৩. আনন্দত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

পিসুণেন চ কোধনেনাতিআদিকা আযস্মতো আনন্দত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে হংসৱতীনগৰে সত্থু ৱেমাতিকভাতা হুত্ৱা নিব্বত্তি, সুমনোতিস্স নামং অহোসি. পিতা পনস্স আনন্দৰাজা নাম. সো অত্তনো পুত্তস্স সুমনকুমাৰস্স ৱযপ্পত্তস্স হংসৱতিতো ৱীসযোজনসতে ঠানে ভোগনগৰং অদাসি. সো কদাচি কদাচি আগন্ত্ৱা অত্তানঞ্চ পিতৰঞ্চ পস্সতি. তদা ৰাজা সত্থাৰঞ্চ সতসহস্সপৰিমাণং ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ সযমেৱ সক্কচ্চং উপট্ঠহি, অঞ্ঞেসং উপট্ঠাতুং ন দেতি.

তেন সমযেন পচ্চন্তো কুপিতো অহোসি. কুমাৰো তস্স কুপিতভাৱং ৰঞ্ঞো অনাৰোচেত্ৱা সযমেৱ তং ৱূপসমেতি. তং সুত্ৱা ৰাজা তুট্ঠমানসো পুত্তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘ৱৰং তে, তাত দম্মি, ৱৰং গণ্হাহী’’তি আহ. কুমাৰো ‘‘সত্থাৰং ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ তেমাসং উপট্ঠহন্তো জীৱিতং অৱঞ্ঝং কাতুং ইচ্ছামী’’তি আহ. ‘‘এতং ন সক্কা, অঞ্ঞং ৱদেহী’’তি. ‘‘দেৱ, খত্তিযানং দ্ৱেকথা নাম নত্থি, এতদেৱ মে দেহি, ন ময্হং অঞ্ঞেন অত্থো’’তি. ‘‘সচে সত্থা অনুজানাতি, দিন্নমেৱা’’তি. সো ‘‘সত্থু চিত্তং জানিস্সামী’’তি ৱিহাৰং গতো.

তেন চ সমযেন ভগৱা ভত্তকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৱা গন্ধকুটিং পৱিট্ঠো হোতি. সো ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘অহং, ভন্তে, ভগৱন্তং দস্সনায আগতো, দস্সেথ মে ভগৱন্ত’’ন্তি আহ. ভিক্খূ ‘‘সুমনো নাম থেৰো সত্থু উপট্ঠাকো, তস্স সন্তিকং গচ্ছাহী’’তি আহংসু. সো থেৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘সত্থাৰং, ভন্তে, মে দস্সেথা’’তি আহ. অথ থেৰো তস্স পস্সন্তস্সেৱ পথৱিযং নিমুজ্জিত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ভন্তে, ৰাজপুত্তো তুম্হাকং দস্সনায আগতো’’তি আহ. ‘‘তেন হি, ভিক্খু, বহি আসনং পঞ্ঞাপেহী’’তি. থেৰো পুনপি তস্স পস্সন্তস্সেৱ বুদ্ধাসনং গহেত্ৱা অন্তোগন্ধকুটিযং নিমুজ্জিত্ৱা বহিপৰিৱেণে পাতুভৱিত্ৱা গন্ধকুটিপৰিৱেণে আসনং পঞ্ঞাপেসি. কুমাৰো তং দিস্ৱা ‘‘মহন্তো ৱতাযং ভিক্খূ’’তি চিত্তং উপ্পাদেসি.

ভগৱাপি গন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদি. ৰাজপুত্তো সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা, পটিসন্থাৰং কত্ৱা, অযং, ভন্তে, থেৰো তুম্হাকং সাসনে ৱল্লভো মঞ্ঞেতি. ‘‘আম কুমাৰ, ৱল্লভো’’তি? ‘‘কিং কত্ৱা, ভন্তে, এস ৱল্লভো হোতী’’তি?‘‘দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা’’তি. ‘‘ভগৱা, অহম্পি অযং থেৰো ৱিয অনাগতে বুদ্ধসাসনে ৱল্লভো হোতুকামো’’তি সত্থাহং খন্ধাৱাৰভত্তং নাম দত্ৱাপি সত্তমে দিৱসে, ভন্তে, মযা পিতু সন্তিকা তেমাসং তুম্হাকং পটিজগ্গনৱৰো লদ্ধো, তেমাসং মে ৱস্সাৱাসং অধিৱাসেথাতি. ভগৱা, ‘‘অত্থি নু খো তত্থ গতেন অত্থো’’তি ওলোকেত্ৱা ‘‘অত্থী’’তি দিস্ৱা ‘‘সুঞ্ঞাগাৰে খো, কুমাৰ, তথাগতা অভিৰমন্তী’’তি আহ. কুমাৰো ‘‘অঞ্ঞাতং ভগৱা, অঞ্ঞাতং সুগতা’’তি ৱত্ৱা ‘‘অহং, ভন্তে, পুৰিমতৰং গন্ত্ৱা ৱিহাৰং কাৰেমি, মযা পেসিতে ভিক্খুসতসহস্সেন সদ্ধিং আগচ্ছথা’’তি পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা পিতু সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘দিন্না মে, দেৱ, ভগৱতা পটিঞ্ঞা, মযা পহিতে ভগৱন্তং পেসেয্যাথা’’তি পিতৰং ৱন্দিত্ৱা, নিক্খমিত্ৱা যোজনে যোজনে ৱিহাৰং কৰোন্তো ৱীসযোজনসতং অদ্ধানং গতো. গন্ত্ৱা চ অত্তনো নগৰে ৱিহাৰট্ঠানং ৱিচিনন্তো সোভনস্স নাম কুটুম্বিকস্স উয্যানং দিস্ৱা সতসহস্সেন কিণিত্ৱা সতসহস্সং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ৱিহাৰং কাৰেসি. তত্থ ভগৱতো গন্ধকুটিং সেসভিক্খূনঞ্চ ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানত্থায কুটিলেণমণ্ডপে কাৰেত্ৱা পাকাৰপৰিক্খেপং দ্ৱাৰকোট্ঠকঞ্চ নিট্ঠাপেত্ৱা পিতু সন্তিকং পেসেসি ‘‘নিট্ঠিতং ময্হং কিচ্চং, সত্থাৰং পহিণথা’’তি.

