৮. ৱক্কলিত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
ৱাতৰোগাভিনীতোতিআদিকা আযস্মতো ৱক্কলিত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে হংসৱতীনগৰে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো সত্থু সন্তিকং গচ্ছন্তেহি উপাসকেহি সদ্ধিং ৱিহাৰং গন্ত্ৱা পৰিসপৰিযন্তে ঠিতো ধম্মং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং সদ্ধাধিমুত্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা সযম্পি তং ঠানং পত্থেন্তো সত্তাহং মহাদানং দত্ৱা পণিধানং অকাসি. সত্থা তস্স অনন্তৰাযতং দিস্ৱা ব্যাকৰি.
সোপি যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো অম্হাকং সত্থু কালে সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তি, ৱক্কলীতিস্স নামং অকংসু. সো ৱুদ্ধিপ্পত্তো তযো ৱেদে উগ্গণ্হিত্ৱা ব্ৰাহ্মণসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গতো সত্থাৰং দিস্ৱা ৰূপকাযস্স সম্পত্তিদস্সনেন অতিত্তো সত্থাৰা সদ্ধিংযেৱ ৱিচৰতি. ‘‘অগাৰমজ্ঝে ৱসন্তো নিচ্চকালং সত্থাৰং দট্ঠুং ন লভিস্সামী’’তি সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৱা ঠপেত্ৱা ভোজনৱেলং সৰীৰকিচ্চকালঞ্চ সেসকালে যত্থ ঠিতেন সক্কা দসবলং পস্সিতুং, তত্থ ঠিতো অঞ্ঞং কিচ্চং পহায ভগৱন্তং ওলোকেন্তোৱ ৱিহৰতি. সত্থা তস্স ঞাণপৰিপাকং আগমেন্তো বহুকালং তস্মিং ৰূপদস্সনেনেৱ ৱিচৰন্তে কিঞ্চি অৱত্ৱা পুনেকদিৱসং ‘‘কিং তে, ৱক্কলি, ইমিনা পূতিকাযেন দিট্ঠেন? যো খো, ৱক্কলি, ধম্মং পস্সতি, সো মং পস্সতি. যো মং পস্সতি, সো ধম্মং পস্সতি. ধম্মঞ্হি, ৱক্কলি, পস্সন্তো মং পস্সতি, মং পস্সন্তো ধম্মং পস্সতী’’তি (সং. নি. ৩.৮৭) আহ.
সত্থৰি এৱং ৱদন্তেপি থেৰো সত্থু দস্সনং পহায অঞ্ঞত্থ গন্তুং ন সক্কোতি. ততো সত্থা ‘‘নাযং ভিক্খু সংৱেগং অলভিত্ৱা বুজ্ঝিস্সতী’’তি ৱস্সূপনাযিকদিৱসে ‘‘অপেহি, ৱক্কলী’’তি থেৰং পণামেসি. সো সত্থাৰা পণামিতো সম্মুখে ঠাতুং অসক্কোন্তো ‘‘কিং ময্হং জীৱিতেন, যোহং সত্থাৰং দট্ঠুং ন লভামী’’তি গিজ্ঝকূটপব্বতে পপাতট্ঠানং অভিৰুহি. সত্থা তস্স তং পৱত্তিং ঞত্ৱা ‘‘অযং ভিক্খু মম সন্তিকা অস্সাসং অলভন্তো মগ্গফলানং উপনিস্সযং নাসেয্যা’’তি অত্তানং দস্সেতুং ওভাসং ৱিস্সজ্জেন্তো –
‘‘পামোজ্জবহুলো ভিক্খু, পসন্নো বুদ্ধসাসনে;
অধিগচ্ছে পদং সন্তং, সঙ্খাৰূপসমং সুখ’’ন্তি. (ধ. প. ৩৮১) –
গাথং ৱত্ৱা ‘‘এহি, ৱক্কলী’’তি হত্থং পসাৰেসি. থেৰো ‘‘দসবলো মে দিট্ঠো, ‘এহী’তি অৱ্হানম্পি লদ্ধ’’ন্তি বলৱপীতিসোমনস্সং উপ্পাদেত্ৱা ‘‘কুতো আগচ্ছামী’’তি অত্তনো গমনভাৱং অজানিত্ৱা সত্থু সম্মুখে আকাসে পক্খন্দন্তো পঠমপাদেন পব্বতে ঠিতোযেৱ সত্থাৰা ৱুত্তগাথং আৱজ্জেন্তো আকাসেযেৱ পীতিং ৱিক্খম্ভেত্ৱা সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণীতি অঙ্গুত্তৰট্ঠকথাযং (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২০৮) ধম্মপদৱণ্ণনাযঞ্চ (ধ. প. অট্ঠ. ২.৩৮১) আগতং.
