১৭. তিংসনিপাতো
১. ফুস্সত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
তিংসনিপাতে পাসাদিকে বহূ দিস্ৱাতিআদিকা আযস্মতো ফুস্সত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনিত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে একস্স মণ্ডলিকৰঞ্ঞো পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, ফুস্সোতি নামং অহোসি. সো ৱিঞ্ঞুতং পত্তো খত্তিযকুমাৰেহি সিক্খিতব্বসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গতো. উপনিস্সযসম্পন্নত্তা কামেসু অলগ্গচিত্তো অঞ্ঞতৰস্স মহাথেৰস্স সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা চৰিযানুকূলং কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ভাৱনং অনুযুঞ্জন্তো ঝানানি নিব্বত্তেত্ৱা ঝানপাদকং ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা নচিৰস্সেৱ ছড়ভিঞ্ঞো অহোসি. অথেকদিৱসং পণ্ডৰগোত্তো নাম একো তাপসো তস্স সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা নিসিন্নো সম্বহুলে ভিক্খূ সীলাচাৰসম্পন্নে সুসংৱুতিন্দ্ৰিযে ভাৱিতকাযে ভাৱিতচিত্তে দিস্ৱা পসন্নচিত্তো ‘‘সাধু ৱতাযং পটিপত্তি লোকে চিৰং তিট্ঠেয্যা’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘কথং নু খো, ভন্তে, অনাগতমদ্ধানং ভিক্খূনং পটিপত্তি ভৱিস্সতী’’তি থেৰং পুচ্ছি. তমত্থং দস্সেন্তো সঙ্গীতিকাৰা –
৯৪৯. ‘‘পাসাদিকে বহূ দিস্ৱা, ভাৱিতত্তে সুসংৱুতে;
ইসি পণ্ডৰসগোত্তো, অপুচ্ছি ফুস্সসৱ্হয’’ন্তি. – গাথং আদিতো ঠপেসুং;
তত্থ পাসাদিকেতি অত্তনো পটিপত্তিযা পসাদাৰহে. বহূতি সম্বহুলে. ভাৱিতত্তেতি সমথৱিপস্সনাভাৱনাহি ভাৱিতচিত্তে. সুসংৱুতেতি সুট্ঠু সংৱুতিন্দ্ৰিযে. ইসীতি তাপসো. পণ্ডৰসগোত্তোতি পণ্ডৰস্স নাম ইসিনো ৱংসে জাতত্তা তেন সমানগোত্তো. ফুস্সসৱ্হযন্তি ফুস্সসদ্দেন অৱ্হাতব্বং, ফুস্সনামকন্তি অত্থো.
৯৫০. ‘‘কিং ছন্দা কিমধিপ্পাযা, কিমাকপ্পা ভৱিস্সৰে;
অনাগতম্হি কালম্হি, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতো’’তি. –
অযং তস্স ইসিনো পুচ্ছাগাথা.
তত্থ কিং ছন্দাতি ইমস্মিং সাসনে অনাগতে ভিক্খূ কীদিসচ্ছন্দা কীদিসাধিমুত্তিকা, কিং হীনাধিমুত্তিকা, উদাহু পণীতাধিমুত্তিকাতি অত্থো. কিমধিপ্পাযাতি কীদিসাধিপ্পাযা কীদিসজ্ঝাসযা, কিং সংকিলেসজ্ঝাসযা, উদাহু ৱোদানজ্ঝাসযাতি অত্থো. অথ ৱা ছন্দা নাম কত্তুকম্যতা, তস্মা কীদিসী তেসং কত্তুকম্যতাতি অত্থো. অধিপ্পাযো অজ্ঝাসযোযেৱ. কিমাকপ্পাতি কীদিসাকপ্পা. আকপ্পাতি চ ৱেসগহণাদিৱাৰিত্তচাৰিত্তৱন্তোতি অত্থো. ভৱিস্সৰেতি ভৱিস্সন্তি. তং মেতি তং অনাগতে ভিক্খূনং ছন্দাধিপ্পাযাকপ্পভেদং পুচ্ছিতো ময্হং অক্খাহি কথেহীতি থেৰং অজ্ঝেসতি. তস্স থেৰো তমত্থং আচিক্খন্তো সক্কচ্চসৱনে তাৱ নিযোজেতুং –
৯৫১. ‘‘সুণোহি ৱচনং ময্হং, ইসি পণ্ডৰসৱ্হয;
সক্কচ্চং উপধাৰেহি, আচিক্খিস্সাম্যনাগত’’ন্তি. – গাথমাহ;
তস্সত্থো – ভো পণ্ডৰনাম ইসি, যং ত্ৱং মং পুচ্ছসি, তং তে অনাগতং আচিক্খিস্সামি, আচিক্খতো পন মম ৱচনং সুণাহি অনাগতত্থদীপনতো সংৱেগাৱহতো চ সক্কচ্চং উপধাৰেহীতি.
অথ থেৰো অনাগতংসঞাণেন ভিক্খূনং ভিক্খুনীনঞ্চ ভাৱিনিং পৱত্তিং যথাভূতং দিস্ৱা তস্স আচিক্খন্তো –
৯৫২. ‘‘কোধনা উপনাহী চ, মক্খী থম্ভী সঠা বহূ;
ইস্সুকী নানাৱাদা চ, ভৱিস্সন্তি অনাগতে.
৯৫৩. ‘‘অঞ্ঞাতমানিনো ধম্মে, গম্ভীৰে তীৰগোচৰা;
লহুকা অগৰূ ধম্মে, অঞ্ঞমঞ্ঞমগাৰৱা.
৯৫৪. ‘‘বহূ আদীনৱা লোকে, উপ্পজ্জিস্সন্ত্যনাগতে;
সুদেসিতং ইমং ধম্মং, কিলেসিস্সন্তি দুম্মতী.
৯৫৫. ‘‘গুণহীনাপি সঙ্ঘম্হি, ৱোহৰন্তা ৱিসাৰদা;
বলৱন্তো ভৱিস্সন্তি, মুখৰা অস্সুতাৱিনো.
৯৫৬. ‘‘গুণৱন্তোপি সঙ্ঘম্হি, ৱোহৰন্তা যথাত্থতো;
দুব্বলা তে ভৱিস্সন্তি, হিৰীমনা অনত্থিকা.
৯৫৭. ‘‘ৰজতং জাতৰূপঞ্চ, খেত্তং ৱত্থুমজেড়কং.
দাসিদাসঞ্চ দুম্মেধা, সাদিযিস্সন্ত্যনাগতে.
৯৫৮. ‘‘উজ্ঝানসঞ্ঞিনো বালা, সীলেসু অসমাহিতা;
উন্নড়া ৱিচৰিস্সন্তি, কলহাভিৰতা মগা.
৯৫৯. ‘‘উদ্ধতা চ ভৱিস্সন্তি, নীলচীৱৰপাৰুতা;
কুহা থদ্ধা লপা সিঙ্গী, চৰিস্সন্ত্যৰিযা ৱিয.
৯৬০. ‘‘তেলসণ্ঠেহি কেসেহি, চপলা অঞ্জনক্খিকা;
ৰথিযায গমিস্সন্তি, দন্তৱণ্ণিকপাৰুতা.
৯৬১. ‘‘অজেগুচ্ছং ৱিমুত্তেহি, সুৰত্তং অৰহদ্ধজং;
জিগুচ্ছিস্সন্তি কাসাৱং, ওদাতেসু সমুচ্ছিতা.
৯৬২. ‘‘লাভকামা ভৱিস্সন্তি, কুসীতা হীনৱীৰিযা;
কিচ্ছন্তা ৱনপত্থানি, গামন্তেসু ৱসিস্সৰে.
৯৬৩. ‘‘যে যে লাভং লভিস্সন্তি, মিচ্ছাজীৱৰতা সদা;
তে তেৱ অনুসিক্খন্তা, ভজিস্সন্তি অসংযতা.
৯৬৪. ‘‘যে যে অলাভিনো লাভং, ন তে পুজ্জা ভৱিস্সৰে;
সুপেসলেপি তে ধীৰে, সেৱিস্সন্তি ন তে তদা.
৯৬৫. ‘‘মিলক্খুৰজনং ৰত্তং, গৰহন্তা সকং ধজং;
তিত্থিযানং ধজং কেচি, ধাৰিস্সন্ত্যৱদাতকং.
