২. সুভূতত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

অযোগেতিআদিকা আযস্মতো সুভূতত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো কস্সপস্স ভগৱতো কালে বাৰাণসিযং গহপতিমহাসালকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৱসং সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা পসন্নমানসো সৰণেসু চ সীলেসু চ পতিট্ঠায মাসে মাসে অট্ঠক্খত্তুং চতুজ্জাতিযগন্ধেন সত্থু গন্ধকুটিং ওপুঞ্জাপেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে সুগন্ধসৰীৰো হুত্ৱা, ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে মগধৰট্ঠে গহপতিকুলে নিব্বত্তিত্ৱা সুভূতোতি লদ্ধনামো ৱযপ্পত্তো, নিস্সৰণজ্ঝাসযতায ঘৰাৱাসং পহায তিত্থিযেসু পব্বজিত্ৱা তত্থ সাৰং অলভন্তো, সত্থু সন্তিকে উপতিস্সকোলিতসেলাদিকে বহূ সমণব্ৰাহ্মণে পব্বজিত্ৱা সামঞ্ঞসুখং অনুভৱন্তে দিস্ৱা সাসনে পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা আচৰিযুপজ্ঝাযে আৰাধেত্ৱা কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱিৱেকৱাসং ৱসন্তো ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৫৫.২৭২-৩০৮) –

‘‘ইমম্হি ভদ্দকে কপ্পে, ব্ৰহ্মবন্ধু মহাযসো;

কস্সপো নাম গোত্তেন, উপ্পজ্জি ৱদতং ৱৰো.

‘‘অনুব্যঞ্জনসম্পন্নো, বাত্তিংসৱৰলক্খণো;

ব্যামপ্পভাপৰিৱুতো, ৰংসিজালসমোত্থটো.

‘‘অস্সাসেতা যথা চন্দো, সূৰিযোৱ পভঙ্কৰো;

নিব্বাপেতা যথা মেঘো, সাগৰোৱ গুণাকৰো.

‘‘ধৰণীৰিৱ সীলেন, হিমৱাৱ সমাধিনা;

আকাসো ৱিয পঞ্ঞায, অসঙ্গো অনিলো যথা.

‘‘তদাহং বাৰাণসিযং, উপপন্নো মহাকুলে;

পহূতধনধঞ্ঞস্মিং, নানাৰতনসঞ্চযে.

‘‘মহতা পৰিৱাৰেন, নিসিন্নং লোকনাযকং;

উপেচ্চ ধম্মমস্সোসিং, অমতংৱ মনোহৰং.

‘‘দ্ৱত্তিংসলক্খণধৰো, সনক্খত্তোৱ চন্দিমা;

অনুব্যঞ্জনসম্পন্নো, সালৰাজাৱ ফুল্লিতো.

‘‘ৰংসিজালপৰিক্খিত্তো, দিত্তোৱ কনকাচলো;

ব্যামপ্পভাপৰিৱুতো, সতৰংসী দিৱাকৰো.

‘‘সোণ্ণাননো জিনৱৰো, সমণীৱ সিলুচ্চযো;

কৰুণাপুণ্ণহদযো, গুণেন ৱিয সাগৰো.

‘‘লোকৱিস্সুতকিত্তি চ, সিনেৰূৱ নগুত্তমো;

যসসা ৱিত্থতো ৱীৰো, আকাসসদিসো মুনি.

‘‘অসঙ্গচিত্তো সব্বত্থ, অনিলো ৱিয নাযকো;

পতিট্ঠা সব্বভূতানং, মহীৱ মুনিসত্তমো.

‘‘অনুপলিত্তো লোকেন, তোযেন পদুমং যথা;

কুৱাদগচ্ছদহনো, অগ্গিক্খন্ধোৱ সোভতি.

‘‘অগদো ৱিয সব্বত্থ, কিলেসৱিসনাসকো;

গন্ধমাদনসেলোৱ, গুণগন্ধৱিভূসিতো.

‘‘গুণানং আকৰো ৱীৰো, ৰতনানংৱ সাগৰো;

সিন্ধূৱ ৱনৰাজীনং, কিলেসমলহাৰকো.

‘‘ৱিজযীৱ মহাযোধো, মাৰসেনাৱমদ্দনো;

চক্কৱত্তীৱ সো ৰাজা, বোজ্ঝঙ্গৰতনিস্সৰো.

‘‘মহাভিসক্কসঙ্কাসো, দোসব্যাধিতিকিচ্ছকো;

সল্লকত্তো যথা ৱেজ্জো, দিট্ঠিগণ্ডৱিফালকো.

‘‘সো তদা লোকপজ্জোতো, সনৰামৰসক্কতো;

পৰিসাসু নৰাদিচ্চো, ধম্মং দেসযতে জিনো.

