৩. উপৱাণত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

অৰহং সুগতোতি আযস্মতো উপৱাণত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কিৰ পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে দলিদ্দকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো ভগৱতি পৰিনিব্বুতে তস্স ধাতুং গহেত্ৱা মনুস্সদেৱনাগগৰুড়কুম্ভণ্ডযক্খগন্ধব্বেহি সত্তৰতনমযে সত্তযোজনিকে থূপে কতে তত্থ সুধোতং অত্তনো উত্তৰাসঙ্গং ৱেড়গ্গে আবন্ধিত্ৱা ধজং কত্ৱা পূজং অকাসি. তং গহেত্ৱা অভিসম্মতকো নাম যক্খসেনাপতি দেৱেহি চেতিযপূজাৰক্খণত্থং ঠপিতো অদিস্সমানকাযো আকাসে ধাৰেন্তো চেতিযং তিক্খত্তুং পদক্খিণং অকাসি. সো তং দিস্ৱা ভিয্যোসোমত্তায পসন্নমানসো অহোসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা উপৱাণোতি লদ্ধনামো ৱযপ্পত্তো জেতৱনপটিগ্গহণে বুদ্ধানুভাৱং দিস্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো অৰহত্তং পত্ৱা ছড়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৫৬.১২২-১৭৮) –

‘‘পদুমুত্তৰো নাম জিনো, সব্বধম্মান পাৰগূ;

জলিত্ৱা অগ্গিক্খন্ধোৱ, সম্বুদ্ধো পৰিনিব্বুতো.

‘‘মহাজনা সমাগম্ম, পূজযিত্ৱা তথাগতং;

চিত্তং কত্ৱান সুগতং, সৰীৰং অভিৰোপযুং.

‘‘সৰীৰকিচ্চং কত্ৱান, ধাতুং তত্থ সমানযুং;

সদেৱমনুস্সা সব্বে, বুদ্ধথূপং অকংসু তে.

‘‘পঠমা কঞ্চনমযা, দুতিযা চ মণিমযা;

ততিযা ৰূপিযমযা, চতুত্থী ফলিকামযা.

‘‘তত্থ পঞ্চমিকা চেৱ, লোহিতঙ্কমযা অহু;

ছট্ঠা মসাৰগল্লস্স, সব্বং ৰতনমযূপৰি.

‘‘জঙ্ঘা মণিমযা আসি, ৱেদিকা ৰতনামযা;

সব্বসোণ্ণমযো থূপো, উদ্ধং যোজনমুগ্গতো.

‘‘দেৱা তত্থ সমাগন্ত্ৱা, একতো মন্তযুং তদা;

মযম্পি থূপং কস্সাম, লোকনাথস্স তাদিনো.

‘‘ধাতু আৱেণিকা নত্থি, সৰীৰং একপিণ্ডিতং;

ইমম্হি বুদ্ধথূপম্হি, কস্সাম কঞ্চুকং মযং.

‘‘দেৱা সত্তহি ৰত্নেহি, অঞ্ঞং ৱড্ঢেসুং যোজনং;

থূপো দ্ৱিযোজনুব্বেধো, তিমিৰং ব্যপহন্তি সো.

‘‘নাগা তত্থ সমাগন্ত্ৱা, একতো মন্তযুং তদা;

মনুস্সা চেৱ দেৱা চ, বুদ্ধথূপং অকংসু তে.

‘‘মা নো পমত্তা অস্সুম্হ, অপ্পমত্তা সদেৱকা;

মযম্পি থূপং কস্সাম, লোকনাথস্স তাদিনো.

‘‘ইন্দনীলং মহানীলং, অথো জোতিৰসং মণিং;

একতো সন্নিপাতেত্ৱা, বুদ্ধথূপং অছাদযুং.

‘‘সব্বং মণিমযং আসি, যাৱতা বুদ্ধচেতিযং;

তিযোজনসমুব্বেধং, আলোককৰণং তদা.

‘‘গৰুড়া চ সমাগন্ত্ৱা, একতো মন্তযুং তদা;

মনুস্সা দেৱনাগা চ, বুদ্ধপূজং অকংসু তে.

‘‘মা নো পমত্তা অস্সুম্হ, অপ্পমত্তা সদেৱকা;

মযম্পি থূপং কস্সাম, লোকনাথস্স তাদিনো.

‘‘সব্বং মণিমযং থূপং, অকৰুং তে চ কঞ্চুকং;

যোজনং তেপি ৱড্ঢেসুং, আযতং বুদ্ধচেতিযং.

‘‘চতুযোজনমুব্বেধো, বুদ্ধথূপো ৱিৰোচতি;

ওভাসেতি দিসা সব্বা, সতৰংসীৱ উগ্গতো.

‘‘কুম্ভণ্ডা চ সমাগন্ত্ৱা, একতো মন্তযুং তদা;

মনুস্সা চেৱ দেৱা চ, নাগা চ গৰুড়া তথা.

