৫. পঞ্চকনিপাতো
১. ৰাজদত্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
পঞ্চকনিপাতে ভিক্খু সিৱথিকং গন্ত্ৱাতিআদিকা আযস্মতো ৰাজদত্তত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো, তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং উপচিনন্তো, ইতো চতুদ্দসে কপ্পে বুদ্ধসুঞ্ঞে লোকে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো, একদিৱসং কেনচিদেৱ কৰণীযেন ৱনন্তং উপগতো তত্থ অঞ্ঞতৰং পচ্চেকবুদ্ধং ৰুক্খমূলে নিসিন্নং দিস্ৱা পসন্নমানসো সুপৰিসুদ্ধং অম্বাটকফলং অদাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং সত্থৱাহকুলে নিব্বত্তি. তস্স মহাৰাজং ৱেস্সৱণং আৰাধেত্ৱা পটিলদ্ধভাৱতো মাতাপিতৰো ৰাজদত্তোতি নামং অকংসু. সো ৱযপ্পত্তো পঞ্চহি সকটসতেহি ভণ্ডং আদায ৱাণিজ্জৱসেন ৰাজগহং অগমাসি. তেন চ সমযেন ৰাজগহে অঞ্ঞতৰা গণিকা অভিৰূপা দস্সনীযা পৰমসোভগ্গযোগতো দিৱসে দিৱসে সহস্সং লভতি. অথ সো সত্থৱাহপুত্তো দিৱসে দিৱসে তস্সা গণিকায সহস্সং দত্ৱা সংৱাসং কপ্পেন্তো নচিৰস্সেৱ সব্বং ধনং খেপেত্ৱা দুগ্গতো হুত্ৱা ঘাসচ্ছাদনমত্তম্পি অলভন্তো ইতো চিতো চ পৰিব্ভমন্তো সংৱেগপ্পত্তো অহোসি. সো একদিৱসং উপাসকেহি সদ্ধিং ৱেড়ুৱনং অগমাসি.
তেন চ সমযেন সত্থা মহতিযা পৰিসায পৰিৱুতো ধম্মং দেসেন্তো নিসিন্নো হোতি. সো পৰিসপৰিযন্তে নিসীদিত্ৱা সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা ধুতঙ্গানি সমাদিযিত্ৱা সুসানে ৱসতি. তদা অঞ্ঞতৰোপি সত্থৱাহপুত্তো সহস্সং দত্ৱা তায গণিকায সহ ৱসতি. সা চ গণিকা তস্স হত্থে মহগ্ঘৰতনং দিস্ৱা লোভং উপ্পাদেত্ৱা অঞ্ঞেহি ধুত্তপুৰিসেহি তং মাৰাপেত্ৱা তং ৰতনং গণ্হি. অথ তস্স সত্থৱাহপুত্তস্স মনুস্সা তং পৱত্তিং সুত্ৱা ওচৰকমনুস্সে পেসেসুং. তে ৰত্তিযং তস্সা গণিকায ঘৰং পৱিসিত্ৱা ছৱিআদীনি অনুপহচ্চেৱ তং মাৰেত্ৱা সিৱথিকায ছড্ডেসুং. ৰাজদত্তত্থেৰো অসুভনিমিত্তং গহেতুং সুসানে ৱিচৰন্তো তস্সা গণিকায কড়েৱৰং পটিক্কুলতো মনসি কাতুং উপগতো কতিপযৱাৰে যোনিসো মনসি কত্ৱা অচিৰমতভাৱতো সোণসিঙ্গালাদীহি অনুপহতছৱিতায ৱিসভাগৱত্থুতায চ অযোনিসো মনসিকৰোন্তো, তত্থ কামৰাগং উপ্পাদেত্ৱা সংৱিগ্গতৰমানসো অত্তনো চিত্তং পৰিভাসিত্ৱা মুহুত্তং একমন্তং অপসক্কিত্ৱা আদিতো উপট্ঠিতং অসুভনিমিত্তমেৱ গহেত্ৱা যোনিসো মনসিকৰোন্তো ঝানং উপ্পাদেত্ৱা তং ঝানং পাদকং কত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা তাৱদেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৪৪.৫৫-৫৯) –
‘‘ৱিপিনে বুদ্ধং দিস্ৱান, সযম্ভুং অপৰাজিতং;
অম্বাটকং গহেত্ৱান, সযম্ভুস্স অদাসহং.
