৯. যসোজত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
কালপব্বঙ্গসঙ্কাসোতি আযস্মতো যসোজত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো ৱিপস্সিস্স ভগৱতো কালে আৰামগোপককুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৱসং ৱিপস্সিং ভগৱন্তং আকাসেন গচ্ছন্তং দিস্ৱা পসন্নমানসো লবুজফলং অদাসি.
সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিনগৰদ্ৱাৰে কেৱট্টগামে পঞ্চকুলসতজেট্ঠকস্স কেৱট্টস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, যসোজোতিস্স নামং অকংসু. সো ৱযপ্পত্তো অত্তনো সহাযেহি কেৱট্টপুত্তেহি সদ্ধিং মচ্ছগহণত্থং অচিৰৱতিযং নদিযং জালং খিপি. তত্থেকো সুৱণ্ণৱণ্ণো মহামচ্ছো অন্তোজালং পাৱিসি. তং তে ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স দস্সেসুং. ৰাজা ‘‘ইমস্স সুৱণ্ণৱণ্ণস্স মচ্ছস্স ৱণ্ণকাৰণং ভগৱা জানাতী’’তি মচ্ছং গাহাপেত্ৱা ভগৱতো দস্সেসি. ভগৱা ‘‘অযং কস্সপস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স সাসনে ওসক্কমানে পব্বজিত্ৱা মিচ্ছা পটিপজ্জন্তো সাসনং ওসক্কাপেত্ৱা নিৰযে নিব্বত্তো একং বুদ্ধন্তৰং নিৰযে পচ্চিত্ৱা ততো চুতো অচিৰৱতিযং মচ্ছো হুত্ৱা নিব্বত্তো’’তি ৱত্ৱা তস্স ভগিনীনঞ্চ নিৰযে নিব্বত্তভাৱং, তস্স ভাতিকত্থেৰস্স পৰিনিব্বুতভাৱঞ্চ তেনেৱ কথাপেত্ৱা ইমিস্সা অট্ঠুপ্পত্তিযা কপিলসুত্তং দেসেসি.
সত্থু দেসনং সুত্ৱা যসোজো সংৱেগজাতো সদ্ধিং অত্তনো সহাযেহি ভগৱতো সন্তিকে পব্বজিত্ৱা পতিৰূপে ঠানে ৱসন্তো একদিৱসং সপৰিসো ভগৱন্তং ৱন্দিতুং জেতৱনং অগমাসি. তস্স আগমনে সেনাসনপঞ্ঞাপনাদিনা ৱিহাৰে উচ্চাসদ্দমহাসদ্দো অহোসি. তং সুত্ৱা ‘‘ভগৱা সপৰিসং যসোজং পণামেসী’’তি (উদা. ২৩) সব্বং উদানে আগতনযেন ৱেদিতব্বং. পণামিতো পন আযস্মা যসোজো কসাভিহতো ভদ্দো অস্সাজানীযো ৱিয সংৱিগ্গমানসো সদ্ধিং পৰিসায ৱগ্গুমুদায নদিযা তীৰে ৱসন্তো ঘটেন্তো ৱাযমন্তো ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অন্তোৱস্সেযেৱ ছড়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৪৭.৩২-৩৯) –
‘‘নগৰে বন্ধুমতিযা, আৰামিকো অহং তদা;
অদ্দসং ৱিৰজং বুদ্ধং, গচ্ছন্তং অনিলঞ্জসে.
‘‘লবুজং ফলমাদায, বুদ্ধসেট্ঠস্সদাসহং;
আকাসেৱ ঠিতো সন্তো, পটিগ্গণ্হি মহাযসো.
‘‘ৱিত্তিসঞ্জাননো ময্হং, দিট্ঠধম্মসুখাৱহো;
ফলং বুদ্ধস্স দত্ৱান, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা.
‘‘অধিগঞ্ছিং তদা পীতিং, ৱিপুলং সুখমুত্তমং;
উপ্পজ্জতেৱ ৰতনং, নিব্বত্তস্স তহিং তহিং.
