১৮. চত্তালীসনিপাতো
১. মহাকস্সপত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
চত্তালীসনিপাতে ন গণেন পুৰক্খতোতিআদিকা আযস্মতো মহাকস্সপত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কিৰ পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে হংসৱতীনগৰে ৱেদেহো নাম অসীতিকোটিৱিভৱো কুটুম্বিকো অহোসি. সো বুদ্ধমামকো, ধম্মমামকো, সঙ্ঘমামকো উপাসকো হুত্ৱা ৱিহৰন্তো একস্মিং উপোসথদিৱসে পাতোৱ সুভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায গন্ধপুপ্ফাদীনি গহেত্ৱা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সত্থাৰং পূজেত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি.
তস্মিঞ্চ খণে সত্থা মহানিসভত্থেৰং নাম ততিযসাৱকং ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং ধুতৱাদানং, যদিদং নিসভো’’তি এতদগ্গে ঠপেসি. উপাসকো তং সুত্ৱা পসন্নো ধম্মকথাৱসানে মহাজনে উট্ঠায গতে সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা ‘‘স্ৱে ময্হং ভিক্খং অধিৱাসেথা’’তি নিমন্তেসি. ‘‘মহা খো, উপাসক, ভিক্খুসঙ্ঘো’’তি. ‘‘কিত্তকো, ভন্তে’’তি? ‘‘অট্ঠসট্ঠিভিক্খুসতসহস্স’’ন্তি. ‘‘ভন্তে, একং সামণেৰম্পি ৱিহাৰে অসেসেত্ৱা ময্হং ভিক্খং অধিৱাসেথা’’তি. সত্থা অধিৱাসেসি. উপাসকো সত্থু অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা গেহং গন্ত্ৱা মহাদানং সজ্জেত্ৱা পুনদিৱসে সত্থু কালং আৰোচাপেসি. সত্থা পত্তচীৱৰমাদায ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো উপাসকস্স ঘৰং গন্ত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনে নিসিন্নো দক্খিণোদকাৱসানে যাগুআদীনি সম্পটিচ্ছন্তো ভত্তৱিস্সগ্গং অকাসি. উপাসকোপি সত্থু সন্তিকে নিসীদি.
তস্মিং অন্তৰে মহানিসভত্থেৰো পিণ্ডায চৰন্তো তমেৱ ৱীথিং পটিপজ্জি. উপাসকো দিস্ৱা উট্ঠায গন্ত্ৱা থেৰং ৱন্দিত্ৱা ‘‘পত্তং, ভন্তে, দেথা’’তি আহ. থেৰো পত্তং অদাসি. ‘‘ভন্তে, ইধেৱ পৱিসথ, সত্থাপি গেহে নিসিন্নো’’তি. ‘‘ন ৱট্টিস্সতি, উপাসকা’’তি. সো থেৰস্স পত্তং গহেত্ৱা পিণ্ডপাতস্স পূৰেত্ৱা অদাসি. ততো থেৰং অনুগন্ত্ৱা নিৱত্তো সত্থু সন্তিকে নিসীদিত্ৱা এৱমাহ – ‘‘মহানিসভত্থেৰো, ভন্তে, ‘সত্থাপি গেহে নিসিন্নো’তি ৱুত্তেপি পৱিসিতুং ন ইচ্ছি, অত্থি নু খো এতস্স তুম্হাকং গুণেহি অতিৰেকগুণো’’তি. বুদ্ধানঞ্চ ৱণ্ণমচ্ছেৰং নাম নত্থি, তস্মা সত্থা এৱমাহ – ‘‘উপাসক, মযং ভিক্খং আগমযমানা গেহে নিসীদাম, সো পন ভিক্খু ন এৱং নিসীদিত্ৱা ভিক্খং উদিক্খতি, মযং গামন্তসেনাসনে ৱসাম, সো অৰঞ্ঞস্মিংযেৱ ৱসতি, মযং ছন্নে ৱসাম, সো অব্ভোকাসেযেৱ ৱসতী’’তি ভগৱা ‘‘অযঞ্চ অযঞ্চেতস্স গুণো’’তি মহাসমুদ্দং পূৰযমানো ৱিয তস্স গুণং কথেসি.