‘‘একতিংসে ইতো কপ্পে, যং ফলমদদিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, ফলদানস্সিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা পীতিসোমনস্সজাতো –
৩১৫. ‘‘ভিক্খু সিৱথিকং গন্ত্ৱা, অদ্দস ইত্থিমুজ্ঝিতং;
অপৱিদ্ধং সুসানস্মিং, খজ্জন্তিং কিমিহী ফুটং.
৩১৬. ‘‘যঞ্হি একে জিগুচ্ছন্তি, মতং দিস্ৱান পাপকং;
কামৰাগো পাতুৰহু, অন্ধোৱ সৱতী অহুং.
৩১৭. ‘‘ওৰং ওদনপাকম্হা, তম্হা ঠানা অপক্কমিং;
সতিমা সম্পজানোহং, একমন্তং উপাৱিসিং.
৩১৮. ‘‘ততো মে মনসীকাৰো, যোনিসো উদপজ্জথ;
আদীনৱো পাতুৰহু, নিব্বিদা সমতিট্ঠথ.
৩১৯. ‘‘ততো চিত্তং ৱিমুচ্চি মে, পস্স ধম্মসুধম্মতং;
তিস্সো ৱিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি. –
ইমা পঞ্চ গাথা অভাসি.
তত্থ ভিক্খু সিৱথিকং গন্ত্ৱাতি সংসাৰে ভযস্স ইক্খনতো ভিক্খু, অসুভকম্মট্ঠানত্থং আমকসুসানং উপগন্ত্ৱা. ‘‘ভিক্খূ’’তি চেতং অত্তানং সন্ধায থেৰো সযং ৱদতি. ইত্থিন্তি থীযতি এত্থ সুক্কসোণিতং সত্তসন্তানভাৱেন সংহঞ্ঞতীতি থী, মাতুগামো. এৱঞ্চ সভাৱনিৰুত্তিৱসেন ‘‘ইত্থী’’তিপি ৱুচ্চতি. ৱঞ্ঝাদীসু পন তংসদিসতায তংসভাৱানতিৱত্তনতো চ তব্বোহাৰো. ‘‘ইত্থী’’তি ইত্থিকড়েৱৰং ৱদতি. উজ্ঝিতন্তি পৰিচ্চত্তং উজ্ঝনিযত্তা এৱ অপৱিদ্ধং অনপেক্খভাৱেন খিত্তং. খজ্জন্তিং কিমিহী ফুটন্তি কিমীহি পূৰিতং হুত্ৱা খজ্জমানং.
যঞ্হি একে জিগুচ্ছন্তি, মতং দিস্ৱান পাপকন্তি যং অপগতাযুউস্মাৱিঞ্ঞাণতায মতং কড়েৱৰং পাপকং নিহীনং লামকং একে চোক্খজাতিকা জিগুচ্ছন্তি, ওলোকেতুম্পি ন ইচ্ছন্তি. কামৰাগো পাতুৰহূতি তস্মিং কুণপে অযোনিসোমনসিকাৰস্স বলৱতায কামৰাগো ময্হং পাতুৰহোসি উপ্পজ্জি. অন্ধোৱ সৱতী অহুন্তি তস্মিং কড়েৱৰে নৱহি দ্ৱাৰেহি অসুচিং সৱতি সন্দন্তে অসুচিভাৱস্স অদস্সনেন অন্ধো ৱিয অহোসিং. তেনাহ –
‘‘ৰত্তো অত্থং ন জানাতি, ৰত্তো ধম্মং ন পস্সতি;
অন্ধতমং তদা হোতি, যং ৰাগো সহতে নৰ’’ন্তি চ.
‘‘কামচ্ছন্দো খো, ব্ৰাহ্মণ, অন্ধকৰণো অচক্খুকৰণো’’তি চ আদি. কেচি পনেত্থ তকাৰাগমং কত্ৱা ‘‘কিলেসপৰিযুট্ঠানেন অৱসৱত্তি কিলেসস্স ৱা ৱসৱত্তী’’তি অত্থং ৱদন্তি. অপৰে ‘‘অন্ধোৱ অসতি অহু’’ন্তি পাড়িং ৱত্ৱা ‘‘কামৰাগেন অন্ধো এৱ হুত্ৱা সতিৰহিতো অহোসি’’ন্তি অত্থং ৱদন্তি. তদুভযং পন পাড়িযং নত্থি.
