঢেয্যাতি.

এৱং থেৰো ভিক্খূনং ধম্মদেসনামুখেন অত্তনি ৱিজ্জমানে গুণে পকাসেন্তো অঞ্ঞং ব্যাকাসি.

সিৰিমিত্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. মহাপন্থকত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

যদা পঠমমদ্দক্খিন্তিআদিকা আযস্মতো মহাপন্থকত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কিৰ পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে হংসৱতীনগৰে ৱিভৱসম্পন্নো কুটুম্বিযো হুত্ৱা একদিৱসং সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং সঞ্ঞাৱিৱট্টকুসলানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা সযম্পি তং ঠানন্তৰং পত্থেন্তো বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স সত্তাহং মহাদানং পৱত্তেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, যং ভিক্খুং তুম্হে ইতো সত্তদিৱসমত্থকে – ‘সঞ্ঞাৱিৱট্টকুসলানং অযং মম সাসনে অগ্গো’তি এতদগ্গে ঠপযিত্থ, অহম্পি ইমস্স অধিকাৰকম্মস্স বলেন সো ভিক্খু ৱিয অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সাসনে অগ্গো ভৱেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসি. কনিট্ঠভাতা পনস্স তথেৱ ভগৱতি অধিকাৰকম্মং কত্ৱা মনোমযস্স কাযস্সাভিনিম্মানং চেতোৱিৱট্টকোসল্লন্তি দ্ৱিন্নং অঙ্গানং ৱসেন ৱুত্তনযেনেৱ পণিধানং অকাসি. ভগৱা দ্ৱিন্নম্পি পত্থনং অনন্তৰাযেন সমিজ্ঝনভাৱং দিস্ৱা ‘‘অনাগতে কপ্পসতসহস্সমত্থকে গোতমস্স নাম সম্মাসম্বুদ্ধস্স সাসনে তুম্হাকং পত্থনা সমিজ্ঝিস্সতী’’তি ব্যাকাসি.

তে উভোপি জনা তত্থ যাৱজীৱং পুঞ্ঞানি কত্ৱা ততো চুতো দেৱলোকে নিব্বত্তিংসু. তত্থ মহাপন্থকস্স অন্তৰাকতং কল্যাণধম্মং ন কথীযতি. চূড়পন্থকো পন কস্সপস্স ভগৱতো সাসনে পব্বজিত্ৱা ৱীসতি ৱস্সসহস্সানি ওদাতকসিণকম্মং কত্ৱা দেৱপুৰে নিব্বত্তি. অপদানে পন ‘‘চূড়পন্থকো পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে তাপসো হুত্ৱা হিমৱন্তে ৱসন্তো তত্থ ভগৱন্তং দিস্ৱা পুপ্ফচ্ছত্তেন পূজং অকাসী’’তি আগতং. তেসং দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তানংযেৱ কপ্পসতসহস্সং অতিক্কন্তং. অথ অম্হাকং সত্থা অভিসম্বোধিং পত্ৱা পৱত্তিতৱৰধম্মচক্কো ৰাজগহং উপনিস্সায ৱেড়ুৱনে মহাৱিহাৰে ৱিহৰতি.

তেন চ সমযেন ৰাজগহে ধনসেট্ঠিস্স ধীতা অত্তনো দাসেন সদ্ধিং সন্থৱং কত্ৱা ঞাতকেহি ভীতা হত্থসাৰং গহেত্ৱা তেন সদ্ধিং পলাযিত্ৱা অঞ্ঞত্থ ৱসন্তী তং পটিচ্চ গব্ভং লভিত্ৱা পৰিপক্কগব্ভা ‘‘ঞাতিঘৰং গন্ত্ৱা ৱিজাযিস্সামী’’তি গচ্ছন্তী অন্তৰামগ্গেযেৱ পুত্তং ৱিজাযিত্ৱা সামিনা নিৱত্তিতা পুব্বে ৱসিতট্ঠানে ৱসন্তী পুত্তস্স পন্থে জাতত্তা পন্থকোতি, নামং অকাসি. তস্মিং আধাৱিত্ৱা ৱিধাৱিত্ৱা ৱিচৰণকালে তমেৱ পটিচ্চ দুতিযং গব্ভং পটিলভিত্ৱা পৰিপক্কগব্ভা পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ অন্তৰামগ্গে পুত্তং ৱিজাযিত্ৱা সামিনা নিৱত্তিতা জেট্ঠপুত্তস্স মহাপন্থকোতি কনিট্ঠস্স চূড়পন্থকোতি নামং কত্ৱা যথাৱসিতট্ঠানেযেৱ ৱসন্তী অনুক্কমেন দাৰকেসু ৱড্ঢন্তেসু তেহি, ‘‘অম্ম, অয্যককুলং নো দস্সেহী’’তি নিবুন্ধিযমানা দাৰকে মাতাপিতূনং সন্তিকং পেসেসি. ততো পট্ঠায দাৰকা ধনসেট্ঠিনো গেহে ৱড্ঢন্তি. তেসু চূড়পন্থকো অতিদহৰো. মহাপন্থকো পন অয্যকেন সদ্ধিং ভগৱতো সন্তিকং গতো সত্থাৰং দিস্ৱা সহ দস্সনেন পটিলদ্ধসদ্ধো ধম্মং সুত্ৱা উপনিস্সযসম্পন্নতায পব্বজিতুকামো হুত্ৱা পিতামহং আপুচ্ছি. সো সত্থু তমত্থং আৰোচেত্ৱা তং পব্বাজেসি. সো পব্বজিত্ৱা বহুং বুদ্ধৱচনং উগ্গণ্হিত্ৱা পৰিপুণ্ণৱস্সো উপসম্পজ্জিত্ৱা যোনিসোমনসিকাৰে কম্মং কৰোন্তো ৱিসেসতো চতুন্নং অৰূপজ্ঝানানং লাভী হুত্ৱা ততো ৱুট্ঠায ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. ইতি সো সঞ্ঞাৱিৱট্টকুসলানং অগ্গো জাতো. সো ঝানসুখেন ফলসুখেন ৱীতিনামেন্তো একদিৱসং অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা অধিগতসম্পত্তিং পটিচ্চ সঞ্জাতসোমনস্সো সীহনাদং নদন্তো –