৯৬৬. ‘‘অগাৰৱো চ কাসাৱে, তদা তেসং ভৱিস্সতি;
পটিসঙ্খা চ কাসাৱে, ভিক্খূনং ন ভৱিস্সতি.
৯৬৭. ‘‘অভিভূতস্স দুক্খেন, সল্লৱিদ্ধস্স ৰুপ্পতো;
পটিসঙ্খা মহাঘোৰা, নাগস্সাসি অচিন্তিযা.
৯৬৮. ‘‘ছদ্দন্তো হি তদা দিস্ৱা, সুৰত্তং অৰহদ্ধজং;
তাৱদেৱভণী গাথা, গজো অত্থোপসংহিতা.
৯৬৯. ‘‘অনিক্কসাৱো কাসাৱং, যো ৱত্থং পৰিধস্সতি;
অপেতো দমসচ্চেন, ন সো কাসাৱমৰহতি.
৯৭০. ‘‘যো চ ৱন্তকসাৱস্স, সীলেসু সুসমাহিতো;
উপেতো দমসচ্চেন, স ৱে কাসাৱমৰহতি.
৯৭১. ‘‘ৱিপন্নসীলো দুম্মেধো, পাকটো কামকাৰিযো;
ৱিব্ভন্তচিত্তো নিস্সুক্কো, ন সো কাসাৱমৰহতি.
৯৭২. ‘‘যো চ সীলেন সম্পন্নো, ৱীতৰাগো সমাহিতো;
ওদাতমনসঙ্কপ্পো, স ৱে কাসাৱমৰহতি.
৯৭৩. ‘‘উদ্ধতো উন্নড়ো বালো, সীলং যস্স ন ৱিজ্জতি;
ওদাতকং অৰহতি, কাসাৱং কিং কৰিস্সতি.
৯৭৪. ‘‘ভিক্খূ চ ভিক্খুনিযো চ, দুট্ঠচিত্তা অনাদৰা;
তাদীনং মেত্তচিত্তানং, নিগ্গণ্হিস্সন্ত্যনাগতে.
৯৭৫. ‘‘সিক্খাপেন্তাপি থেৰেহি, বালা চীৱৰধাৰণং;
ন সুণিস্সন্তি দুম্মেধা, পাকটা কামকাৰিযা.
৯৭৬. ‘‘তে তথা সিক্খিতা বালা, অঞ্ঞমঞ্ঞং অগাৰৱা;
নাদিযিস্সন্তুপজ্ঝাযে, খড়ুঙ্কো ৱিয সাৰথিং.
৯৭৭. ‘‘এৱং অনাগতদ্ধানং, পটিপত্তি ভৱিস্সতি;
ভিক্খূনং ভিক্খুনীনঞ্চ, পত্তে কালম্হি পচ্ছিমে.
৯৭৮. ‘‘পুৰা আগচ্ছতে এতং, অনাগতং মহব্ভযং;
সুব্বচা হোথ সখিলা, অঞ্ঞমঞ্ঞং সগাৰৱা.
৯৭৯. ‘‘মেত্তচিত্তা কাৰুণিকা, হোথ সীলেসু সংৱুতা;
আৰদ্ধৱীৰিযা পহিতত্তা, নিচ্চং দড়্হপৰক্কমা.
৯৮০. ‘‘পমাদং ভযতো দিস্ৱা, অপ্পমাদঞ্চ খেমতো;
ভাৱেথট্ঠঙ্গিকং মগ্গং, ফুসন্তা অমতং পদ’’ন্তি. – ইমা গাথা অভাসি;
তত্থ কোধনাতি কুজ্ঝনসীলা. ভৱিস্সন্তি অনাগতেতি সম্বন্ধো. কিং থেৰস্স কালে তথা নাহেসুন্তি? ন নাহেসুং. তদা পন কল্যাণমিত্তবহুলতায ওৱাদকেসু ৱিঞ্ঞাপকেসু সব্ৰহ্মচাৰীসু বহূসু ৱিজ্জমানেসু কিলেসেসু বলৱন্তেসু পটিসঙ্খানবহুলতায চ যেভুয্যেন ভিক্খূ অক্কোধনা অহেসুং, আযতিং তব্বিপৰিযাযে অতিকোধনা ভৱিস্সন্তি, তস্মা ‘‘অনাগতে’’তি ৱুত্তং. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. উপনাহীতি আঘাতৱত্থূসু আঘাতস্স উপনয্হনসীলা উপনাহসম্ভৱতো ৱা উপনাহী. তত্থ পুৰিমকালিকো ব্যাপাদো কোধো, অপৰকালিকো উপনাহো. সকিং পৱত্তো ৱা দোসো কোধো, অনেকক্খত্তুং পৱত্তো উপনাহো. পৰেসং ৱিজ্জমানে গুণে মক্খন্তি পুঞ্জন্তি, তেসং ৱা উদকপুঞ্জনিযা ৱিয উদকস্স মক্খো মক্খনং পুঞ্জনং এতেসং অত্থীতি মক্খী. অতিমানলক্খণো থম্ভো এতেসং অত্থীতি থম্ভী. সঠাতি অসন্তগুণৱিভাৱনলক্খণেন সাঠেয্যেন সমন্নাগতা. ইস্সুকীতি পৰসম্পত্তিখিয্যনলক্খণায ইস্সায সমন্নাগতা. নানাৱাদাতি অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিৰুদ্ধৱাদা ৱিৰুদ্ধদিট্ঠিকা, কলহকাৰকা চাতি অত্থো.
অঞ্ঞাতমানিনো ধম্মে, গম্ভীৰে তীৰগোচৰাতি গম্ভীৰে দুৰোভাসে সদ্ধম্মে অঞ্ঞাতে এৱ ‘‘ঞাতোতি, দিট্ঠো’’তি এৱং মানিনো, ততো এৱ তস্স ওৰভাগে পৱত্তিতায ওৰিমতীৰগোচৰা. লহুকাতি লহুসভাৱা চপলা. অগৰূ ধম্মেতি সদ্ধম্মে গাৰৱৰহিতা. অঞ্ঞমঞ্ঞমগাৰৱাতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্মিং অপ্পতিস্সা, সঙ্ঘে সব্ৰহ্মচাৰীসু চ গৰুগাৰৱৱিৰহিতা. বহূ আদীনৱাতি ৱুত্তপ্পকাৰা, ৱক্খমানা চ বহূ অনেকদোসা অন্তৰাযা. লোকেতি সত্তলোকে. উপ্পজ্জিস্সন্ত্যনাগতেতি অনাগতে পাতু ভৱিস্সন্তি. সুদেসিতং ইমং ধম্মন্তি, সম্মাসম্বুদ্ধেন সুট্ঠু অৱিপৰীতং আদিকল্যাণাদিপ্পকাৰেন দেসিতং ইমং আগমসদ্ধম্মং. কিলেসিস্সন্তীতি কিলিট্ঠং কিলেসদূসিতং কৰিস্সন্তি, ‘‘আপত্তিং ‘অনাপত্তী’তি গৰুকাপত্তিং ‘লহুকাপত্তী’’’তিআদিনা দুচ্চৰিতসংকিলেসেন অসদ্ধম্মেন সণ্হসুখুমং ৰূপাৰূপধম্মং পটিক্খিপিস্সন্তি, দিট্ঠিসংকিলেসেন উভযত্ৰাপি তণ্হাসংকিলেসেন সংকিলেসিস্সন্তি মলিনং কৰিস্সন্তি. দুম্মতীতি নিপ্পঞ্ঞা. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘ভৱিস্সন্তি, ভিক্খৱে, ভিক্খূ অনাগতমদ্ধানং…পে… অভিধম্মকথং ৱেদল্লকথং কথেন্তা কণ্হধম্মং ওক্কমমানা ন বুজ্ঝিস্সন্তী’’তি (অ. নি. ৫.৭৯).
