১২. কোসিযত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
যো এৱ গৰূনন্তিআদিকা আযস্মতো কোসিযত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনন্তো ৱিপস্সিস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৱসং সত্থাৰং দিস্ৱা পসন্নচিত্তো উচ্ছুখণ্ডিকং অদাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে মগধৰট্ঠে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তি, কোসিযোতিস্স গোত্তৱসেন নামং অকাসি. সো ৱিঞ্ঞুতং পত্তো আযস্মন্তং ধম্মসেনাপতিং অভিণ্হং উপসঙ্কমতি, তস্স সন্তিকে ধম্মং সুণাতি. সো তেন সাসনে পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা কম্মট্ঠানং অনুযুঞ্জন্তো নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৪৪.৪৪-৪৯) –
‘‘নগৰে বন্ধুমতিযা, দ্ৱাৰপালো অহোসহং;
অদ্দসং ৱিৰজং বুদ্ধং, সব্বধম্মান পাৰগুং.
‘‘উচ্ছুখণ্ডিকমাদায বুদ্ধসেট্ঠস্সদাসহং;
পসন্নচিত্তো সুমনো, ৱিপস্সিস্স মহেসিনো.
‘‘একনৱুতিতো কপ্পে, যং উচ্ছুমদদিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, উচ্ছুখণ্ডস্সিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা গৰুৱাসং সপ্পুৰিসূপনিস্সযঞ্চ পসংসন্তো –
৩৭০. ‘‘যো ৱে গৰূনং ৱচনঞ্ঞু ধীৰো, ৱসে চ তম্হি জনযেথ পেমং;
সো ভত্তিমা নাম চ হোতি পণ্ডিতো, ঞত্ৱা চ ধম্মেসু ৱিসেসি অস্স.
৩৭১. ‘‘যং আপদা উপ্পতিতা উড়াৰা, নক্খম্ভযন্তে পটিসঙ্খযন্তং;
সো থামৱা নাম চ হোতি পণ্ডিতো, ঞত্ৱা চ ধম্মেসু ৱিসেসি অস্স.
৩৭২. ‘‘যো ৱে সমুদ্দোৱ ঠিতো অনেজো, গম্ভীৰপঞ্ঞো নিপুণত্থদস্সী;
অসংহাৰিযো নাম চ হোতি পণ্ডিতো, ঞত্ৱা চ ধম্মেসু ৱিসেসি অস্স.
৩৭৩. ‘‘বহুস্সুতো ধম্মধৰো চ হোতি, ধম্মস্স হোতি অনুধম্মচাৰী;
সো তাদিসো নাম চ হোতি পণ্ডিতো, ঞত্ৱা চ ধম্মেসু ৱিসেসি অস্স.
৩৭৪. ‘‘অত্থঞ্চ যো জানাতি ভাসিতস্স,
অত্থঞ্চ ঞত্ৱান তথা কৰোতি;
অত্থন্তৰো নাম স হোতি পণ্ডিতো,
ঞত্ৱা চ ধম্মেসু ৱিসেসি অস্সা’’তি. –
ইমা পঞ্চ গাথা অভাসি.
তত্থ যোতি খত্তিযাদীসু চতূসু পৰিসাসু যো কোচি. ৱেতি ব্যত্তং. গৰূনন্তি সীলাদিগৰুগুণযুত্তানং পণ্ডিতানং. ৱচনঞ্ঞূতি তেসং অনুসাসনীৱচনং জানন্তো, যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানো পটিপজ্জিত্ৱা চ তস্স ফলং জানন্তোতি অত্থো. ধীৰোতি ধিতিসম্পন্নো. ৱসে চ তম্হি জনযেথ পেমন্তি তস্মিং গৰূনং ৱচনে ওৱাদে ৱসেয্য যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জেয্য, পটিপজ্জিত্ৱা ‘‘ইমিনা ৱতাহং ওৱাদেন ইমং জাতিআদিদুক্খং ৱীতিৱত্তো’’তি তত্থ জনযেথ পেমং গাৰৱং উপ্পাদেয্য. ইদঞ্হি দ্ৱযং ‘‘গৰূনং ৱচনঞ্ঞু ধীৰো’’তি পদদ্ৱযেন ৱুত্তস্সেৱত্থস্স পাকটকৰণং. সোতি যো গৰূনং ৱচনঞ্ঞূ ধীৰো, সো যথানুসিট্ঠং পটিপত্তিযা তত্থ ভত্তিমা চ নাম হোতি, জীৱিতহেতুপি তস্স অনতিক্কমনতো পণ্ডিতো চ নাম হোতি. ঞত্ৱা চ ধম্মেসু ৱিসেসি অস্সাতি তথা পটিপজ্জন্তো চ তায এৱ পটিপত্তিযা চতুন্নং অৰিযসচ্চানং জাননহেতু লোকিযলোকুত্তৰধম্মেসু ৱিজ্জাত্তযাদিৱসেন ‘‘তেৱিজ্জো, ছড়ভিঞ্ঞো, পটিসম্ভিদাপত্তো’’তি ৱিসেসি ৱিসেসৱা সিযাতি অত্থো.
