১১. সোণকুটিকণ্ণত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
উপসম্পদা চ মে লদ্ধাতিআদিকা আযস্মতো সোণস্স কুটিকণ্ণস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কিৰ পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে হংসৱতীনগৰে ৱিভৱসম্পন্নো সেট্ঠি হুত্ৱা উড়াৰায ইস্সৰিযসম্পত্তিযা ঠিতো একদিৱসং সত্থাৰং সতসহস্সখীণাসৱপৰিৱুতং মহতিযা বুদ্ধলীড়ায মহন্তেন বুদ্ধানুভাৱেন নগৰং পৱিসন্তং দিস্ৱা পসন্নমানসো ৱন্দিত্ৱা অঞ্জলিং কত্ৱা অট্ঠাসি. সো পচ্ছাভত্তং উপাসকেহি সদ্ধিং ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ভগৱতো সন্তিকে ধম্মং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং কল্যাণৱাক্কৰণানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা সযম্পি তং ঠানং পত্থেত্ৱা মহাদানং দত্ৱা পণিধানং অকাসি. সত্থা তস্স অনন্তৰাযতং দিস্ৱা ‘‘অনাগতে গোতমস্স নাম সম্মাসম্বুদ্ধস্স সাসনে কল্যাণৱাক্কৰণানং অগ্গো ভৱিস্সতী’’তি ব্যাকাসি.
সো তত্থ যাৱজীৱং পুঞ্ঞানি কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ৱিপস্সিস্স ভগৱতো কালে সাসনে পব্বজিত্ৱা ৱত্তপটিৱত্তানি পূৰেন্তো একস্স ভিক্খুনো চীৱৰং সিব্বিত্ৱা অদাসি. পুন বুদ্ধসুঞ্ঞে লোকে বাৰাণসিযং তুন্নৱাযো হুত্ৱা একস্স পচ্চেকবুদ্ধস্স চীৱৰকোটিং ছিন্নং ঘটেত্ৱা অদাসি. এৱং তত্থ তত্থ পুঞ্ঞানি কত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে অৱন্তিৰট্ঠে কুৰৰঘৰে মহাৱিভৱস্স সেট্ঠিনো পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি. সোণোতিস্স নামং অকংসু. কোটিঅগ্ঘনকস্স কণ্ণপিড়ন্ধনস্স ধাৰণেন ‘‘কোটিকণ্ণো’’তি ৱত্তব্বে কুটিকণ্ণোতি পঞ্ঞাযিত্থ.
সো অনুক্কমেন ৱড্ঢিত্ৱা কুটুম্বং সণ্ঠপেন্তো আযস্মন্তে মহাকচ্চানে কুলঘৰং নিস্সায পৱত্তপব্বতে ৱিহৰন্তে তস্স সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা সৰণেসু চ সীলেসু চ পতিট্ঠায তং চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহি. সো অপৰভাগে সংসাৰে সঞ্জাতসংৱেগো থেৰস্স সন্তিকে পব্বজিত্ৱা কিচ্ছেন কসিৰেন দসৱগ্গং সঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৱা উপসম্পজ্জিত্ৱা কতিপযকালং থেৰস্স সন্তিকে ৱসিত্ৱা, থেৰং আপুচ্ছিত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিতুং সাৱত্থিং উপগতো, সত্থাৰা একগন্ধকুটিযং ৱাসং লভিত্ৱা পচ্চূসসমযে অজ্ঝিট্ঠো সোড়সঅট্ঠকৱগ্গিযানং উস্সাৰণেন সাধুকাৰং দত্ৱা ভাসিতায ‘‘দিস্ৱা আদীনৱং লোকে’’তি (উদা. ৪৬; মহাৱ. ২৫৮) উদানগাথায পৰিযোসানে ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৪৪.২৬-৩৪) –
‘‘পদুমুত্তৰো নাম জিনো, আহুতীনং পটিগ্গহো;
ৱসীসতসহস্সেহি, নগৰং পাৱিসী তদা.
‘‘নগৰং পৱিসন্তস্স, উপসন্তস্স তাদিনো;
ৰতনানি পজ্জোতিংসু, নিগ্ঘোসো আসি তাৱদে.
