৩. সভিযত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
পৰে চাতিআদিকা আযস্মতো সভিযত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো ককুসন্ধস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৱসং সত্থাৰং দিৱাৱিহাৰায গচ্ছন্তং দিস্ৱা পসন্নমানসো উপাহনং অদাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো কস্সপে ভগৱতি পৰিনিব্বুতে পতিট্ঠিতে সুৱণ্ণচেতিযে ছহি কুলপুত্তেহি সদ্ধিং অত্তসত্তমো সাসনে পব্বজিত্ৱা কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা অৰঞ্ঞে ৱিহৰন্তো ৱিসেসং নিব্বত্তেতুং অসক্কোন্তো ইতৰে আহ – ‘‘মযং পিণ্ডপাতায গচ্ছন্তো জীৱিতে সাপেক্খা হোম, জীৱিতে সাপেক্খেন চ ন সক্কা লোকুত্তৰধম্মং অধিগন্তুং, পুথুজ্জনকালঙ্কিৰিযা চ দুক্খা. হন্দ, মযং নিস্সেণিং বন্ধিত্ৱা পব্বতং অভিৰুয্হ কাযে চ জীৱিতে চ অনপেক্খা সমণধম্মং কৰোমা’’তি. তে তথা অকংসু.
অথ নেসং মহাথেৰো উপনিস্সযসম্পন্নত্তা তদহেৱ ছড়ভিঞ্ঞো হুত্ৱা উত্তৰকুৰুতো পিণ্ডপাতং উপনেসি. ইতৰে – ‘‘তুম্হে, ভন্তে, কতকিচ্চা তুম্হেহি সদ্ধিং সল্লাপমত্তম্পি পপঞ্চো, সমণধম্মমেৱ মযং কৰিস্সাম, তুম্হে অত্তনা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰমনুযুঞ্জথা’’তি ৱত্ৱা পিণ্ডপাতং পটিক্খিপিংসু. থেৰো নে সম্পটিচ্ছাপেতুং অসক্কোন্তো অগমাসি.
ততো নেসং একো দ্ৱীহতীহচ্চযেন অভিঞ্ঞাপৰিৱাৰং অনাগামিফলং সচ্ছিকত্ৱা তথেৱ ৱত্ৱা তেহি পটিক্খিত্তো অগমাসি. তেসু খীণাসৱত্থেৰো পৰিনিব্বাযি, অনাগামী সুদ্ধাৱাসেসু উপ্পজ্জি. ইতৰে পুথুজ্জনকালঙ্কিৰিযমেৱ কত্ৱা ছসু কামসগ্গেসু অনুলোমপটিলোমতো দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা অম্হাকং ভগৱতো কালে দেৱলোকা চৱিত্ৱা একো মল্লৰাজকুলে পটিসন্ধিং গণ্হি, একো গন্ধাৰৰাজকুলে, একো বাহিৰৰট্ঠে, একো ৰাজগহে একিস্সা কুলদাৰিকায কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. ইতৰো অঞ্ঞতৰিস্সা পৰিব্বাজিকায কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং অগ্গহেসি. সা কিৰ অঞ্ঞতৰস্স খত্তিযস্স ধীতা, নং মাতাপিতৰো – ‘‘অম্হাকং ধীতা সমযন্তৰং জানাতূ’’তি একস্স পৰিব্বাজকস্স নিয্যাদযিংসু. অথেকো পৰিব্বাজকো তায সদ্ধিং ৱিপ্পটিপজ্জি. সা তেন গব্ভং গণ্হি. তং গব্ভিনিং দিস্ৱা পৰিব্বাজকা নিক্কড্ঢিংসু. সা অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তী অন্তৰামগ্গে সভাযং ৱিজাযি. তেনস্স সভিযোত্ৱেৱ নামং অকাসি. সো ৱড্ঢিত্ৱা পৰিব্বাজকপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা নানাসত্থানি উগ্গহেত্ৱা মহাৱাদী হুত্ৱা ৱাদপ্পসুতো ৱিচৰন্তো অত্তনা সদিসং অদিস্ৱা নগৰদ্ৱাৰে অস্সমং কাৰেত্ৱা খত্তিযকুমাৰাদযো সিপ্পং সিক্খাপেন্তো ৱিহৰন্তো অত্তনো মাতুযা ইত্থিভাৱং জিগুচ্ছিত্ৱা ঝানং উপ্পাদেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকে উপ্পন্নায অভিসঙ্খৰিত্ৱা দিন্নে ৱীসতিপঞ্হে গহেত্ৱা তে তে সমণব্ৰাহ্মণে পুচ্ছি. তে চস্স তেসং পঞ্হানং অত্থং ব্যাকাতুং নাসক্খিংসু. সভিযসুত্তৱণ্ণনাযং (সু. নি. অট্ঠ. ২. সভিযসুত্তৱণ্ণনা) পন ‘‘সুদ্ধাৱাসব্ৰহ্মা তে পঞ্হে অভিসঙ্খৰিত্ৱা অদাসী’’তি আগতং.
