৬. নদীকস্সপত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

অত্থায ৱত মেতিআদিকা আযস্মতো নদীকস্সপত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনন্তো পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৱসং সত্থাৰং পিণ্ডায চৰন্তং দিস্ৱা পসন্নমানসো অত্তনা ৰোপিতস্স অম্বৰুক্খস্স পঠমুপ্পন্নং মনোসিলাৱণ্ণং একং অম্বফলং অদাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে মগধৰট্ঠে ব্ৰাহ্মণকুলে উৰুৱেলকস্সপস্স ভাতা হুত্ৱা নিব্বত্তো. ৱযপ্পত্তো নিস্সৰণজ্ঝাসযতায ঘৰাৱাসং অনিচ্ছন্তো তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা তীহি তাপসসতেহি সদ্ধিং নেৰঞ্জৰায নদিযা তীৰে অস্সমং মাপেত্ৱা ৱিহৰতি. নদীতীৰে ৱসনতো হিস্স কস্সপগোত্ততায চ নদীকস্সপোতি সমঞ্ঞা অহোসি. তস্স ভগৱা সপৰিসস্স এহিভিক্খুভাৱেন উপসম্পদং অদাসি. তং সব্বং খন্ধকে (মহাৱ. ৩৬-৩৯) আগতমেৱ. সো ভগৱতো আদিত্তপৰিযাযদেসনায (মহাৱ. ৫৪; সং. নি. ৪.২৮) অৰহত্তে পতিট্ঠাসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৪৪.৮১-৮৭) –

‘‘পদুমুত্তৰবুদ্ধস্স, লোকজেট্ঠস্স তাদিনো;

পিণ্ডায ৱিচৰন্তস্স, ধাৰতো উত্তমং যসং.

‘‘অগ্গফলং গহেত্ৱান, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা;

দক্খিণেয্যস্স ৱীৰস্স, অদাসিং সত্থুনো অহং.

‘‘তেন কম্মেন দ্ৱিপদিন্দ, লোকজেট্ঠ নৰাসভ;

পত্তোম্হি অচলং ঠানং, হিত্ৱা জযপৰাজযং.

‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, যং দানমদদিং তদা;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, অগ্গদানস্সিদং ফলং.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অৰহত্তে পন পতিট্ঠিতো অপৰভাগে অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা দিট্ঠিসমুগ্ঘাতকিত্তনমুখেন অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তো –

৩৪০. ‘‘অত্থায ৱত মে বুদ্ধো, নদিং নেৰঞ্জৰং অগা;

যস্সাহং ধম্মং সুত্ৱান, মিচ্ছাদিট্ঠিং ৱিৱজ্জযিং.

৩৪১. ‘‘যজিং উচ্চাৱচে যঞ্ঞে, অগ্গিহুত্তং জুহিং অহং;

এসা সুদ্ধীতি মঞ্ঞন্তো, অন্ধভূতো পুথুজ্জনো.

৩৪২. ‘‘দিট্ঠিগহনপক্খন্দো, পৰামাসেন মোহিতো;

অসুদ্ধিং মঞ্ঞিসং সুদ্ধিং, অন্ধভূতো অৱিদ্দসু.

৩৪৩. ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠি পহীনা মে, ভৱা সব্বে ৱিদালিতা;

জুহামি দক্খিণেয্যগ্গিং, নমস্সামি তথাগতং.

৩৪৪. ‘‘মোহা সব্বে পহীনা মে, ভৱতণ্হা পদালিতা;

ৱিক্খীণো জাতিসংসাৰো, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’তি. –

ইমা পঞ্চ গাথা অভাসি.

তত্থ অত্থায ৱত মেতি ময্হং অত্থায ৱত হিতায ৱত. বুদ্ধোতি সব্বঞ্ঞুবুদ্ধো. নদিং নেৰঞ্জৰং অগাতি নেৰঞ্জৰাসঙ্খাতং নদিং অগঞ্ছি, তস্সা নদিযা তীৰে চ মম ভাতু উৰুৱেলকস্সপস্স অস্সমং উপগতোতি অধিপ্পাযো.

ইদানি যথাৱুত্তমত্থং ৱিৱৰিতুং ‘‘যস্সাহ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. যস্সাতি যস্স বুদ্ধস্স ভগৱতো. ধম্মং সুত্ৱানাতি চতুসচ্চপটিসংযুত্তং ধম্মং সুত্ৱা, সোতদ্ৱাৰানুসাৰেন উপলভিত্ৱা. মিচ্ছাদিট্ঠিং ৱিৱজ্জযিন্তি ‘‘যঞ্ঞাদীহি সুদ্ধি হোতী’’তিআদিনযপ্পৱত্তং ৱিপৰীতদস্সনং পজহিং.