ওৰং ওদনপাকম্হাতি ওদনপাকতো ওৰং, যাৱতা কালেন সুপৰিধোততিন্ততণ্ডুলনাড়িযা ওদনং পচতি, ততো ওৰমেৱ কালং, ততোপি লহুকালেন ৰাগং ৱিনোদেন্তো, তম্হা ঠানা অপক্কমিং যস্মিং ঠানে ঠিতস্স মে ৰাগো উপ্পজ্জি, তম্হা ঠানা অপক্কমিং অপসক্কিং. অপক্কন্তোৱ সতিমা সম্পজানোহং সমণসঞ্ঞং উপট্ঠপেত্ৱা সতিপট্ঠানমনসিকাৰৱসেন সতিমা, সম্মদেৱ ধম্মসভাৱজাননেন সম্পজানো চ হুত্ৱা একমন্তং উপাৱিসিং, পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা নিসীদিং. নিসিন্নস্স চ ততো মে মনসীকাৰো, যোনিসো উদপজ্জথাতিআদি সব্বং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱাতি.
ৰাজদত্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. সুভূতত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
অযোগেতিআদিকা আযস্মতো সুভূতত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো কস্সপস্স ভগৱতো কালে বাৰাণসিযং গহপতিমহাসালকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৱসং সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা পসন্নমানসো সৰণেসু চ সীলেসু চ পতিট্ঠায মাসে মাসে অট্ঠক্খত্তুং চতুজ্জাতিযগন্ধেন সত্থু গন্ধকুটিং ওপুঞ্জাপেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে সুগন্ধসৰীৰো হুত্ৱা, ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে মগধৰট্ঠে গহপতিকুলে নিব্বত্তিত্ৱা সুভূতোতি লদ্ধনামো ৱযপ্পত্তো, নিস্সৰণজ্ঝাসযতায ঘৰাৱাসং পহায তিত্থিযেসু পব্বজিত্ৱা তত্থ সাৰং অলভন্তো, সত্থু সন্তিকে উপতিস্সকোলিতসেলাদিকে বহূ সমণব্ৰাহ্মণে পব্বজিত্ৱা সামঞ্ঞসুখং অনুভৱন্তে দিস্ৱা সাসনে পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা আচৰিযুপজ্ঝাযে আৰাধেত্ৱা কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱিৱেকৱাসং ৱসন্তো ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৫৫.২৭২-৩০৮) –
‘‘ইমম্হি ভদ্দকে কপ্পে, ব্ৰহ্মবন্ধু মহাযসো;
কস্সপো নাম গোত্তেন, উপ্পজ্জি ৱদতং ৱৰো.
‘‘অনুব্যঞ্জনসম্পন্নো, বাত্তিংসৱৰলক্খণো;
ব্যামপ্পভাপৰিৱুতো, ৰংসিজালসমোত্থটো.
‘‘অস্সাসেতা যথা চন্দো, সূৰিযোৱ পভঙ্কৰো;
নিব্বাপেতা যথা মেঘো, সাগৰোৱ গুণাকৰো.
‘‘ধৰণীৰিৱ সীলেন, হিমৱাৱ সমাধিনা;
আকাসো ৱিয পঞ্ঞায, অসঙ্গো অনিলো যথা.
‘‘তদাহং বাৰাণসিযং, উপপন্নো মহাকুলে;
পহূতধনধঞ্ঞস্মিং, নানাৰতনসঞ্চযে.
‘‘মহতা পৰিৱাৰেন, নিসিন্নং লোকনাযকং;
উপেচ্চ ধম্মমস্সোসিং, অমতংৱ মনোহৰং.
‘‘দ্ৱত্তিংসলক্খণধৰো, সনক্খত্তোৱ চন্দিমা;
অনুব্যঞ্জনসম্পন্নো, সালৰাজাৱ ফুল্লিতো.