‘‘বুদ্ধস্স আনুভাৱেন, ভেৰী ৱজ্জুমঘট্টিতা;
সযং ৱীণা পৱজ্জন্তি, বুদ্ধস্স পৱিসতো পুৰং.
‘‘বুদ্ধসেট্ঠং নমস্সামি, পদুমুত্তৰমহামুনিং;
পাটিহীৰঞ্চ পস্সিত্ৱা, তত্থ চিত্তং পসাদযিং.
‘‘অহো বুদ্ধো অহো ধম্মো, অহো নো সত্থু সম্পদা;
অচেতনাপি তূৰিযা, সযমেৱ পৱজ্জৰে.
‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, যং সঞ্ঞমলভিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধসঞ্ঞাযিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তে পন পতিট্ঠিতো অত্তনো উপজ্ঝাযেন আচিক্খিতনিযামেন পচ্চন্তিমেসু জনপদেসু ৱিনযধৰপঞ্চমেন গণেন উপসম্পদা, ধুৱন্হানং, চম্মত্থৰণং, গুণঙ্গুণূপাহনং, চীৱৰৱিপ্পৱাসোতি পঞ্চ ৱৰে যাচিত্ৱা তে সত্থু সন্তিকা লভিত্ৱা পুনদেৱ অত্তনো ৱসিতট্ঠানং গন্ত্ৱা উপজ্ঝাযস্স তমত্থং আৰোচেসি. অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৱিত্থাৰো পন উদানট্ঠকথাযং আগতনযেন ৱেদিতব্বো. অঙ্গুত্তৰট্ঠকথাযং (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২০৬) পন ‘‘উপসম্পন্নো হুত্ৱা অত্তনো উপজ্ঝাযস্স সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণী’’তি ৱুত্তং.
সো অপৰভাগে ৱিমুত্তিসুখেন ৱিহৰন্তো অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা সোমনস্সজাতো উদানৱসেন –
৩৬৫. ‘‘উপসম্পদা চ মে লদ্ধা, ৱিমুত্তো চম্হি অনাসৱো;
সো চ মে ভগৱা দিট্ঠো, ৱিহাৰে চ সহাৱসিং.
৩৬৬. ‘‘বহুদেৱ ৰত্তিং ভগৱা, অব্ভোকাসেতিনামযি;
ৱিহাৰকুসলো সত্থা, ৱিহাৰং পাৱিসী তদা.
৩৬৭. ‘‘সন্থৰিত্ৱান সঙ্ঘাটিং, সেয্যং কপ্পেসি গোতমো;
সীহো সেলগুহাযংৱ, পহীনভযভেৰৱো.
৩৬৮. ‘‘ততো কল্যাণৱাক্কৰণো, সম্মাসম্বুদ্ধসাৱকো;
সোণো অভাসি সদ্ধম্মং, বুদ্ধসেট্ঠস্স সম্মুখা.
৩৬৯. ‘‘পঞ্চক্খন্ধে পৰিঞ্ঞায, ভাৱযিত্ৱান অঞ্জসং;
পপ্পুয্য পৰমং সন্তিং, পৰিনিব্বিস্সত্যনাসৱো’’তি. –
ইমা পঞ্চ গাথা অভাসি.