ইধ পন এৱং ৱদন্তি – ‘‘কিং তে, ৱক্কলী’’তিআদিনা সত্থাৰা ওৱদিতো গিজ্ঝকূটে ৱিহৰন্তো ৱিপস্সনং পট্ঠপেসি, তস্স সদ্ধায বলৱভাৱতো এৱ ৱিপস্সনা ৱীথিং ন ওতৰতি, ভগৱা তং ঞত্ৱা কম্মট্ঠানং সোধেত্ৱা অদাসি. পুন ৱিপস্সনং মত্থকং পাপেতুং নাসক্খিযেৱ, অথস্স আহাৰৱেকল্লেন ৱাতাবাধো উপ্পজ্জি, তং ৱাতাবাধেন পীড়িযমানং ঞত্ৱা ভগৱা তত্থ গন্ত্ৱা পুচ্ছন্তো –
৩৫০. ‘‘ৱাতৰোগাভিনীতো ত্ৱং, ৱিহৰং কাননে ৱনে;
পৱিদ্ধগোচৰে লূখে, কথং ভিক্খু কৰিস্সসী’’তি. –
আহ. তং সুত্ৱা থেৰো –
৩৫১. ‘‘পীতিসুখেন ৱিপুলেন, ফৰমানো সমুস্সযং;
লূখম্পি অভিসম্ভোন্তো, ৱিহৰিস্সামি কাননে.
৩৫২. ‘‘ভাৱেন্তো সতিপট্ঠানে, ইন্দ্ৰিযানি বলানি চ;
বোজ্ঝঙ্গানি চ ভাৱেন্তো, ৱিহৰিস্সামি কাননে.
৩৫৩. ‘‘আৰদ্ধৱীৰিযে পহিতত্তে, নিচ্চং দড়্হপৰক্কমে;
সমগ্গে সহিতে দিস্ৱা, ৱিহৰিস্সামি কাননে.
৩৫৪. ‘‘অনুস্সৰন্তো সম্বুদ্ধং, অগ্গং দন্তং সমাহিতং;
অতন্দিতো ৰত্তিন্দিৱং, ৱিহৰিস্সামি কাননে’’তি. –
চতস্সো গাথা অভাসি.
তত্থ ৱাতৰোগাভিনীতোতি ৱাতাবাধেন অসেৰিভাৱং উপনীতো, ৱাতব্যাধিনা অভিভূতো. ত্ৱন্তি থেৰং আলপতি. ৱিহৰন্তি তেন ইৰিযাপথৱিহাৰেন ৱিহৰন্তো. কাননে ৱনেতি কাননভূতে ৱনে, মহাঅৰঞ্ঞেতি অত্থো. পৱিদ্ধগোচৰেতি ৱিস্সট্ঠগোচৰে দুল্লভপচ্চযে. ৱাতৰোগস্স সপ্পাযানং সপ্পিআদিভেসজ্জানং অভাৱেন ফৰুসভূমিভাগতায চ লূখে লূখট্ঠানে. কথং ভিক্খু কৰিস্সসীতি ভিক্খু ত্ৱং কথং ৱিহৰিস্সসীতি ভগৱা পুচ্ছি.
তং সুত্ৱা থেৰো নিৰামিসপীতিসোমনস্সাদিনা অত্তনো সুখৱিহাৰং পকাসেন্তো ‘‘পীতিসুখেনা’’তিআদিমাহ. তত্থ পীতিসুখেনাতি উব্বেগলক্খণায ফৰণলক্খণায চ পীতিযা তংসম্পযুত্তসুখেন চ. তেনাহ ‘‘ৱিপুলেনা’’তি উড়াৰেনাতি অত্থো. ফৰমানো সমুস্সযন্তি যথাৱুত্তপীতিসুখসমুট্ঠিতেহি পণীতেহি ৰূপেহি সকলং কাযং ফৰাপেন্তো নিৰন্তৰং ফুটং কৰোন্তো. লূখম্পি অভিসম্ভোন্তোতি অৰঞ্ঞাৱাসজনিতং সল্লেখৱুত্তিহেতুকং দুস্সহম্পি পচ্চযলূখং অভিভৱন্তো অধিৱাসেন্তো. ৱিহৰিস্সামি কাননেতি ঝানসুখেন ৱিপস্সনাসুখেন চ অৰঞ্ঞাযতনে ৱিহৰিস্সামীতি অত্থো. তেনাহ – ‘‘সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেসি’’ন্তি (পাৰা. ১১).