ৰাজা ভগৱন্তং ভোজেত্ৱা ‘‘ভগৱা সুমনস্স কিচ্চং নিট্ঠিতং, তুম্হাকং গমনং পচ্চাসীসতী’’তি আহ. ভগৱা সতসহস্সভিক্খুপৰিৱুতো যোজনে যোজনে ৱিহাৰেসু ৱসমানো অগমাসি. কুমাৰো ‘‘সত্থা আগচ্ছতী’’তি সুত্ৱা যোজনং পচ্চুগ্গন্ত্ৱা গন্ধমালাদীহি পূজযমানো সতসহস্সেন কীতে সোভনে নাম উয্যানে সতসহস্সেন কাৰিতং ৱিহাৰং পৱেসেত্ৱা –

‘‘সতসহস্সেন মে কীতং, সতসহস্সেন মাপিতং;

সোভনং নাম উয্যানং, পটিগ্গণ্হ মহামুনী’’তি. –

তং নিয্যাদেসি. সো ৱস্সূপনাযিকদিৱসে মহাদানং পৱত্তেত্ৱা ‘‘ইমিনাৱ নীহাৰেন দানং দদেয্যাথা’’তি পুত্তদাৰে অমচ্চে চ কিচ্চকৰণীযেসু চ নিযোজেত্ৱা সযং সুমনত্থেৰস্স ৱসনট্ঠানসমীপেযেৱ ৱসন্তো তেমাসং সত্থাৰং উপট্ঠহন্তো উপকট্ঠায পৱাৰণায গামং পৱিসিত্ৱা সত্তাহং মহাদানং পৱত্তেত্ৱা সত্তমে দিৱসে সত্থু ভিক্খুসতসহস্সস্স চ পাদমূলে তিচীৱৰানি ঠপেত্ৱা ৱন্দিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, যদেতং মযা সত্তাহং খন্ধাৱাৰদানতো পট্ঠায পুঞ্ঞং কতং, ন তং সগ্গসম্পত্তিআদীনং অত্থায, অথ খো অহং অযং সুমনত্থেৰো ৱিয অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স উপট্ঠাকো ভৱেয্য’’ন্তি পণিধানং অকাসি. সত্থাপিস্স অনন্তৰাযতং দিস্ৱা ব্যাকৰিত্ৱা পক্কামি.

সোপি তস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৱস্সসতসহস্সং পুঞ্ঞানি কত্ৱা ততো পৰম্পি তত্থ তত্থ ভৱে উড়াৰানি পুঞ্ঞকম্মানি উপচিনিত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো কস্সপস্স ভগৱতো কালে পিণ্ডায চৰতো একস্স থেৰস্স পত্তগ্গহণত্থং উত্তৰসাটকং দত্ৱা পূজং অকাসি. পুন সগ্গে নিব্বত্তিত্ৱা ততো চুতো বাৰাণসিৰাজা হুত্ৱা অট্ঠ পচ্চেকবুদ্ধে দিস্ৱা তে ভোজেত্ৱা অত্তনো মঙ্গলুয্যানে অট্ঠ পণ্ণসালাযো কাৰেত্ৱা তেসং নিসীদনত্থায অট্ঠ সব্বৰতনমযপীঠে চেৱ মণিআধাৰকে চ পটিযাদেত্ৱা দসৱস্সসহস্সানি উপট্ঠানং অকাসি. এতানি পাকটট্ঠানানি.

কপ্পসতসহস্সং পন তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি কৰোন্তোৱ অম্হাকং বোধিসত্তেন সদ্ধিং তুসিতপুৰে নিব্বত্তিত্ৱা ততো চুতো অমিতোদনসক্কস্স গেহে নিব্বত্তি. তস্স সব্বে ঞাতকে আনন্দিতে কৰোন্তো জাতোতি আনন্দোত্ৱেৱ নামং অহোসি. সো অনুক্কমেন ৱযপ্পত্তো কতাভিনিক্খমনে সম্মাসম্বোধিং পত্ৱা পৱত্তিতৱৰধম্মচক্কে পঠমং কপিলৱত্থুং গন্ত্ৱা ততো নিক্খন্তে ভগৱতি তস্স পৰিৱাৰত্থং পব্বজিতুং নিক্খন্তেহি ভদ্দিযাদীহি সদ্ধিং নিক্খমিত্ৱা ভগৱতো সন্তিকে পব্বজিত্ৱা নচিৰস্সেৱ আযস্মতো পুণ্ণস্স মন্তাণিপুত্তস্স সন্তিকে ধম্মকথং সুত্ৱা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি.

তেন চ সমযেন ভগৱতো পঠমবোধিযং ৱীসতিৱস্সানি অনিবদ্ধউপট্ঠাকা অহেসুং. একদা নাগসমালো পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা ৱিচৰি, একদা নাগিতো, একদা উপৱানো, একদা সুনক্খত্তো, একদা চুন্দো সমণুদ্দেসো, একদা সাগতো, একদা মেঘিযো, তে যেভুয্যেন সত্থু চিত্তং নাৰাধযিংসু. অথেকদিৱসং ভগৱা গন্ধকুটিপৰিৱেণে পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো নিসিন্নো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অহং, ভিক্খৱে, ইদানিম্হি মহল্লকো, একচ্চে ভিক্খূ ‘ইমিনা মগ্গেন গচ্ছামা’তি ৱুত্তে অঞ্ঞেন গচ্ছন্তি, একচ্চে ময্হং পত্তচীৱৰং ভূমিযং নিক্খিপন্তি, ময্হং নিবদ্ধুপট্ঠাকং ভিক্খুং জানাথা’’তি. তং সুত্ৱা ভিক্খূনং ধম্মসংৱেগো উদপাদি. অথাযস্মা সাৰিপুত্তো উট্ঠায ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা – ‘‘অহং, ভন্তে, তুম্হে উপট্ঠহিস্সামী’’তি আহ. তং ভগৱা পটিক্খিপি. এতেনুপাযেন মহামোগ্গল্লানং আদিং কত্ৱা সব্বে মহাসাৱকা – ‘‘অহং উপট্ঠহিস্সামি, অহং উপট্ঠহিস্সামী’’তি উট্ঠহিংসু ঠপেত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং, তেপি ভগৱা পটিক্খিপি. সো পন তুণ্হীযেৱ নিসীদি. অথ নং ভিক্খূ আহংসু – ‘‘আৱুসো, ত্ৱম্পি সত্থু উপট্ঠাকট্ঠানং যাচাহী’’তি. যাচিত্ৱা লদ্ধট্ঠানং নাম কীদিসং হোতি, সচে ৰুচ্চতি, সত্থা সযমেৱ ৱক্খতীতি. অথ ভগৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, আনন্দো অঞ্ঞেহি উস্সাহেতব্বো, সযমেৱ জানিত্ৱা মং উপট্ঠহিস্সতী’’তি আহ. ততো ভিক্খূ ‘‘উট্ঠেহি, আৱুসো আনন্দ, সত্থাৰং উপট্ঠাকট্ঠানং যাচাহী’’তি আহংসু.