‘‘একনৱুতিতো কপ্পে, যং ফলং অদদিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, ফলদানস্সিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
ছড়ভিঞ্ঞং পন সমানং সপৰিসং আযস্মন্তং যসোজং সত্থা পক্কোসিত্ৱা আনেঞ্জসমাপত্তিনা পটিসন্থাৰমকাসি. সো সব্বেপি ধুতঙ্গধম্মে সমাদায ৱত্ততি. তেনস্স সৰীৰং কিসং অহোসি লূখং দুব্বণ্ণং, তং ভগৱা পৰমপ্পিচ্ছতায পসংসন্তো –
২৪৩. ‘‘কালপব্বঙ্গসঙ্কাসো, কিসো ধমনিসন্থতো;
মত্তঞ্ঞূ অন্নপানম্হি, অদীনমানসো নৰো’’তি. – পঠমং গাথমাহ;
তত্থ কালপব্বঙ্গসঙ্কাসোতি মংসূপচযৱিগমেন কিসদুসণ্ঠিতসৰীৰাৱযৱতায দন্তিলতাপব্বসদিসঙ্গো, তেনাহ ‘‘কিসো ধমনিসন্থতো’’তি. কিসোতি মোনেয্যপটিপদাপূৰণেন কিসসৰীৰো. ধমনিসন্থতোতি ধমনীহি সন্থতগত্তো অপ্পমংসলোহিততায পাকটীহি কণ্ডৰসিৰাহি ৱিততসৰীৰো. মত্তঞ্ঞূতি পৰিযেসনপটিগ্গহণপৰিভোগৱিস্সজ্জনেসু পমাণঞ্ঞূ. অদীনমানসোতি কোসজ্জাদীহি অনভিভূতত্তা অলীনচিত্তো অকুসীতৱুত্তি. নৰোতি পুৰিসো, পোৰিসস্স ধুৰস্স ৱহনতো পোৰিসলক্খণসম্পন্নো পুৰিসধোৰয্হোতি অধিপ্পাযো.
এৱং থেৰো সত্থাৰা পসট্ঠো পসট্ঠভাৱানুৰূপং অত্তনো অধিৱাসনখন্তিৱীৰিযাৰম্ভৱিৱেকাভিৰতিকিত্তনমুখেন ভিক্খূনং ধম্মং কথেন্তো –
২৪৪. ‘‘ফুট্ঠো ডংসেহি মকসেহি, অৰঞ্ঞস্মিং ব্ৰহাৱনে;
নাগো সঙ্গামসীসেৱ, সতো তত্ৰাধিৱাসযে.
২৪৫. ‘‘যথা ব্ৰহ্মা তথা একো, যথা দেৱো তথা দুৱে;
যথা গামো তথা তযো, কোলাহলং ততুত্তৰি’’ন্তি. –
ইমা দ্ৱে গাথা অভাসি.
তত্থ নাগো সঙ্গামসীসেৱাতি যথা নাম আজানেয্যো হত্থিনাগো যুদ্ধমণ্ডলে অসিসত্তিতোমৰাদিপ্পহাৰে অধিৱাসেত্ৱা পৰসেনং ৱিদ্ধংসেতি, এৱং ভিক্খু অৰঞ্ঞস্মিং ব্ৰহাৱনে অৰঞ্ঞানিযং ডংসাদিপৰিস্সযে সতো সম্পজানো অধিৱাসেয্য, অধিৱাসেত্ৱা চ ভাৱনাবলেন মাৰবলং ৱিধমেয্য.
যথা ব্ৰহ্মাতি যথা ব্ৰহ্মা এককো চিত্তপ্পকোপৰহিতো ঝানসুখেন নিচ্চমেৱ সুখিতো ৱিহৰতি তথা একোতি ভিক্খুপি একো অদুতিযো ৱিৱেকসুখমনুব্ৰূহেন্তো সুখং ৱিহৰতি. একস্স সামঞ্ঞসুখং পণীতন্তি হি ৱুত্তং. এতেন একৱিহাৰী ভিক্খু ‘‘ব্ৰহ্মসমো’’তি ওৱাদং দেতি. যথা দেৱো তথা দুৱেতি যথা দেৱানং অন্তৰন্তৰা চিত্তপ্পকোপোপি সিযা, তথা দ্ৱিন্নং ভিক্খূনং সহৱাসে ঘট্টনাপি ভৱেয্যাতি সদুতিযৱাসেন ভিক্খু ‘‘দেৱসমো’’তি ৱুত্তো. যথা গামো তথা তযোতি অস্মিমেৱ পাঠে তিণ্ণং ভিক্খূনং সহৱাসো গামৱাসসদিসো ৱিৱেকৱাসো ন হোতীতি অধিপ্পাযো. কোলাহলং ততুত্তৰিন্তি ততো তযতো উপৰি চ বহূনং সংৱাসো কোলাহলং উচ্চাসদ্দমহাসদ্দমহাজনসন্নিপাতসদিসো, তস্মা একৱিহাৰিনা ভৱিতব্বন্তি অধিপ্পাযোতি.
যসোজত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.