১. ৰাজদত্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
পঞ্চকনিপাতে ভিক্খু সিৱথিকং গন্ত্ৱাতিআদিকা আযস্মতো ৰাজদত্তত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো, তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং উপচিনন্তো, ইতো চতুদ্দসে কপ্পে বুদ্ধসুঞ্ঞে লোকে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো, একদিৱসং কেনচিদেৱ কৰণীযেন ৱনন্তং উপগতো তত্থ অঞ্ঞতৰং পচ্চেকবুদ্ধং ৰুক্খমূলে নিসিন্নং দিস্ৱা পসন্নমানসো সুপৰিসুদ্ধং অম্বাটকফলং অদাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং সত্থৱাহকুলে নিব্বত্তি. তস্স মহাৰাজং ৱেস্সৱণং আৰাধেত্ৱা পটিলদ্ধভাৱতো মাতাপিতৰো ৰাজদত্তোতি নামং অকংসু. সো ৱযপ্পত্তো পঞ্চহি সকটসতেহি ভণ্ডং আদায ৱাণিজ্জৱসেন ৰাজগহং অগমাসি. তেন চ সমযেন ৰাজগহে অঞ্ঞতৰা গণিকা অভিৰূপা দস্সনীযা পৰমসোভগ্গযোগতো দিৱসে দিৱসে সহস্সং লভতি. অথ সো সত্থৱাহপুত্তো দিৱসে দিৱসে তস্সা গণিকায সহস্সং দত্ৱা সংৱাসং কপ্পেন্তো নচিৰস্সেৱ সব্বং ধনং খেপেত্ৱা দুগ্গতো হুত্ৱা ঘাসচ্ছাদনমত্তম্পি অলভন্তো ইতো চিতো চ পৰিব্ভমন্তো সংৱেগপ্পত্তো অহোসি. সো একদিৱসং উপাসকেহি সদ্ধিং ৱেড়ুৱনং অগমাসি.
তেন চ সমযেন সত্থা মহতিযা পৰিসায পৰিৱুতো ধম্মং দেসেন্তো নিসিন্নো হোতি. সো পৰিসপৰিযন্তে নিসীদিত্ৱা সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা ধুতঙ্গানি সমাদিযিত্ৱা সুসানে ৱসতি. তদা অঞ্ঞতৰোপি সত্থৱাহপুত্তো সহস্সং দত্ৱা তায গণিকায সহ ৱসতি. সা চ গণিকা তস্স হত্থে মহগ্ঘৰতনং দিস্ৱা লোভং উপ্পাদেত্ৱা অঞ্ঞেহি ধুত্তপুৰিসেহি তং মাৰাপেত্ৱা তং ৰতনং গণ্হি. অথ তস্স সত্থৱাহপুত্তস্স মনুস্সা তং পৱত্তিং সুত্ৱা ওচৰকমনুস্সে পেসেসুং. তে ৰত্তিযং তস্সা গণিকায ঘৰং পৱিসিত্ৱা ছৱিআদীনি অনুপহচ্চেৱ তং মাৰেত্ৱা সিৱথিকায ছড্ডেসুং. ৰাজদত্তত্থেৰো অসুভনিমিত্তং গহেতুং সুসানে ৱিচৰন্তো তস্সা গণিকায কড়েৱৰং পটিক্কুলতো মনসি কাতুং উপগতো কতিপযৱাৰে যোনিসো মনসি কত্ৱা অচিৰমতভাৱতো সোণসিঙ্গালাদীহি অনুপহতছৱিতায ৱিসভাগৱত্থুতায চ অযোনিসো মনসিকৰোন্তো, তত্থ কামৰাগং উপ্পাদেত্ৱা সংৱিগ্গতৰমানসো অত্তনো চিত্তং পৰিভাসিত্ৱা মুহুত্তং একমন্তং অপসক্কিত্ৱা আদিতো উপট্ঠিতং অসুভনিমিত্তমেৱ গহেত্ৱা যোনিসো মনসিকৰোন্তো ঝানং উপ্পাদেত্ৱা তং ঝানং পাদকং কত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা তাৱদেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৪৪.৫৫-৫৯) –
‘‘ৱিপিনে বুদ্ধং দিস্ৱান, সযম্ভুং অপৰাজিতং;
অম্বাটকং গহেত্ৱান, সযম্ভুস্স অদাসহং.
‘‘একতিংসে ইতো কপ্পে, যং ফলমদদিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, ফলদানস্সিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা পীতিসোমনস্সজাতো –
৩১৫. ‘‘ভিক্খু সিৱথিকং গন্ত্ৱা, অদ্দস ইত্থিমুজ্ঝিতং;
অপৱিদ্ধং সুসানস্মিং, খজ্জন্তিং কিমিহী ফুটং.
৩১৬. ‘‘যঞ্হি একে জিগুচ্ছন্তি, মতং দিস্ৱান পাপকং;
কামৰাগো পাতুৰহু, অন্ধোৱ সৱতী অহুং.