গুণহীনাতি সীলাদিগুণৱিৰহিতা দুস্সীলা, অলজ্জিনো চ. অথ ৱা গুণহীনাতি ৱিনযৱাৰিত্তাদিগুণেন হীনা ধম্মৱিনযে অপ্পকতঞ্ঞুনো. সঙ্ঘম্হীতি সঙ্ঘমজ্ঝে. ৱোহৰন্তাতি কথেন্তা, সঙ্ঘে ৱিনিচ্ছযকথায ৱত্তমানায যংকিঞ্চি ভণন্তা. ৱিসাৰদাতি নিব্ভযা পগব্ভা. বলৱন্তোতি পক্খবলেন বলৱন্তো. মুখৰাতি মুখখৰা খৰৱাদিনো. অস্সুতাৱিনোতি ন সুতৱন্তো, কেৱলং লাভসক্কাৰসিলোকসন্নিস্সযেন গুণধৰা হুত্ৱা ‘‘ধম্মং ‘অধম্মো’তি, অধম্মঞ্চ ‘ধম্মো’তি, ৱিনযং ‘অৱিনযো’তি, অৱিনযঞ্চ ‘ৱিনযো’’’তি এৱং অত্তনা যথিচ্ছিতমত্থং সঙ্ঘমজ্ঝে পতিট্ঠপেন্তা বলৱন্তো ভৱিস্সন্তি.
গুণৱন্তোতি সীলাদিগুণসম্পন্না. ৱোহৰন্তা যথাত্থতোতি অত্থানুৰূপং, অৱিপৰীতত্থং ‘‘ধম্মং ‘ধম্মো’তি, অধম্মং ‘অধম্মো’তি, ৱিনযং ‘ৱিনযো’তি অৱিনযং ‘অৱিনযো’’’তি এৱং দীপেন্তা. দুব্বলা তে ভৱিস্সন্তীতি পৰিসাযং অলজ্জুস্সন্নতায বলৱিৰহিতা তে ভৱিস্সন্তি, তেসং ৱচনং ন তিট্ঠিস্সতি. হিৰীমনা অনত্থিকাতি হিৰীমন্তো কেনচি অনত্থিকা. তে হি ধম্মেন ৱত্তুং সমত্থাপি পাপজিগুচ্ছতায অপ্পকিচ্চতায চ কেহিচি ৱিৰোধং অকৰোন্তা অত্তনো ৱাদং পতিট্ঠাপেতুং ন ৱাযমন্তা দিট্ঠাৱিকম্মং ৱা অধিট্ঠানং ৱা অকত্ৱা তুণ্হী হোন্তি.
ৰজতন্তি ৰূপিযং, তেন কহাপণলোহমাসকাদীনম্পি সঙ্গহো দট্ঠব্বো. জাতৰূপন্তি সুৱণ্ণং, তেন মণিমুত্তাদীনম্পি সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ৱা-সদ্দো সমুচ্চযত্থো ‘‘অপদা ৱা’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.৩৪; ৫.৩২; ইতিৱু. ৯০) ৱিয. ‘‘ৰজতজাতৰূপঞ্চা’’তি ৱা পাঠো. খেত্তন্তি যত্থ পুব্বণ্ণাপৰণ্ণং ৰুহতি, তং খেত্তং. তদত্থং অকতভূমিভাগো ৱত্থু. অজেড়কন্তি এড়কা নাম অজাযেৱ, তে ঠপেত্ৱা অৱসেসা পসুজাতী অজা নাম. অজেড়কগ্গহণেনেৱ হেত্থ গোমহিংসাদীনম্পি সঙ্গহো কতো. দাসিদাসঞ্চাতি দাসিযো চ দাসে চ. দুম্মেধাতি অৱিদ্দসুনো, কপ্পিযাকপ্পিযং সাৰুপ্পাসাৰুপ্পং অজানন্তা অত্তনো অত্থায সাদিযিস্সন্তি সম্পটিচ্ছিস্সন্তি.
উজ্ঝানসঞ্ঞিনোতি পৰে হেট্ঠতো কত্ৱা ওলোকনচিত্তা, অনুজ্ঝাযিতব্বট্ঠানেপি ৱা উজ্ঝানসীলা. বালাতি দুচ্চিন্তিতচিন্তনাদিনা বাললক্খণেন সমন্নাগতা, ততো এৱ সীলেসু অসমাহিতা চতুপাৰিসুদ্ধিসীলেসু ন সমাহিতচিত্তা. উন্নড়াতি, সমুস্সিততুচ্ছমানা. ৱিচৰিস্সন্তীতি মানদ্ধজং উক্খিপিত্ৱা ৱিচৰিস্সন্তি. কলহাভিৰতা মগাতি সাৰম্ভবহুলতায কৰণুত্তৰিযপসুতা কলহে এৱ অভিৰতা মগসদিসা মিগা ৱিয অত্তহিতাপেক্খা ঘাসেসনাভিৰতা দুব্বলৱিহেসপৰাতি অত্থো.
উদ্ধতাতি উদ্ধচ্চেন সমন্নাগতা চিত্তেকগ্গতাৰহিতা. নীলচীৱৰপাৰুতাতি অকপ্পিযৰজনৰত্তেন নীলৱণ্ণেন চীৱৰেন পাৰুতা, তাদিসং চীৱৰং নিৱাসেত্ৱা চেৱ পাৰুপিত্ৱা চ ৱিচৰণকা. কুহাতি সামন্তজপ্পনাদিনা কুহনৱত্থুনা কুহকা, অসন্তগুণসম্ভাৱনিচ্ছায কোহঞ্ঞং কত্ৱা পৰেসং ৱিম্হাপযা. থদ্ধাতি কোধেন মানেন চ থদ্ধমানসা কক্খড়হদযা. লপাতি লপনকা কুহনৱুত্তিকা, পসন্নমানসেহি মনুস্সেহি ‘‘কেন, ভন্তে, অয্যস্স অত্থো’’তি পচ্চযদাযকানং ৱদাপনকা, পযুত্তৱাচাৱসেন, নিপ্পেসিকতাৱসেন চ পচ্চযত্থং লপকাতি ৱা অত্থো. সিঙ্গীতি ‘‘তত্থ কতমং সিঙ্গং? যং সিঙ্গং সিঙ্গাৰতা চাতুৰতা চাতুৰিযং পৰিক্খততা পাৰিক্খতিয’’ন্তি (ৱিভ. ৮৫২) এৱং ৱুত্তেহি সিঙ্গসদিসেহি পাকটকিলেসেহি সমন্নাগতা, সিঙ্গাৰচৰিতাতি অত্থো. ‘‘অৰিযা ৱিযা’’তি ইদং ‘‘কুহা’’তি এতস্সেৱ অত্থদস্সনং. কুহকানঞ্হি অৰিযানমিৱ ঠিতভাৱং দস্সেন্তো অৰিযা ৱিয ৱিচৰন্তীতি আহ.
তেলসণ্ঠেহীতি সিত্থকতেলেন ৱা উদকতেলেন ৱা ওসণ্ঠিতেহি. চপলাতি কাযমণ্ডনপৰিক্খাৰমণ্ডনাদিনা চাপল্লেন যুত্তা. অঞ্জনক্খিকাতি অলঙ্কাৰঞ্জনেন অঞ্জিতনেত্তা. ৰথিযায গমিস্সন্তীতি ভিক্খাচৰিযায কুলূপসঙ্কমনাপদেসেহি, মহাৰচ্ছায ইতো চিতো চ পৰিব্ভমিস্সন্তি. দন্তৱণ্ণিকপাৰুতাতি দন্তৱণ্ণৰত্তেন চীৱৰেন পাৰুতসৰীৰা.
অজেগুচ্ছন্তি অজিগুচ্ছিতব্বং. ৱিমুত্তেহীতি অৰিযেহি. সুৰত্তন্তি কপ্পিযৰজনেন সুট্ঠু ৰত্তং, অৰহন্তানং বুদ্ধাদীনং চিণ্ণতায অৰহদ্ধজং জিগুচ্ছিস্সন্তি কাসাৱং. কস্মা? ওদাতেসু সমুচ্ছিতা গেধং আপন্না. দন্তৱণ্ণপাৰুপনস্স হি ইদং কাৰণৱচনং. তে হি সেতকং সম্ভাৱেন্তা ‘‘সব্বেন সব্বং সেতকে গহিতে লিঙ্গপৰিচ্চাগো এৱ সিযা’’তি দন্তৱণ্ণং পাৰুপন্তি.
লাভকামাতি লাভগিদ্ধা. ভিক্খাচৰিযাসুপি কোসজ্জযোগতো কুসীতা. সমণধম্মং কাতুং চিত্তস্স উস্সাহাভাৱেন হীনৱীৰিযা. কিচ্ছন্তাতি, কিলমন্তা, ৱনপত্থেসু ৱসিতুং কিচ্ছন্তা কিলন্তচিত্তাতি অত্থো. গামন্তেসূতি গামন্তসেনাসনেসু গামসমীপেসু সেনাসনেসু, গামদ্ৱাৰেসু ৱা সেনাসনেসু. ৱসিস্সৰেতি ৱসিস্সন্তি.