‘‘ৰংসিজালপৰিক্খিত্তো, দিত্তোৱ কনকাচলো;
ব্যামপ্পভাপৰিৱুতো, সতৰংসী দিৱাকৰো.
‘‘সোণ্ণাননো জিনৱৰো, সমণীৱ সিলুচ্চযো;
কৰুণাপুণ্ণহদযো, গুণেন ৱিয সাগৰো.
‘‘লোকৱিস্সুতকিত্তি চ, সিনেৰূৱ নগুত্তমো;
যসসা ৱিত্থতো ৱীৰো, আকাসসদিসো মুনি.
‘‘অসঙ্গচিত্তো সব্বত্থ, অনিলো ৱিয নাযকো;
পতিট্ঠা সব্বভূতানং, মহীৱ মুনিসত্তমো.
‘‘অনুপলিত্তো লোকেন, তোযেন পদুমং যথা;
কুৱাদগচ্ছদহনো, অগ্গিক্খন্ধোৱ সোভতি.
‘‘অগদো ৱিয সব্বত্থ, কিলেসৱিসনাসকো;
গন্ধমাদনসেলোৱ, গুণগন্ধৱিভূসিতো.
‘‘গুণানং আকৰো ৱীৰো, ৰতনানংৱ সাগৰো;
সিন্ধূৱ ৱনৰাজীনং, কিলেসমলহাৰকো.
‘‘ৱিজযীৱ মহাযোধো, মাৰসেনাৱমদ্দনো;
চক্কৱত্তীৱ সো ৰাজা, বোজ্ঝঙ্গৰতনিস্সৰো.
‘‘মহাভিসক্কসঙ্কাসো, দোসব্যাধিতিকিচ্ছকো;
সল্লকত্তো যথা ৱেজ্জো, দিট্ঠিগণ্ডৱিফালকো.
‘‘সো তদা লোকপজ্জোতো, সনৰামৰসক্কতো;
পৰিসাসু নৰাদিচ্চো, ধম্মং দেসযতে জিনো.
‘‘দানং দত্ৱা মহাভোগো, সীলেন সুগতূপগো;
ভাৱনায চ নিব্বাতি, ইচ্চেৱমনুসাসথ.
‘‘দেসনং তং মহস্সাদং, আদিমজ্ঝন্তসোভনং;
সুণন্তি পৰিসা সব্বা, অমতংৱ মহাৰসং.
‘‘সুত্ৱা সুমধুৰং ধম্মং, পসন্নো জিনসাসনে;
সুগতং সৰণং গন্ত্ৱা, যাৱজীৱং নমস্সহং.
‘‘মুনিনো গন্ধকুটিযা, ওপুঞ্জেসিং তদা মহিং;
চতুজ্জাতেন গন্ধেন, মাসে অট্ঠ দিনেস্ৱহং.
‘‘পণিধায সুগন্ধত্তং, সৰীৰৱিস্সগন্ধিনো;
তদা জিনো ৱিযাকাসি, সুগন্ধতনুলাভিতং.
‘‘যো যং গন্ধকুটিভূমিং, গন্ধেনোপুঞ্জতে সকিং;
তেন কম্মৱিপাকেন, উপপন্নো তহিং তহিং.
‘‘সুগন্ধদেহো সব্বত্থ, ভৱিস্সতি অযং নৰো;
গুণগন্ধযুত্তো হুত্ৱা, নিব্বাযিস্সতিনাসৱো.
‘‘তেন কম্মেন সুকতেন, চেতনাপণিধীহি চ;
জহিত্ৱা মানুসং দেহং, তাৱতিংসমগচ্ছহং.
‘‘পচ্ছিমে চ ভৱে দানি, জাতো ৱিপ্পকুলে অহং;
গব্ভং মে ৱসতো মাতা, দেহেনাসি সুগন্ধিতা.
‘‘যদা চ মাতুকুচ্ছিম্হা, নিক্খমামি তদা পুৰী;
সাৱত্থি সব্বগন্ধেহি, ৱাসিতা ৱিয ৱাযথ.
‘‘পুপ্ফৱস্সঞ্চ সুৰভি, দিব্বগন্ধং মনোৰমং;
ধূপানি চ মহগ্ঘানি, উপৱাযিংসু তাৱদে.