উপাসকো পকতিযাপি জলমানপদীপো তেলেন আসিত্তো ৱিয সুট্ঠুতৰং পসন্নো হুত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘কিং ময্হং অঞ্ঞায সম্পত্তিযা, অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সন্তিকে ধুতৱাদানং অগ্গভাৱত্থায পত্থনং কৰিস্সামী’’তি. সো পুনপি সত্থাৰং নিমন্তেত্ৱা তেনেৱ নিযামেন সত্ত দিৱসে মহাদানং দত্ৱা সত্তমে দিৱসে বুদ্ধপ্পমুখস্স মহাভিক্খুসঙ্ঘস্স তিচীৱৰানি দত্ৱা সত্থু পাদমূলে নিপজ্জিত্ৱা এৱমাহ – ‘‘যং মে, ভন্তে, সত্ত দিৱসে দানং দেন্তস্স মেত্তং কাযকম্মং, মেত্তং ৱচীকম্মং, মেত্তং মনোকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং, ইমিনাহং ন অঞ্ঞং দেৱসম্পত্তিং ৱা সক্কমাৰব্ৰহ্মসম্পত্তিং ৱা পত্থেমি, ইদং পন মে কম্মং অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সন্তিকে মহানিসভত্থেৰেন পত্তট্ঠানন্তৰং পাপুণনত্থায তেৰসধুতঙ্গধৰানং অগ্গভাৱস্স অধিকাৰো হোতূ’’তি. সত্থা ‘‘মহন্তং ঠানং ইমিনা পত্থিতং, সমিজ্ঝিস্সতি নু খো, নো’’তি ওলোকেন্তো সমিজ্ঝনভাৱং দিস্ৱা আহ – ‘‘মনাপং তে ঠানং পত্থিতং, অনাগতে সতসহস্সকপ্পাৱসানে গোতমো নাম বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতি, তস্স ত্ৱং ততিযসাৱকো মহাকস্সপত্থেৰো নাম ভৱিস্সসী’’তি ব্যাকাসি. তং সুত্ৱা উপাসকো ‘‘বুদ্ধানং দ্ৱে কথা নাম নত্থী’’তি পুনদিৱসে পত্তব্বং ৱিয তং সম্পত্তিং অমঞ্ঞিত্থ. সো যাৱতাযুকং দানং দত্ৱা, সীলং সমাদায ৰক্খিত্ৱা, নানপ্পকাৰং কল্যাণকম্মং কত্ৱা, কালং কত্ৱা, সগ্গে নিব্বত্তি.