থেৰো উট্ঠহিত্ৱা ‘‘সচে মে, ভন্তে, ভগৱা অত্তনা লদ্ধং পণীতচীৱৰং ন দস্সতি, পণীতপিণ্ডপাতং ন দস্সতি, একগন্ধকুটিযং ৱসিতুং ন দস্সতি, নিমন্তনং গহেত্ৱা ন গমিস্সতি, এৱাহং ভগৱন্তং উপট্ঠহিস্সামী’’তি আহ. ‘‘এত্তকে গুণে লভতো সত্থু উপট্ঠানে কো ভাৰো’’তি উপৱাদমোচনত্থং ইমে চত্তাৰো পটিক্খেপা চ – ‘‘সচে, ভন্তে, ভগৱা মযা গহিতনিমন্তনং গমিস্সতি, সচাহং দেসন্তৰতো আগতাগতে তাৱদেৱ দস্সেতুং লচ্ছামি; যদা মে কঙ্খা উপ্পজ্জতি, তাৱদেৱ ভগৱন্তং উপসঙ্কমিতুং লচ্ছামি, সচে ভগৱা পৰম্মুখা দেসিতং ধম্মং পুন ময্হং কথেস্সতি, এৱাহং ভগৱন্তং উপট্ঠহিস্সামী’’তি ‘‘এত্তকম্পি সত্থু সন্তিকে অনুগ্গহং ন লভতী’’তি উপৱাদমোচনত্থঞ্চেৱ ধম্মভণ্ডাগাৰিকভাৱপাৰমীপূৰণত্থঞ্চ ইমা চতস্সো আযাচনা চাতি অট্ঠ ৱৰে গহেত্ৱা নিবদ্ধুপট্ঠাকো অহোসি. তস্সেৱ ঠানন্তৰস্স অত্থায কপ্পসতসহস্সং পূৰিতানং পাৰমীনং ফলং পাপুণি. সো উপট্ঠাকট্ঠানং লদ্ধদিৱসতো পট্ঠায দসবলং দুৱিধেন উদকেন, তিৱিধেন দন্তকট্ঠেন, হত্থপাদপৰিকম্মেন পিট্ঠিপৰিকম্মেন, গন্ধকুটিপৰিৱেণসম্মজ্জনেনাতি এৱমাদীহি কিচ্চেহি উপট্ঠহন্তো ‘‘ইমায নাম ৱেলায সত্থু ইদং নাম লদ্ধুং ৱট্টতি, ইদং নাম কাতুং ৱট্টতী’’তি দিৱসভাগং সন্তিকাৱচৰো হুত্ৱা, ৰত্তিভাগে মহন্তং দণ্ডদীপিকং গহেত্ৱা গন্ধকুটিপৰিৱেণং নৱ ৱাৰে অনুপৰিযাযতি, সত্থৰি পক্কোসন্তে পটিৱচনদানায থিনমিদ্ধৱিনোদনত্থং.

অথ নং সত্থা জেতৱনে অৰিযগণমজ্ঝে নিসিন্নো অনেকপৰিযাযেন পসংসিত্ৱা ‘‘বহুস্সুতানং সতিমন্তানং গতিমন্তানং ধিতিমন্তানং উপট্ঠাকানঞ্চ ভিক্খূনং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি. এৱং সত্থাৰা পঞ্চসু ঠানেসু এতদগ্গে ঠপিতো চতূহি অচ্ছৰিযব্ভুতধম্মেহি সমন্নাগতো সত্থু ধম্মকোসাৰক্খো অযং মহাথেৰো সেখোৱ সমানো সত্থৰি পৰিনিব্বুতে হেট্ঠা ৱুত্তনযেন ভিক্খূহি সমুত্তেজিতো দেৱতায চ সংৱেজিতো ‘‘স্ৱেযেৱ চ দানি ধম্মসঙ্গীতি কাতব্বা, ন খো পন মেতং পতিৰূপং, য্ৱাযং সেখো সকৰণীযো হুত্ৱা অসেখেহি থেৰেহি সদ্ধিং ধম্মং সঙ্গাযিতুং সন্নিপাতং গন্তু’’ন্তি সঞ্জাতুস্সাহো ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা বহুদেৱৰত্তিং ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো চঙ্কমে ৱীৰিযসমতং অলভিত্ৱা ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা সযনে নিসীদিত্ৱা সযিতুকামো কাযং আৱট্টেসি. অপ্পত্তঞ্চ সীসং বিম্বোহনং পাদা চ ভূমিতো মুত্তমত্তা, এতস্মিং অন্তৰে অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চি ছড়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১.৬৪৪-৬৬৩) –

‘‘আৰামদ্ৱাৰা নিক্খম্ম, পদুমুত্তৰো মহামুনি;

ৱস্সেন্তো অমতং ৱুট্ঠিং, নিব্বাপেসি মহাজনং.

‘‘সতসহস্সং তে ধীৰা, ছড়ভিঞ্ঞা মহিদ্ধিকা;

পৰিৱাৰেন্তি সম্বুদ্ধং, ছাযাৱ অনপাযিনী.

‘‘হত্থিক্খন্ধগতো আসিং, সেতচ্ছত্তং ৱৰুত্তমং;

সুচাৰুৰূপং দিস্ৱান, ৱিত্তি মে উদপজ্জথ.

‘‘ওৰুয্হ হত্থিখন্ধম্হা, উপগচ্ছিং নৰাসভং;

ৰতনামযছত্তং মে, বুদ্ধসেট্ঠস্স ধাৰযিং.

‘‘মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞায, পদুমুত্তৰো মহাইসি;

তং কথং ঠপযিত্ৱান, ইমা গাথা অভাসথ.

‘‘যো সো ছত্তমধাৰেসি, সোণ্ণালঙ্কাৰভূসিতং;

তমহং কিত্তযিস্সামি, সুণোথ মম ভাসতো.

‘‘ইতো গন্ত্ৱা অযং পোসো, তুসিতং আৱসিস্সতি;

অনুভোস্সতি সম্পত্তিং, অচ্ছৰাহি পুৰক্খতো.

‘‘চতুতিংসতিক্খত্তুঞ্চ, দেৱৰজ্জং কৰিস্সতি;

বলাধিপো অট্ঠসতং, ৱসুধং আৱসিস্সতি.

‘‘অট্ঠপঞ্ঞাসক্খত্তুঞ্চ, চক্কৱত্তী ভৱিস্সতি;

পদেসৰজ্জং ৱিপুলং, মহিযা কাৰযিস্সতি.

‘‘কপ্পসতসহস্সম্হি, ওক্কাককুলসম্ভৱো;

গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৱিস্সতি.

‘‘সক্যানং কুলকেতুস্স, ঞাতিবন্ধু ভৱিস্সতি;

আনন্দো নাম নামেন, উপট্ঠাকো মহেসিনো.