‘‘দেৱা চ সব্বগন্ধেহি, ধূপপুপ্ফেহি তং ঘৰং;
ৱাসযিংসু সুগন্ধেন, যস্মিং জাতো অহং ঘৰে.
‘‘যদা চ তৰুণো ভদ্দো, পঠমে যোব্বনে ঠিতো;
তদা সেলং সপৰিসং, ৱিনেত্ৱা নৰসাৰথি.
‘‘তেহি সব্বেহি পৰিৱুতো, সাৱত্থিপুৰমাগতো;
তদা বুদ্ধানুভাৱং তং, দিস্ৱা পব্বজিতো অহং.
‘‘সীলং সমাধিপঞ্ঞঞ্চ, ৱিমুত্তিঞ্চ অনুত্তৰং;
ভাৱেত্ৱা চতুৰো ধম্মে, পাপুণিং আসৱক্খযং.
‘‘যদা পব্বজিতো চাহং, যদা চ অৰহা অহুং;
নিব্বাযিস্সং যদা চাহং, গন্ধৱস্সো তদা অহু.
‘‘সৰীৰগন্ধো চ সদাতিসেতি মে, মহাৰহং চন্দনচম্পকুপ্পলং;
তথেৱ গন্ধে ইতৰে চ সব্বসো, পসয্হ ৱাযামি ততো তহিং তহিং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা তিত্থিযেসু পব্বজিত্ৱা অত্তনো পত্তং অত্তকিলমথানুযোগং দুক্খং, সাসনে পব্বজিত্ৱা পত্তং ঝানাদিসুখঞ্চ চিন্তেত্ৱা অত্তনো পটিপত্তিপচ্চৱেক্খণমুখেন অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তো –
৩২০. ‘‘অযোগে যুঞ্জমত্তানং, পুৰিসো কিচ্চমিচ্ছকো;
চৰং চে নাধিগচ্ছেয্য, তং মে দুব্ভগলক্খণং.
৩২১. ‘‘অব্বূড়্হং অঘগতং ৱিজিতং, একঞ্চে ওস্সজেয্য কলীৱ সিযা;
সব্বানিপি চে ওস্সজেয্য অন্ধোৱ সিযা, সমৱিসমস্স অদস্সনতো.
৩২২. ‘‘যঞ্হি কযিৰা তঞ্হি ৱদে, যং ন কযিৰা ন তং ৱদে;
অকৰোন্তং ভাসমানং, পৰিজানন্তি পণ্ডিতা.
৩২৩. ‘‘যথাপি ৰুচিৰং পুপ্ফং, ৱণ্ণৱন্তং অগন্ধকং;
এৱং সুভাসিতা ৱাচা, অফলা হোতি অকুব্বতো.
৩২৪. ‘‘যথাপি ৰুচিৰং পুপ্ফং, ৱণ্ণৱন্তং সুগন্ধকং;
এৱং সুভাসিতা ৱাচা, সফলা হোতি কুব্বতো’’তি. –
ইমা পঞ্চ গাথা অভাসি.
তত্থ অযোগেতি অযুঞ্জিতব্বে অসেৱিতব্বে অন্তদ্ৱযে. ইধ পন অত্তকিলমথানুযোগৱসেন অত্থো ৱেদিতব্বো. যুঞ্জন্তি তস্মিং অত্তানং যুঞ্জন্তো যোজেন্তো তথা পটিপজ্জন্তো. কিচ্চমিচ্ছকোতি উভযহিতাৱহং কিচ্চং ইচ্ছন্তো, তপ্পটিপক্খতো অযোগে চৰং চৰন্তো চে ভৱেয্য. নাধিগচ্ছেয্যাতি যথাধিপ্পেতং হিতসুখং ন পাপুণেয্যাতি ঞাযো. তস্মা যং অহং তিত্থিযমতৱঞ্চিতো অযোগে যুঞ্জিং, তং মে দুব্ভগলক্খণং অপুঞ্ঞসভাৱো. ‘‘পুৰিমকম্মব্যামোহিতো অযোগে যুঞ্জি’’ন্তি দস্সেতি.