ততো পট্ঠায দেৱমনুস্সেসু সম্পত্তিং অনুভৱন্তো ইতো একনৱুতে কপ্পে ৱিপস্সিসম্মাসম্বুদ্ধে বন্ধুমতীনগৰং উপনিস্সায খেমে মিগদাযে ৱিহৰন্তে দেৱলোকা চৱিত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং পৰিজিণ্ণব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তি. তস্মিঞ্চ কালে ৱিপস্সী ভগৱা সত্তমে সত্তমে সংৱচ্ছৰে ধম্মং কথেসি, মহন্তং কোলাহলং হোতি. সকলজম্বুদীপে দেৱতা ‘‘সত্থা ধম্মং কথেস্সতী’’তি আৰোচেসুং. ব্ৰাহ্মণো তং সাসনং অস্সোসি. তস্স চ নিৱাসনসাটকো একোযেৱ হোতি, তথা ব্ৰাহ্মণিযা. পাৰুপনং পন দ্ৱিন্নম্পি একমেৱ. সো সকলনগৰে ‘‘একসাটকব্ৰাহ্মণো’’তি পঞ্ঞাযি. সো ব্ৰাহ্মণানং কেনচিদেৱ কিচ্চেন সন্নিপাতে সতি ব্ৰাহ্মণিং গেহে ঠপেত্ৱা সযং তং ৱত্থং পাৰুপিত্ৱা গচ্ছতি. ব্ৰাহ্মণীনং সন্নিপাতে সতি সযং গেহে অচ্ছতি, ব্ৰাহ্মণী তং ৱত্থং পাৰুপিত্ৱা গচ্ছতি. তস্মিং পন দিৱসে ব্ৰাহ্মণো ব্ৰাহ্মণিং আহ – ‘‘ভোতি, কিং ৰত্তিং ধম্মং সুণিস্সসি, দিৱা’’তি? ‘‘মযং মাতুগামজাতিকা নাম ৰত্তিং সোতুং ন সক্কোম, দিৱা সোস্সামা’’তি ব্ৰাহ্মণং গেহে ঠপেত্ৱা তং ৱত্থং পাৰুপিত্ৱা উপাসিকাহি সদ্ধিং দিৱা গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তে নিসিন্না ধম্মং সুত্ৱা উপাসিকাহিযেৱ সদ্ধিং আগমাসি. অথ ব্ৰাহ্মণো ব্ৰাহ্মণিং গেহে ঠপেত্ৱা তং ৱত্থং পাৰুপিত্ৱা ৱিহাৰং গতো.
তস্মিং সমযে সত্থা পৰিসমজ্ঝে অলঙ্কতধম্মাসনে নিসিন্নো চিত্তবীজনিং আদায আকাসগঙ্গং ওতাৰেন্তো ৱিয, সিনেৰুং মন্থং কত্ৱা সাগৰং নিম্মথেন্তো ৱিয, ধম্মকথং কথেসি. ব্ৰাহ্মণস্স পৰিসপৰিযন্তে নিসিন্নস্স ধম্মং সুণন্তস্স পঠমযামস্মিংযেৱ সকলসৰীৰং পূৰযমানা পঞ্চৱণ্ণা পীতি উপ্পজ্জি. সো পাৰুতৱত্থং সঙ্ঘৰিত্ৱা ‘‘দসবলস্স দস্সামী’’তি চিন্তেসি. অথস্স আদীনৱসহস্সং দস্সযমানং মচ্ছেৰং উপ্পজ্জি. সো ‘‘ব্ৰাহ্মণিযা ময্হঞ্চ একমেৱ ৱত্থং, অঞ্ঞং কিঞ্চি পাৰুপনং নত্থি, অপাৰুপিত্ৱা চ নাম বহি ৱিচৰিতুং ন সক্কা’’তি সব্বথাপি অদাতুকামো অহোসি, অথস্স নিক্খন্তে পঠমযামে মজ্ঝিমযামেপি তথেৱ পীতি উপ্পজ্জি. তথেৱ চিন্তেত্ৱা তথেৱ অদাতুকামো অহোসি. অথস্স মজ্ঝিমযামে নিক্খন্তে পচ্ছিমযামেপি তথেৱ পীতি উপ্পজ্জি. তদা সো ‘‘যং ৱা হোতু তং ৱা পচ্ছাপি জানিস্সামী’’তি ৱত্থং সঙ্ঘৰিত্ৱা সত্থু পাদমূলে ঠপেসি. ততো ৱামহত্থং আভুজিত্ৱা দক্খিণেন হত্থেন তিক্খত্তুং অপ্ফোটেত্ৱা ‘‘জিতং মে, জিতং মে’’তি তযো ৱাৰে নদি.