তে তেৱ অনুসিক্খন্তাতি যে যে মিচ্ছাজীৱপ্পযোগেন লদ্ধলাভা, তে তে এৱ পুগ্গলে অনুসিক্খন্তা ভমিস্সন্তি. ভমিস্সন্তীতি সযম্পি তে ৱিয মিচ্ছাজীৱেন লাভং উপ্পাদেতুং ৰাজকুলাদীনি সেৱন্তা পৰিব্ভমিস্সন্তি. ‘‘ভজিস্সন্তী’’তি ৱা পাঠো, সেৱিস্সন্তীতি অত্থো. অসংযতাতি সীলসংযমৰহিতা.
যে যে অলাভিনো লাভন্তি যে যে ভিক্খূ মিচ্ছাজীৱপৰিৱজ্জনেন অপ্পপুঞ্ঞতায চ লাভস্স পচ্চযস্স ন লাভিনো, তে পুজ্জা পূজনীযা পাসংসা তদা অনাগতে কালে ন ভৱিস্সন্তি. সুপেসলেপি তে ধীৰেতি ধিতিসম্পন্নতায ধীৰে সুট্ঠু পেসলেপি তে ভিক্খূ ন সেৱিস্সন্তি, তদা অনাগতে তে লাভিনো লাভকামাৱ ভিক্খূতি অত্থো.
মিলক্খুৰজনং ৰত্তন্তি কালকচ্ছকৰজনেন ৰত্তং. সমাসপদঞ্হেতং, গাথাসুখত্থং সানুনাসিকনিদ্দেসো. গৰহন্তা সকং ধজন্তি অত্তনো ধজভূতং কাসাৱং জিগুচ্ছন্তা. সাসনে পব্বজিতানঞ্হি কাসাৱো ধজো নাম. তিত্থিযানং ধজং কেচীতি কেচি সক্যপুত্তিযভাৱং পটিজানন্তা এৱ তিত্থিযানং সেতৱত্থিকানং ধজভূতং অৱদাতকং সেতৱত্থং ধাৰেস্সন্তি.
অগাৰৱো চ কাসাৱেতি অৰহদ্ধজভূতে কাসাৱে অগাৰৱো অবহুমানং তদা অনাগতে তেসং ভৱিস্সতি. পটিসঙ্খা চ কাসাৱেতি ‘‘পটিসঙ্খা যোনিসো চীৱৰং পটিসেৱামী’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৩; অ. নি. ৬.৫৮) নযেন পচ্চৱেক্খণমত্তম্পি কাসাৱপৰিভোগে ন ভৱিস্সতি.
কাসাৱং ধাৰেন্তেন কাসাৱং বহুমানেন ‘‘দুচ্চৰিততো ওৰমিতব্ব’’ন্তি কাসাৱস্স গৰুকাতব্বভাৱে ছদ্দন্তজাতকমুদাহৰন্তো ‘‘অভিভূতস্স দুক্খেনা’’তিআদিমাহ. তত্থ সল্লৱিদ্ধস্সাতি পুথুনা সৱিসেন সল্লেন ৱিদ্ধস্স, ততো এৱ মহতা দুক্খেন অভিভূতস্স. ৰুপ্পতোতি সৰীৰৱিকাৰং আপজ্জতো. মহাঘোৰাতি সৰীৰজীৱিতেসু নিৰপেক্খতায ভিম্মা গৰুতৰা পটিসঙ্খা অঞ্ঞেহি অচিন্তিযা চিন্তামত্তেন পৱত্তেতুং অসক্কুণেয্যা ছদ্দন্তমহানাগস্সআসি, অহোসি. ছদ্দন্তনাগৰাজকালে হি বোধিসত্তো সোণুত্তৰেন নাম নেসাদেন পটিচ্ছন্নট্ঠানে ঠত্ৱা ৱিসপীতেন সল্লেন ৱিদ্ধো মহতা দুক্খেন অভিভূতো তং গহেত্ৱা পৰিদহিতং কাসাৱং দিস্ৱা ‘‘অযং অৰিযদ্ধজেন পটিচ্ছন্নো, ন মযা হিংসিতব্বো’’তি তত্থ মেত্তচিত্তমেৱ পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা উপৰিধম্মং দেসেসি. যথাহ –
‘‘সমপ্পিতো পুথুসল্লেন নাগো,
অদুট্ঠচিত্তো লুদ্দকমজ্ঝভাসি;
কিমত্থযং কিস্স ৱা সম্ম হেতু,
মমং ৱধী কস্স ৱাযং পযোগো’’তিআদি. (জা. ১.১৬.১২৪);
ইমমত্থং দস্সেন্তো থেৰো ‘‘ছদ্দন্তো হী’’তিআদিমাহ. তত্থ সুৰত্তং অৰহদ্ধজন্তি সোণুত্তৰেন পৰিদহিতকাসাৱং সন্ধাযাহ. অভণীতি অভাসি. গাথাতি গাথাযো. গজোতি ছদ্দন্তো নাগৰাজা. অত্থোপসংহিতাতি অত্থসন্নিস্সিতা হিতা, হিতযুত্তাতি অত্থো.
ছদ্দন্তনাগৰাজেন ৱুত্তগাথাসু অনিক্কসাৱোতি ৰাগাদীহি কসাৱেহি কসাৱো, পৰিদহিস্সতীতি নিৱাসনপাৰুপনঅত্থৰণৱসেন পৰিভুঞ্জিস্সতি. ‘‘পৰিধস্সতী’’তি ৱা পাঠো. অপেতো দমসচ্চেনাতি ইন্দ্ৰিযদমেন চেৱ পৰমত্থসচ্চপক্খিকেন ৱচীসচ্চেন চ অপেতো, ৱিযুত্তো পৰিচ্চত্তোতি অত্থো. ন সোতি সো এৱৰূপো পুগ্গলো কাসাৱং পৰিদহিতুং নাৰহতি.
ৱন্তকসাৱস্সাতি চতূহি মগ্গেহি ৱন্তকসাৱো ছড্ডিতকসাৱো পহীনকসাৱো অস্স ভৱেয্যাতি অত্থো. সীলেসূতি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলেসু. সুসমাহিতোতি সুট্ঠু সমাহিতো. উপেতোতি ইন্দ্ৰিযদমেন চেৱ ৱুত্তপ্পকাৰেন সচ্চেন চ উপগতো সমন্নাগতো. স ৱেতি সো এৱৰূপো পুগ্গলো তং গন্ধকাসাৱৱত্থং একন্তেন অৰহতীতি অত্থো.
ৱিপন্নসীলোতি ভিন্নসীলো. দুম্মেধোতি নিপ্পঞ্ঞো সীলৱিসোধনপঞ্ঞায ৱিৰহিতো. পাকটোতি ‘‘দুস্সীলো অয’’ন্তি পাকটো পকাসো, ৱিক্খিত্তিন্দ্ৰিযতায ৱা পাকটো পাকটিন্দ্ৰিযোতি অত্থো. কামকাৰিযোতি ভিন্নসংৱৰতায যথিচ্ছিতকাৰকো, কামস্স ৱা মাৰস্স যথাকামকৰণীযো. ৱিব্ভন্তচিত্তোতি ৰূপাদীসু ৱিসযেসু ৱিক্খিত্তচিত্তো. নিস্সুক্কোতি অসুক্কো সুক্কধম্মৰহিতো হিৰোত্তপ্পৱিৱজ্জিতো, কুসলধম্মসম্পাদনউস্সুক্কৰহিতো ৱা.
ৱীতৰাগোতি ৱিগতচ্ছন্দৰাগো. ওদাতমনসঙ্কপ্পোতি সুৱিসুদ্ধমনোৱিতক্কো, অনাৱিলসঙ্কপ্পো ৱা.
কাসাৱং কিং কৰিস্সতীতি যস্স সীলং নত্থি, তস্স কাসাৱং কিং নাম পযোজনং সাধেস্সতি, চিত্তকতসদিসং তস্স পব্বজিতলিঙ্গন্তি অত্থো.