যদা পন ভগৱা পৱত্তৱৰধম্মচক্কো অনুপুব্বেন ৰাজগহং আগন্ত্ৱা ৱেড়ুৱনে ৱিহাসি, তদা সভিযো তত্থ গন্ত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা তে পঞ্হে পুচ্ছি. সত্থা তস্স তে পঞ্হে ব্যাকাসীতি সব্বং সভিযসুত্তে (সু. নি. সভিযসুত্তং) আগতনযেন ৱেদিতব্বং. সভিযো পন ভগৱতা তেসু পঞ্হেসু ব্যাকতেসু পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৪৬.২৭-৩১) –
‘‘ককুসন্ধস্স মুনিনো, ব্ৰাহ্মণস্স ৱুসীমতো;
দিৱাৱিহাৰং ৱজতো, অক্কমনমদাসহং.
‘‘ইমস্মিংযেৱ কপ্পম্হি, যং দানমদদিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, অক্কমনস্সিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহা পন হুত্ৱা দেৱদত্তে সঙ্ঘভেদায পৰক্কমন্তে দেৱদত্তপক্খিকানং ভিক্খূনং ওৱাদং দেন্তো –
২৭৫. ‘‘পৰে চ ন ৱিজানন্তি, মযমেত্থ যমামসে;
যে চ তত্থ ৱিজানন্তি, ততো সম্মন্তি মেধগা.
২৭৬. ‘‘যদা চ অৱিজানন্তা, ইৰিযন্ত্যমৰা ৱিয;
ৱিজানন্তি চ যে ধম্মং, আতুৰেসু অনাতুৰা.
২৭৭. ‘‘যং কিঞ্চি সিথিলং কম্মং, সংকিলিট্ঠঞ্চ যং ৱতং;
সঙ্কস্সৰং ব্ৰহ্মচৰিযং, ন তং হোতি মহপ্ফলং.
২৭৮. ‘‘যস্স সব্ৰহ্মচাৰীসু, গাৰৱো নূপলব্ভতি;
আৰকা হোতি সদ্ধম্মা, নভং পুথৱিযা যথা’’তি. –
চতূহি গাথাহি ধম্মং দেসেসি.
তত্থ পৰেতি পণ্ডিতে ঠপেত্ৱা ততো অঞ্ঞে – ‘‘অধম্মং ধম্মো’’তি ‘‘ধম্মং অধম্মো’’তিআদিভেদকৰৱত্থুদীপনৱসেন ৱিৱাদপ্পসুতা পৰে নাম. তে তত্থ ৱিৱাদং কৰোন্তা ‘‘মযং যমামসে উপৰমাম নস্সাম সততং সমিতং মচ্চুসন্তিকং গচ্ছামা’’তি ন জানন্তি. যে চ তত্থ ৱিজানন্তীতি যে তত্থ পণ্ডিতা – ‘‘মযং মচ্চুসমীপং গচ্ছামা’’তি ৱিজানন্তি. ততো সম্মন্তি মেধগাতি এৱঞ্হি তে জানন্তা যোনিসোমনসিকাৰং উপ্পাদেত্ৱা মেধগানং কলহানং ৱূপসমায পটিপজ্জন্তি. অথ নেসং তায পটিপত্তিযা তে মেধগা সম্মন্তি. অথ ৱা পৰে চাতি যে সত্থু ওৱাদানুসাসনিযা অগ্গহণেন সাসনতো বাহিৰতায পৰে, তে যাৱ ‘‘মযং মিচ্ছাগাহং গহেত্ৱা এত্থ ইধ লোকে সাসনস্স পটিনিগ্গাহেন যমামসে ৱাযমামা’’তি ন ৱিজানন্তি, তাৱ ৱিৱাদা ন ৱূপসম্মন্তি, যদা পন তস্স গাহস্স ৱিস্সজ্জনৱসেন যে চ তত্থ তেসু ৱিৱাদপ্পসুতেসু অধম্মধম্মাদিকে অধম্মধম্মাদিতো যথাভূতং ৱিজানন্তি, ততো তেসং সন্তিকা তে পণ্ডিতপুৰিসে নিস্সায ৱিৱাদসঙ্খাতা মেধগা সম্মন্তীতি এৱম্পেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.