তত্থ উপসম্পদা চ মে লদ্ধাতি যা সা কিচ্ছেন দসৱগ্গং ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৱা অত্তনা লদ্ধা উপসম্পদা. যা চ পন ৱৰদানৱসেন সব্বপচ্চন্তিমেসু জনপদেসু ৱিনযধৰপঞ্চমেন গণেন সত্থাৰা অনুঞ্ঞাতা উপসম্পদা, তদুভযং সন্ধাযাহ. চ-সদ্দো সমুচ্চযত্থো, তেন ইতৰেপি সত্থু সন্তিকা লদ্ধৱৰে সঙ্গণ্হাতি. ৱিমুত্তো চম্হি অনাসৱোতি অগ্গমগ্গেন সকলকিলেসৱত্থুৱিমুত্তিযা ৱিমুত্তো চ অম্হি. ততো এৱ কামাসৱাদীহি অনাসৱো অম্হীতি যোজনা. সো চ মে ভগৱা দিট্ঠোতি যদত্থং অহং অৱন্তিৰট্ঠতো সাৱত্থিং গতো, সো চ ভগৱা মযা অদিট্ঠপুব্বো দিট্ঠো. ৱিহাৰে চ সহাৱসিন্তি ন কেৱলং তস্স ভগৱতো দস্সনমেৱ মযা লদ্ধং, অথ খো ৱিহাৰে সত্থু গন্ধকুটিযং সত্থাৰা কাৰণং সল্লক্খেত্ৱা ৱাসেন্তেন সহ অৱসিং. ‘‘ৱিহাৰেতি ৱিহাৰসমীপে’’তি কেচি.
বহুদেৱ ৰত্তিন্তি পঠমং যামং ভিক্খূনং ধম্মদেসনাৱসেন কম্মট্ঠানসোধনৱসেন চ, মজ্ঝিমং যামং দেৱানং ব্ৰহ্মূনঞ্চ কঙ্খচ্ছেদনৱসেন ভগৱা বহুদেৱ ৰত্তিং অব্ভোকাসে অতিনামযি ৱীতিনামেসি. ৱিহাৰকুসলোতি দিব্বব্ৰহ্মআনেঞ্জঅৰিযৱিহাৰেসু কুসলো. ৱিহাৰং পাৱিসীতি অতিৱেলং নিসজ্জচঙ্কমেহি উপ্পন্নপৰিস্সমৱিনোদনত্থং গন্ধকুটিং পাৱিসি.
সন্থৰিত্ৱান সঙ্ঘাটিং, সেয্যং কপ্পেসীতি চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেত্ৱা সীহসেয্যং কপ্পেসি. তেনাহ ‘‘গোতমো সীহো সেলগুহাযংৱ পহীনভযভেৰৱো’’তি. তত্থ গোতমোতি ভগৱন্তং গোত্তেন কিত্তেতি. সীহো সেলগুহাযংৱাতি সেলস্স পব্বতস্স গুহাযং. যথা সীহো মিগৰাজা তেজুস্সদতায পহীনভযভেৰৱো দক্খিণেন পস্সেন পাদে পাদং অচ্চাধায সেয্যং কপ্পেসি, এৱং চিত্তুত্ৰাসলোমহংসনছম্ভিতত্তহেতূনং কিলেসানং সমুচ্ছিন্নত্তা পহীনভযভেৰৱো গোতমো ভগৱা সেয্যং কপ্পেসীতি অত্থো.
ততোতি পচ্ছা, সীহসেয্যং কপ্পেত্ৱা ততো ৱুট্ঠহিত্ৱা ‘‘পটিভাতু তং ভিক্খু ধম্মো ভাসিতু’’ন্তি (উদা. ৪৬) সত্থাৰা অজ্ঝেসিতোতি অত্থো. কল্যাণৱাক্কৰণোতি সুন্দৰৱচীকৰণো, লক্খণসম্পন্নৱচনক্কমোতি অত্থো. সোণো অভাসি সদ্ধম্মন্তি সোড়স অট্ঠকৱগ্গিযসুত্তানি সোণো কুটিকণ্ণো, বুদ্ধসেট্ঠস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স সম্মুখা, পচ্চক্খতো অভাসীতি থেৰো অত্তানমেৱ পৰং ৱিয অৱোচ.
পঞ্চক্খন্ধে পৰিঞ্ঞাযাতি পঞ্চুপাদানক্খন্ধে তীহিপি পৰিঞ্ঞাহি পৰিজানিত্ৱা তে পৰিজানন্তোযেৱ, অঞ্জসং অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱযিত্ৱা, পৰমং সন্তিং নিব্বানং পপ্পুয্য পাপুণিত্ৱা ঠিতো অনাসৱো. ততো এৱ ইদানি পৰিনিব্বিস্সতি অনুপাদিসেসনিব্বানৱসেন নিব্বাযিস্সতীতি.
সোণকুটিকণ্ণত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.