মিচ্ছাদিট্ঠিং ৱিৱজ্জযিন্তি ৱুত্তমেৱত্থং ৱিত্থাৰেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘যজি’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ যজিং উচ্চাৱচে যঞ্ঞেতি পাকটযঞ্ঞে সোমযাগৱাজপেয্যাদিকে নানাৱিধে যঞ্ঞে যজিং. অগ্গিহুত্তং জুহিং অহন্তি তেসং যঞ্ঞানং যজনৱসেন আহুতিং পগ্গণ্হন্তো অগ্গিং পৰিচৰিং. এসা সুদ্ধীতি মঞ্ঞন্তোতি এসা যঞ্ঞকিৰিযা অগ্গিপাৰিচৰিযা সুদ্ধিহেতুভাৱতো সুদ্ধি ‘‘এৱং মে সংসাৰসুদ্ধি হোতী’’তি মঞ্ঞমানো. অন্ধভূতো পুথুজ্জনোতি পঞ্ঞাচক্খুৱেকল্লেন অৱিজ্জন্ধতায অন্ধভূতো পুথুজ্জনো হুত্ৱা ৱনগহনপব্বতগহনাদীনি ৱিয দুৰতিক্কমনট্ঠেন দিট্ঠিযেৱ গহনং দিট্ঠিগহনং, তং পক্খন্দো অনুপৱিট্ঠোতি দিট্ঠিগহনপক্খন্দো. পৰামাসেনাতি ধম্মসভাৱং অতিক্কমিত্ৱা ‘‘ইদমেৱ সচ্চ’’ন্তি পৰামসনতো পৰামাসসঙ্খাতেন মিচ্ছাভিনিৱেসেন. মোহিতোতি মূড়্হভাৱং পাপিতো. অসুদ্ধিং মঞ্ঞিসং সুদ্ধিন্তি অসুদ্ধিং মগ্গং ‘‘সুদ্ধিং মগ্গ’’ন্তি মঞ্ঞিসং মঞ্ঞিং. তত্থ কাৰণমাহ ‘‘অন্ধভূতো অৱিদ্দসূ’’তি. যস্মা অৱিজ্জায অন্ধভূতো, ততো এৱ ধম্মাধম্মং যুত্তাযুত্তঞ্চ অৱিদ্ৱা, তস্মা তথা মঞ্ঞিন্তি অত্থো.

মিচ্ছাদিট্ঠি পহীনা মেতি এৱংভূতস্স পন সত্থু সম্মুখা চতুসচ্চগব্ভং ধম্মকথং সুত্ৱা যোনিসো পটিপজ্জন্তস্স অৰিযমগ্গসম্মাদিট্ঠিযা সব্বাপি মিচ্ছাদিট্ঠি সমুচ্ছেদপ্পহানৱসেন ময্হং পহীনা. ভৱাতি কামভৱাদযো সব্বেপি ভৱা অৰিযমগ্গসত্থেন ৱিদালিতা ৱিদ্ধংসিতা. জুহামি দক্খিণেয্যগ্গিন্তি আহৱনীযাদিকে অগ্গী ছড্ডেত্ৱা সদেৱকস্স লোকস্স অগ্গদক্খিণেয্যতায সব্বস্স চ পাপস্স দহনতো দক্খিণেয্যগ্গিং সম্মাসম্বুদ্ধং জুহামি পৰিচৰামি. তযিদং ময্হং দক্খিণেয্যগ্গিপৰিচৰণং দধিনৱনীতমথিতসপ্পিআদিনিৰপেক্খং সত্থু নমস্সনমেৱাতি আহ ‘‘নমস্সামি তথাগত’’ন্তি. অথ ৱা জুহামি দক্খিণেয্যগ্গিন্তি দাযকানং দক্খিণায মহপ্ফলভাৱকৰণেন পাপস্স চ দহনেন দক্খিণেয্যগ্গিভূতং অত্তানং জুহামি পৰিচৰামি তথা কত্ৱা পৰিচৰামি, তথা কত্ৱা পৰিহৰামি. পুব্বে অগ্গিদেৱং নমস্সামি, ইদানি পন নমস্সামি তথাগতন্তি.

মোহা সব্বে পহীনা মেতি দুক্খে অঞ্ঞাণাদিভেদা সব্বে মোহা ময্হং পহীনা সমুচ্ছিন্না, ততো এৱ ‘‘ভৱতণ্হা পদালিতা. ৱিক্খীণো জাতিসংসাৰো, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’তি তীসু পদেসু মে-সদ্দো আনেত্ৱা যোজেতব্বো.

নদীকস্সপত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.