‘‘আতাপী নিপকো চাপি, বাহুসচ্চেসু কোৱিদো;

নিৱাতৱুত্তি অত্থদ্ধো, সব্বপাঠী ভৱিস্সতি.

‘‘পধানপহিতত্তো সো, উপসন্তো নিৰূপধি;

সব্বাসৱে পৰিঞ্ঞায, নিব্বাযিস্সতিনাসৱো.

‘‘সন্তি আৰঞ্ঞকা নাগা, কুঞ্জৰা সট্ঠিহাযনা;

তিধাপভিন্না মাতঙ্গা, ঈসাদন্তা উৰূড়্হৱা.

‘‘অনেকসতসহস্সা, পণ্ডিতাপি মহিদ্ধিকা;

সব্বে তে বুদ্ধনাগস্স, ন হোন্তুপণিধিম্হি তে.

‘‘আদিযা মে নমস্সামি, মজ্ঝিমে অথ পচ্ছিমে;

পসন্নচিত্তো সুমনো, বুদ্ধসেট্ঠং উপট্ঠহিং.

‘‘আতাপী নিপকো চাপি, সম্পজানো পটিস্সতো;

সোতাপত্তিফলং পত্তো, সেখভূমীসু কোৱিদো.

‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, যং কম্মমভিনীহৰিং;

তাহং ভূমিমনুপ্পত্তো, ঠিতা সদ্ধম্মমাচলা.

‘‘স্ৱাগতং ৱত মে আসি…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

ছড়ভিঞ্ঞো পন হুত্ৱা সঙ্গীতিমণ্ডপং পৱিসিত্ৱা ধম্মং সঙ্গাযন্তো তত্থ তত্থ ভিক্খূনং ওৱাদদানৱসেন অত্তনো পটিপত্তিদীপনাদিৱসেন চ ভাসিতগাথা একজ্ঝং কত্ৱা অনুক্কমেৱ খুদ্দকনিকাযসঙ্গাযনকালে থেৰগাথাসু সঙ্গীতিং আৰোপেন্তো –

১০১৭. ‘‘পিসুণেন চ কোধনেন চ, মচ্ছৰিনা চ ৱিভূতনন্দিনা;

সখিতং ন কৰেয্য পণ্ডিতো, পাপো কাপুৰিসেন সঙ্গমো.

১০১৮. ‘‘সদ্ধেন চ পেসলেন চ, পঞ্ঞৱতা বহুস্সুতেন চ;

সখিতং কৰেয্য পণ্ডিতো, ভদ্দো সপ্পুৰিসেন সঙ্গমো.

১০১৯. ‘‘পস্স চিত্তকতং বিম্বং, অৰুকাযং সমুস্সিতং;

আতুৰং বহুসঙ্কপ্পং, যস্স নত্থি ধুৱং ঠিতি.

১০২০. ‘‘পস্স চিত্তকতং ৰূপং, মণিনা কুণ্ডলেন চ;

অট্ঠিতচেন ওনদ্ধং, সহ ৱত্থেহি সোভতি.

১০২১. ‘‘অলত্তককতা পাদা, মুখং চুণ্ণকমক্খিতং;

অলং বালস্স মোহায, নো চ পাৰগৱেসিনো.

১০২২. ‘‘অট্ঠপদকতা কেসা, নেত্তা অঞ্জনমক্খিতা;

অলং বালস্স মোহায, নো চ পাৰগৱেসিনো.

১০২৩. ‘‘অঞ্জনীৱ নৱা চিত্তা, পূতিকাযো অলঙ্কতো;

অলং বালস্স মোহায, নো চ পাৰগৱেসিনো.

‘‘ওদহি মিগৱো পাসং, নাসদা ৱাগুৰং মিগো;

ভুত্ৱা নিৱাপং গচ্ছাম, কন্দন্তে মিগবন্ধকে.

‘‘ছিন্নো পাসো মিগৱস্স, নাসদা ৱাগুৰং মিগো;

ভুত্ৱা নিৱাপং গচ্ছাম, সোচন্তে মিগলুদ্দকে.

১০২৪. ‘‘বহুস্সুতো চিত্তকথী, বুদ্ধস্স পৰিচাৰকো;

পন্নভাৰো ৱিসঞ্ঞুত্তো, সেয্যং কপ্পেতি গোতমো.

১০২৫. ‘‘খীণাসৱো ৱিসঞ্ঞুত্তো, সঙ্গাতীতো সুনিব্বুতো;

ধাৰেতি অন্তিমং দেহং, জাতিমৰণপাৰগূ.

১০২৬. ‘‘যস্মিং পতিট্ঠিতা ধম্মা, বুদ্ধস্সাদিচ্চবন্ধুনো;

নিব্বানগমনে মগ্গে, সোযং তিট্ঠতি গোতমো.

১০২৭. ‘‘দ্ৱাসীতি বুদ্ধতো গণ্হিং, দ্ৱে সহস্সানি ভিক্খুতো;

চতুৰাসীতিসহস্সানি, যে মে ধম্মা পৱত্তিনো.

১০২৮. ‘‘অপ্পস্সুতাযং পুৰিসো, বলিবদ্দোৱ জীৰতি;

মংসানি তস্স ৱড্ঢন্তি, পঞ্ঞা তস্স ন ৱড্ঢতি.

১০২৯. ‘‘বহুস্সুতো অপ্পস্সুতং, যো সুতেনাতিমঞ্ঞতি;

অন্ধো পদীপধাৰোৱ, তথেৱ পটিভাতি মং.

১০৩০. ‘‘বহুস্সুতং উপাসেয্য, সুতঞ্চ ন ৱিনাসযে;

তং মূলং ব্ৰহ্মচৰিযস্স, তস্মা ধম্মধৰো সিযা.

১০৩১. ‘‘পুব্বাপৰঞ্ঞূ অত্থঞ্ঞূ, নিৰুত্তিপদকোৱিদো;

সুগ্গহীতঞ্চ গণ্হাতি, অত্থঞ্চোপপৰিক্খতি.

১০৩২. ‘‘খন্ত্যা ছন্দিকতো হোতি, উস্সহিত্ৱা তুলেতি তং;

সমযে সো পদহতি, অজ্ঝত্তং সুসমাহিতো.

১০৩৩. ‘‘বহুস্সুতং ধম্মধৰং, সপ্পঞ্ঞং বুদ্ধসাৱকং;

ধম্মৱিঞ্ঞাণমাকঙ্খং, তং ভজেথ তথাৱিধং.

১০৩৪. ‘‘বহুস্সুতো ধম্মধৰো, কোসাৰক্খো মহেসিনো;

চক্খু সব্বস্স লোকস্স, পূজনীযো বহুস্সুতো.

