১. নাগসমালত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

অলঙ্কতাতিআদিকা আযস্মতো নাগসমালত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো গিম্হসমযে সূৰিযাতপসন্তত্তায ভূমিযা গচ্ছন্তং সত্থাৰং দিস্ৱা পসন্নমানসো ছত্তং অদাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সক্যৰাজকুলে নিব্বত্তিত্ৱা নাগসমালোতি লদ্ধনামো ৱযপ্পত্তো ঞাতিসমাগমে পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা কিঞ্চি কালং ভগৱতো উপট্ঠাকো অহোসি. সো একদিৱসং নগৰং পিণ্ডায পৱিট্ঠো অলঙ্কতপটিযত্তং অঞ্ঞতৰং নচ্চকিং মহাপথে তূৰিযেসু ৱজ্জন্তেসু নচ্চন্তিং দিস্ৱা, ‘‘অযং চিত্তকিৰিযৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰৱসেন কৰজকাযস্স তথা তথা পৰিৱত্তি, অহো অনিচ্চা সঙ্খাৰা’’তি খযৱযং পট্ঠপেত্ৱা ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৪৬.৩৭-৪৮) –

‘‘অঙ্গাৰজাতা পথৱী, কুক্কুড়ানুগতা মহী;

পদুমুত্তৰো ভগৱা, অব্ভোকাসম্হি চঙ্কমি.

‘‘পণ্ডৰং ছত্তমাদায, অদ্ধানং পটিপজ্জহং;

তত্থ দিস্ৱান সম্বুদ্ধং, ৱিত্তি মে উপপজ্জথ.

‘‘মৰীচিযোত্থটা ভূমি, অঙ্গাৰাৱ মহী অযং;

উপহন্তি মহাৱাতা, সৰীৰস্সাসুখেপনা.

‘‘সীতং উণ্হং ৱিহনন্তং, ৱাতাতপনিৱাৰণং;

পটিগ্গণ্হ ইমং ছত্তং, ফস্সযিস্সামি নিব্বুতিং.

‘‘অনুকম্পকো কাৰুণিকো, পদুমুত্তৰো মহাযসো;

মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞায, পটিগ্গণ্হি তদা জিনো.

‘‘তিংসকপ্পানি দেৱিন্দো, দেৱৰজ্জমকাৰযিং;

সতানং পঞ্চক্খত্তুঞ্চ, চক্কৱত্তী অহোসহং.

‘‘পদেসৰজ্জং ৱিপুলং, গণনাতো অসঙ্খিযং;

অনুভোমি সকং কম্মং, পুব্বে সুকতমত্তনো.

‘‘অযং মে পচ্ছিমা জাতি, চৰিমো ৱত্ততে ভৱো;

অজ্জাপি সেতচ্ছত্তং মে, সব্বকালং ধৰীযতি.

‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, যং ছত্তমদদিং তদা;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, ছত্তদানস্সিদং ফলং.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অৰহত্তং পন পত্ৱা –

২৬৭. ‘‘অলঙ্কতা সুৱসনা, মালিনী চন্দনুস্সদা;

মজ্ঝে মহাপথে নাৰী, তূৰিযে নচ্চতি নট্টকী.

২৬৮. ‘‘পিণ্ডিকায পৱিট্ঠোহং, গচ্ছন্তো নং উদিক্খিসং;

অলঙ্কতং সুৱসনং, মচ্চুপাসংৱ ওড্ডিতং.

২৬৯. ‘‘ততো মে মনসীকাৰো, যোনিসো উদপজ্জথ;

আদীনৱো পাতুৰহু, নিব্বিদা সমতিট্ঠথ.

২৭০. ‘‘ততো চিত্তং ৱিমুচ্চি মে, পস্স ধম্মসুধম্মতং;

তিস্সো ৱিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি. –

চতূহি গাথাহি অত্তনো পটিপত্তিকিত্তনমুখেন অঞ্ঞং ব্যাকাসি.

