১০. ৱসভত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

পুব্বে হনতি অত্তানন্তি আযস্মতো ৱসভত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো বুদ্ধসুঞ্ঞে লোকে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো ব্ৰাহ্মণানং ৱিজ্জাসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গন্ত্ৱা নেক্খম্মজ্ঝাসযতায ঘৰাৱাসং পহায তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা চুদ্দসসহস্সতাপসপৰিৱাৰো হিমৱন্তস্স অৱিদূৰে সমগ্গে নাম পব্বতে অস্সমং কাৰেত্ৱা ৱসন্তো ঝানাভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেত্ৱা তাপসানং ওৱাদানুসাসনিযো দেন্তো একদিৱসং এৱং চিন্তেসি – ‘‘অহং খো দানি ইমেহি তাপসেহি সক্কতো গৰুকতো পূজিতো ৱিহৰামি, মযা পন পূজেতব্বো ন উপলব্ভতি, দুক্খো খো পনাযং লোকে যদিদং অগৰুৱাসো’’তি. এৱং পন চিন্তেত্ৱা পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰতায পুৰিমবুদ্ধানং চেতিযে অত্তনা কতং পূজাসক্কাৰং অনুস্সৰিত্ৱা ‘‘যংনূনাহং পুৰিমবুদ্ধে উদ্দিস্স পুলিনচেতিযং কত্ৱা পূজং কৰেয্য’’ন্তি হট্ঠতুট্ঠো ইদ্ধিযা পুলিনথূপং সুৱণ্ণমযং মাপেত্ৱা সুৱণ্ণমযাদীহি তিসহস্সমত্তেহি পুপ্ফেহি দেৱসিকং পূজং কৰোন্তো যাৱতাযুকং পুঞ্ঞানি কত্ৱা অপৰিহীনজ্ঝানো কালং কত্ৱা ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তো. তত্থপি যাৱতাযুকং ঠত্ৱা ততো চুতো তাৱতিংসে নিব্বত্তিত্ৱা অপৰাপৰং দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৱেসালিযং লিচ্ছৱিৰাজকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱসভোতি লদ্ধনামো ৱযপ্পত্তো ভগৱতো ৱেসালিগমনে বুদ্ধানুভাৱং দিস্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৫০.৫৭-৯২) –

‘‘হিমৱন্তস্সাৱিদূৰে, সমগ্গো নাম পব্বতো;

অস্সমো সুকতো ময্হং, পণ্ণসালা সুমাপিতা.

‘‘নাৰদো নাম নামেন, জটিলো উগ্গতাপনো;

চতুদ্দসসহস্সানি, সিস্সা পৰিচৰন্তি মং.

‘‘পটিসল্লীনকো সন্তো, এৱং চিন্তেসহং তদা;

সব্বো জনো মং পূজেতি, নাহং পূজেমি কিঞ্চনং.

‘‘ন মে ওৱাদকো অত্থি, ৱত্তা কোচি ন ৱিজ্জতি;

অনাচৰিযুপজ্ঝাযো, ৱনে ৱাসং উপেমহং.

‘‘উপাসমানো যমহং, গৰুচিত্তং উপট্ঠহে;

সো মে আচৰিযো নত্থি, ৱনৱাসো নিৰত্থকো.

‘‘আযাগং মে গৱেসিস্সং, গৰুং ভাৱনিযং তথা;

সাৱস্সযো ৱসিস্সামি, ন কোচি গৰহিস্সতি.

‘‘উত্তানকূলা নদিকা, সুপতিত্থা মনোৰমা;

সংসুদ্ধপুলিনাকিণ্ণা, অৱিদূৰে মমস্সমং.

‘‘নদিং অমৰিকং নাম, উপগন্ত্ৱানহং তদা;

সংৱড্ঢযিত্ৱা পুলিনং, অকং পুলিনচেতিযং.

‘‘যে তে অহেসুং সম্বুদ্ধা, ভৱন্তকৰণা মুনী;

তেসং এতাদিসো থূপো, তং নিমিত্তং কৰোমহং.

‘‘কৰিত্ৱা পুলিনং থূপং, সোৱণ্ণং মাপযিং অহং;

সোণ্ণকিঙ্কণিপুপ্ফানি, সহস্সে তীণি পূজযিং.

‘‘সাযপাতং নমস্সামি, ৱেদজাতো কতঞ্জলী;

সম্মুখা ৱিয সম্বুদ্ধং, ৱন্দিং পুলিনচেতিযং.

‘‘যদা কিলেসা জাযন্তি, ৱিতক্কা গেহনিস্সিতা;

সৰামি সুকতং থূপং, পচ্চৱেক্খামি তাৱদে.

‘‘উপনিস্সায ৱিহৰং, সত্থৱাহং ৱিনাযকং;

কিলেসে সংৱসেয্যাসি, ন যুত্তং তৱ মাৰিস.