‘‘দানং দত্ৱা মহাভোগো, সীলেন সুগতূপগো;

ভাৱনায চ নিব্বাতি, ইচ্চেৱমনুসাসথ.

‘‘দেসনং তং মহস্সাদং, আদিমজ্ঝন্তসোভনং;

সুণন্তি পৰিসা সব্বা, অমতংৱ মহাৰসং.

‘‘সুত্ৱা সুমধুৰং ধম্মং, পসন্নো জিনসাসনে;

সুগতং সৰণং গন্ত্ৱা, যাৱজীৱং নমস্সহং.

‘‘মুনিনো গন্ধকুটিযা, ওপুঞ্জেসিং তদা মহিং;

চতুজ্জাতেন গন্ধেন, মাসে অট্ঠ দিনেস্ৱহং.

‘‘পণিধায সুগন্ধত্তং, সৰীৰৱিস্সগন্ধিনো;

তদা জিনো ৱিযাকাসি, সুগন্ধতনুলাভিতং.

‘‘যো যং গন্ধকুটিভূমিং, গন্ধেনোপুঞ্জতে সকিং;

তেন কম্মৱিপাকেন, উপপন্নো তহিং তহিং.

‘‘সুগন্ধদেহো সব্বত্থ, ভৱিস্সতি অযং নৰো;

গুণগন্ধযুত্তো হুত্ৱা, নিব্বাযিস্সতিনাসৱো.

‘‘তেন কম্মেন সুকতেন, চেতনাপণিধীহি চ;

জহিত্ৱা মানুসং দেহং, তাৱতিংসমগচ্ছহং.

‘‘পচ্ছিমে চ ভৱে দানি, জাতো ৱিপ্পকুলে অহং;

গব্ভং মে ৱসতো মাতা, দেহেনাসি সুগন্ধিতা.

‘‘যদা চ মাতুকুচ্ছিম্হা, নিক্খমামি তদা পুৰী;

সাৱত্থি সব্বগন্ধেহি, ৱাসিতা ৱিয ৱাযথ.

‘‘পুপ্ফৱস্সঞ্চ সুৰভি, দিব্বগন্ধং মনোৰমং;

ধূপানি চ মহগ্ঘানি, উপৱাযিংসু তাৱদে.

‘‘দেৱা চ সব্বগন্ধেহি, ধূপপুপ্ফেহি তং ঘৰং;

ৱাসযিংসু সুগন্ধেন, যস্মিং জাতো অহং ঘৰে.

‘‘যদা চ তৰুণো ভদ্দো, পঠমে যোব্বনে ঠিতো;

তদা সেলং সপৰিসং, ৱিনেত্ৱা নৰসাৰথি.

‘‘তেহি সব্বেহি পৰিৱুতো, সাৱত্থিপুৰমাগতো;

তদা বুদ্ধানুভাৱং তং, দিস্ৱা পব্বজিতো অহং.

‘‘সীলং সমাধিপঞ্ঞঞ্চ, ৱিমুত্তিঞ্চ অনুত্তৰং;

ভাৱেত্ৱা চতুৰো ধম্মে, পাপুণিং আসৱক্খযং.

‘‘যদা পব্বজিতো চাহং, যদা চ অৰহা অহুং;

নিব্বাযিস্সং যদা চাহং, গন্ধৱস্সো তদা অহু.

‘‘সৰীৰগন্ধো চ সদাতিসেতি মে, মহাৰহং চন্দনচম্পকুপ্পলং;

তথেৱ গন্ধে ইতৰে চ সব্বসো, পসয্হ ৱাযামি ততো তহিং তহিং.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অৰহত্তং পন পত্ৱা তিত্থিযেসু পব্বজিত্ৱা অত্তনো পত্তং অত্তকিলমথানুযোগং দুক্খং, সাসনে পব্বজিত্ৱা পত্তং ঝানাদিসুখঞ্চ চিন্তেত্ৱা অত্তনো পটিপত্তিপচ্চৱেক্খণমুখেন অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তো –

৩২০. ‘‘অযোগে যুঞ্জমত্তানং, পুৰিসো কিচ্চমিচ্ছকো;

চৰং চে নাধিগচ্ছেয্য, তং মে দুব্ভগলক্খণং.

৩২১. ‘‘অব্বূড়্হং অঘগতং ৱিজিতং, একঞ্চে ওস্সজেয্য কলীৱ সিযা;

সব্বানিপি চে ওস্সজেয্য অন্ধোৱ সিযা, সমৱিসমস্স অদস্সনতো.

৩২২. ‘‘যঞ্হি কযিৰা তঞ্হি ৱদে, যং ন কযিৰা ন তং ৱদে;

অকৰোন্তং ভাসমানং, পৰিজানন্তি পণ্ডিতা.

৩২৩. ‘‘যথাপি ৰুচিৰং পুপ্ফং, ৱণ্ণৱন্তং অগন্ধকং;

এৱং সুভাসিতা ৱাচা, অফলা হোতি অকুব্বতো.