দুট্ঠচিত্তাতি ৰাগাদিদোসেহি দূসিতচিত্তা. অনাদৰাতি সত্থৰি ধম্মে অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্চ আদৰৰহিতা অগাৰৱা. তাদীনং মেত্তচিত্তানন্তি মেত্তাভাৱনায সম্পযুত্তহদযে তেনেৱ অৰহত্তাধিগমেন ইট্ঠাদীসু তাদিভাৱপ্পত্তে উড়াৰগুণে. উপযোগত্থে হি ইদং সামিৱচনং. নিগ্গণ্হিস্সন্তীতি ‘‘সীলাদিসম্পন্নে দিস্ৱা তে সম্ভাৱেন্তা ৱিপন্নসীলে অম্হে ন বহুং মঞ্ঞিস্সন্তী’’তি অত্তনি অগাৰৱভযেন যথা তে উব্বাড়্হা পক্কমিস্সন্তি, তথা বাধিস্সন্তীতি অত্থো.
সিক্খাপেন্তাপীতি সিক্খাপিযমানাপি. কম্মত্থে হি অযং কত্তুনিদ্দেসো. থেৰেহীতি অত্তনো আচৰিযুপজ্ঝাযেহি. চীৱৰধাৰণন্তি ইদং সমণপটিপত্তিযা নিদস্সনমত্তং, তস্মা ‘‘এৱং তে অভিক্কমিতব্বং, এৱং তে পটিক্কমিতব্ব’’ন্তিআদিনা (অ. নি. ৪.১২২) সিক্খাপিযমানাপীতি অত্থো. ন সুণিস্সন্তীতি ওৱাদং ন গণ্হিস্সন্তি.
তে তথা সিক্খিতা বালাতি তে অন্ধবালা আচৰিযুপজ্ঝাযেহি সিক্খাপিযমানাপি অনাদৰতায অসিক্খিতাতি. নাদিযিস্সন্তুপজ্ঝাযেতি উপজ্ঝাযে আচৰিযে চ আদৰং ন কৰোন্তি, তেসং অনুসাসনিযং ন তিট্ঠন্তি. যথা কিং? খড়ুঙ্কো ৱিয সাৰথিং যথা খড়ুঙ্কো দুট্ঠস্সো অস্সদমকং নাদিযতি ন তস্স উপদেসে তিট্ঠতি, এৱং তেপি উপজ্ঝাযাচৰিযে ন ভাযন্তি ন সাৰজ্জন্তীতি অত্থো.
‘‘এৱ’’ন্তিআদি ৱুত্তস্সেৱত্থস্স নিগমনং. তত্থ এৱন্তি ৱুত্তপ্পকাৰেন. অনাগতদ্ধানন্তি অনাগতমদ্ধানং, অনাগতে কালেতি অত্থো. তংযেৱ সৰূপতো দস্সেন্তো ‘‘পত্তে কালম্হি পচ্ছিমে’’তি আহ. তত্থ কতমো পচ্ছিমকালো? ‘‘ততিযসঙ্গীতিতো পট্ঠায পচ্ছিমকালো’’তি কেচি, তং একে নানুজানন্তি. সাসনস্স হি পঞ্চযুগানি ৱিমুত্তিযুগং, সমাধিযুগং, সীলযুগং, সুতযুগং, দানযুগন্তি. তেসু পঠমং ৱিমুত্তিযুগং, তস্মিং অন্তৰহিতে সমাধিযুগং ৱত্ততি, তস্মিম্পি অন্তৰহিতে সীলযুগং ৱত্ততি, তস্মিম্পি অন্তৰহিতে সুতযুগং ৱত্ততেৱ. অপৰিসুদ্ধসীলো হি একদেসেন পৰিযত্তিবাহুসচ্চং পগ্গয্হ তিট্ঠতি লাভাদিকামতায. যদা পন মাতিকাপৰিযোসানা পৰিযত্তি সব্বসো অন্তৰধাযতি, ততো পট্ঠায লিঙ্গমত্তমেৱ অৱসিস্সতি, তদা যথা তথা ধনং সংহৰিত্ৱা দানমুখেন ৱিস্সজ্জেন্তি, সা কিৰ নেসং চৰিমা সম্মাপটিপত্তি. তত্থ সুতযুগতো পট্ঠায পচ্ছিমকালো, ‘‘সীলযুগতো পট্ঠাযা’’তি অপৰে.
এৱং থেৰো পচ্ছিমে কালে উপ্পজ্জনকং মহাভযং দস্সেত্ৱা পুন তত্থ সন্নিপতিতভিক্খূনং ওৱাদং দদন্তো ‘‘পুৰা আগচ্ছতে’’তিআদিনা তিস্সো গাথা অভাসি. তত্থ পুৰা আগচ্ছতে এতন্তি এতং মযা তুম্হাকং ৱুত্তং পটিপত্তিঅন্তৰাযকৰং অনাগতং মহাভযং আগচ্ছতি পুৰা, যাৱ আগমিস্সতি, তাৱদেৱাতি অত্থো. সুব্বচাতি ৱচনক্খমা সোৱচস্সকাৰকেহি ধম্মেহি সমন্নাগতা, গৰূনং অনুসাসনিযো পদক্খিণগ্গাহিনো হোথাতি অত্থো. সখিলাতি মুদুহদযা.
মেত্তচিত্তাতি সব্বসত্তেসু হিতূপসংহাৰলক্খণায মেত্তায সম্পযুত্তচিত্তা. কাৰুণিকাতি কৰুণায নিযুত্তা পৰেসং দুক্খাপনযনাকাৰৱুত্তিযা কৰুণায সমন্নাগতা. আৰদ্ধৱীৰিযাতি অকুসলানং পহানায কুসলানং উপসম্পদায পগ্গহিতৱীৰিযা. পহিতত্তাতি নিব্বানং পটিপেসিতচিত্তা. নিচ্চন্তি সব্বকালং. দড়্হপৰক্কমাতি থিৰৱীৰিযা.
পমাদন্তি পমজ্জনং, কুসলানং ধম্মানং অননুট্ঠানং, অকুসলেসু চ ধম্মেসু চিত্তৱোস্সগ্গো. ৱুত্তঞ্হি –
‘‘তত্থ কতমো পমাদো? কাযদুচ্চৰিতে ৱা ৱচীদুচ্চৰিতে ৱা মনোদুচ্চৰিতে ৱা পঞ্চসু ৱা কামগুণেসু চিত্তস্স ৱোস্সগ্গো ৱোস্সগ্গানুপ্পদানং, কুসলানং ধম্মানং ভাৱনায অসক্কচ্চকিৰিযতা’’তিআদি (ৱিভ. ৯৩০).
অপ্পমাদন্তি অপ্পমজ্জনং, সো পমাদস্স পটিপক্খতো ৱেদিতব্বো. অত্থতো হি অপ্পমাদো নাম সতিযা অৱিপ্পৱাসো, উপট্ঠিতায সতিযা এৱ চেতং নামং. অযঞ্হেত্থ অত্থো – যস্মা পমাদমূলকা সব্বে অনত্থা, অপ্পমাদমূলকা চ সব্বে অত্থা, তস্মা পমাদং ভযতো উপদ্দৱতো দিস্ৱা অপ্পমাদঞ্চ খেমতো অনুপদ্দৱতো দিস্ৱা অপ্পমাদপটিপত্তিযা সিখাভূতং সীলাদিক্খন্ধত্তযসঙ্গহং সম্মাদিট্ঠিআদীনং অট্ঠন্নং অঙ্গানং ৱসেন অট্ঠঙ্গিকং অৰিযমগ্গং ভাৱেথ, অমতং নিব্বানং ফুসন্তা সচ্ছিকৰোন্তা অত্তনো সন্তানে উপ্পাদেথ, দস্সনমগ্গমত্তে অট্ঠত্ৱা উপৰি তিণ্ণং মগ্গানং উপ্পাদনৱসেন ৱড্ঢেথ, এৱং ৱো অপ্পমাদভাৱনা সিখাপত্তা ভৱিস্সতীতি.
এৱং থেৰো সম্পত্তপৰিসং ওৱদতি. ইমা এৱ চিমস্স থেৰস্স অঞ্ঞাব্যাকৰণগাথা অহেসুন্তি.