তস্মিঞ্চ সমযে বন্ধুমৰাজা ধম্মাসনস্স পচ্ছতো অন্তোসাণিযং নিসিন্নো ধম্মং সুণাতি. ৰঞ্ঞো চ নাম ‘‘জিতং মে’’তি সদ্দো অমনাপো হোতি. সো পুৰিসং পেসেসি – ‘‘গচ্ছ, এতং পুচ্ছ কিং ৱদসী’’তি. সো তেন গন্ত্ৱা পুচ্ছিতো ‘‘অৱসেসা হত্থিযানাদীনি আৰুয্হ অসিচম্মাদীনি গহেত্ৱা পৰসেনং জিনন্তি, ন তং অচ্ছৰিযং. অহং পন পচ্ছতো আগচ্ছন্তস্স কূটগোণস্স মুগ্গৰেন সীসং ভিন্দিত্ৱা তং পলাপেন্তো ৱিয মচ্ছেৰচিত্তং মদ্দিত্ৱা পাৰুতৱত্থং দসবলস্স অদাসিং, তং মে মচ্ছৰিযং জিত’’ন্তি আহ. সো পুৰিসো আগন্ত্ৱা তং পৱত্তিং ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা আহ – ‘‘অম্হে, ভণে, দসবলস্স অনুৰূপং ন জানিম্হ, ব্ৰাহ্মণো জানী’’তি ৱত্থযুগং পেসেসি. তং দিস্ৱা ব্ৰাহ্মণো চিন্তেসি – ‘‘অযং ময্হং তুণ্হীনিসিন্নস্স পঠমং কিঞ্চি অদত্ৱা সত্থু গুণে কথেন্তস্স অদাসি. সত্থু গুণে পটিচ্চ উপ্পন্নেন পন ময্হং কো অত্থো’’তি তম্পি ৱত্থযুগং দসবলস্সেৱ অদাসি. ৰাজাপি ‘‘কিং ব্ৰাহ্মণেন কত’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘তম্পি তেন ৱত্থযুগং তথাগতস্সেৱ দিন্ন’’ন্তি সুত্ৱা অঞ্ঞানিপি দ্ৱে ৱত্থযুগানি পেসেসি, সো তানিপি অদাসি. ৰাজা অঞ্ঞানিপি চত্তাৰীতি এৱং যাৱ দ্ৱত্তিংসৱত্থযুগানি পেসেসি. অথ ব্ৰাহ্মণো ‘‘ইদং ৱড্ঢেত্ৱা ৱড্ঢেত্ৱা গহণং ৱিয হোতী’’তি অত্তনো অত্থায একং, ব্ৰাহ্মণিযা একন্তি দ্ৱে ৱত্থযুগানি গহেত্ৱা তিংসযুগানি তথাগতস্সেৱ অদাসি. ততো পট্ঠায চ সো সত্থু ৱিস্সাসিকো জাতো.
অথ নং ৰাজা একদিৱসং সীতসমযে সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণন্তং দিস্ৱা সতসহস্সগ্ঘনকং অত্তনা পাৰুতৰত্তকম্বলং দত্ৱা আহ – ‘‘ইতো পট্ঠায ইমং পাৰুপিত্ৱা ধম্মং সুণাহী’’তি. সো ‘‘কিং মে ইমিনা কম্বলেন ইমস্মিং পূতিকাযে উপনীতেনা’’তি চিন্তেত্ৱা অন্তোগন্ধকুটিযং তথাগতস্স মঞ্চস্স উপৰি ৱিতানং কত্ৱা অগমাসি. অথেকদিৱসং ৰাজা পাতোৱ ৱিহাৰং গন্ত্ৱা অন্তোগন্ধকুটিযং সত্থু সন্তিকে নিসীদি. তস্মিঞ্চ সমযে ছব্বণ্ণা বুদ্ধৰস্মিযো কম্বলে পটিহঞ্ঞন্তি, কম্বলো অতিৱিয ৱিৰোচতি. ৰাজা উল্লোকেন্তো সঞ্জানিত্ৱা আহ – ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, এস কম্বলো, অম্হেহি একসাটকব্ৰাহ্মণস্স দিন্নো’’তি. ‘‘তুম্হেহি, মহাৰাজ, ব্ৰাহ্মণো পূজিতো, ব্ৰাহ্মণেন মযং পূজিতা’’তি. ৰাজা ‘‘ব্ৰাহ্মণো যুত্তং অঞ্ঞাসি, ন ময’’ন্তি পসীদিত্ৱা যং মনুস্সানং উপকাৰভূতং, তং সব্বং অট্ঠট্ঠকং কত্ৱা সব্বট্ঠকং নাম দানং দত্ৱা পুৰোহিতট্ঠানে ঠপেসি. সোপি ‘‘অট্ঠট্ঠকং নাল চতুসট্ঠি হোতী’’তি চতুসট্ঠি সলাকভত্তানি উপনিবন্ধাপেত্ৱা যাৱজীৱং দানং দত্ৱা সীলং ৰক্খিত্ৱা ততো চুতো সগ্গে নিব্বত্তি.