‘‘সহ আৱজ্জিতে থূপে, গাৰৱং হোতি মে তদা;

কুৱিতক্কে ৱিনোদেসিং, নাগো তুত্তট্টিতো যথা.

‘‘এৱং ৱিহৰমানং মং, মচ্চুৰাজাভিমদ্দথ;

তত্থ কালঙ্কতো সন্তো, ব্ৰহ্মলোকমগচ্ছহং.

‘‘যাৱতাযুং ৱসিত্ৱান, তিদিৱে উপপজ্জহং;

অসীতিক্খত্তুং দেৱিন্দো, দেৱৰজ্জমকাৰযিং.

‘‘সতানং তীণিক্খত্তুঞ্চ, চক্কৱত্তী অহোসহং;

পদেসৰজ্জং ৱিপুলং, গণনাতো অসঙ্খিযং.

‘‘সোণ্ণকিঙ্কণিপুপ্ফানং, ৱিপাকং অনুভোমহং;

ধাতীসতসহস্সানি, পৰিৱাৰেন্তি মং ভৱে.

‘‘থূপস্স পৰিচিণ্ণত্তা, ৰজোজল্লং ন লিম্পতি;

গত্তে সেদা ন মুচ্চন্তি, সুপ্পভাসো ভৱামহং.

‘‘অহো মে সুকতো থূপো, সুদিট্ঠামৰিকা নদী;

থূপং কত্ৱান পুলিনং, পত্তোম্হি অচলং পদং.

‘‘কুসলং কত্তুকামেন, জন্তুনা সাৰগাহিনা;

নত্থি খেত্তং অখেত্তং ৱা, পটিপত্তীৱ সাধকা.

‘‘যথাপি বলৱা পোসো, অণ্ণৱংতৰিতুস্সহে;

পৰিত্তং কট্ঠমাদায, পক্খন্দেয্য মহাসৰং.

‘‘ইমাহং কট্ঠং নিস্সায, তৰিস্সামি মহোদধিং;

উস্সাহেন ৱীৰিযেন, তৰেয্য উদধিং নৰো.

‘‘তথেৱ মে কতং কম্মং, পৰিত্তং থোককঞ্চ যং;

তং কম্মং উপনিস্সায, সংসাৰং সমতিক্কমিং.

‘‘পচ্ছিমে ভৱে সম্পত্তে, সুক্কমূলেন চোদিতো;

সাৱত্থিযং পুৰে জাতো, মহাসালে সুঅড্ঢকে.

‘‘সদ্ধা মাতা পিতা ময্হং, বুদ্ধস্স সৰণং গতা;

উভো দিট্ঠপদা এতে, অনুৱত্তন্তি সাসনং.

‘‘বোধিপপটিকং গয্হ, সোণ্ণথূপমকাৰযুং;

সাযপাতং নমস্সন্তি, সক্যপুত্তস্স সম্মুখা.

‘‘উপোসথম্হি দিৱসে, সোণ্ণথূপং ৱিনীহৰুং;

বুদ্ধস্স ৱণ্ণং কিত্তেন্তা, তিযামং ৱীতিনামযুং.

‘‘সহ দিস্ৱানহং থূপং, সৰিং পুলিনচেতিযং;

একাসনে নিসীদিত্ৱা, অৰহত্তমপাপুণিং.

‘‘গৱেসমানো তং ৱীৰং, ধম্মসেনাপতিদ্দসং;

অগাৰা নিক্খমিত্ৱান, পব্বজিং তস্স সন্তিকে.

‘‘জাতিযা সত্তৱস্সেন, অৰহত্তমপাপুণিং;

উপসম্পাদযী বুদ্ধো, গুণমঞ্ঞায চক্খুমা.

‘‘দাৰকেনেৱ সন্তেন, কিৰিযং নিট্ঠিতং মযা;

কতং মে কৰণীযজ্জ, সক্যপুত্তস্স সাসনে.

‘‘সব্বৱেৰভযাতীতো, সব্বসঙ্গাতিগো ইসি;

সাৱকো তে মহাৱীৰ, সোণ্ণথূপস্সিদং ফলং.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অৰহত্তং পন পত্ৱা দাযকানুগ্গহং কৰোন্তো তেহি উপনীতে পচ্চযে ন পটিক্খিপতি, যথালদ্ধেযেৱ পৰিভুঞ্জতি. তং পুথুজ্জনা ‘‘অযং কাযদড়্হিবহুলো অৰক্খিতচিত্তো’’তি মঞ্ঞমানা অৱমঞ্ঞন্তি. থেৰো তং অগণেন্তোৱ ৱিহৰতি. তস্স পন অৱিদূৰে অঞ্ঞতৰো কুহকভিক্খু পাপিচ্ছো সমানো অপ্পিচ্ছো ৱিয সন্তুট্ঠো ৱিয অত্তানং দস্সেন্তো লোকং ৱঞ্চেন্তো ৱিহৰতি. মহাজনো তং অৰহন্তং ৱিয সম্ভাৱেতি. অথস্স সক্কো দেৱানমিন্দো তং পৱত্তিং ঞত্ৱা থেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, কিং নাম কুহকো কৰোতী’’তি পুচ্ছি. থেৰো পাপিচ্ছং গৰহন্তো –

১৩৯. ‘‘পুব্বে হনতি অত্তানং, পচ্ছা হনতি সো পৰে;

সুহতং হন্তি অত্তানং, ৱীতংসেনেৱ পক্খিমা.