ফুস্সত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. সাৰিপুত্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
যথাচাৰী যথাসতোতিআদিকা আযস্মতো সাৰিপুত্তত্থেৰস্স গাথা. তস্স আযস্মতো মহামোগ্গল্লানত্থেৰস্স চ ৱত্থু এৱং ৱেদিতব্বং – অতীতে ইতো সতসহস্সকপ্পাধিকে অসঙ্খ্যেয্যমত্থকে আযস্মা সাৰিপুত্তো ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তি, নামেন সৰদমাণৱো নাম অহোসি. মহামোগ্গল্লানো গহপতিমহাসালকুলে নিব্বত্তি, নামেন সিৰিৱড্ঢকুটুম্বিকো নাম অহোসি. তে উভোপি সহপংসুকীড়কসহাযা অহেসুং. তেসু সৰদমাণৱো পিতু অচ্চযেন কুলসন্তকং ধনং পটিপজ্জিত্ৱা একদিৱসং ৰহোগতো চিন্তেসি – ‘‘ইমেসং সত্তানং মৰণং নাম একন্তিকং, তস্মা মযা একং পব্বজ্জং উপগন্ত্ৱা মোক্খমগ্গো গৱেসিতব্বো’’তি সহাযং উপসঙ্কমিত্ৱা, সম্ম, অহং পব্বজিতুকামো, কিং ত্ৱং পব্বজিতুং সক্খিস্সসী’’তি ৱত্ৱা তেন ‘‘ন সক্খিস্সামী’’তি ৱুত্তে ‘‘হোতু অহমেৱ পব্বজিস্সামী’’তি ৰতনকোট্ঠাগাৰানি ৱিৱৰাপেত্ৱা কপণদ্ধিকাদীনং মহাদানং দত্ৱা পব্বতপাদং গন্ত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজি. তস্স পব্বজ্জং অনুপব্বজিতা চতুসত্ততিসহস্সমত্তা ব্ৰাহ্মণপুত্তা অহেসুং. সো পঞ্চ অভিঞ্ঞাযো অট্ঠ চ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৱা তেসম্পি জটিলানং কসিণপৰিকম্মং আচিক্খি. তেপি সব্বে পঞ্চাভিঞ্ঞা অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেসুং.
তেন সমযেন অনোমদস্সী নাম সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উপ্পজ্জিত্ৱা পৱত্তিতৱৰধম্মচক্কো সত্তে সংসাৰমহোঘতো তাৰেত্ৱা একদিৱসং ‘‘সৰদতাপসস্স চ অন্তেৱাসিকানঞ্চ সঙ্গহং কৰিস্সামী’’তি একো অদুতিযো পত্তচীৱৰমাদায আকাসেন গন্ত্ৱা ‘‘বুদ্ধভাৱং মে জানাতূ’’তি তাপসস্স পস্সন্তস্সেৱ আকাসতো ওতৰিত্ৱা পথৱিযং পতিট্ঠাসি. সৰদতাপসো সত্থু সৰীৰে মহাপুৰিসলক্খণানি উপধাৰেত্ৱা ‘‘সব্বঞ্ঞুবুদ্ধোযেৱায’’ন্তি নিট্ঠং গন্ত্ৱা পচ্চুগ্গমনং কত্ৱা আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা অদাসি. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে. সৰদতাপসো সত্থু সন্তিকে একমন্তং নিসীদি.
তস্মিং সমযে তস্স অন্তেৱাসিকা চতুসত্ততিসহস্সমত্তা জটিলা পণীতপণীতানি ওজৱন্তানি ফলাফলানি গহেত্ৱা আগতা সত্থাৰং দিস্ৱা সঞ্জাতপ্পসাদা অত্তনো আচৰিযস্স চ সত্থু চ নিসিন্নাকাৰং ওলোকেত্ৱা, ‘‘আচৰিয, মযং পুব্বে ‘তুম্হেহি মহন্ততৰো কোচি নত্থী’তি ৱিচৰাম, অযং পন পুৰিসো তুম্হেহি মহন্ততৰো মঞ্ঞে’’তি আহংসু. ‘‘কিং ৱদেথ, তাতা? সাসপেন সদ্ধিং অট্ঠসট্ঠিযোজনসতসহস্সুব্বেধং সিনেৰুং সমং কাতুং ইচ্ছথ? সব্বঞ্ঞুবুদ্ধেন মং তুল্যং মা কৰিত্থা’’তি. অথ তে তাপসা আচৰিযস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘যাৱ মহা ৱতাযং পুৰিসুত্তমো’’তি সব্বেৱ পাদেসু নিপতিত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিংসু.
অথ তে আচৰিযো আহ – ‘‘তাতা, সত্থু অনুচ্ছৱিকো নো দেয্যধম্মো নত্থি, সত্থা চ ভিক্খাচাৰৱেলায ইধাগতো, হন্দ মযং দেয্যধম্মং যথাবলং দস্সাম. তুম্হেহি যং যং পণীতং ফলাফলং আভতং, তং তং আহৰথা’’তি আহৰাপেত্ৱা হত্থে ধোৱিত্ৱা সযং তথাগতস্স পত্তে পতিট্ঠাপেসি. সত্থাৰা চ ফলাফলে পটিগ্গণ্হিতমত্তে দেৱতা দিব্বোজং পক্খিপিংসু. তাপসো উদকম্পি সযমেৱ পৰিস্সাৱেত্ৱা অদাসি. ততো ভোজনকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৱা সত্থৰি নিসিন্নে সব্বে অন্তেৱাসিকে পক্কোসিত্ৱা সত্থু সন্তিকে সাৰণীযং কথং কথেন্তো নিসীদি. সত্থা ‘‘দ্ৱে অগ্গসাৱকা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং আগচ্ছন্তূ’’তি চিন্তেসি. তে সত্থু চিত্তং ঞত্ৱা তাৱদেৱ সতসহস্সখীণাসৱপৰিৱাৰা অগ্গসাৱকা আগন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু.
ততো সৰদতাপসো অন্তেৱাসিকে আমন্তেসি – ‘‘তাতা, সত্থু ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ পুপ্ফাসনেন পূজা কাতব্বা, তস্মা পুপ্ফানি আহৰথা’’তি. তে তাৱদেৱ ইদ্ধিযা ৱণ্ণগন্ধসম্পন্নানি পুপ্ফানি আহৰিত্ৱা বুদ্ধস্স যোজনপ্পমাণং পুপ্ফাসনং পঞ্ঞাপেসুং, উভিন্নং অগ্গসাৱকানং তিগাৱুতং, সেসভিক্খূনং অড্ঢযোজনিকাদিভেদং, সঙ্ঘনৱকস্স উসভমত্তং পঞ্ঞাপেসুং. এৱং তেসং পঞ্ঞত্তেসু আসনেসু সৰদতাপসো তথাগতস্স পুৰতো অঞ্জলিং পগ্গয্হ ঠিতো – ‘‘ভন্তে, ময্হং অনুগ্গহত্থায ইমং পুপ্ফাসনং অভিৰুহথা’’তি আহ. নিসীদি ভগৱা পুপ্ফাসনে. সত্থৰি নিসিন্নে দ্ৱে অগ্গসাৱকা সেসভিক্খূ চ অত্তনো অত্তনো পত্তাসনে নিসীদিংসু. সত্থা ‘‘তেসং মহপ্ফলং হোতূ’’তি নিৰোধং সমাপজ্জি. সত্থু সমাপন্নভাৱং ঞত্ৱা দ্ৱে অগ্গসাৱকাপি সেসভিক্খূপি নিৰোধং সমাপজ্জিংসু. তাপসো সত্তাহং নিৰন্তৰং পুপ্ফচ্ছত্তং ধাৰেন্তো অট্ঠাসি. ইতৰে পন ৱনমূলফলাফলং পৰিভুঞ্জিত্ৱা সেসকালে অঞ্জলিং পগ্গয্হ অট্ঠংসু.
সত্থা সত্তাহস্স অচ্চযেন নিৰোধতো ৱুট্ঠায অগ্গসাৱকং নিসভত্থেৰং আমন্তেসি – ‘‘তাপসানং পুপ্ফাসনানুমোদনং কৰোহী’’তি. থেৰো সাৱকপাৰমীঞাণে ঠত্ৱা তেসং পুপ্ফাসনানুমোদনং অকাসি. তস্স দেসনাৱসানে সত্থা দুতিযং অগ্গসাৱকং অনোমত্থেৰং আমন্তেসি – ‘‘ত্ৱম্পি ইমেসং ধম্মং দেসেহী’’তি. সোপি তেপিটকং বুদ্ধৱচনং সম্মসিত্ৱা তেসং ধম্মং কথেসি. দ্ৱিন্নম্পি দেসনায একস্সপি ধম্মাভিসমযো নাহোসি. অথ সত্থা বুদ্ধৱিসযে ঠত্ৱা ধম্মদেসনং আৰভি. দেসনাৱসানে ঠপেত্ৱা সৰদতাপসং অৱসেসা সব্বেপি চতুসত্ততিসহস্সমত্তা জটিলা অৰহত্তং পাপুণিংসু. সত্থা ‘‘এথ, ভিক্খৱো’’তি হত্থং পসাৰেসি. তে তাৱদেৱ অন্তৰহিততাপসৱেসা অট্ঠপৰিক্খাৰৱৰধৰা সট্ঠিৱস্সিকত্থেৰা ৱিয অহেসুং.
