১. অঙ্গণিকভাৰদ্ৱাজত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

তিকনিপাতে অযোনি সুদ্ধিমন্ৱেসন্তি আযস্মতো অঙ্গণিকভাৰদ্ৱাজত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং উপচিনন্তো ইতো একতিংসে কপ্পে সিখিস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৱসং সত্থাৰং পিণ্ডায চৰন্তং দিস্ৱা পসন্নমানসো পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গণ্হি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে হিমৱন্তসমীপে উক্কট্ঠে নাম নগৰে ৱিভৱসম্পন্নস্স ব্ৰাহ্মণস্স গেহে নিব্বত্তিত্ৱা অঙ্গণিকভাৰদ্ৱাজোতি লদ্ধনামো ৱযপ্পত্তো ৱিজ্জাসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গতো নেক্খম্মজ্ঝাসযতায পৰিব্বাজকপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অমৰং তপং চৰন্তো তত্থ তত্থ ৱিচৰন্তো সম্মাসম্বুদ্ধং জনপদচাৰিকং চৰন্তং দিস্ৱা পসন্নমানসো সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা তং মিচ্ছাতপং পহায সাসনে পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো নচিৰস্সেৱ ছড়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.২৩.৪৮-৫১) –

‘‘উসভং পৱৰং ৱীৰং, ৱেস্সভুং ৱিজিতাৱিনং;

পসন্নচিত্তো সুমনো, বুদ্ধসেট্ঠমৱন্দহং.

‘‘একতিংসে ইতো কপ্পে, যং কম্মমকৰিং তদা;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, ৱন্দনায ইদং ফলং.

‘‘চতুৱীসতিকপ্পম্হি, ৱিকতানন্দনামকো;

সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

ছড়ভিঞ্ঞো পন হুত্ৱা ৱিমুত্তিসুখেন ৱিহৰন্তো ঞাতীনং অনুকম্পায অত্তনো জাতিভূমিং গন্ত্ৱা বহূ ঞাতকে সৰণেসু চ সীলেসু চ পতিট্ঠাপেত্ৱা ততো নিৱত্তিত্ৱা কুৰুৰট্ঠে কুণ্ডিযস্স নাম নিগমস্স অৱিদূৰে অৰঞ্ঞে ৱসন্তো কেনচিদেৱ কৰণীযেন উগ্গাৰামং গতো উত্তৰাপথতো আগতেহি সন্দিট্ঠেহি ব্ৰাহ্মণেহি সমাগতো তেহি, ‘‘ভো ভাৰদ্ৱাজ, কিং দিস্ৱা ব্ৰাহ্মণানং সমযং পহায ইমং সমযং গণ্হী’’তি পুচ্ছিতো তেসং ইতো বুদ্ধসাসনতো বহিদ্ধা সুদ্ধি নত্থীতি দস্সেন্তো –

২১৯. ‘‘অযোনি সুদ্ধিমন্ৱেসং, অগ্গিং পৰিচৰিং ৱনে;

সুদ্ধিমগ্গং অজানন্তো, অকাসিং অমৰং তপ’’ন্তি. – পঠমং গাথমাহ;

তত্থ অযোনীতি অযোনিসো অনুপাযেন. সুদ্ধিন্তি সংসাৰসুদ্ধিং ভৱনিস্সৰণং. অন্ৱেসন্তি গৱেসন্তো. অগ্গিং পৰিচৰিং ৱনেতি ‘‘অযং সুদ্ধিমগ্গো’’তি অধিপ্পাযেন অৰঞ্ঞাযতনে অগ্গিহুতসালাযং অগ্যাগাৰং কত্ৱা আহুতিং পগ্গণ্হন্তো অগ্গিদেৱং পৰিচৰিং ৱেদে ৱুত্তৱিধিনা পূজেসিং. সুদ্ধিমগ্গং অজানন্তো, অকাসিং অমৰং তপন্তি সুদ্ধিযা নিব্বানস্স মগ্গং অজানন্তো অগ্গিপৰিচৰণং ৱিয পঞ্চতপতপ্পনাদিঅত্তকিলমথানুযোগং ‘‘সুদ্ধিমগ্গো’’তি মঞ্ঞায অকাসিং অচৰিং পটিপজ্জিং.

