৫. মাতঙ্গপুত্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
অতিসীতন্তি আযস্মতো মাতঙ্গপুত্তত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কিৰ পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে হিমৱন্তসমীপে মহতো জাতস্সৰস্স হেট্ঠা মহতি নাগভৱনে মহানুভাৱো নাগৰাজা হুত্ৱা নিব্বত্তো একদিৱসং নাগভৱনতো নিক্খমিত্ৱা ৱিচৰন্তো সত্থাৰং আকাসেন গচ্ছন্তং দিস্ৱা পসন্নমানসো অত্তনো সীসমণিনা পূজং অকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কোসলৰট্ঠে মাতঙ্গস্স নাম কুটুম্বিকস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তো মাতঙ্গপুত্তোত্ৱেৱ পঞ্ঞাযিত্থ. সো ৱিঞ্ঞুতং পত্তো অলসজাতিকো হুত্ৱা কিঞ্চি কম্মং অকৰোন্তো ঞাতকেহি অঞ্ঞেহি চ গৰহিতো ‘‘সুখজীৱিনো ইমে সমণা সক্যপুত্তিযা’’তি সুখজীৱিতং আকঙ্খন্তো ভিক্খূহি কতপৰিচযো হুত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা অঞ্ঞে ভিক্খূ ইদ্ধিমন্তে দিস্ৱা ইদ্ধিবলং পত্থেত্ৱা সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ভাৱনং অনুযুঞ্জন্তো ছড়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৪৮.৮-২৯) –
‘‘পদুমুত্তৰো নাম জিনো, সব্বধম্মান পাৰগূ;
ৱিৱেককামো সম্বুদ্ধো, গচ্ছতে অনিলঞ্জসে.
‘‘অৱিদূৰে হিমৱন্তস্স, মহাজাতস্সৰো অহু;
তত্থ মে ভৱনং আসি, পুঞ্ঞকম্মেন সংযুতং.
‘‘ভৱনা অভিনিক্খম্ম, অদ্দসং লোকনাযকং;
ইন্দীৱৰংৱ জলিতং, আদিত্তংৱ হুতাসনং.
‘‘ৱিচিনং নদ্দসং পুপ্ফং, পূজযিস্সন্তি নাযকং;
সকং চিত্তং পসাদেত্ৱা, অৱন্দিং সত্থুনো অহং.
‘‘মম সীসে মণিং গয্হ, পূজযিং লোকনাযকং;
ইমায মণিপূজায, ৱিপাকো হোতু ভদ্দকো.
‘‘পদুমুত্তৰো লোকৱিদূ, আহুতীনং পটিগ্গহো;
অন্তলিক্খে ঠিতো সত্থা, ইমং গাথং অভাসথ.
‘‘সো তে ইজ্ঝতু সঙ্কপ্পো, লভস্সু ৱিপুলং সুখং;
ইমায মণিপূজায, অনুভোহি মহাযসং.
‘‘ইদং ৱত্ৱান ভগৱা, জলজুত্তমনামকো;
অগমাসি বুদ্ধসেট্ঠো, যত্থ চিত্তং পণীহিতং.
‘‘সট্ঠিকপ্পানি দেৱিন্দো, দেৱৰজ্জমকাৰযিং;
অনেকসতক্খত্তুঞ্চ, চক্কৱত্তী অহোসহং.
‘‘পুব্বকম্মং সৰন্তস্স, দেৱভূতস্স মে সতো;
মণি নিব্বত্ততে ময্হং, আলোককৰণো মমং.
‘‘ছড়সীতিসহস্সানি, নাৰিযো মে পৰিগ্গহা;
ৱিচিত্তৱত্থাভৰণা, আমুক্কমণিকুণ্ডলা.
‘‘অড়াৰপম্হা হসুলা, সুসঞ্ঞা তনুমজ্ঝিমা;
পৰিৱাৰেন্তি মং নিচ্চং, মণিপূজাযিদং ফলং.
‘‘সোণ্ণমযা মণিমযা, লোহিতঙ্কমযা তথা;
ভণ্ডা মে সুকতা হোন্তি, যদিচ্ছসি পিড়ন্ধনা.