সৰদতাপসো পন ‘‘অহো ৱতাহম্পি অযং নিসভত্থেৰো ৱিয অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স অগ্গসাৱকো ভৱেয্য’’ন্তি সত্থু দেসনাকালে উপ্পন্নপৰিৱিতক্কতায অঞ্ঞৱিহিতো হুত্ৱা মগ্গফলানি পটিৱিজ্ঝিতুং নাসক্খি. অথ তথাগতং ৱন্দিত্ৱা তথা পণিধানং অকাসি. সত্থাপিস্স অনন্তৰাযেন সমিজ্ঝনভাৱং দিস্ৱা – ‘‘ইতো ত্ৱং কপ্পসতসহস্সাধিকং একং অসঙ্খ্যেয্যং অতিক্কমিত্ৱা গোতমস্স নাম সম্মাসম্বুদ্ধস্স অগ্গসাৱকো সাৰিপুত্তো নাম ভৱিস্সসী’’তি ব্যাকৰিত্ৱা ধম্মকথং ৱত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো আকাসং পক্খন্দি.
সৰদতাপসোপি সহাযকস্স সিৰিৱড্ঢস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা, সম্ম, মযা অনোমদস্সিস্স ভগৱতো পাদমূলে অনাগতে উপ্পজ্জনকস্স গোতমস্স নাম সম্মাসম্বুদ্ধস্স অগ্গসাৱকট্ঠানং পত্থিতং, ত্ৱম্পি তস্স দুতিযসাৱকট্ঠানং পত্থেহীতি.
সিৰিৱড্ঢো তং উপদেসং সুত্ৱা অত্তনো নিৱেসনদ্ৱাৰে অট্ঠকৰীসমত্তং ঠানং সমতলং কাৰেত্ৱা লাজপঞ্চমানি পুপ্ফানি ৱিকিৰিত্ৱা নীলুপ্পলচ্ছদনং মণ্ডপং কাৰেত্ৱা বুদ্ধাসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা ভিক্খূনম্পি আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱা মহন্তং সক্কাৰসম্মানং সজ্জেত্ৱা, সৰদতাপসেন সত্থাৰং নিমন্তাপেত্ৱা সত্তাহং মহাদানং পৱত্তেত্ৱা, বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং মহাৰহেহি ৱত্থেহি অচ্ছাদেত্ৱা, দুতিযসাৱকভাৱায পণিধানং অকাসি. সত্থাপিস্স অনন্তৰাযেন সমিজ্ঝনভাৱং দিস্ৱা ৱুত্তনযেন ব্যাকৰিত্ৱা ভত্তানুমোদনং কত্ৱা পক্কামি. সিৰিৱড্ঢো হট্ঠপহট্ঠো যাৱজীৱং কুসলকম্মং কত্ৱা দুতিযচিত্তৱাৰে কামাৱচৰদেৱলোকে নিব্বত্তি. সৰদতাপসো চত্তাৰো ব্ৰহ্মৱিহাৰে ভাৱেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তি.
ততো পট্ঠায নেসং উভিন্নম্পি অন্তৰাকম্মং ন কথিতং. অম্হাকং পন ভগৱতো উপ্পত্তিতো পুৰেতৰমেৱ সৰদতাপসো ৰাজগহস্স অৱিদূৰে উপতিস্সগামে ৰূপসাৰিযা ব্ৰাহ্মণিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. তংদিৱসমেৱস্স সহাযোপি ৰাজগহস্সেৱ অৱিদূৰে কোলিতগামে মোগ্গলিযা ব্ৰাহ্মণিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. তানি কিৰ দ্ৱেপি কুলানি যাৱ সত্তমা কুলপৰিৱট্টা আবদ্ধপটিবদ্ধসহাযকানেৱ. তেসং দ্ৱিন্নং একদিৱসমেৱ গব্ভপৰিহাৰমদংসু. দসমাসচ্চযেন জাতানম্পি তেসং ছসট্ঠি ধাতিযো উপট্ঠাপেসুং, নামগ্গহণদিৱসে ৰূপসাৰিব্ৰাহ্মণিযা পুত্তস্স উপতিস্সগামে জেট্ঠকুলস্স পুত্তত্তা উপতিস্সোতি নামং অকংসু. ইতৰস্স কোলিতগামে জেট্ঠকুলস্স পুত্তত্তা কোলিতোতি নামং অকংসু. তে উভোপি মহতা পৰিৱাৰেন ৱড্ঢন্তা ৱুদ্ধিমন্ৱায সব্বসিপ্পানং পাৰং অগমংসু.
অথেকদিৱসং তে ৰাজগহে গিৰগ্গসমজ্জং পস্সন্তা মহাজনং সন্নিপতিতং দিস্ৱা ঞাণস্স পৰিপাকগতত্তা যোনিসো উম্মুজ্জন্তা ‘‘সব্বেপিমে ওৰং ৱস্সসতানং মচ্চুমুখে পতিস্সন্তী’’তি সংৱেগং পটিলভিত্ৱা ‘‘অম্হেহি মোক্খধম্মো পৰিযেসিতব্বো, তঞ্চ পৰিযেসন্তেহি একং পব্বজ্জং লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি নিচ্ছযং কত্ৱা পঞ্চহি মাণৱকসতেহি সদ্ধিং সঞ্চযস্স পৰিব্বাজকস্স সন্তিকে পব্বজিংসু. তেসং পব্বজিতকালতো পট্ঠায সঞ্চযো লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তো অহোসি. তে কতিপাহেনেৱ সব্বং সঞ্চযস্স সমযং পৰিগ্গণ্হিত্ৱা তত্থ সাৰং অদিস্ৱা ততো নিক্খমিত্ৱা তত্থ তত্থ তে তে পণ্ডিতসম্মতে সমণব্ৰাহ্মণে পঞ্হং পুচ্ছন্তি, তে তেহি পুট্ঠা নেৱ সম্পাযন্তি, অঞ্ঞদত্থু তেযেৱ তেসং পঞ্হং ৱিস্সজ্জেন্তি. এৱং তে মোক্খং পৰিযেসন্তা কতিকং অকংসু – ‘‘অম্হেসু যো পঠমং অমতং অধিগচ্ছতি, সো ইতৰস্স আৰোচেতূ’’তি.
তেন চ সমযেন অম্হাকং সত্থৰি পঠমাভিসম্বোধিং পত্ৱা পৱত্তিতৱৰধম্মচক্কে অনুপুব্বেন উৰুৱেলকস্সপাদিকে সহস্সজটিলে দমেত্ৱা ৰাজগহে ৱিহৰন্তে একদিৱসং উপতিস্সো পৰিব্বাজকো পৰিব্বাজকাৰামং গচ্ছন্তো আযস্মন্তং অস্সজিত্থেৰং ৰাজগহে পিণ্ডায চৰন্তং দিস্ৱা ‘‘ন মযা এৱৰূপো আকপ্পসম্পন্নো পব্বজিতো দিট্ঠপুব্বো, সন্তধম্মেন নাম এত্থ ভৱিতব্ব’’ন্তি সঞ্জাতপ্পসাদো পঞ্হং পুচ্ছিতুং আযস্মন্তং উদিক্খন্তো পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধি. থেৰোপি লদ্ধপিণ্ডপাতো পৰিভুঞ্জিতুং পতিৰূপং ওকাসং গতো. পৰিব্বাজকো অত্তনো পৰিব্বাজকপীঠং পঞ্ঞাপেত্ৱা অদাসি. ভত্তকিচ্চপৰিযোসানে চস্স অত্তনো কুণ্ডিকায উদকং অদাসি.