‘‘পচ্চেকং বুদ্ধসেট্ঠস্স, অকংসু থূপমুত্তমং;

মা নো পমত্তা অস্সুম্হ, অপ্পমত্তা সদেৱকা.

‘‘মযম্পি থূপং কস্সাম, লোকনাথস্স তাদিনো;

ৰতনেহি ছাদেস্সাম, আযতং বুদ্ধচেতিযং.

‘‘যোজনং তেপি ৱড্ঢেসুং, আযতং বুদ্ধচেতিযং;

পঞ্চযোজনমুব্বেধো, থূপো ওভাসতে তদা.

‘‘যক্খা তত্থ সমাগন্ত্ৱা, একতো মন্তযুং তদা;

মনুস্সা দেৱনাগা চ, গৰুড়া চ কুম্ভণ্ডকা.

‘‘পচ্চেকং বুদ্ধসেট্ঠস্স, অকংসু থূপমুত্তমং;

মা নো পমত্তা অস্সুম্হ, অপ্পমত্তা সদেৱকা.

‘‘মযম্পি থূপং কস্সাম, লোকনাথস্স তাদিনো;

ফলিকা ছাদযিস্সাম, আযতং বুদ্ধচেতিযং.

‘‘যোজনং তেপি ৱড্ঢেসুং, আযতং বুদ্ধচেতিযং;

ছযোজনিকমুব্বেধো, থূপো ওভাসতে তদা.

‘‘গন্ধব্বা চ সমাগন্ত্ৱা, একতো মন্তযুং তদা;

মনুজা দেৱতা নাগা, কুম্ভণ্ডা গৰুড়া তথা.

‘‘সব্বে অকংসু বুদ্ধথূপং, মযমেত্থ অকাৰকা;

মযম্পি থূপং কস্সাম, লোকনাথস্স তাদিনো.

‘‘ৱেদিযো সত্ত কত্ৱান, ধজং ছত্তং অকংসু তে;

সব্বসোণ্ণমযং থূপং, গন্ধব্বা কাৰযুং তদা.

‘‘সত্তযোজনমুব্বেধো, থূপো ওভাসতে তদা;

ৰত্তিন্দিৱা ন ঞাযন্তি, আলোকো হোতি সব্বদা.

‘‘অভিভোন্তি ন তস্সাভা, চন্দসূৰা সতাৰকা;

সমন্তা যোজনসতে, পদীপোপি ন পজ্জলি.

‘‘তেন কালেন যে কেচি, থূপং পূজেন্তি মানুসা;

ন তে থূপং আৰুহন্তি, অম্বৰে উক্খিপন্তি তে.

‘‘দেৱেহি ঠপিতো যক্খো, অভিসম্মতনামকো;

ধজং ৱা পুপ্ফদামং ৱা, অভিৰোপেতি উত্তৰিং.

‘‘ন তে পস্সন্তি তং যক্খং, দামং পস্সন্তি গচ্ছতো;

এৱং পস্সিত্ৱা গচ্ছন্তা, সব্বে গচ্ছন্তি সুগ্গতিং.

‘‘ৱিৰুদ্ধা যে পাৱচনে, পসন্না যে চ সাসনে;

পাটিহীৰং দট্ঠুকামা, থূপং পূজেন্তি মানুসা.

‘‘নগৰে হংসৱতিযা, অহোসিং ভতকো তদা;

আমোদিতং জনং দিস্ৱা, এৱং চিন্তেসহং তদা.

‘‘উড়াৰো ভগৱা নেসো, যস্স ধাতুঘৰে দিসং;

ইমা চ জনতা তুট্ঠা, কাৰং কুব্বং ন তপ্পৰে.

‘‘অহম্পি কাৰং কস্সামি, লোকনাথস্স তাদিনো;

তস্স ধম্মেসু দাযাদো, ভৱিস্সামি অনাগতে.

‘‘সুধোতং ৰজকেনাহং, উত্তৰেয্যং পটং মম;

ৱেড়গ্গে আলগ্গেত্ৱান, ধজং উক্খিপিমম্বৰে.

‘‘অভিসম্মতকো গয্হ, অম্বৰে হাসি মে ধজং;

ৱাতেৰিতং ধজং দিস্ৱা, ভিয্যো হাসং জনেসহং.

‘‘তত্থ চিত্তং পসাদেত্ৱা, সমণং উপসঙ্কমিং;

তং ভিক্খুং অভিৱাদেত্ৱা, ৱিপাকং পুচ্ছহং ধজে.

‘‘সো মে কথেসি আনন্দী, পীতিসঞ্জননং মম;

তস্স ধজস্স ৱিপাকং, অনুভোস্সসি সব্বদা.

‘‘হত্থিঅস্সৰথাপত্তী, সেনা চ চতুৰঙ্গিনী;

পৰিৱাৰেস্সন্তি তং নিচ্চং, ধজদানস্সিদং ফলং.

‘‘সট্ঠিতূৰিযসহস্সানি, ভেৰিযো সমলঙ্কতা;

পৰিৱাৰেস্সন্তি তং নিচ্চং, ধজদানস্সিদং ফলং.