এৱং থেৰো অস্সমতো অস্সমং গচ্ছন্তো ৱিয ৱেদে ৱুত্তৱিধিনা অগ্গিপৰিচৰণাদিনা অনুট্ঠায সুদ্ধিযা অপ্পত্তভাৱেন বহিদ্ধা সুদ্ধিযা অভাৱং দস্সেত্ৱা ইদানি ইমস্মিংযেৱ সাসনে সুদ্ধি চ মযা অধিগতাতি দস্সেন্তো –

২২০. ‘‘তং সুখেন সুখং লদ্ধং, পস্স ধম্মসুধম্মতং;

তিস্সো ৱিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি. – দুতিযগাথমাহ;

তত্থ তন্তি যস্সত্থায সুদ্ধিং অন্ৱেসন্তো তস্স মগ্গং অজানন্তো অগ্গিং পৰিচৰিং অমৰং তপং অচৰিং, তং নিব্বানসুখং সুখেন সমথৱিপস্সনায সুখায পটিপদায অত্তকিলমথানুযোগং অনুপগম্ম মযা লদ্ধং পত্তং অধিগতং. পস্স ধম্মসুধম্মতন্তি সত্থু সাসনধম্মস্স সুধম্মতং অৱিপৰীতনিয্যানিকধম্মসভাৱং পস্স জানাহীতি ধম্মালপনৱসেন ৱদতি, অত্তানং ৱা আলপতি. তস্স লদ্ধভাৱং পন দস্সেন্তো –

‘‘তিস্সো ৱিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি. –

আহ, তং ৱুত্তত্থমেৱ. এৱং সুদ্ধিযা অধিগতত্তা ‘‘ইতো পট্ঠাযাহং পৰমত্থতো ব্ৰাহ্মণো’’তি দস্সেন্তো –

২২১. ‘‘ব্ৰহ্মবন্ধু পুৰে আসিং, ইদানি খোম্হি ব্ৰাহ্মণো;

তেৱিজ্জো ন্হাতকোচম্হি, সোত্তিযো চম্হি ৱেদগূ’’তি. – ততিযং গাথমাহ;

তস্সত্থো – ইতো পুব্বে জাতিমত্তেন ব্ৰাহ্মণভাৱতো ব্ৰাহ্মণানং সমঞ্ঞায ব্ৰহ্মবন্ধু নাম আসিং. বাহিতপাপত্তা পন ইদানি খো অৰহত্তাধিগমেন পৰমত্থতো ব্ৰাহ্মণো চ অম্হি. ইতো পুব্বে ভৱসঞ্চযকৰানং তিস্সন্নং ৱেদসঙ্খাতানং ৱিজ্জানং অজ্ঝযনেন সমঞ্ঞামত্তেন তেৱিজ্জো নাম হুত্ৱা ইদানি ভৱক্খযকৰায ৱিজ্জায ৱসেন তিস্সন্নং ৱিজ্জানং অধিগতত্তা পৰমত্থতো তেৱিজ্জো চ অম্হি. তথা ইতো পুব্বে ভৱস্সাদগধিতায ন্হাতকৱতনিপ্ফত্তিযা সমঞ্ঞামত্তেন ন্হাতকো নাম হুত্ৱা ইদানি অট্ঠঙ্গিকমগ্গজলেন সুৱিক্খালিতকিলেসমলতায পৰমত্থতো ন্হাতকো চম্হি. ইতো পুব্বে অৱিমুত্তভৱস্সাদমন্তজ্ঝানেন ৱোহাৰমত্ততো সোত্তিযো নাম হুত্ৱা ইদানি সুৱিমুত্তভৱস্সাদধম্মজ্ঝানেন পৰমত্থতো সোত্তিযো চম্হি. ইতো পুব্বে অপ্পটিনিস্সট্ঠপাপধম্মানং ৱেদানং গতমত্তেন ৱেদগূ নাম হুত্ৱা ইদানি ৱেদসঙ্খাতেন মগ্গঞাণেন সংসাৰমহোঘস্স ৱেদস্স চতুসচ্চস্স চ পাৰং গতত্তা অধিগতত্তা ঞাতত্তা পৰমত্থতো ৱেদগূ জাতোতি. তং সুত্ৱা ব্ৰাহ্মণা সাসনে উড়াৰং পসাদং পৱেদেসুং.

অঙ্গণিকভাৰদ্ৱাজত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.