৫১০. ‘‘যদা পঠমমদ্দক্খিং, সত্থাৰমকুতোভযং;

ততো মে অহু সংৱেগো, পস্সিত্ৱা পুৰিসুত্তমং.

৫১১. ‘‘সিৰিং হত্থেহি পাদেহি, যো পণামেয্য আগতং;

এতাদিসং সো সত্থাৰং, আৰাধেত্ৱা ৱিৰাধযে.

৫১২. ‘‘তদাহং পুত্তদাৰঞ্চ, ধনধঞ্ঞঞ্চ ছড্ডযিং;

কেসমস্সূনি ছেদেত্ৱা, পব্বজিং অনগাৰিযং.

৫১৩. ‘‘সিক্খাসাজীৱসম্পন্নো, ইন্দ্ৰিযেসু সুসংৱুতো;

নমস্সমানো সম্বুদ্ধং, ৱিহাসিং অপৰাজিতো.

৫১৪. ‘‘ততো মে পণিধী আসি, চেতসো অভিপত্থিতো;

ন নিসীদে মুহুত্তম্পি, তণ্হাসল্লে অনূহতে.

৫১৫. ‘‘তস্স মেৱং ৱিহৰতো, পস্স ৱীৰিযপৰক্কমং;

তিস্সো ৱিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসনং.

৫১৬. ‘‘পুব্বেনিৱাসং জানামি, দিব্বচক্খু ৱিসোধিতং;

অৰহা দক্খিণেয্যোম্হি, ৱিপ্পমুত্তো নিৰূপধি.

৫১৭. ‘‘ততো ৰত্যাৱিৱসানে, সূৰিযুগ্গমনং পতি;

সব্বং তণ্হং ৱিসোসেত্ৱা, পল্লঙ্কেন উপাৱিসি’’ন্তি. – ইমা গাথা অভাসি;

তত্থ যদাতি যস্মিং কালে. পঠমন্তি আদিতো. অদ্দক্খিন্তি পস্সিং, সত্থাৰন্তি, ভগৱন্তং. অকুতোভযন্তি নিব্ভযং. অযঞ্হেত্থ অত্থো – সব্বেসং ভযহেতূনং বোধিমূলেযেৱ পহীনত্তা কুতোচিপি ভযাভাৱতো অকুতোভযং নিব্ভযং, চতুৱেসাৰজ্জৱিসাৰদং দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকপৰমত্থেহি ৱেনেয্যানং যথাৰহমনুসাসনতো সত্থাৰং সম্মাসম্বুদ্ধং ময্হং পিতামহেন সদ্ধিং গন্ত্ৱা যায ৱেলায সব্বপঠমং পস্সিং, তং পুৰিসুত্তমং সদেৱকে লোকে অগ্গপুগ্গলং পস্সিত্ৱা ততো দস্সনহেতু ততো দস্সনতো পচ্ছা ‘‘এত্তকং কালং সত্থাৰং দট্ঠুং ধম্মঞ্চ সোতুং নালত্থ’’ন্তি ময্হং সংৱেগো অহু সহোত্তপ্পং ঞাণং উপ্পজ্জি. উপ্পন্নসংৱেগো পনাহং এৱং চিন্তেসিন্তি দস্সেতি সিৰিং হত্থেহীতি গাথায. তস্সত্থো – যো ৱিভৱত্থিকো পুৰিসো ‘‘উপট্ঠাযিকো হুত্ৱা তৱ সন্তিকে ৱসিস্সামী’’তি সৱিগ্গহং সিৰিং সযনে উপগতং হত্থেহি চ পাদেহি চ কোট্টেন্তো পণামেয্য নীহৰেয্য, সো তথাৰূপো অলক্খিকপুৰিসো এতাদিসং সত্থাৰং সম্মাসম্বুদ্ধং আৰাধেত্ৱা ইমস্মিং নৱমে খণে পটিলভিত্ৱা ৱিৰাধযে তস্স ওৱাদাকৰণেন তং ৱিৰজ্ঝেয্য, অহং পনেৱং ন কৰোমীতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘তদাহং…পে… অনগাৰিয’’ন্তি. তত্থ ছড্ডযিন্তি, পজহিং. ‘‘ছড্ডিয’’ন্তিপি পাঠো. ননু অযং থেৰো দাৰপৰিগ্গহং অকত্ৱাৱ পব্বজিতো, সো কস্মা ‘‘পুত্তদাৰঞ্চ ছড্ডযি’’ন্তি অৱোচাতি? যথা নাম পুৰিসো অনিব্বত্তফলমেৱ ৰুক্খং ছিন্দন্তো অচ্ছিন্নে ততো লদ্ধফলেহি পৰিহীনো নাম হোতি. এৱংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং.

