৭. সোণপোটিৰিযপুত্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
ন তাৱ সুপিতুং হোতীতি আযস্মতো সোণস্স পোটিৰিযপুত্তস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো সিখিস্স ভগৱতো কালে ৱনচৰো হুত্ৱা জীৱন্তো একদিৱসং সত্থাৰং দিস্ৱা পসন্নচিত্তো কুৰঞ্জিযফলং সত্থুনো অদাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কপিলৱত্থুস্মিং পোটিৰিযস্স নাম গামভোজকস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, সোণোতিস্স নামং অহোসি. সো ৱযপ্পত্তো ভদ্দিযস্স সাকিযৰঞ্ঞো সেনাপতি অহোসি. অথ ভদ্দিযৰাজে হেট্ঠা ৱুত্তনযেন পব্বজিতে, সেনাপতি ‘‘ৰাজাপি নাম পব্বজি, কিং ময্হং ঘৰাৱাসেনা’’তি পব্বজি? পব্বজিত্ৱা পন নিদ্দাৰামো ৱিহৰতি, ন ভাৱনমনুযুঞ্জতি. তং ভগৱা অনুপিযাযং অম্বৱনে ৱিহৰন্তো অত্তনো ওভাসং ফৰাপেত্ৱা তেনস্স সতিং জনেত্ৱা ইমায গাথায তং ওৱদন্তো –
১৯৩. ‘‘ন তাৱ সুপিতুং হোতি, ৰত্তি নক্খত্তমালিনী;
পটিজগ্গিতুমেৱেসা, ৰত্তি হোতি ৱিজানতা.
১৯৪. ‘‘হত্থিক্খন্ধাৱপতিতং, কুঞ্জৰো চে অনুক্কমে;
সঙ্গামে মে মতং সেয্যো, যঞ্চে জীৱে পৰাজিতো’’তি. – গাথাদ্ৱযং অভাসি;
তত্থ ন তাৱ সুপিতুং হোতি, ৰত্তি নক্খত্তমালিনীতি অট্ঠহি অক্খণেহি ৱজ্জিতং নৱমং খণং লভিত্ৱা ঠিতস্স ৱিঞ্ঞুজাতিকস্স যাৱ ন অৰহত্তং হত্থগতং হোতি, তাৱ অযং নক্খত্তমালিনী ৰত্তি সুপিতুং নিদ্দাযিতুং ন হোতি, সুপনস্স কালো ন হোতি. অপিচ খো পটিজগ্গিতুমেৱেসা, ৰত্তি হোতি ৱিজানতাতি এসা ৰত্তি নাম মনুস্সানং মিগপক্খীনঞ্চ নিদ্দূপগমনেন ৱিসেসতো নিস্সদ্দৱেলাভূতা পটিপত্তিং অত্তনি সঞ্জগ্গিতুং জাগৰিযানুযোগমনুযুঞ্জিতুমেৱ ৱিজানতা ৱিঞ্ঞুনা ইচ্ছিতা হোতীতি.
তং সুত্ৱা সোণো সংৱিগ্গতৰমানসো হিৰোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা অব্ভোকাসিকঙ্গং অধিট্ঠায ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো ‘‘হত্থিক্খন্ধোৱ পতিত’’ন্তি দুতিযং গাথমাহ. তত্থ অৱপতিতন্তি অৱমুখং পতিতং উদ্ধংপাদং অধোমুখং পতিতং. কুঞ্জৰো চে অনুক্কমেতি কুঞ্জৰো অনুক্কমেয্য চে. ইদং ৱুত্তং হোতি – যদাহং হত্থিমাৰুহিত্ৱা সঙ্গামং পৱিট্ঠো হত্থিক্খন্ধতো পতিতো, তদাহং সঙ্গামে তেন হত্থিনা মদ্দিতো মতো অহোসিং চে, তং মে মৰণং সেয্যো, যঞ্চে ইদানি কিলেসেহি পৰাজিতো জীৱেয্যং, তং ন সেয্যোতি. ইমং গাথং ৱদন্তোযেৱ ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৫২.১-৬) –
‘‘মিগলুদ্দো পুৰে আসিং, ৱিপিনে ৱিচৰং অহং;
অদ্দসং ৱিৰজং বুদ্ধং, সব্বধম্মান পাৰগুং.
‘‘কুৰঞ্জিযফলং গয্হ, বুদ্ধসেট্ঠস্সদাসহং;
পুঞ্ঞক্খেত্তস্স তাদিনো, পসন্নো সেহি পাণিভি.
‘‘একতিংসে ইতো কপ্পে, যং ফলং অদদিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, ফলদানস্সিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা ‘‘সত্থাৰা ৱুত্তং, অত্তনা ৱুত্ত’’ন্তি উভযঞ্হি গাথং ‘‘হত্থিক্খন্ধাৱপতিত’’ন্তিআদিনা পচ্চুদাহাসি. তেন ইদমেৱ অঞ্ঞাব্যাকৰণং অহোসীতি.
সোণপোটিৰিযপুত্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.