পুন ততো চুতো ইমস্মিং কপ্পে কোণাগমনস্স চ ভগৱতো কস্সপদসবলস্স চাতি দ্ৱিন্নং বুদ্ধানং অন্তৰে বাৰাণসিযং কুটুম্বিযঘৰে নিব্বত্তো. সো ৱুদ্ধিমন্ৱায ঘৰাৱাসং ৱসন্তো একদিৱসং অৰঞ্ঞে জঙ্ঘৱিহাৰং চৰতি. তস্মিঞ্চ সমযে পচ্চেকবুদ্ধো নদীতীৰে চীৱৰকম্মং কৰোন্তো অনুৱাতে অপ্পহোন্তে সঙ্ঘৰিত্ৱা ঠপেতুং আৰদ্ধো. সো দিস্ৱা ‘‘কস্মা, ভন্তে, সঙ্ঘৰিত্ৱা ঠপেথা’’তি আহ. ‘‘অনুৱাতো নপ্পহোতী’’তি. ‘‘ইমিনা, ভন্তে, কৰোথা’’তি উত্তৰসাটকং দত্ৱা ‘‘নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে মে কেনচি পৰিহানি মা হোতূ’’তি পত্থনং পট্ঠপেসি.
ঘৰেপিস্স ভগিনিযা সদ্ধিং ভৰিযায কলহং কৰোন্তিযা পচ্চেকবুদ্ধো পিণ্ডায পাৱিসি. অথস্স ভগিনী পচ্চেকবুদ্ধস্স পিণ্ডপাতং দত্ৱা তস্স ভৰিযং সন্ধায ‘‘এৱৰূপং বালং যোজনসতেন পৰিৱজ্জেয্য’’ন্তি পত্থনং পট্ঠপেসি. সা গেহঙ্গণে ঠিতা সুত্ৱা ‘‘ইমায দিন্নভত্তং মা এস ভুঞ্জতূ’’তি পত্তং গহেত্ৱা পিণ্ডপাতং ছড্ডেত্ৱা কললস্স পূৰেত্ৱা অদাসি. ইতৰা দিস্ৱা ‘‘বালে, ত্ৱং মং তাৱ অক্কোস ৱা পহৰ ৱা, এৱৰূপস্স পন দ্ৱে অসঙ্খ্যেয্যানি পূৰিতপাৰমিস্স পত্ততো ভত্তং ছড্ডেত্ৱা কললং দাতুং ন যুত্ত’’ন্তি আহ. অথস্স ভৰিযায পটিসঙ্খানং উপ্পজ্জি. সা ‘‘তিট্ঠথ, ভন্তে’’তি কললং ছড্ডেত্ৱা পত্তং ধোৱিত্ৱা গন্ধচুণ্ণেন. উব্বট্টেত্ৱা পণীতভত্তস্স চতুমধুৰস্স চ পূৰেত্ৱা উপৰি আসিত্তেন পদুমগব্ভৱণ্ণেন সপ্পিনা ৱিজ্জোতমানং পচ্চেকবুদ্ধস্স হত্থে ঠপেত্ৱা ‘‘যথা অযং পিণ্ডপাতো ওভাসজাতো, এৱং ওভাসজাতং মে সৰীৰং হোতূ’’তি পত্থনং পট্ঠপেসি. পচ্চেকবুদ্ধো অনুমোদিত্ৱা আকাসং পক্খন্দি.