সিক্খাসাজীৱসমাপন্নোতি যা অধিসীলসিক্খা, তায চ, যত্থ ভিক্খূ সহ জীৱন্তি, একজীৱিকা সভাগৱুত্তিনো হোন্তি, তেন ভগৱতা পঞ্ঞত্তসিক্খাপদসঙ্খাতেন সাজীৱেন চ সমন্নাগতো সিক্খনভাৱেন সমঙ্গীভূতো, সিক্খং পৰিপূৰেন্তো সাজীৱঞ্চ অৱীতিক্কমন্তো হুত্ৱা তদুভযং সম্পাদেন্তোতি অত্থো. তেন সুৱিসুদ্ধে পাতিমোক্খে সীলে পতিট্ঠিতভাৱং দস্সেতি. ইন্দ্ৰিযেসু সুসংৱুতোতি মনচ্ছট্ঠেসু ইন্দ্ৰিযেসু সুট্ঠু সংৱুতো. ৰূপাদিৱিসযেসু উপ্পজ্জনকানং অভিজ্ঝাদীনং পৱত্তিনিৱাৰণৱসেন সতিকৱাটেন সুপিহিতচক্খাদিদ্ৱাৰোতি অত্থো. এৱং পাতিমোক্খসংৱৰইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলসম্পত্তিদস্সনেন ইতৰসীলম্পি অত্থতো দস্সিতমেৱ হোতীতি থেৰো অত্তনো চতুপাৰিসুদ্ধিসীলসম্পদং দস্সেত্ৱা ‘‘নমস্সমানো সম্বুদ্ধ’’ন্তি ইমিনা বুদ্ধানুস্সতিভাৱনানুযোগমাহ. ৱিহাসিং অপৰাজিতোতি কিলেসমাৰাদীহি অপৰাজিতো এৱ হুত্ৱা ৱিহৰিং, যাৱ অৰহত্তপ্পত্তি, তাৱ তেহি অনভিভূতো, অঞ্ঞদত্থু তে অভিভৱন্তো এৱ ৱিহাসিন্তি অত্থো.

ততোতি তস্মা, যস্মা সুৱিসুদ্ধসীলো সত্থৰি অভিপ্পসন্নো কিলেসাভিভৱনপটিপত্তিযঞ্চ ঠিতো, তস্মা. পণিধীতি পণিধানং. ততো ৱা চিত্তাভিনীহাৰো. আসীতি অহোসি. চেতসো অভিপত্থিতোতি, মম চিত্তেন ইচ্ছিতো. কীদিসো পন সোতি আহ ‘‘ন নিসীদে মুহুত্তম্পি, তণ্হাসল্লে অনূহতে’’তি. ‘‘অগ্গমগ্গসণ্ডাসেন মম হদযতো তণ্হাসল্লে অনুদ্ধটে মুহুত্তম্পি ন নিসীদে, নিসজ্জং ন কপ্পেয্য’’ন্তি এৱং মে চিত্তাভিনীহাৰো অহোসীতি অত্থো.

এৱং পন চিত্তং অধিট্ঠায ভাৱনং ভাৱযিত্ৱা ঠানচঙ্কমেহেৱ ৰত্তিং ৱীতিনামেন্তো অৰূপসমাপত্তিতো ৱুট্ঠায ঝানঙ্গমুখেন ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা অৰহত্তং সচ্ছাকাসি. তেন ৱুত্তং ‘‘তস্স মে’’তিআদি. নিৰূপধীতি কিলেসুপধিআদীনং অভাৱেন নিৰুপধি. ৰত্যাৱিৱসানেতি ৰত্তিভাগস্স ৱিগমনে ৱিভাতায ৰত্তিযা. সূৰিযুগ্গমনং পতীতি সূৰিযুগ্গমনং লক্খণং কত্ৱা. সব্বং তণ্হন্তি কামতণ্হাদিভেদং সব্বং তণ্হাসোতং অগ্গমগ্গেন ৱিসোসেত্ৱা সুক্খাপেত্ৱা ‘‘তণ্হাসল্লে অনূহতে ন নিসীদে’’তি, পটিঞ্ঞায মোচিতত্তা. পল্লঙ্কেন উপাৱিসিন্তি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা নিসীদিন্তি. সেসং উত্তানত্থমেৱ.

মহাপন্থকত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অট্ঠকনিপাতৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.