১৪. গোতমত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
সংসৰন্তি আযস্মতো গোতমত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কিৰ পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি কৰোন্তো সিখিম্হি ভগৱতি পৰিনিব্বুতে তস্স চিতকং দেৱমনুস্সেসু পূজেন্তেসু অট্ঠহি চম্পকপুপ্ফেহি চিতকং পূজেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সক্যৰাজকুলে নিব্বত্তিত্ৱা গোতমোতি গোত্তৱসেনেৱ অভিলক্খিতনামো ৱযপ্পত্তো সত্থু ঞাতিসমাগমে পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো ছড়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৪৭.৬-১০) –
‘‘ঝাযমানস্স ভগৱতো, সিখিনো লোকবন্ধুনো;
অট্ঠ চম্পকপুপ্ফানি, চিতকং অভিৰোপযিং.
‘‘একতিংসে ইতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিৰোপযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, চিতপূজাযিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
ছড়ভিঞ্ঞো পন হুত্ৱা ৱিমুত্তিসুখেন ৱিহৰন্তো একদিৱসং ঞাতকেহি ‘‘কস্মা, ভন্তে, অম্হে পহায পব্বজিতো’’তি পুট্ঠো সংসাৰে অত্তনা অনুভূতদুক্খঞ্চেৱ ইদানি অধিগতং নিব্বানসুখঞ্চ পকাসেন্তো –
২৫৮. ‘‘সংসৰঞ্হি নিৰযং অগচ্ছিস্সং, পেতলোকমগমং পুনপ্পুনং;
দুক্খমম্হিপি তিৰচ্ছানযোনিযং, নেকধা হি ৱুসিতং চিৰং মযা.
২৫৯. ‘‘মানুসোপি চ ভৱোভিৰাধিতো, সগ্গকাযমগমং সকিং সকিং;
ৰূপধাতুসু অৰূপধাতুসু, নেৱসঞ্ঞিসু অসঞ্ঞিসুট্ঠিতং.
২৬০. ‘‘সম্ভৱা সুৱিদিতা অসাৰকা, সঙ্খতা পচলিতা সদেৰিতা;
তং ৱিদিত্ৱা মহমহত্তসম্ভৱং, সন্তিমেৱ সতিমা সমজ্ঝগ’’ন্তি. –
তীহি গাথাহি তেসং ধম্মং দেসেসি.
তত্থ সংসৰন্তি অনাদিমতি সংসাৰে সংসৰন্তো কম্মকিলেসেহি পঞ্চসু গতীসু চৱনুপপাতৱসেন অপৰাপৰং সংসৰন্তোতি অত্থো. হীতি নিপাতমত্তং. নিৰযং অগচ্ছিস্সন্তি সঞ্জীৱাদিকং অট্ঠৱিধং মহানিৰযং, কুক্কুড়াদিকং সোড়সৱিধং উস্সদনিৰযঞ্চ পটিসন্ধিৱসেন উপগচ্ছিং. ‘‘পুনপ্পুন’’ন্তি ইদং ইধাপি আনেতব্বং. পেতলোকন্তি পেত্তিৱিসযং, খুপ্পিপাসাদিভেদং পেতত্তভাৱন্তি অত্থো. অগমন্তি পটিসন্ধিৱসেন উপগচ্ছিং উপপজ্জিং. পুনপ্পুনন্তি অপৰাপৰং. দুক্খমম্হিপীতি অঞ্ঞমঞ্ঞং তিখিণকসাপতোদাভিঘাতাদিদুক্খেহি দুস্সহাযপি. লিঙ্গৱিপল্লাসেন হেতং ৱুত্তং ‘‘দুক্খমম্হিপী’’তি. তিৰচ্ছানযোনিযন্তি মিগপক্খিআদিভেদায তিৰচ্ছানযোনিযং. নেকধা হীতি ওট্ঠগোণগদ্ৰভাদিৱসেন চেৱ কাকবলাককুললাদিৱসেন চ অনেকপ্পকাৰং অনেকৱাৰঞ্চ চিৰং দীঘমদ্ধানং মযা ৱুসিতং নিচ্চং উত্ৰস্তমানসতাদিৱসেন দুক্খং অনুভূতং. তিৰচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তসত্তো মহামূড়্হতায চিৰতৰং তত্থেৱ অপৰাপৰং পৰিৱত্ততীতি দস্সনত্থং ইধ ‘‘চিৰ’’ন্তি ৱুত্তং.