তেপি জাযম্পতিকা যাৱতাযুকং কুসলং কত্ৱা সগ্গে নিব্বত্তিত্ৱা পুন ততো চৱিত্ৱা উপাসকো কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে বাৰাণসিযং অসীতিকোটিৱিভৱস্স সেট্ঠিনো পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, ইতৰাপি তাদিসস্সেৱ সেট্ঠিনো ধীতা হুত্ৱা নিব্বত্তি. তস্স ৱুদ্ধিপ্পত্তস্স তমেৱ সেট্ঠিধীতৰং আনযিংসু. তস্সা পুব্বে অনিট্ঠৱিপাকস্স পাপকম্মস্স আনুভাৱেন পতিকুলং পৱিট্ঠমত্তায উম্মাৰব্ভন্তৰে সকলসৰীৰং উগ্ঘাটিতৱচ্চকুটি ৱিয দুগ্গন্ধং জাতং. সেট্ঠিকুমাৰো ‘‘কস্সাযং গন্ধো’’তি পুচ্ছিত্ৱা, ‘‘সেট্ঠিকঞ্ঞাযা’’তি সুত্ৱা, ‘‘নীহৰথ, নীহৰথা’’তি আভতনিযামেনেৱ কুলঘৰং পেসেসি. সা এতেনেৱ নীহাৰেন সত্তসু ঠানেসু পটিনিৱত্তিতা.
তেন চ সমযেন কস্সপদসবলো পৰিনিব্বাযি. তস্স ঘনকোট্টিমাহি সতসহস্সগ্ঘনিকাহি ৰত্তসুৱণ্ণিট্ঠকাহি যোজনুব্বেধং চেতিযং আৰভিংসু. তস্মিং চেতিযে কৰীযমানে সা সেট্ঠিধীতা চিন্তেসি – ‘‘অহং সত্তসু ঠানেসু পটিনিৱত্তিতা, কিং মে জীৱিতেনা’’তি অত্তনো আভৰণভণ্ডং ভঞ্জাপেত্ৱা সুৱণ্ণিট্ঠকং কাৰেসি ৰতনাযতং ৱিদত্থিৱিত্থিন্নং চতুৰঙ্গুলুব্বেধং. ততো হৰিতালমনোসিলাপিণ্ডং গহেত্ৱা অট্ঠ উপ্পলহত্থকে আদায চেতিযকৰণট্ঠানং গতা. তস্মিঞ্চ খণে একা ইট্ঠকাপন্তি পৰিক্খিপিত্ৱা আগচ্ছমানা ঘটনিট্ঠকায ঊনা হোতি, সেট্ঠিধীতা ৱড্ঢকিং আহ – ‘‘ইমং ইট্ঠকং এত্থ ঠপেথা’’তি. ‘‘অম্ম, ভদ্দকে কালে আগতাসি, সযমেৱ ঠপেহী’’তি. সা আৰুয্হ তেলেন হৰিতালমনোসিলাপিণ্ডং যোজেত্ৱা তেন বন্ধনেন ইট্ঠকং পতিট্ঠপেত্ৱা উপৰি অট্ঠহি উপ্পলহত্থকেহি পূজং কত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে মে কাযতো চন্দনগন্ধো ৱাযতু, মুখতো উপ্পলগন্ধো’’তি পত্থনং কত্ৱা চেতিযং ৱন্দিত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা অগমাসি.