অব্বূড়্হং অঘগতং ৱিজিতন্তি ৱিবাধনসভাৱতায অঘা নাম ৰাগাদযো, অঘানি এৱ অঘগতং, অঘগতানং ৱিজিতং সংসাৰপ্পৱত্তি, তেসং ৱিজযো কুসলধম্মাভিভৱো. ‘‘অঘগতং ৱিজিত’’ন্তি অনুনাসিকলোপং অকত্ৱা ৱুত্তং. তং অব্বূড়্হং অনুদ্ধতং যেন, তং অব্বূড়্হাঘগতং ৱিজিতং কত্ৱা এৱংভূতো হুত্ৱা, কিলেসে অসমুচ্ছিন্দিত্ৱাতি অত্থো. একঞ্চে ওস্সজেয্যাতি অদুতিযতায পধানতায চ একং অপ্পমাদং সম্মাপযোগমেৱ ৱা ওস্সজেয্য পৰিচ্চজেয্য চে. কলীৱ সো পুগ্গলো কাড়কণ্ণী ৱিয সিযা. সব্বানিপি চে ওস্সজেয্যাতি সব্বানিপি ৱিমুত্তিযা পৰিপাচকানি সদ্ধাৱীৰিযসতিসমাধিপঞ্ঞিন্দ্ৰিযানি ওস্সজেয্য চে, অভাৱনায ছড্ডেয্য চে, অন্ধোৱ সিযা সমৱিসমস্স অদস্সনতো.
যথাতি ওপম্মসম্পটিপাদনত্থে নিপাতো. ৰুচিৰন্তি সোভনং. ৱণ্ণৱন্তন্তি ৱণ্ণসণ্ঠানসম্পন্নং. অগন্ধকন্তি গন্ধৰহিতং পালিভদ্দকগিৰিকণ্ণিকজযসুমনাদিভেদং. এৱং সুভাসিতা ৱাচাতি সুভাসিতা ৱাচা নাম তেপিটকং বুদ্ধৱচনং ৱণ্ণসণ্ঠানসম্পন্নপুপ্ফসদিসং. যথা হি অগন্ধকং পুপ্ফং ধাৰেন্তস্স সৰীৰে গন্ধো ন ফৰতি, এৱং এতম্পি যো সক্কচ্চসৱনাদীহি চ সমাচৰতি, তস্স সক্কচ্চং অসমাচৰন্তস্স যং তত্থ কত্তব্বং, তং অকুব্বতো সুতগন্ধং পটিপত্তিগন্ধঞ্চ ন আৱহতি অফলা হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘এৱং সুভাসিতা ৱাচা, অফলা হোতি অকুব্বতো’’তি.
সুগন্ধকন্তি সুমনচম্পকনীলুপ্পলপুপ্ফাদিভেদং. এৱন্তি যথা তং পুপ্ফং ধাৰেন্তস্স সৰীৰে গন্ধো ফৰতি, এৱং তেপিটকবুদ্ধৱচনসঙ্খাতা সুভাসিতা ৱাচাপি যো সক্কচ্চসৱনাদীহি তত্থ কত্তব্বং কৰোতি, অস্স পুগ্গলস্স সফলা হোতি, সুতগন্ধপটিপত্তিগন্ধানং আৱহনতো মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা. তস্মা যথোৱাদং পটিপজ্জেয্য, যথাকাৰী তথাৱাদী চ ভৱেয্যাতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.
সুভূতত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. গিৰিমানন্দত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
ৱস্সতি দেৱোতিআদিকা আযস্মতো গিৰিমানন্দত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো সুমেধস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো ঘৰাৱাসং ৱসন্তো অত্তনো ভৰিযায পুত্তে চ কালঙ্কতে সোকসল্লসমপ্পিতো অৰঞ্ঞং পৱিট্ঠো সত্থাৰা তত্থ গন্ত্ৱা ধম্মং কথেত্ৱা সোকসল্লে অব্বূড়্হে পসন্নমানসো সুগন্ধপুপ্ফেহি পূজেত্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা সিৰসি অঞ্জলিং কত্ৱা অভিত্থৱি.
সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰাজগহে বিম্বিসাৰৰঞ্ঞো পুৰোহিতস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, গিৰিমানন্দোতিস্স নামং অহোসি. সো ৱিঞ্ঞুতং পত্তো সত্থু ৰাজগহগমনে বুদ্ধানুভাৱং দিস্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা সমণধম্মং কৰোন্তো কতিপযং দিৱসং গামকাৱাসে ৱসিত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিতুং ৰাজগহং অগমাসি. বিম্বিসাৰমহাৰাজা তস্স আগমনং সুত্ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ইধেৱ, ভন্তে, ৱসথ, অহং চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহামী’’তি সম্পৱাৰেত্ৱা গতো বহুকিচ্চতায ন সৰি. ‘‘থেৰো অব্ভোকাসে ৱসতী’’তি দেৱতা থেৰস্স তেমনভযেন ৱস্সং ৱাৰেসুং. ৰাজা অৱস্সনকাৰণং সল্লক্খেত্ৱা থেৰস্স কুটিকং কাৰাপেসি. থেৰো কুটিকাযং ৱসন্তো সেনাসনসপ্পাযলাভেন সমাধানং লভিত্ৱা ৱীৰিযসমতং যোজেত্ৱা ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.৪০.৪১৯-৪৪৮) –
‘‘ভৰিযা মে কালঙ্কতা, পুত্তো সিৱথিকং গতো;
মাতা পিতা মতা ভাতা, একচিতম্হি ডয্হৰে.
‘‘তেন সোকেন সন্তত্তো, কিসো পণ্ডু অহোসহং;
চিত্তক্খেপো চ মে আসি, তেন সোকেন অট্টিতো.
‘‘সোকসল্লপৰেতোহং, ৱনন্তমুপসঙ্কমিং;
পৱত্তফলং ভুঞ্জিত্ৱা, ৰুক্খমূলে ৱসামহং.
‘‘সুমেধো নাম সম্বুদ্ধো, দুক্খস্সন্তকৰো জিনো;
মমুদ্ধৰিতুকামো সো, আগঞ্ছি মম সন্তিকং.
‘‘পদসদ্দং সুণিত্ৱান, সুমেধস্স মহেসিনো;
পগ্গহেত্ৱানহং সীসং, উল্লোকেসিং মহামুনিং.
‘‘উপাগতে মহাৱীৰে, পীতি মে উদপজ্জথ;
তদাসিমেকগ্গমনো, দিস্ৱা তং লোকনাযকং.
‘‘সতিং পটিলভিত্ৱান, পণ্ণমুট্ঠিমদাসহং;
নিসীদি ভগৱা তত্থ, অনুকম্পায চক্খুমা.
‘‘নিসজ্জ তত্থ ভগৱা, সুমেধো লোকনাযকো;
ধম্মং মে কথযী বুদ্ধো, সোকসল্লৱিনোদনং.
‘‘অনৱ্হিতা ততো আগুং, অননুঞ্ঞাতা ইতো গতা;
যথাগতা তথা গতা, তত্থ কা পৰিদেৱনা.
‘‘যথাপি পথিকা সত্তা, ৱস্সমানায ৱুট্ঠিযা;
সভণ্ডা উপগচ্ছন্তি, ৱস্সস্সাপতনায তে.
‘‘ৱস্সে চ তে ওৰমিতে, সম্পযন্তি যদিচ্ছকং;
এৱং মাতা পিতা তুয্হং, তত্থ কা পৰিদেৱনা.
‘‘আগন্তুকা পাহুনকা, চলিতেৰিতকম্পিতা;
এৱং মাতা পিতা তুয্হং, তত্থ কা পৰিদেৱনা.
‘‘যথাপি উৰগো জিণ্ণং, হিত্ৱা গচ্ছতি সং তচং;
এৱং মাতা পিতা তুয্হং, সং তনুং ইধ হীযৰে.
‘‘বুদ্ধস্স গিৰমঞ্ঞায, সোকসল্লং ৱিৱজ্জযিং;
পামোজ্জং জনযিত্ৱান, বুদ্ধসেট্ঠং অৱন্দহং.
‘‘ৱন্দিত্ৱান মহানাগং, পূজযিং গিৰিমঞ্জৰিং;
দিব্বগন্ধং সম্পৱন্তং, সুমেধং লোকনাযকং.
‘‘পূজযিত্ৱান সম্বুদ্ধং, সিৰে কত্ৱান অঞ্জলিং;