এৱং সো আচৰিযৱত্তং কত্ৱা কতভত্তকিচ্চেন থেৰেন সদ্ধিং পটিসন্থাৰং কত্ৱা ‘‘কো ৱা তে সত্থা, কস্স ৱা ত্ৱং ধম্মং ৰোচেসী’’তি পুচ্ছি. থেৰো সম্মাসম্বুদ্ধং অপদিসি. পুন তেন ‘‘কিংৱাদী পনাযস্মতো সত্থা’’তি পুট্ঠো ‘‘ইমস্স সাসনস্স গম্ভীৰতং দস্সেস্সামী’’তি অত্তনো নৱকভাৱং পৱেদেত্ৱা সঙ্খেপৱসেন চস্স সাসনধম্মং কথেন্তো ‘‘যে ধম্মা হেতুপ্পভৱা’’তি (মহাৱ. ৬০; অপ. থেৰ ১.১.২৮৬; পেটকো. ৯) গাথমাহ. পৰিব্বাজকো পঠমপদদ্ৱযমেৱ সুত্ৱা সহস্সনযসম্পন্নে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি, ইতৰং পদদ্ৱযং সোতাপন্নকালে নিট্ঠাসি. গাথাপৰিযোসানে পন সোতাপন্নো হুত্ৱা উপৰি ৱিসেসে অপ্পৱত্তেন্তে ‘‘ভৱিস্সতি এত্থ কাৰণ’’ন্তি সল্লক্খেত্ৱা থেৰং আহ – ‘‘মা, ভন্তে, উপৰি ধম্মদেসনং ৱড্ঢযিত্থ, এত্তকমেৱ হোতু, কহং অম্হাকং সত্থা ৱসতী’’তি? ‘‘ৱেড়ুৱনে’’তি. ‘‘ভন্তে, তুম্হে পুৰতো গচ্ছথ, অহং ময্হং সহাযকস্স কতপটিঞ্ঞং মোচেত্ৱা তং গহেত্ৱা আগমিস্সামী’’তি পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা থেৰং উয্যোজেত্ৱা পৰিব্বাজকাৰামং অগমাসি.
কোলিতপৰিব্বাজকো তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং দিস্ৱা ‘‘মুখৱণ্ণো ন অঞ্ঞদিৱসেসু ৱিয, অদ্ধানেন অমতং অধিগতং ভৱিস্সতী’’তি তেনেৱস্স ৱিসেসাধিগমং সম্ভাৱেত্ৱা অমতাধিগমং পুচ্ছি. সোপিস্স ‘‘আমাৱুসো, অমতং অধিগত’’ন্তি পটিজানিত্ৱা তমেৱ গাথং অভাসি. গাথাপৰিযোসানে কোলিতো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিত্ৱা আহ – ‘‘কহং নো সত্থা’’তি? ‘‘ৱেড়ুৱনে’’তি. ‘‘তেন হি, আৱুসো, আযাম, সত্থাৰং পস্সিস্সামা’’তি. উপতিস্সো সব্বকালম্পি আচৰিযপূজকোৱ, তস্মা সঞ্চযস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা সত্থু গুণে পকাসেত্ৱা তম্পি সত্থু সন্তিকং নেতুকামো অহোসি. সো লাভাসাপকতো অন্তেৱাসিকভাৱং অনিচ্ছন্তো ‘‘ন সক্কোমি চাটি হুত্ৱা উদকসিঞ্চনং হোতু’’ন্তি পটিক্খিপি. তে অনেকেহি কাৰণেহি তং সঞ্ঞাপেতুং অসক্কোন্তা অত্তনো ওৱাদে ৱত্তমানেহি অড্ঢতেয্যসতেহি অন্তেৱাসিকেহি সদ্ধিং ৱেড়ুৱনং অগমংসু. সত্থা তে দূৰতোৱ আগচ্ছন্তে দিস্ৱা ‘‘এতং মে সাৱকযুগং ভৱিস্সতি অগ্গং ভদ্দযুগ’’ন্তি ৱত্ৱা তেসং পৰিসায চৰিযৱসেন ধম্মং দেসেত্ৱা অৰহত্তে পতিট্ঠাপেত্ৱা এহিভিক্খুভাৱেন উপসম্পদং অদাসি. যথা তেসং, এৱং অগ্গসাৱকানম্পি ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰং আগতমেৱ. উপৰিমগ্গত্তযকিচ্চং পন ন নিট্ঠাতি. কস্মা? সাৱকপাৰমীঞাণস্স মহন্ততায.
তেসু আযস্মা মহামোগ্গল্লানো পব্বজিতদিৱসতো সত্তমে দিৱসে মগধৰট্ঠে কল্লৱালগামে সমণধম্মং কৰোন্তো থিনমিদ্ধে ওক্কন্তে সত্থাৰা সংৱেজিতো থিনমিদ্ধং ৱিনোদেত্ৱা ধাতুকম্মট্ঠানং (অ. নি. ৭.৬১) সুণন্তো এৱ উপৰিমগ্গত্তযং অধিগন্ত্ৱা সাৱকপাৰমীঞাণস্স মত্থকং পাপুণি. আযস্মা সাৰিপুত্তো পব্বজিতদিৱসতো অড্ঢমাসং অতিক্কমিত্ৱা সত্থাৰা সদ্ধিং ৰাজগহে সূকৰখতলেণে ৱিহৰন্তো অত্তনো ভাগিনেয্যস্স দীঘনখপৰিব্বাজকস্স ৱেদনাপৰিগ্গহসুত্তন্তে (ম. নি. ২.২০১ আদযো) দেসিযমানে দেসনানুসাৰেন ঞাণং পেসেত্ৱা পৰস্স ৱড্ঢিতং ভত্তং ভুঞ্জন্তো ৱিয সাৱকপাৰমীঞাণস্স মত্থকং পাপুণি. ইতি দ্ৱিন্নম্পি অগ্গসাৱকানং সত্থু সমীপে এৱ সাৱকপাৰমীঞাণং মত্থকং পত্তং. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১.১৪১-৩৭৪) –
‘‘হিমৱন্তস্স অৱিদূৰে, লম্বকো নাম পব্বতো;
অস্সমো সুকতো ময্হং, পণ্ণসালা সুমাপিতা.
‘‘উত্তানকূলা নদিকা, সুপতিত্থা মনোৰমা;
সুসুদ্ধপুলিনাকিণ্ণা, অৱিদূৰে মমস্সমং.
‘‘অসক্খৰা অপব্ভাৰা, সাদু অপ্পটিগন্ধিকা;
সন্দতী নদিকা তত্থ, সোভযন্তা মমস্সমং.
‘‘কুম্ভীলা মকৰা চেত্থ, সুসুমাৰা চ কচ্ছপা;
চৰন্তি নদিযা তত্থ, সোভযন্তা মমস্সমং.
‘‘পাঠীনা পাৱুসা মচ্ছা, বলজা মুঞ্জৰোহিতা;
ৱগ্গড়া পপতাযন্তা, সোভযন্তি মমস্সমং.
‘‘উভো কূলেসু নদিযা, পুপ্ফিনো ফলিনো দুমা;
উভতো অভিলম্বন্তা, সোভযন্তি মমস্সমং.
‘‘অম্বা সালা চ তিলকা, পাটলী সিন্দুৱাৰকা;
দিব্বগন্ধা সম্পৱন্তি, পুপ্ফিতা মম অস্সমে.
‘‘চম্মকা সড়লা নীপা, নাগপুন্নাগকেতকা;
দিব্বগন্ধা সম্পৱন্তি, পুপ্ফিতা মম অস্সমে.
‘‘অতিমুত্তা অসোকা চ, ভগিনীমালা চ পুপ্ফিতা;
অঙ্কোলা বিম্বিজালা চ, পুপ্ফিতা মম অস্সমে.
‘‘কেতকা কন্দলি চেৱ, গোধুকা তিণসূলিকা;
দিব্বগন্ধং সম্পৱন্তা, সোভযন্তি মমস্সমং.
‘‘কণিকাৰা কণ্ণিকা চ, অসনা অজ্জুনা বহূ;
দিব্বগন্ধং সম্পৱন্তা, সোভযন্তি মমস্সমং.
‘‘পুন্নাগা গিৰিপুন্নাগা, কোৱিড়াৰা চ পুপ্ফিতা;
দিব্বগন্ধং সম্পৱন্তা, সোভযন্তি মমস্সমং.
‘‘উদ্দালকা চ কুটজা, কদম্বা ৱকুলা বহূ;
দিব্বগন্ধং সম্পৱন্তা, সোভযন্তি মমস্সমং.