‘‘কূটাগাৰা গহা ৰম্মা, সযনঞ্চ মহাৰহং;
মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞায, নিব্বত্তন্তি যদিচ্ছকং.
‘‘লাভা তেসং সুলদ্ধঞ্চ, যে লভন্তি উপস্সুতিং;
পুঞ্ঞক্খেত্তং মনুস্সানং, ওসধং সব্বপাণিনং.
‘‘ময্হম্পি সুকতং কম্মং, যোহং অদক্খি নাযকং;
ৱিনিপাতা পমুত্তোম্হি, পত্তোম্হি অচলং পদং.
‘‘যং যং যোনূপপজ্জামি, দেৱত্তং অথ মানুসং;
দিৱসঞ্চেৱ ৰত্তিঞ্চ, আলোকো হোতি মে সদা.
‘‘তাযেৱ মণিপূজায, অনুভোত্ৱান সম্পদা;
ঞাণালোকো মযা দিট্ঠো, পত্তোম্হি অচলং পদং.
‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, যং মণিং অভিপূজযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, মণিপূজাযিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
ছড়ভিঞ্ঞো পন হুত্ৱা পুগ্গলাধিট্ঠানৱসেন কোসজ্জং গৰহন্তো অত্তনো চ ৱীৰিযাৰম্ভং কিত্তেন্তো –
২৩১. ‘‘অতিসীতং অতিউণ্হং, অতিসাযমিদং অহু;
ইতি ৱিস্সট্ঠকম্মন্তে, খণা অচ্চেন্তি মাণৱে.
২৩২. ‘‘যো চ সীতঞ্চ উণ্হঞ্চ, তিণা ভিয্যো ন মঞ্ঞতি;
কৰং পুৰিসকিচ্চানি, সো সুখা ন ৱিহাযতি.
২৩৩. ‘‘দব্বং কুসং পোটকিলং, উসীৰং মুঞ্জপব্বজং;
উৰসা পনুদিস্সামি, ৱিৱেকমনুব্ৰূহয’’ন্তি. – গাথাত্তযমাহ;
তত্থ অতিসীতন্তি হিমপাতৱদ্দলাদিনা অতিৱিয সীতং, ইদং অহূতি আনেত্ৱা সম্বন্ধো. অতিউণ্হন্তি ধম্মপৰিতাপাদিনা অতিৱিয উণ্হং, উভযেনপি উতুৱসেন কোসজ্জৱত্থুমাহ. অতিসাযন্তি দিৱসস্স পৰিণতিযা অতিসাযং, সাযগ্গহণেনেৱ চেত্থ পাতোপি সঙ্গয্হতি, তদুভযেন কালৱসেন কোসজ্জৱত্থুমাহ. ইতীতি ইমিনা পকাৰেন. এতেন ‘‘ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা কম্মং কত্তব্বং হোতী’’তিআদিনা (অ. নি. ৮.৮০; দী. নি. ৩.৩৩৪) ৱুত্তং কোসজ্জৱত্থুং সঙ্গণ্হাতি. ৱিস্সট্ঠকম্মন্তেতি পৰিচ্চত্তযোগকম্মন্তে. খণাতি বুদ্ধুপ্পাদাদযো ব্ৰহ্মচৰিযৱাসস্স ওকাসা. অচ্চেন্তীতি অতিক্কমন্তি. মাণৱেতি সত্তে. তিণা ভিয্যো ন মঞ্ঞতীতি তিণতো উপৰি ন মঞ্ঞতি, তিণং ৱিয মঞ্ঞতি, সীতুণ্হানি অভিভৱিত্ৱা অত্তনা কত্তব্বং কৰোতি. কৰন্তি কৰোন্তো. পুৰিসকিচ্চানীতি ৱীৰপুৰিসেন কত্তব্বানি অত্তহিতপৰহিতানি. সুখাতি সুখতো, নিব্বানসুখতোতি অধিপ্পাযো. ততিযগাথায অত্থো হেট্ঠা ৱুত্তোযেৱ.
মাতঙ্গপুত্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.