৩১৭. ‘‘ওৰং ওদনপাকম্হা, তম্হা ঠানা অপক্কমিং;
সতিমা সম্পজানোহং, একমন্তং উপাৱিসিং.
৩১৮. ‘‘ততো মে মনসীকাৰো, যোনিসো উদপজ্জথ;
আদীনৱো পাতুৰহু, নিব্বিদা সমতিট্ঠথ.
৩১৯. ‘‘ততো চিত্তং ৱিমুচ্চি মে, পস্স ধম্মসুধম্মতং;
তিস্সো ৱিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি. –
ইমা পঞ্চ গাথা অভাসি.
তত্থ ভিক্খু সিৱথিকং গন্ত্ৱাতি সংসাৰে ভযস্স ইক্খনতো ভিক্খু, অসুভকম্মট্ঠানত্থং আমকসুসানং উপগন্ত্ৱা. ‘‘ভিক্খূ’’তি চেতং অত্তানং সন্ধায থেৰো সযং ৱদতি. ইত্থিন্তি থীযতি এত্থ সুক্কসোণিতং সত্তসন্তানভাৱেন সংহঞ্ঞতীতি থী, মাতুগামো. এৱঞ্চ সভাৱনিৰুত্তিৱসেন ‘‘ইত্থী’’তিপি ৱুচ্চতি. ৱঞ্ঝাদীসু পন তংসদিসতায তংসভাৱানতিৱত্তনতো চ তব্বোহাৰো. ‘‘ইত্থী’’তি ইত্থিকড়েৱৰং ৱদতি. উজ্ঝিতন্তি পৰিচ্চত্তং উজ্ঝনিযত্তা এৱ অপৱিদ্ধং অনপেক্খভাৱেন খিত্তং. খজ্জন্তিং কিমিহী ফুটন্তি কিমীহি পূৰিতং হুত্ৱা খজ্জমানং.
যঞ্হি একে জিগুচ্ছন্তি, মতং দিস্ৱান পাপকন্তি যং অপগতাযুউস্মাৱিঞ্ঞাণতায মতং কড়েৱৰং পাপকং নিহীনং লামকং একে চোক্খজাতিকা জিগুচ্ছন্তি, ওলোকেতুম্পি ন ইচ্ছন্তি. কামৰাগো পাতুৰহূতি তস্মিং কুণপে অযোনিসোমনসিকাৰস্স বলৱতায কামৰাগো ময্হং পাতুৰহোসি উপ্পজ্জি. অন্ধোৱ সৱতী অহুন্তি তস্মিং কড়েৱৰে নৱহি দ্ৱাৰেহি অসুচিং সৱতি সন্দন্তে অসুচিভাৱস্স অদস্সনেন অন্ধো ৱিয অহোসিং. তেনাহ –
‘‘ৰত্তো অত্থং ন জানাতি, ৰত্তো ধম্মং ন পস্সতি;
অন্ধতমং তদা হোতি, যং ৰাগো সহতে নৰ’’ন্তি চ.
‘‘কামচ্ছন্দো খো, ব্ৰাহ্মণ, অন্ধকৰণো অচক্খুকৰণো’’তি চ আদি. কেচি পনেত্থ তকাৰাগমং কত্ৱা ‘‘কিলেসপৰিযুট্ঠানেন অৱসৱত্তি কিলেসস্স ৱা ৱসৱত্তী’’তি অত্থং ৱদন্তি. অপৰে ‘‘অন্ধোৱ অসতি অহু’’ন্তি পাড়িং ৱত্ৱা ‘‘কামৰাগেন অন্ধো এৱ হুত্ৱা সতিৰহিতো অহোসি’’ন্তি অত্থং ৱদন্তি. তদুভযং পন পাড়িযং নত্থি.
ওৰং ওদনপাকম্হাতি ওদনপাকতো ওৰং, যাৱতা কালেন সুপৰিধোততিন্ততণ্ডুলনাড়িযা ওদনং পচতি, ততো ওৰমেৱ কালং, ততোপি লহুকালেন ৰাগং ৱিনোদেন্তো, তম্হা ঠানা অপক্কমিং যস্মিং ঠানে ঠিতস্স মে ৰাগো উপ্পজ্জি, তম্হা ঠানা অপক্কমিং অপসক্কিং. অপক্কন্তোৱ সতিমা সম্পজানোহং সমণসঞ্ঞং উপট্ঠপেত্ৱা সতিপট্ঠানমনসিকাৰৱসেন সতিমা, সম্মদেৱ ধম্মসভাৱজাননেন সম্পজানো চ হুত্ৱা একমন্তং উপাৱিসিং, পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা নিসীদিং. নিসিন্নস্স চ ততো মে মনসীকাৰো, যোনিসো উদপজ্জথাতিআদি সব্বং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱাতি.
ৰাজদত্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.