১০৩৫. ‘‘ধম্মাৰামো ধম্মৰতো, ধম্মং অনুৱিচিন্তযং;

ধম্মং অনুস্সৰং ভিক্খু, সদ্ধম্মা ন পৰিহাযতি.

১০৩৬. ‘‘কাযমচ্ছেৰগৰুনো, হিয্যমানে অনুট্ঠহে;

সৰীৰসুখগিদ্ধস্স, কুতো সমণফাসুতা.

১০৩৭. ‘‘ন পক্খন্তি দিসা সব্বা, ধম্মা ন পটিভন্তি মং;

গতে কল্যাণমিত্তম্হি, অন্ধকাৰংৱ খাযতি.

১০৩৮. ‘‘অব্ভতীতসহাযস্স, অতীতগতসত্থুনো;

নত্থি এতাদিসং মিত্তং, যথা কাযগতা সতি.

১০৩৯. ‘‘যে পুৰাণা অতীতা তে, নৱেহি ন সমেতি মে;

স্ৱজ্জ একোৱ ঝাযামি, ৱস্সুপেতোৱ পক্খিমা.

১০৪০. ‘‘দস্সনায অভিক্কন্তে, নানাৱেৰজ্জকে বহূ;

মা ৱাৰযিত্থ সোতাৰো, পস্সন্তু সমযো মমং.

১০৪১. ‘‘দস্সনায অভিক্কন্তে, নানাৱেৰজ্জকে পুথু;

কৰোতি সত্থা ওকাসং, ন নিৱাৰেতি চক্খুমা.

১০৪২. ‘‘পণ্ণৱীসতি ৱস্সানি, সেখভূতস্স মে সতো;

ন কামসঞ্ঞা উপ্পজ্জি, পস্স ধম্মসুধম্মতং.

১০৪৩. ‘‘পণ্ণৱীসতি ৱস্সানি, সেখভূতস্স মে সতো;

ন দোসসঞ্ঞা উপ্পজ্জি, পস্স ধম্মসুধম্মতং.

১০৪৪. ‘‘পণ্ণৱীসতি ৱস্সানি, ভগৱন্তং উপট্ঠহিং;

মেত্তেন কাযকম্মেন, ছাযাৱ অনপাযিনী.

১০৪৫. ‘‘পণ্ণৱীসতি ৱস্সানি, ভগৱন্তং উপট্ঠহিং;

মেত্তেন ৱচীকম্মেন, ছাযাৱ অনপাযিনী.

১০৪৬. ‘‘পণ্ণৱীসতি ৱস্সানি, ভগৱন্তং উপট্ঠহিং;

মেত্তেন মনোকম্মেন, ছাযাৱ অনপাযিনী.

১০৪৭. ‘‘বুদ্ধস্স চঙ্কমন্তস্স, পিট্ঠিতো অনুচঙ্কমিং;

ধম্মে দেসিযমানম্হি, ঞাণং মে উদপজ্জথ.

১০৪৮. ‘‘অহং সকৰণীযোম্হি, সেখো অপ্পত্তমানসো;

সত্থু চ পৰিনিব্বানং, যো অম্হং অনুকম্পকো.

১০৪৯. ‘‘তদাসি যং ভিংসনকং, তদাসি লোমহংসনং;

সব্বকাৰৱৰূপেতে, সম্বুদ্ধে পৰিনিব্বুতে.

১০৫০. ‘‘বহুস্সুতো ধম্মধৰো, কোসাৰক্খো মহেসিনো;

চক্খু সব্বস্স লোকস্স, আনন্দো পৰিনিব্বুতো.

১০৫১. ‘‘বহুস্সুতো ধম্মধৰো, কোসাৰক্খো মহেসিনো;

চক্খু সব্বস্স লোকস্স, অন্ধকাৰে তমোনুদো.

১০৫২. ‘‘গতিমন্তো সতিমন্তো, ধিতিমন্তো চ যো ইসি;

সদ্ধম্মধাৰকো থেৰো, আনন্দো ৰতনাকৰো.

১০৫৩. ‘‘পৰিচিণ্ণো মযা সত্থা, কতং বুদ্ধস্স সাসনং;

ওহিতো গৰুকো ভাৰো, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’তি. –

ইমা গাথা অভাসি.

তত্থ পিসুণেন চাতি আদিতো দ্ৱে গাথা ছব্বগ্গিযে ভিক্খূ দেৱদত্তপক্খিযেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং সংসগ্গং কৰোন্তে দিস্ৱা তেসং ওৱাদদানৱসেন ৱুত্তা. তত্থ পিসুণেনাতি পিসুণায ৱাচায. তায হি যুত্তো পুগ্গলো ‘‘পিসুণো’’তি ৱুত্তো যথা নীলগুণযুত্তো পটো নীলোতি. কোধনেনাতি কুজ্ঝনসীলেন. অত্তসম্পত্তিনিগূহণলক্খণস্স মচ্ছেৰস্স সম্ভৱতো মচ্ছৰিনা. ৱিভূতনন্দিনাতি সত্তানং ৱিভূতং ৱিভৱনং ৱিনাসং ইচ্ছন্তেন, ৱিভূতং ৱা ৱিসুং ভাৱো ভেদো, তং নন্দনেন, সব্বমেতং দেৱদত্তপক্খিযেৱ সন্ধায ৱুত্তং. তে হি পঞ্চৱত্থুদীপনায বহূ জনে সম্মাপটিপন্নে ভিন্দন্তা সত্থৰি বহিদ্ধতায থদ্ধমচ্ছৰিযাদিমচ্ছৰিযপকতা মহাজনস্স মহতো অনত্থায পটিপজ্জিংসু. সখিতন্তি সহাযভাৱং সংসগ্গং ন কৰেয্য, কিংকাৰণা? পাপো কাপুৰিসেন সঙ্গমো কাপুৰিসেন পাপপুগ্গলেন সমাগমো নিহীনো লামকো. যে হিস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জন্তি. তেসং দুচিন্তিতাদিভেদং বাললক্খণমেৱ আৱহতি, পগেৱ ৱচনকৰস্স. তেনাহ ভগৱা – ‘‘যানি কানিচি, ভিক্খৱে, ভযানি উপ্পজ্জন্তি, সব্বানি তানি বালতো উপ্পজ্জন্তি, নো পণ্ডিততো’’তিআদি (অ. নি. ৩.১).

যেন পন সংসগ্গো কাতব্বো, তং দস্সেতুং ‘‘সদ্ধেন চা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ সদ্ধেনাতি কম্মকম্মফলসদ্ধায চেৱ, ৰতনত্তযসদ্ধায চ সমন্নাগতেন. পেসলেনাতি পিযসীলেন সীলসম্পন্নেন. পঞ্ঞৱতাতি উদযত্থগামিনিযা নিব্বেধিকায পঞ্ঞায ৱসেন পঞ্ঞাসম্পন্নেন. বহুস্সুতেনাতি পৰিযত্তিপটিৱেধবাহুসচ্চানং পাৰিপূৰিযা বহুস্সুতেন. ভদ্দোতি তেন তাদিসেন সাধুনা সঙ্গমো ভদ্দো সুন্দৰো কল্যাণো দিট্ঠধম্মিকাদিভেদং অত্থং আৱহতীতি অধিপ্পাযো.