১৪০. ‘‘ন ব্ৰাহ্মণো বহিৱণ্ণো, অন্তোৱণ্ণো হি ব্ৰাহ্মণো;

যস্মিং পাপানি কম্মানি, স ৱে কণ্হো সুজম্পতী’’তি. – গাথাদ্ৱযমাহ;

তত্থ পুব্বে হনতি অত্তানন্তি কুহকপুগ্গলো অত্তনো কুহকৱুত্তিযা লোকং ৱঞ্চেন্তো পাপিচ্ছতাদীহি পাপধম্মেহি পঠমমেৱ অত্তানং হনতি, অত্তনো কুসলকোট্ঠাসং ৱিনাসেতি. পচ্ছা হনতি সো পৰেতি সো কুহকো পঠমং তাৱ ৱুত্তনযেন অত্তানং হন্ত্ৱা পচ্ছা পৰে যেহি ‘‘অযং ভিক্খু পেসলো অৰিযো’’তি ৱা সম্ভাৱেন্তেহি কাৰা কতা, তে হনতি তেসং কাৰানি অত্তনি কতানি অমহপ্ফলানি কত্ৱা পচ্চযৱিনাসনেন ৱিনাসেতি. সতিপি কুহকস্স উভযহননে অত্তহননে পন অযং ৱিসেসোতি দস্সেন্তো আহ সুহতং হন্তি অত্তানন্তি. সো কুহকো অত্তানং হনন্তো সুহতং কত্ৱা হন্তি ৱিনাসেতি, যথা কিং? ৱীতংসেনেৱ পক্খিমাতি, ৱীতংসোতি দীপকসকুণো, তেন. পক্খিমাতি সাকুণিকো. যথা তেন ৱীতংসসকুণেন অঞ্ঞে সকুণে ৱঞ্চেত্ৱা হনন্তো অত্তানং ইধ লোকেপি হনতি ৱিঞ্ঞুগৰহসাৱজ্জসভাৱাদিনা, সম্পৰাযং পন দুগ্গতিপৰিক্কিলেসেন হনতিযেৱ, ন পন তে সকুণে পচ্ছা হন্তুং সক্কোতি, এৱং কুহকোপি কোহঞ্ঞেন লোকং ৱঞ্চেত্ৱা ইধ লোকেপি অত্তানং হনতি ৱিপ্পটিসাৰৱিঞ্ঞুগৰহাদীহি, পৰলোকেপি দুগ্গতিপৰিক্কিলেসেহি, ন পন তে পচ্চযদাযকে অপাযদুক্খং পাপেতি. অপিচ কুহকো দক্খিণায অমহপ্ফলভাৱকৰণেনেৱ দাযকং হনতীতি ৱুত্তো, ন নিপ্ফলভাৱকৰণেন. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘দুস্সীলস্স মনুস্সভূতস্স দানং দত্ৱা সহস্সগুণা দক্খিণা পাটিকঙ্খিতব্বা’’তি (ম. নি. ৩.৩৭৯). তেনাহ ‘‘সুহতং হন্তি অত্তান’’ন্তি.

এৱং বাহিৰপৰিমজ্জনমত্তে ঠিতা পুগ্গলা সুদ্ধা নাম ন হোন্তি, অব্ভন্তৰসুদ্ধিযা এৱ পন সুদ্ধা হোন্তীতি দস্সেন্তো ‘‘ন ব্ৰাহ্মণো’’তি দুতিযং গাথমাহ. তস্সত্থো – ইৰিযাপথসণ্ঠপনাদিবহিসম্পত্তিমত্তেন ব্ৰাহ্মণো ন হোতি. সম্পত্তিঅত্থো হি ইধ ৱণ্ণ-সদ্দো. অব্ভন্তৰে পন সীলাদিসম্পত্তিযা ব্ৰাহ্মণো হোতি, ‘‘বাহিতপাপো ব্ৰাহ্মণো’’তি কত্ৱা. তস্মা ‘‘যস্মিং পাপানি লামকানি কম্মানি সংৱিজ্জন্তি, একংসেন সো কণ্হো নিহীনপুগ্গলো’’তি সুজম্পতি, দেৱানমিন্দ, জানাহি. তং সুত্ৱা সক্কো কুহকভিক্খুং তজ্জেত্ৱা ‘‘ধম্মে ৱত্তাহী’’তি ওৱদিত্ৱা সকট্ঠানমেৱ গতো.

ৱসভত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দুকনিপাতে পঠমৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.