মানুসোপি চ ভৱোভিৰাধিতোতি মনুস্সত্তভাৱোপি মযা তাদিসেন কুসলকম্মুনা সমৱাযেন অভিৰাধিতো সাধিতো অধিগতো. কাণকচ্ছপোপমসুত্তমেত্থ (ম. নি. ৩.২৫২; সং. নি. ৫.১১১৭) উদাহৰিতব্বং. সগ্গকাযমগমং সকিং সকিন্তি সগ্গগতিসঙ্খাতং কামাৱচৰদেৱকাযং সকিং সকিং কদাচি কদাচি উপপজ্জনৱসেন অগচ্ছিং. ৰূপধাতুসূতি পুথুজ্জনভৱগ্গপৰিযোসানেসু ৰূপভৱেসু অৰূপধাতুসূতি অৰূপভৱেসু. নেৱসঞ্ঞিসু অসঞ্ঞিসুট্ঠিতন্তি ৰূপাৰূপধাতূসু চ ন কেৱলং সঞ্ঞীসু এৱ, অথ খো নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীসু অসঞ্ঞীসু চ উপপজ্জ ঠিতং মযাতি আনেত্ৱা যোজেতব্বং. নেৱসঞ্ঞিগ্গহণেন হেত্থ নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীভৱো গহিতো. যদিপিমে দ্ৱে ভৱা ৰূপাৰূপধাতুগ্গহণেনেৱ গয্হন্তি, যে পন ইতো বাহিৰকা তত্থ নিচ্চসঞ্ঞিনো ভৱৱিমোক্খসঞ্ঞিনো চ, তেসং তস্সা সঞ্ঞায মিচ্ছাভাৱদস্সনত্থং ৱিসুং গহিতাতি দট্ঠব্বং.
এৱং দ্ৱীহি গাথাহি ভৱমূলস্স অনুপচ্ছিন্নত্তা অনাদিমতি সংসাৰে অত্তনো ৱট্টদুক্খানুভৱং দস্সেত্ৱা ইদানি তদুপচ্ছেদেন ৱিৱট্টসুখানুভৱং দস্সেন্তো ‘‘সম্ভৱা’’তিআদিনা ততিযং গাথমাহ. তত্থ সম্ভৱাতি ভৱা. কামভৱাদযো এৱ হি হেতুপচ্চযসমৱাযেন ভৱন্তীতি ইধ সম্ভৱাতি ৱুত্তা. সুৱিদিতাতি ৱিপস্সনাপঞ্ঞাসহিতায মগ্গপঞ্ঞায সুট্ঠু ৱিদিতা. অসাৰকাতিআদি তেসং ৱিদিতাকাৰদস্সনং. তত্থ অসাৰকাতি নিচ্চসাৰাদিসাৰৰহিতা. সঙ্খতাতি সমেচ্চ সম্ভুয্য পচ্চযেহি কতা. পচলিতাতি সঙ্খতত্তা এৱ উপ্পাদজৰাদীহি পকাৰতো চলিতা অনৱট্ঠিতা. সদেৰিতাতি সদা সব্বকালং ভঙ্গেন এৰিতা, ইত্তৰা ভঙ্গগামিনো পভঙ্গুনোতি অত্থো. তং ৱিদিত্ৱা মহমত্তসম্ভৱন্তি তং যথাৱুত্তং সঙ্খতসভাৱং অত্তসম্ভৱং অত্তনি সম্ভূতং অত্তাযত্তং ইস্সৰাদিৱসেন অপৰাযত্তং পৰিঞ্ঞাভিসমযৱসেন অহং ৱিদিত্ৱা তপ্পটিপক্খভূতং সন্তিমেৱ নিব্বানমেৱ মগ্গপঞ্ঞাসতিযা সতিমা হুত্ৱা সমজ্ঝগং অধিগচ্ছিং অৰিযমগ্গভাৱনায অনুপ্পত্তোতি. এৱং থেৰো ঞাতকানং ধম্মদেসনামুখেন অঞ্ঞং ব্যাকাসি.
গোতমত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.