যদাতি যস্মিং কালে. অৱিজানন্তাতি ৱিৱাদস্স ৱূপসমূপাযং, ধম্মাধম্মে ৱা যাথাৱতো অজানন্তা. ইৰিযন্ত্যমৰা ৱিযাতি অমৰা ৱিয জৰামৰণং অতিক্কন্তা ৱিয উদ্ধতা উন্নড়া চপলা মুখৰা ৱিপ্পকিণ্ণৱাচা হুত্ৱা ৱত্তন্তি চৰন্তি ৱিচৰন্তি তদা ৱিৱাদো ন ৱূপসম্মতেৱ. ৱিজানন্তি চ যে ধম্মং, আতুৰেসু অনাতুৰাতি যে পন সত্থু সাসনধম্মং যথাভূতং জানন্তি, তে কিলেসৰোগেন আতুৰেসু সত্তেসু অনাতুৰা নিক্কিলেসা অনীঘা ৱিহৰন্তি, তেসং ৱসেন ৱিৱাদো অচ্চন্তমেৱ ৱূপসম্মতীতি অধিপ্পাযো.
যং কিঞ্চি সিথিলং কম্মন্তি ওলিযিত্ৱা কৰণেন সিথিলগাহং কত্ৱা সাথলিভাৱেন কতং যং কিঞ্চি কুসলকম্মং. সংকিলিট্ঠন্তি ৱেসীআদিকে অগোচৰে চৰণেন, কুহনাদিমিচ্ছাজীৱেন ৱা সংকিলিট্ঠং ৱতসমাদানং. সঙ্কস্সৰন্তি সঙ্কাহি সৰিতব্বং, ৱিহাৰে কিঞ্চি অসাৰুপ্পং সুত্ৱা – ‘‘নূন অসুকেন কত’’ন্তি পৰেহি অসঙ্কিতব্বং, উপোসথকিচ্চাদীসু অঞ্ঞতৰকিচ্চৱসেন সন্নিপতিতম্পি সঙ্ঘং দিস্ৱা, ‘‘অদ্ধা ইমে মম চৰিযং ঞত্ৱা মং উক্খিপিতুকামা সন্নিপতিতা’’তি এৱং অত্তনো ৱা আসঙ্কাহি সৰিতং উসঙ্কিতং পৰিসঙ্কিতং. ন তং হোতীতি তং এৱৰূপং ব্ৰহ্মচৰিযং সমণধম্মকৰণং তস্স পুগ্গলস্স মহপ্ফলং ন হোতি. তস্স অমহপ্ফলভাৱেনেৱ পচ্চযদাযকানম্পিস্স ন মহপ্ফলং হোতি. তস্মা সল্লেখৱুত্তিনা ভৱিতব্বং. সল্লেখৱুত্তিনো চ ৱিৱাদস্স অৱসৰো এৱ নত্থীতি অধিপ্পাযো.
গাৰৱো নূপলব্ভতীতি অনুসাসনিযা অপদক্খিণগ্গাহিভাৱেন গৰুকাতব্বেসু সব্ৰহ্মচাৰীসু যস্স পুগ্গলস্স গাৰৱো গৰুকৰণং ন ৱিজ্জতি. আৰকা হোতি সদ্ধম্মাতি সো এৱৰূপো পুগ্গলো পটিপত্তিসদ্ধম্মতোপি পটিৱেধসদ্ধম্মতোপি দূৰে হোতি, ন হি তং গৰূ সিক্খাপেন্তি, অসিক্খিযমানো অনাদিযন্তো ন পটিপজ্জতি, অপ্পটিপজ্জন্তো কুতো সচ্চানি পটিৱিজ্ঝিস্সতীতি. তেনাহ – ‘‘আৰকা হোতি সদ্ধম্মা’’তি. যথা কিং? ‘‘নভং পুথৱিযা যথা’’তি যথা নভং আকাসং পুথৱিযা পথৱীধাতুযা সভাৱতো দূৰে. ন কদাচি সম্মিস্সভাৱো. তেনেৱাহ –
‘‘নভঞ্চ দূৰে পথৱী চ দূৰে, পাৰং সমুদ্দস্স তদাহু দূৰে;
ততো হৱে দূৰতৰং ৱদন্তি, সতঞ্চ ধম্মো অসতঞ্চ ৰাজা’’তি.(জা. ২.২১.৪১৪);
সভিযত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.