যন্তি যং পুগ্গলং পটিপত্তিযা অন্তৰাযকৰণতো ‘‘আপদা’’তি লদ্ধৱোহাৰা সোতুণ্হখুপ্পিপাসাদিপাকটপৰিস্সযা চেৱ ৰাগাদিপটিচ্ছন্নপৰিস্সযা চ উপ্পতিতা উপ্পন্না, উড়াৰা বলৱন্তোপি নক্খম্ভযন্তে ন কিঞ্চি চালেন্তি. কস্মা? পটিসঙ্খযন্তন্তি পটিসঙ্খাযমানং পটিসঙ্খানবলে ঠিতন্তি অত্থো. সোতি যো দড়্হতৰাহি আপদাহিপি অক্খম্ভনীযো, সো থামৱা ধিতিমা দড়্হপৰক্কমো নাম হোতি. অনৱসেসসংকিলেসপক্খস্স অভিভৱনকপঞ্ঞাবলসমঙ্গিতায পণ্ডিতো চ নাম হোতি. তথাভূতো চ ঞত্ৱা চ ধম্মেসু ৱিসেসি অস্সাতি তং ৱুত্তত্থমেৱ.
সমুদ্দোৱ ঠিতোতি সমুদ্দো ৱিয ঠিতসভাৱো. যথা হি চতুৰাসীতিযোজনসহস্সগম্ভীৰে সিনেৰুপাদসমীপে মহাসমুদ্দো অট্ঠহিপি দিসাহি উট্ঠিতেহি পকতিৱাতেহি অনিঞ্জনতো ঠিতো অনেজো গম্ভীৰো চ, এৱং কিলেসৱাতেহি তিত্থিযৱাদৱাতেহি চ অকম্পনীযতো ঠিতো অনেজো. গম্ভীৰস্স অনুপচিতঞাণসম্ভাৰেহি অলদ্ধগাধস্স নিপুণস্স সুখুমস্স পটিচ্চসমুপ্পাদাদিঅত্থস্স পটিৱিজ্ঝনেন গম্ভীৰপঞ্ঞো নিপুণত্থদস্সী. অসংহাৰিযো নাম চ হোতি পণ্ডিতো সো তাদিসো পুগ্গলো কিলেসেহি দেৱপুত্তমাৰাদীসু ৱা কেনচি অসংহাৰিযতায অসংহাৰিযো নাম হোতি, যথাৱুত্তেন অত্থেন পণ্ডিতো চ নাম হোতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.
বহুস্সুতোতি পৰিযত্তিবাহুসচ্চৱসেন বহুস্সুতো, সুত্তগেয্যাদি বহুং সুতং এতস্সাতি বহুস্সুতো. তমেৱ ধম্মং সুৱণ্ণভাজনে পক্খিত্তসীহৱসং ৱিয অৱিনস্সন্তমেৱ ধাৰেতীতি ধম্মধৰো চ হোতি. ধম্মস্স হোতি অনুধম্মচাৰীতি যথাসুতস্স যথাপৰিযত্তস্স ধম্মস্স অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায নৱলোকুত্তৰধম্মস্স অনুৰূপং ধম্মং পুব্বভাগপটিপদাসঙ্খাতং চতুপাৰিসুদ্ধিসীলধুতঙ্গঅসুভকম্মট্ঠানাদিভেদং চৰতি পটিপজ্জতীতি অনুধম্মচাৰী হোতি, ‘‘অজ্জ অজ্জেৱা’’তি পটিৱেধং আকঙ্খন্তো ৱিচৰতি. সো তাদিসো নাম চ হোতি পণ্ডিতোতি যো পুগ্গলো যং গৰুং নিস্সায বহুস্সুতো ধম্মধৰো ধম্মস্স চ অনুধম্মচাৰী হোতি. সো চ তাদিসো তেন গৰুনা সদিসো পণ্ডিতো নাম হোতি পটিপত্তিযা সদিসভাৱতো. তথাভূতো পন সো ঞত্ৱা চ ধম্মেসু ৱিসেসি অস্স, তং ৱুত্তত্থংৱ.
অত্থঞ্চ যো জানাতি ভাসিতস্সাতি যো পুগ্গলো সম্মাসম্বুদ্ধেন ভাসিতস্স পৰিযত্তিধম্মস্স অত্থং জানাতি. জানন্তো পন ‘‘ইধ সীলং ৱুত্তং, ইধ সমাধি, ইধ পঞ্ঞা’’তি তত্থ তত্থ যথাৱুত্তং অত্থঞ্চ ঞত্ৱান তথা কৰোতি যথা সত্থাৰা অনুসিট্ঠং, তথা পটিপজ্জতি. অত্থন্তৰো নাম স হোতি পণ্ডিতোতি সো এৱৰূপো পুগ্গলো অত্থন্তৰো অত্থকাৰণা সীলাদিঅত্থজাননমত্তমেৱ উপনিস্সযং কত্ৱা পণ্ডিতো হোতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.
এত্থ চ পঠমগাথায ‘‘যো ৱে গৰূন’’ন্তিআদিনা সদ্ধূপনিস্সযো ৱিসেসভাৱো ৱুত্তো, দুতিযগাথায ‘‘যং আপদা’’তি আদিনা ৱীৰিযূপনিস্সযো, ততিযগাথায ‘‘যো ৱে সমুদ্দোৱ ঠিতো’’তিআদিনা সমাধূপনিস্সযো, চতুত্থগাথায ‘‘বহুস্সুতো’’তিআদিনা সতূপনিস্সযো, পঞ্চমগাথায ‘‘অত্থঞ্চ যো জানাতী’’তিআদিনা পঞ্ঞূপনিস্সযো ৱিসেসভাৱো ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো.
কোসিযত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পঞ্চকনিপাতৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.