তত্থ অলঙ্কতাতি হত্থূপগাদিআভৰণেহি অলঙ্কতগত্তা. সুৱসনাতি সুন্দৰৱসনা সোভনৱত্থনিৱত্থা. মালিনীতি মালাধাৰিনী পিড়ন্ধিতপুপ্ফমালা. চন্দনুস্সদাতি চন্দনানুলেপলিত্তসৰীৰা. মজ্ঝে মহাপথে নাৰী, তূৰিযে নচ্চতি নট্টকীতি যথাৱুত্তট্ঠানে একা নাৰী নট্টকী নাটকিত্থী নগৰৱীথিযা মজ্ঝে পঞ্চঙ্গিকে তূৰিযে ৱজ্জন্তে নচ্চতি, যথাপট্ঠপিতং নচ্চং কৰোতি.

পিণ্ডিকাযাতি ভিক্খায. পৱিট্ঠোহন্তি নগৰং পৱিট্ঠো অহং. গচ্ছন্তো নং উদিক্খিসন্তি নগৰৱীথিযং গচ্ছন্তো পৰিস্সযপৰিহৰণত্থং ৱীথিং ওলোকেন্তো তং নট্টকিং ওলোকেসিং. কিং ৱিয? মচ্চুপাসংৱ ওড্ডিতন্তি যথা মচ্চুস্স মচ্চুৰাজস্স পাসভূতো ৰূপাদিকো ওড্ডিতো লোকে অনুৱিচৰিত্ৱা ঠিতো একংসেন সত্তানং অনত্থাৱহো, এৱং সাপি অপ্পটিসঙ্খানে ঠিতানং অন্ধপুথুজ্জনানং একংসতো অনত্থাৱহাতি মচ্চুপাসসদিসী ৱুত্তা.

ততোতি তস্মা মচ্চুপাসসদিসত্তা. মেতি ময্হং. মনসীকাৰো যোনিসো উদপজ্জথাতি ‘‘অযং অট্ঠিসঙ্ঘাতো ন্হাৰুসম্বন্ধো মংসেন অনুপলিত্তো ছৱিযা পটিচ্ছন্নো অসুচিদুগ্গন্ধজেগুচ্ছপটিক্কূলো অনিচ্চুচ্ছাদনপৰিমদ্দনভেদনৱিদ্ধংসনধম্মো ঈদিসে ৱিকাৰে দস্সেতী’’তি এৱং যোনিসো মনসিকাৰো উপ্পজ্জি. আদীনৱো পাতুৰহূতি এৱং কাযস্স সভাৱূপধাৰণমুখেন তস্স চ তংনিস্সিতানঞ্চ চিত্তচেতসিকানং উদযব্বযং সৰসপভঙ্গুতঞ্চ মনসি কৰোতো তেসু চ যক্খৰক্খসাদীসু ৱিয ভযতো উপট্ঠহন্তেসু তত্থ মে অনেকাকাৰআদীনৱো দোসো পাতুৰহোসি. তপ্পটিপক্খতো চ নিব্বানে আনিসংসো. নিব্বিদা সমতিট্ঠথাতি নিব্বিন্দনং আদীনৱানুপস্সনানুভাৱসিদ্ধং নিব্বিদাঞাণং মম হদযে সণ্ঠাসি, মুহুত্তম্পি তেসং ৰূপাৰূপধম্মানং গহণে চিত্তং নাহোসি, অঞ্ঞদত্থু মুঞ্চিতুকামতাদিৱসেন তত্থ উদাসীনমেৱ জাতন্তি অত্থো.

ততোতি ৱিপস্সনাঞাণতো পৰং. চিত্তং ৱিমুচ্চি মেতি লোকুত্তৰভাৱনায ৱত্তমানায মগ্গপটিপাটিযা সব্বকিলেসেহি মম চিত্তং ৱিমুত্তং অহোসি. এতেন ফলুপ্পত্তিং দস্সেতি. মগ্গক্খণে হি কিলেসা ৱিমুচ্চন্তি নাম, ফলক্খণে ৱিমুত্তাতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

নাগসমালত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.