‘‘যতো যতো সম্মসতি, খন্ধানং উদযব্বযং;
লভতী পীতিপামোজ্জং, অমতং তং ৱিজানত’’ন্তি চ. (ধ. প. ৩৭৪);
ভাৱেন্তো সতিপট্ঠানেতি মগ্গপৰিযাপন্নে কাযানুপস্সনাদিকে চত্তাৰো সতিপট্ঠানে উপ্পাদেন্তো ৱড্ঢেন্তো চ. ইন্দ্ৰিযানীতি মগ্গপৰিযাপন্নানি এৱ সদ্ধাদীনি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি. বলানীতি তথা সদ্ধাদীনি পঞ্চ বলানি. বোজ্ঝঙ্গানীতি তথা সতিসম্বোজ্ঝঙ্গাদীনি সত্ত বোজ্ঝঙ্গানি. চ-সদ্দেন সম্মপ্পধানইদ্ধিপাদমগ্গঙ্গানি সঙ্গণ্হাতি. তদৱিনাভাৱতো হি তগ্গহণেনেৱ তেসং গহণং হোতি. ৱিহৰিস্সামীতি যথাৱুত্তে বোধিপক্খিযধম্মে ভাৱেন্তো মগ্গসুখেন তদধিগমসিদ্ধেন ফলসুখেন নিব্বানসুখেন চ ৱিহৰিস্সামি.
আৰদ্ধৱীৰিযেতি চতুব্বিধসম্মপ্পধানৱসেন পগ্গহিতৱীৰিযে. পহিতত্তেতি নিব্বানং পতিপেসিতচিত্তে. নিচ্চং দড়্হপৰক্কমেতি সব্বকালং অসিথিলৱীৰিযে. অৱিৱাদৱসেন কাযসামগ্গিদানৱসেন চ সমগ্গে. দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞেন সহিতে সব্ৰহ্মচাৰী দিস্ৱা. এতেন কল্যাণমিত্তসম্পত্তিং দস্সেতি.
অনুস্সৰন্তো সম্বুদ্ধন্তি সম্মা সামং সব্বধম্মানং বুদ্ধত্তা সম্মাসম্বুদ্ধং সব্বসত্তুত্তমতায, অগ্গং উত্তমেন দমথেন দন্তং, অনুত্তৰসমাধিনা সমাহিতং অতন্দিতো অনলসো হুত্ৱা, ৰত্তিন্দিৱং সব্বকালং ‘‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহ’’ন্তিআদিনা অনুস্সৰন্তো ৱিহৰিস্সামি. এতেন বুদ্ধানুস্সতিভাৱনায যুত্তাকাৰদস্সনেন সব্বত্থ কম্মট্ঠানানুযোগমাহ, পুৰিমেন পাৰিহাৰিযকম্মট্ঠানানুযোগং.
এৱং পন ৱত্ৱা থেৰো ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৫৪.২৮-৬৫) –
‘‘ইতো সতসহস্সম্হি, কপ্পে উপ্পজ্জি নাযকো;
অনোমনামো অমিতো, নামেন পদুমুত্তৰো.
‘‘পদুমাকাৰৱদনো, পদুমামলসুচ্ছৱী;
লোকেনানুপলিত্তোৱ, তোযেন পদুমং যথা.
‘‘ৱীৰো পদুমপত্তক্খো, কন্তো চ পদুমং যথা;
পদুমুত্তৰগন্ধোৱ, তস্মা সো পদুমুত্তৰো.
‘‘লোকজেট্ঠো চ নিম্মানো, অন্ধানং নযনূপমো;
সন্তৱেসো গুণনিধি, কৰুণামতিসাগৰো.
‘‘স কদাচি মহাৱীৰো, ব্ৰহ্মাসুৰসুৰচ্চিতো;
সদেৱমনুজাকিণ্ণে, জনমজ্ঝে জিনুত্তমো.
‘‘ৱদনেন সুগন্ধেন, মধুৰেন ৰুতেন চ;
ৰঞ্জযং পৰিসং সব্বং, সন্থৱী সাৱকং সকং.
‘‘সদ্ধাধিমুত্তো সুমতি, মম দস্সনলালসো;
নত্থি এতাদিসো অঞ্ঞো, যথাযং ভিক্খু ৱক্কলি.
‘‘তদাহং হংসৱতিযং, নগৰে ব্ৰাহ্মণত্ৰজো;
হুত্ৱা সুত্ৱা চ তং ৱাক্যং, তং ঠানমভিৰোচযিং.
‘‘সসাৱকং তং ৱিমলং, নিমন্তেত্ৱা তথাগতং;
সত্তাহং ভোজযিত্ৱান, দুস্সেহচ্ছাদযিং তদা.
‘‘নিপচ্চ সিৰসা তস্স, অনন্তগুণসাগৰে;
নিমুগ্গো পীতিসম্পুণ্ণো, ইদং ৱচনমব্ৰৱিং.
‘‘যো সো তযা সন্থৱিতো, ইতো সত্তমকে মুনি;
ভিক্খু সদ্ধাৱতং অগ্গো, তাদিসো হোমহং মুনে.