অথ তস্মিংযেৱ খণে যস্স সেট্ঠিপুত্তস্স পঠমং গেহং নীতা, তস্স তং আৰব্ভ সতি উদপাদি. নগৰেপি নক্খত্তং সঙ্ঘুট্ঠং হোতি. সো উপট্ঠাকে আহ – ‘‘তদা ইধ আনীতা সেট্ঠিধীতা অত্থি, কহং সা’’তি? ‘‘কুলগেহে সামী’’তি. ‘‘আনেথ নং, নক্খত্তং কীড়িস্সামা’’তি. তে গন্ত্ৱা তং ৱন্দিত্ৱা ঠিতা ‘‘কিং, তাতা, আগতত্থা’’তি তায পুট্ঠা তং পৱত্তিং আচিক্খিংসু. ‘‘তাতা, মযা আভৰণভণ্ডেন চেতিযং পূজিতং, আভৰণং মে নত্থী’’তি. তে গন্ত্ৱা সেট্ঠিপুত্তস্স আৰোচেসুং. আনেথ নং, পিড়ন্ধনং লভিস্সতীতি. তে আনযিংসু. তস্সা সহ ঘৰপৱেসনেন সকলগেহং চন্দনগন্ধো চেৱ নীলুপ্পলগন্ধো চ ৱাযি. সেট্ঠিপুত্তো তং পুচ্ছি – ‘‘পঠমং তৱ সৰীৰতো দুগ্গন্ধো ৱাযি, ইদানি পন তে সৰীৰতো চন্দনগন্ধো, মুখতো উপ্পলগন্ধো ৱাযতি. কিং এত’’ন্তি? সা আদিতো পট্ঠায অত্তনা কতকম্মং আৰোচেসি. সেট্ঠিপুত্তো ‘‘নিয্যানিকং ৱত বুদ্ধসাসন’’ন্তি পসীদিত্ৱা যোজনিকং সুৱণ্ণচেতিযং কম্বলকঞ্চুকেন পৰিক্খিপিত্ৱা তত্থ তত্থ ৰথচক্কপ্পমাণেহি সুৱণ্ণপদুমেহি অলঙ্কৰি. তেসং দ্ৱাদসহত্থা ওলম্বকা হোন্তি.
সো তত্থ যাৱতাযুকং ঠত্ৱা সগ্গে নিব্বত্তিত্ৱা ততো চুতো বাৰাণসিতো যোজনমত্তে ঠানে অঞ্ঞতৰস্মিং অমচ্চকুলে নিব্বত্তি, সেট্ঠিকঞ্ঞাপি দেৱলোকতো চৱিত্ৱা ৰাজকুলে জেট্ঠধীতা হুত্ৱা নিব্বত্তি. তেসু ৱযপ্পত্তেসু কুমাৰস্স ৱসনগামে নক্খত্তং সঙ্ঘুট্ঠং. সো মাতৰং আহ – ‘‘সাটকং মে, অম্ম, দেহি, নক্খত্তং কীড়িস্সামী’’তি. সা ধোতৱত্থং নীহৰিত্ৱা অদাসি. ‘‘অম্ম, থূলং ইদ’’ন্তি আহ. সা অঞ্ঞং নীহৰিত্ৱা অদাসি, তম্পি পটিক্খিপি. অথ নং মাতা আহ – ‘‘তাত, যাদিসে গেহে মযং জাতা, নত্থি নো ইতো সুখুমতৰস্স পটিলাভায পুঞ্ঞ’’ন্তি. ‘‘তেন হি লভনট্ঠানং গচ্ছামি অম্মা’’তি. ‘‘পুত্ত, অহং অজ্জেৱ তুয্হং বাৰাণসিনগৰে ৰজ্জপটিলাভম্পি ইচ্ছামী’’তি. সো মাতৰং ৱন্দিত্ৱা আহ – ‘‘গচ্ছামি, অম্মা’’তি. ‘‘গচ্ছ, তাতা’’তি. এৱং কিৰস্সা চিত্তং অহোসি – ‘‘কহং গমিস্সতি? ইধ ৱা এত্থ ৱা গেহে নিসীদিস্সতী’’তি. সো পন পুঞ্ঞনিযামেন নিক্খমিত্ৱা বাৰাণসিং গন্ত্ৱা উয্যানে মঙ্গলসিলাপট্টে সসীসং পাৰুপিত্ৱা নিপজ্জি. সো চ বাৰাণসিৰঞ্ঞো কালঙ্কতস্স সত্তমো দিৱসো হোতি.