পস্স চিত্তকতন্তিআদিকা সত্ত গাথা অত্তনো ৰূপসম্পত্তিং দিস্ৱা কামসঞ্ঞং উপ্পাদেন্তিযা উত্তৰায নাম উপাসিকায কাযৱিচ্ছন্দজননত্থং ভাসিতা. ‘‘অম্বপালিং গণিকং দিস্ৱা ৱিক্খিত্তচিত্তানং ওৱাদদানত্থ’’ন্তিপি ৱদন্তি. তা হেট্ঠা ৱুত্তত্থা এৱ.

বহুস্সুতো চিত্তকথীতিআদিকা দ্ৱে গাথা থেৰেন অৰহত্তং পত্ৱা উদানৱসেন ভাসিতা. তত্থ পৰিচাৰকোতি উপট্ঠাকো. সেয্যং কপ্পেতীতি অৰহত্তপ্পত্তিসমনন্তৰং সযিতত্তা ৱুত্তং. থেৰো হি বহুদেৱ ৰত্তিং চঙ্কমেন ৱীতিনামেত্ৱা সৰীৰং উতুং গাহাপেতুং ওৱৰকং পৱিসিত্ৱা সযিতুং মঞ্চকে নিসিন্নো পাদা চ ভূমিতো মুত্তা, অপ্পত্তঞ্চ সীসং বিম্বোহনং, এত্থন্তৰে অৰহত্তং পত্ৱা সযি.

খীণাসৱোতি পৰিক্খীণচতুৰাসৱো, ততো এৱ চতূহিপি যোগেহি ৱিসংযুত্তো, ৰাগসঙ্গাদীনং অতিক্কন্তত্তা সঙ্গাতীতো, সব্বসো কিলেসপৰিড়াহস্স ৱূপসন্তত্তা সুনিব্বুতো সীতিভূতোতি অত্থো.

যস্মিং পতিট্ঠিতা ধম্মাতি থেৰং উদ্দিস্স খীণাসৱমহাব্ৰহ্মুনা ভাসিতা গাথা. উপট্ঠিতায হি ধম্মসঙ্গীতিযা থেৰং উদ্দিস্স যেহি ভিক্খূহি ‘‘একো ভিক্খু ৱিস্সগন্ধং ৱাযতী’’তি ৱুত্তং. অথ থেৰো অধিগতে অৰহত্তে সত্তপণ্ণিগুহাদ্ৱাৰং সঙ্ঘস্স সামগ্গীদানত্থং আগতো, তস্স খীণাসৱভাৱপ্পকাসনেন সুদ্ধাৱাসমহাব্ৰহ্মা. তে ভিক্খূ লজ্জাপেন্তো ‘‘যস্মিং পতিট্ঠিতা ধম্মা’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো – বুদ্ধস্স ভগৱতো ধম্মা তেনেৱ অধিগতা পৱেদিতা চ পটিৱেধপৰিযত্তিধম্মা. যস্মিং পুৰিসৱিসেসে পতিট্ঠিতা, সোযং গোত্ততো গোতমো ধম্মভণ্ডাগাৰিকো সউপাদিসেসনিব্বানস্স অধিগতত্তা ইদানি অনুপাদিসেসনিব্বানগমনে মগ্গে পতিট্ঠহি, তস্স একংসভাগীতি.

অথেকদিৱসং গোপকমোগ্গল্লানো নাম ব্ৰাহ্মণো থেৰং পুচ্ছি – ‘‘ত্ৱং বহুস্সুতোতি বুদ্ধস্স সাসনে পাকটো, কিত্তকা ধম্মা তে সত্থাৰা ভাসিতা, তযা ধাৰিতা’’তি? তস্স থেৰো পটিৱচনং দেন্তো ‘‘দ্ৱাসীতী’’তি গাথমাহ. তত্থ দ্ৱাসীতি সহস্সানীতি যোজনা, বুদ্ধতো গণ্হিন্তি সম্মাসম্বুদ্ধতো উগ্গণ্হিং দ্ৱিসহস্সাধিকানি অসীতিধম্মক্খন্ধসহস্সানি সত্থু সন্তিকা অধিগণ্হিন্তি অত্থো. দ্ৱে সহস্সানি ভিক্খুতোতি দ্ৱে ধম্মক্খন্ধসহস্সানি ভিক্খুতো গণ্হিং, ধম্মসেনাপতিআদীনং ভিক্খূনং সন্তিকা অধিগচ্ছিং. চতুৰাসীতিসহস্সানীতি তদুভযং সমোধানেত্ৱা চতুসহস্সাধিকানি অসীতিসহস্সানি. যে মে ধম্মা পৱত্তিনোতি যে যথাৱুত্তপৰিমাণা ধম্মক্খন্ধা ময্হং পগুণা ৱাচুগ্গতা জিৱ্হগ্গে পৰিৱত্তন্তীতি.

অথেকদা থেৰো সাসনে পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনাধুৰেপি গন্থধুৰেপি অননুযুত্তং একং পুগ্গলং দিস্ৱা বাহুসচ্চাভাৱে আদীনৱং পকাসেন্তো ‘‘অপ্পস্সুতায’’ন্তি গাথমাহ. তত্থ অপ্পস্সুতাযন্তি একস্স দ্ৱিন্নং ৱা পণ্ণাসানং, অথ ৱা পন ৱগ্গানং অন্তমসো একস্স দ্ৱিন্নং ৱা সুত্তন্তানম্পি উগ্গহিতানং অভাৱেন অপ্পস্সুতো অযং, কম্মট্ঠানং পন উগ্গহেত্ৱা অনুযুঞ্জন্তো বহুস্সুতোৱ. বলিবদ্দোৱ জীৰতীতি যথা বলিবদ্দো জীৰমানো ৱড্ঢমানো নেৱ মাতু ন পিতু, ন সেসঞাতকানং অত্থায ৱড্ঢতি, অথ খো নিৰত্থকমেৱ জীৰতি; এৱমেৱং অযম্পি ন উপজ্ঝাযৱত্তং কৰোতি, ন আচৰিযৱত্তং, ন আগন্তুকৱত্তাদীনি, ন ভাৱনং অনুযুঞ্জতি, নিৰত্থকমেৱ জীৰতি. মংসানি তস্স ৱড্ঢন্তীতি যথা বলিবদ্দস্স ‘‘কসনভাৰৱহনাদীসু অসমত্থো এসো’’তি অৰঞ্ঞে ৱিস্সট্ঠস্স যথা তথা ৱিচৰন্তস্স খাদন্তস্স পিৱন্তস্স মংসানি তস্স ৱড্ঢন্তি; এৱমেৱং ইমস্সাপি উপজ্ঝাযাদীহি ৱিস্সট্ঠস্স সঙ্ঘং নিস্সায চত্তাৰো পচ্চযে লভিত্ৱা উদ্ধংৱিৰেচনাদীনি কত্ৱা কাযং পোসেন্তস্স মংসানি ৱড্ঢন্তি থূলসৰীৰো হুত্ৱা ৱিচৰতি. পঞ্ঞাতি লোকিযলোকুত্তৰা পনস্স পঞ্ঞা একঙ্গুলিমত্তাপি ন ৱড্ঢতি, অৰঞ্ঞে গচ্ছলতাদীনি ৱিয অস্স ছদ্ৱাৰানি নিস্সায তণ্হা চেৱ নৱৱিধমানো চ ৱড্ঢতীতি অধিপ্পাযো.