‘‘ছড়সীতি সহস্সানি, নাৰিযো সমলঙ্কতা;

ৱিচিত্তৱত্থাভৰণা, আমুক্কমণিকুণ্ডলা.

‘‘অড়াৰপম্হা হসুলা, সুসঞ্ঞা তনুমজ্ঝিমা;

পৰিৱাৰেস্সন্তি তং নিচ্চং, ধজদানস্সিদং ফলং.

‘‘তিংসকপ্পসহস্সানি, দেৱলোকে ৰমিস্সসি;

অসীতিক্খত্তুং দেৱিন্দো, দেৱৰজ্জং কৰিস্সসি.

‘‘সহস্সক্খত্তুং ৰাজা চ, চক্কৱত্তী ভৱিস্সতি;

পদেসৰজ্জং ৱিপুলং, গণনাতো অসঙ্খিযং.

‘‘কপ্পসতসহস্সম্হি, ওক্কাককুলসম্ভৱো;

গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৱিস্সতি.

‘‘দেৱলোকা চৱিত্ৱান, সুক্কমূলেন চোদিতো;

পুঞ্ঞকম্মেন সঞ্ঞুত্তো, ব্ৰহ্মবন্ধু ভৱিস্সসি.

‘‘অসীতিকোটিং ছড্ডেত্ৱা, দাসে কম্মকৰে বহূ;

গোতমস্স ভগৱতো, সাসনে পব্বজিস্সসি.

‘‘আৰাধযিত্ৱা সম্বুদ্ধং, গোতমং সক্যপুঙ্গৱং;

উপৱাণোতি নামেন, হেস্সসি সত্থু সাৱকো.

‘‘সতসহস্সে কতং কম্মং, ফলং দস্সেসি মে ইধ;

সুমুত্তো সৰৱেগোৱ, কিলেসে ঝাপযিং মম.

‘‘চক্কৱত্তিস্স সন্তস্স, চাতুদ্দীপিস্সৰস্স মে;

তীণি যোজনানি সামন্তা, উস্সীযন্তি ধজা সদা.

‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, যং কম্মমকৰিং তদা;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, ধজদানস্সিদং ফলং.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অথাযস্মা উপৱাণো ভগৱতো উপট্ঠাকো অহোসি. তেন চ সমযেন ভগৱতো ৱাতাবাধো উপ্পজ্জি. থেৰস্স চ গিহিসহাযো দেৱহিতো নাম ব্ৰাহ্মণো সাৱত্থিযং পটিৱসতি. সো থেৰং চতূহি পচ্চযেহি পৱেদেসি. অথাযস্মা উপৱাণো নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায তস্স ব্ৰাহ্মণস্স নিৱেসনং উপগচ্ছি. ব্ৰাহ্মণো ‘‘কেনচি অঞ্ঞেন পযোজনেন থেৰো আগতো’’তি ঞত্ৱা, ‘‘ৱদেয্যাথ, ভন্তে, কেনত্থো’’তি আহ. থেৰো তস্স ব্ৰাহ্মণস্স পযোজনং আচিক্খন্তো –

১৮৫. ‘‘অৰহং সুগতো লোকে, ৱাতেহাবাধিকো মুনি;

সচে উণ্হোদকং অত্থি, মুনিনো দেহি ব্ৰাহ্মণ.

১৮৬. ‘‘পূজিতো পূজনেয্যানং, সক্কৰেয্যান সক্কতো;

অপচিতোপচেয্যানং, তস্স ইচ্ছামি হাতৱে’’তি. – গাথাদ্ৱযং অভাসি;

তস্সত্থো – যো ইমস্মিং লোকে পূজনেয্যানং পূজেতব্বেহি সক্কাদীহি দেৱেহি মহাব্ৰহ্মাদীহি চ ব্ৰহ্মেহি পূজিতো, সক্কৰেয্যানং সক্কাতব্বেহি বিম্বিসাৰকোসলৰাজাদীহি সক্কতো, অপচেয্যানং অপচাযিতব্বেহি মহেসীহি খীণাসৱেহি অপচিতো, কিলেসেহি আৰকত্তাদিনা অৰহং, সোভনগমনাদিনা সুগতো সব্বঞ্ঞূ মুনি ময্হং সত্থা দেৱদেৱো সক্কানং অতিসক্কো ব্ৰহ্মানং অতিব্ৰহ্মা, সো দানি ৱাতেহি ৱাতহেতু ৱাতক্খোভনিমিত্তং আবাধিকো জাতো. সচে, ব্ৰাহ্মণ, উণ্হোদকং অত্থি, তস্স ৱাতাবাধৱূপসমনত্থং তং হাতৱে উপনেতুং ইচ্ছামীতি. তং সুত্ৱা ব্ৰাহ্মণো উণ্হোদকং তদনুৰূপং ৱাতাৰহঞ্চ ভেসজ্জং ভগৱতো উপনামেসি. তেন চ সত্থু ৰোগো ৱূপসমি. তস্স ভগৱা অনুমোদনং অকাসীতি.

উপৱাণত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.