৩২৪. ‘‘যথাপি ৰুচিৰং পুপ্ফং, ৱণ্ণৱন্তং সুগন্ধকং;

এৱং সুভাসিতা ৱাচা, সফলা হোতি কুব্বতো’’তি. –

ইমা পঞ্চ গাথা অভাসি.

তত্থ অযোগেতি অযুঞ্জিতব্বে অসেৱিতব্বে অন্তদ্ৱযে. ইধ পন অত্তকিলমথানুযোগৱসেন অত্থো ৱেদিতব্বো. যুঞ্জন্তি তস্মিং অত্তানং যুঞ্জন্তো যোজেন্তো তথা পটিপজ্জন্তো. কিচ্চমিচ্ছকোতি উভযহিতাৱহং কিচ্চং ইচ্ছন্তো, তপ্পটিপক্খতো অযোগে চৰং চৰন্তো চে ভৱেয্য. নাধিগচ্ছেয্যাতি যথাধিপ্পেতং হিতসুখং ন পাপুণেয্যাতি ঞাযো. তস্মা যং অহং তিত্থিযমতৱঞ্চিতো অযোগে যুঞ্জিং, তং মে দুব্ভগলক্খণং অপুঞ্ঞসভাৱো. ‘‘পুৰিমকম্মব্যামোহিতো অযোগে যুঞ্জি’’ন্তি দস্সেতি.

অব্বূড়্হং অঘগতং ৱিজিতন্তি ৱিবাধনসভাৱতায অঘা নাম ৰাগাদযো, অঘানি এৱ অঘগতং, অঘগতানং ৱিজিতং সংসাৰপ্পৱত্তি, তেসং ৱিজযো কুসলধম্মাভিভৱো. ‘‘অঘগতং ৱিজিত’’ন্তি অনুনাসিকলোপং অকত্ৱা ৱুত্তং. তং অব্বূড়্হং অনুদ্ধতং যেন, তং অব্বূড়্হাঘগতং ৱিজিতং কত্ৱা এৱংভূতো হুত্ৱা, কিলেসে অসমুচ্ছিন্দিত্ৱাতি অত্থো. একঞ্চে ওস্সজেয্যাতি অদুতিযতায পধানতায চ একং অপ্পমাদং সম্মাপযোগমেৱ ৱা ওস্সজেয্য পৰিচ্চজেয্য চে. কলীৱ সো পুগ্গলো কাড়কণ্ণী ৱিয সিযা. সব্বানিপি চে ওস্সজেয্যাতি সব্বানিপি ৱিমুত্তিযা পৰিপাচকানি সদ্ধাৱীৰিযসতিসমাধিপঞ্ঞিন্দ্ৰিযানি ওস্সজেয্য চে, অভাৱনায ছড্ডেয্য চে, অন্ধোৱ সিযা সমৱিসমস্স অদস্সনতো.

যথাতি ওপম্মসম্পটিপাদনত্থে নিপাতো. ৰুচিৰন্তি সোভনং. ৱণ্ণৱন্তন্তি ৱণ্ণসণ্ঠানসম্পন্নং. অগন্ধকন্তি গন্ধৰহিতং পালিভদ্দকগিৰিকণ্ণিকজযসুমনাদিভেদং. এৱং সুভাসিতা ৱাচাতি সুভাসিতা ৱাচা নাম তেপিটকং বুদ্ধৱচনং ৱণ্ণসণ্ঠানসম্পন্নপুপ্ফসদিসং. যথা হি অগন্ধকং পুপ্ফং ধাৰেন্তস্স সৰীৰে গন্ধো ন ফৰতি, এৱং এতম্পি যো সক্কচ্চসৱনাদীহি চ সমাচৰতি, তস্স সক্কচ্চং অসমাচৰন্তস্স যং তত্থ কত্তব্বং, তং অকুব্বতো সুতগন্ধং পটিপত্তিগন্ধঞ্চ ন আৱহতি অফলা হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘এৱং সুভাসিতা ৱাচা, অফলা হোতি অকুব্বতো’’তি.

সুগন্ধকন্তি সুমনচম্পকনীলুপ্পলপুপ্ফাদিভেদং. এৱন্তি যথা তং পুপ্ফং ধাৰেন্তস্স সৰীৰে গন্ধো ফৰতি, এৱং তেপিটকবুদ্ধৱচনসঙ্খাতা সুভাসিতা ৱাচাপি যো সক্কচ্চসৱনাদীহি তত্থ কত্তব্বং কৰোতি, অস্স পুগ্গলস্স সফলা হোতি, সুতগন্ধপটিপত্তিগন্ধানং আৱহনতো মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা. তস্মা যথোৱাদং পটিপজ্জেয্য, যথাকাৰী তথাৱাদী চ ভৱেয্যাতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

সুভূতত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.