বহুস্সুতোতি গাথা অত্তনো বাহুসচ্চং নিস্সায অঞ্ঞং অতিমঞ্ঞন্তং একং ভিক্খুং উদ্দিস্স ৱুত্তা. তত্থ সুতেনাতি সুতহেতু অত্তনো বাহুসচ্চনিমিত্তং. অতিমঞ্ঞতীতি অতিক্কমিত্ৱা মঞ্ঞতি অত্তানং উক্কংসেন্তো পৰং পৰিভৱতি. তথেৱাতি যথা অন্ধো অন্ধকাৰে তেলপজ্জোতং ধাৰেন্তো আলোকদানেন পৰেসংযেৱ অত্থাৱহো, ন অত্তনো, তথেৱ পৰিযত্তিবাহুসচ্চেন সুতৱা পুগ্গলো সুতেন অনুপপন্নো অত্তনো অত্থং অপৰিপূৰেন্তো অন্ধো ঞাণালোকদানেন পৰেসংযেৱ অত্থাৱহো, ন অত্তনো, দীপধাৰো অন্ধো ৱিয ময্হং উপট্ঠাতীতি.

ইদানি বাহুসচ্চে আনিসংসং দস্সেন্তো ‘‘বহুস্সুত’’ন্তি গাথমাহ. তত্থ উপাসেয্যাতি পযিৰুপাসেয্য. সুতঞ্চ ন ৱিনাসযেতি বহুস্সুতং পযিৰুপাসিত্ৱা লদ্ধং সুতঞ্চ ন ৱিনাসেয্য, ন সুস্সেয্য ধাৰণপৰিচযপৰিপুচ্ছামনসিকাৰেহি ৱড্ঢেয্য. তং মূলং ব্ৰহ্মচৰিযস্সাতি যস্মা বহুস্সুতং পযিৰুপাসিত্ৱা লদ্ধং তং সুতং পৰিযত্তিবাহুসচ্চং মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স মূলং পধানকাৰণং. তস্মা ধম্মধৰো সিযা ৱিমুত্তাযতনসীসে ঠত্ৱা যথাসুতস্স ধম্মস্স ধাৰণে পঠমং পৰিযত্তিধম্মধৰো ভৱেয্য.

ইদানি পৰিযত্তিবাহুসচ্চেন সাধেতব্বমত্থং দস্সেতুং ‘‘পুব্বাপৰঞ্ঞূ’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ পুব্বঞ্চ অপৰঞ্চ জানাতীতি পুব্বাপৰঞ্ঞূ. একিস্সা হি গাথায পুব্বভাগে অপঞ্ঞাযমানেপি পুব্বভাগে ৱা পঞ্ঞাযমানে অপৰভাগে অপঞ্ঞাযমানেপি ‘‘ইমস্স অপৰভাগস্স ইমিনা পুব্বভাগেন, ইমস্স ৱা পুব্বভাগস্স ইমিনা অপৰভাগেন ভৱিতব্ব’’ন্তি জানন্তো পুব্বাপৰঞ্ঞূ নাম. অত্তত্থাদিভেদং তস্স তস্স ভাসিতস্স অত্থং জানাতীতি অত্থঞ্ঞূ. নিৰুত্তিপদকোৱিদোতি নিৰুত্তিযং সেসপদেসুপি চাতি চতূসুপি পটিসম্ভিদাসু ছেকো. সুগ্গহীতঞ্চ গণ্হাতীতি তেনেৱ কোৱিদভাৱেন অত্থতো ব্যঞ্জনতো চ ধম্মং সুগহিতমেৱ কত্ৱা গণ্হাতি. অত্থঞ্চোপপৰিক্খতীতি যথাসুতস্স যথাপৰিযত্তস্স ধম্মস্স অত্থং উপপৰিক্খতি ‘‘ইতি সীলং, ইতি সমাধি, ইতি পঞ্ঞা, ইমে ৰূপাৰূপধম্মা’’তি মনসা অনুপেক্খতি.

খন্ত্যা ছন্দিকতো হোতীতি তেসু মনসা অনুপেক্খিতেসু ধম্মেসু দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা নিজ্ঝানং খমাপেত্ৱা ৰূপপৰিগ্গহাদিমুখেন ৱিপস্সনাভিনিৱেসে ছন্দিকতো ছন্দজাতো হোতি. তথাভূতো চ ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো উস্সহিত্ৱা তুলেতি তংতংপচ্চযনামৰূপদস্সনৱসেন উস্সাহং কত্ৱা ততো পৰং তিলক্খণং আৰোপেত্ৱা তুলেতি ‘‘অনিচ্চ’’ন্তিপি, ‘‘দুক্খ’’ন্তিপি, ‘‘অনত্তা’’তিপি তং নামৰূপং তীৰেতি ৱিপস্সতি. সমযে সো পদহতি, অজ্ঝত্তং সুসমাহিতোতি সো এৱং পস্সন্তো পগ্গহেতব্বাদিসমযে চিত্তস্স পগ্গণ্হনাদিনা পদহতি, পদহন্তো চ অজ্ঝত্তং গোচৰজ্ঝত্তে ৱিপস্সনাসমাধিনা মগ্গসমাধিনা চ সুট্ঠু সমাহিতো ভৱেয্য, অসমাধানহেতুভূতে কিলেসে পজহেয্য. স্ৱাযং গুণো সব্বোপি যস্মা বহুস্সুতং ধম্মধৰং সপ্পঞ্ঞং বুদ্ধসাৱকং পযিৰুপাসন্তস্স হোতি, তস্মা অসঙ্খতং ধম্মং আৰব্ভ দুক্খাদীসু পৰিঞ্ঞাদিৱিসিট্ঠকিচ্চতায ধম্মৱিঞ্ঞাণসঙ্খাতং ধম্মঞাণং আকঙ্খন্তো তথাৱিধং ৱুত্তপ্পকাৰং কল্যাণমিত্তং ভজেথ, সেৱেয্য পযিৰুপাসেয্যাতি অত্থো.