‘‘এৱং ৱুত্তে মহাৱীৰো, অনাৱৰণদস্সনো;
ইমং ৱাক্যং উদীৰেসি, পৰিসায মহামুনি.
‘‘পস্সথেতং মাণৱকং, পীতমট্ঠনিৱাসনং;
হেমযঞ্ঞোপচিতঙ্গং, জননেত্তমনোহৰং.
‘‘এসো অনাগতদ্ধানে, গোতমস্স মহেসিনো;
অগ্গো সদ্ধাধিমুত্তানং, সাৱকোযং ভৱিস্সতি.
‘‘দেৱভূতো মনুস্সো ৱা, সব্বসন্তাপৱজ্জিতো;
সব্বভোগপৰিব্যূড়্হো, সুখিতো সংসৰিস্সতি.
‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, ওক্কাককুলসম্ভৱো;
গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৱিস্সতি.
‘‘তস্স ধম্মেসু দাযাদো, ওৰসো ধম্মনিম্মিতো;
ৱক্কলি নাম নামেন, হেস্সতি সত্থু সাৱকো.
‘‘তেন কম্মৱিসেসেন, চেতনাপণিধীহি চ;
জহিত্ৱা মানুসং দেহং, তাৱতিংসমগচ্ছহং.
‘‘সব্বত্থ সুখিতো হুত্ৱা, সংসৰন্তো ভৱাভৱে;
সাৱত্থিযং পুৰে জাতো, কুলে অঞ্ঞতৰে অহং.
‘‘নোনীতসুখুমালং মং, জাতপল্লৱকোমলং;
মন্দং উত্তানসযনং, পিসাচভযতজ্জিতা.
‘‘পাদমূলে মহেসিস্স, সাযেসুং দীনমানসা;
ইমং দদাম তে নাথ, সৰণং হোহি নাযক.
‘‘তদা পটিগ্গহি সো মং, ভীতানং সৰণো মুনি;
জালিনা চক্কঙ্কিতেন, মুদুকোমলপাণিনা.
‘‘তদা পভুতি তেনাহং, অৰক্খেয্যেন ৰক্খিতো;
সব্বৱেৰৱিনিমুত্তো, সুখেন পৰিৱুদ্ধিতো.
‘‘সুগতেন ৱিনা ভূতো, উক্কণ্ঠামি মুহুত্তকং;
জাতিযা সত্তৱস্সোহং, পব্বজিং অনগাৰিযং.
‘‘সব্বপাৰমিসম্ভূতং, নীলক্খিনযনং ৱৰং;
ৰূপং সব্বসুভাকিণ্ণং, অতিত্তো ৱিহৰামহং.
‘‘বুদ্ধৰূপৰতিং ঞত্ৱা, তদা ওৱদি মং জিনো;
অলং ৱক্কলি কিং ৰূপে, ৰমসে বালনন্দিতে.
‘‘যো হি পস্সতি সদ্ধম্মং, সো মং পস্সতি পণ্ডিতো;
অপস্সমানো সদ্ধম্মং, মং পস্সম্পি ন পস্সতি.
‘‘অনন্তাদীনৱো কাযো, ৱিসৰুক্খসমূপমো;
আৱাসো সব্বৰোগানং, পুঞ্জো দুক্খস্স কেৱলো.
‘‘নিব্বিন্দিয ততো ৰূপে, খন্ধানং উদযব্বযং;
পস্স উপক্কিলেসানং, সুখেনন্তং গমিস্সসি.
‘‘এৱং তেনানুসিট্ঠোহং, নাযকেন হিতেসিনা;
গিজ্ঝকূটং সমাৰুয্হ, ঝাযামি গিৰিকন্দৰে.
‘‘ঠিতো পব্বতপাদম্হি, অস্সাসযি মহামুনি;
ৱক্কলীতি জিনো ৱাচং, তং সুত্ৱা মুদিতো অহং.
‘‘পক্খন্দিং সেলপব্ভাৰে, অনেকসতপোৰিসে;
তদা বুদ্ধানুভাৱেন, সুখেনেৱ মহিং গতো.
‘‘পুনোপি ধম্মং দেসেতি, খন্ধানং উদযব্বযং;
তমহং ধম্মমঞ্ঞায, অৰহত্তমপাপুণিং.
‘‘সুমহাপৰিসমজ্ঝে, তদা মং চৰণন্তগো;
অগ্গং সদ্ধাধিমুত্তানং, পঞ্ঞপেসি মহামতি.
‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, যং কম্মমকৰিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তোপি থেৰো ইমা এৱ গাথা অভাসি. অথ নং সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘমজ্ঝে নিসিন্নো সদ্ধাধিমুত্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
ৱক্কলিত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.