এৱং বহুপকাৰতায তস্স পূজনীযকং দস্সেন্তো ‘‘বহুস্সুতো’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো – সুত্তগেয্যাদি বহু সুতং এতস্সাতি বহুস্সুতো. তমেৱ দেসনাধম্মং সুৱণ্ণভাজনে পক্খিত্তসীহৱসা ৱিয অৱিনস্সন্তং ধাৰেতীতি ধম্মধৰো. ততো এৱ মহেসিনো ভগৱতো ধম্মকোসং ধম্মৰতনং আৰক্খতীতি কোসাৰক্খো. যস্মা সদেৱকস্স লোকস্স সমদস্সনেন চক্খুভূতো, তস্মা চক্খু সব্বস্স লোকস্স পূজনীযো মাননীযোতি, বহুস্সুতভাৱেন বহুজনস্স পূজনীযভাৱদস্সনত্থং নিগমনৱসেন পুনপি ‘‘বহুস্সুতো’’তি ৱুত্তং.

এৱৰূপং কল্যাণমিত্তং লভিত্ৱাপি কাৰকস্সেৱ অপৰিহানি, ন অকাৰকস্সাতি দস্সেন্তো ‘‘ধম্মাৰামো’’তি গাথমাহ. তত্থ নিৱাসনট্ঠেন সমথৱিপস্সনাধম্মো আৰামো, তস্মিং এৱ ধম্মে ৰতো অভিৰতোতি ধম্মৰতো, তস্সেৱ ধম্মস্স পুনপ্পুনং ৱিচিন্তনেন ধম্মং অনুৱিচিন্তযং ধম্মং আৱজ্জেন্তো মনসি কৰোতীতি অত্থো. অনুস্সৰন্তি তমেৱ ধম্মং অনুস্সৰন্তো. সদ্ধম্মাতি এৱৰূপো ভিক্খু সত্ততিংসপভেদা বোধিপক্খিযধম্মা নৱৱিধলোকুত্তৰধম্মা চ ন পৰিহাযতি, ন কদাচি তস্স ততো পৰিহানি হোতীতি অত্থো.

অথেকদিৱসং কাযে অৱীতৰাগং কুসীতং হীনৱীৰিযং কোসল্লাযা তি নামং ভিক্খুং সংৱেজেন্তো ‘‘কাযমচ্ছেৰগৰুনো’’তি গাথমাহ. তত্থ কাযমচ্ছেৰগৰুনোতি ‘‘কাযদড়্হীবহুলস্স কাযে মমত্তস্স আচৰিযুপজ্ঝাযানম্পি কাযেন কত্তব্বং কিঞ্চি অকত্ৱা ৱিচৰন্তস্স. হিয্যমানেতি অত্তনো কাযে জীৱিতে চ খণে খণে পৰিহিয্যমানে. অনুট্ঠহেতি সীলাদীনং পৰিপূৰণৱসেন উট্ঠানৱীৰিযং ন কৰেয্য. সৰীৰসুখগিদ্ধস্সাতি অত্তনো সৰীৰস্স সুখাপনেনেৱ গেধং আপন্নস্স. কুতো সমণফাসুতাতি এৱৰূপস্স পুগ্গলস্স সামঞ্ঞৱসেন কুতো সুখৱিহাৰো, ফাসুৱিহাৰো ন তস্স ৱিজ্জতীতি অত্থো.

ন পক্খন্তীতিআদিকা আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স ধম্মসেনাপতিনো পৰিনিব্বুতভাৱং সুত্ৱা থেৰেন ভাসিতা. তত্থ ন পক্খন্তি দিসা সব্বাতি পুৰত্থিমাদিভেদা সব্বা দিসা ন পক্খযন্তি, দিসামূড়্হোতি অত্থো. ধম্মা ন পটিভন্তি মন্তি পুব্বে সুট্ঠু পগুণাপি পৰিযত্তিধম্মা ইদানি সক্কচ্চং সমন্নাহৰিযমানাপি ময্হং ন উপট্ঠহন্তি. গতে কল্যাণমিত্তম্হীতি সদেৱকস্স লোকস্স কল্যাণমিত্তভূতে ধম্মসেনাপতিম্হি অনুপাদিসেসনিব্বানং গতে. অন্ধকাৰংৱ খাযতীতি সব্বোপাযং লোকো অন্ধকাৰো ৱিয উপট্ঠাতি.

অব্ভতীতসহাযস্সাতি অপগতসহাযস্স, কল্যাণমিত্তৰহিতস্সাতি অত্থো. অতীতগতসত্থুনোতি আযস্মতো অতীতো হুত্ৱা নিব্বানগতসত্থুকস্স, সত্থৰি পৰিনিব্বুতেতি অত্থো. যথা কাযগতা সতীতি কাযগতাসতিভাৱনা তক্কৰস্স যথা একন্তহিতাৱহা, এৱং এতাদিসং অনাথস্স পুগ্গলস্স একন্তহিতাৱহং অঞ্ঞং মিত্তং নাম নত্থি, সনাথস্স অঞ্ঞাপি ভাৱনা হিতাৱহা এৱাতি অধিপ্পাযো.

পুৰাণাতি পোৰাণা, সাৰিপুত্তাদিকে কল্যাণমিত্তে সন্ধায ৱদতি. নৱেহীতি নৱকেহি. ন সমেতি মেতি ময্হং চিত্তং ন সমাগচ্ছতি, ন তে মম চিত্তং আৰাধেন্তীতি অত্থো. স্ৱজ্জ একোৱ ঝাযামীতি সোহং অজ্জ ৱুড্ঢতৰেহি ৱিৰহিতো একোৱ হুত্ৱা ঝাযামি ঝানপসুতো হোমি. ৱস্সুপেতোতি ৱস্সকালে কুলাৱকং উপেতো পক্খী ৱিয. ‘‘ৱাসুপেতো’’তিপি পাড়ি, ৱাসং উপগতোতি অত্থো.

দস্সনায অভিক্কন্তেতি গাথা সত্থাৰা ভাসিতা. তস্সত্থো – মম দস্সনায অভিক্কন্তে নানাৱিধৱিদেসপৱাসিকবহুজনে, আনন্দ, মম উপসঙ্কমনং মা ৱাৰেসি. কস্মা? তে সোতাৰো ধম্মস্স, মমং পস্সন্তু, অযমেৱ দস্সনায সমযোতি.