অমচ্চা ৰঞ্ঞো সৰীৰকিচ্চং কত্ৱা ৰাজঙ্গণে নিসীদিত্ৱা মন্তযিংসু – ‘‘ৰঞ্ঞো একা ধীতাৱ অত্থি, পুত্তো নত্থি, অৰাজকং ৰজ্জং নস্সতি, কো ৰাজা হোতী’’তি? ‘‘ত্ৱং হোহি, ত্ৱং হোহী’’তি আহংসু. পুৰোহিতো আহ – ‘‘বহুং ওলোকেতুং ন ৱট্টতি, ফুস্সৰথং ৱিস্সজ্জেমা’’তি. তে কুমুদৱণ্ণে চত্তাৰো সিন্ধৱে যোজেত্ৱা পঞ্চৱিধং ৰাজককুধভণ্ডং সেতচ্ছত্তঞ্চ ৰথস্মিংযেৱ ঠপেত্ৱা ৰথং ৱিস্সজ্জেত্ৱা পচ্ছতো তূৰিযানি পগ্গণ্হাপেসুং. ৰথো পাচীনদ্ৱাৰেন নিক্খমিত্ৱা উয্যানাভিমুখো অহোসি. ‘‘পৰিচযেন উয্যানাভিমুখো গচ্ছতি, নিৱত্তেমা’’তি কেচি আহংসু. পুৰোহিতো ‘‘মা নিৱত্তযিত্থা’’তি আহ. ৰথো কুমাৰং পদক্খিণং কত্ৱা আৰোহনসজ্জো হুত্ৱা অট্ঠাসি, পুৰোহিতো পাৰুপনকণ্ণং অপনেত্ৱা পাদতলানি ওলোকেন্তো, ‘‘তিট্ঠতু অযং দীপো, দ্ৱিসহস্সদীপপৰিৱাৰেসু চতূসু মহাদীপেসু এস ৰজ্জং কাৰেতুং যুত্তো’’তি ৱত্ৱা ‘‘পুনপি তূৰিযানি পগ্গণ্হথ, পুনপি পগ্গণ্হথা’’তি তিক্খত্তুং তূৰিযানি পগ্গণ্হাপেসি.
অথ কুমাৰো মুখং ৱিৱৰিত্ৱা ওলোকেত্ৱা, ‘‘কেন কম্মেন আগতত্থা’’তি আহ. ‘‘দেৱ, তুম্হাকং ৰজ্জং পাপুণাতী’’তি. ‘‘ৰাজা কহ’’ন্তি? ‘‘দেৱত্তং গতো, সামী’’তি. ‘‘কতি দিৱসা অতিক্কন্তা’’তি? ‘‘অজ্জ সত্তমো দিৱসো’’তি. ‘‘পুত্তো ৱা ধীতা ৱা নত্থী’’তি? ‘‘ধীতা অত্থি দেৱ, পুত্তো নত্থী’’তি. ‘‘কৰিস্সামি ৰজ্জ’’ন্তি. তে তাৱদেৱ অভিসেকমণ্ডপং কাৰেত্ৱা ৰাজধীতৰং সব্বালঙ্কাৰেহি অলঙ্কৰিত্ৱা, উয্যানং আনেত্ৱা কুমাৰস্স অভিসেকং অকংসু. অথস্স কতাভিসেকস্স সতসহস্সগ্ঘনকং ৱত্থং উপহৰিংসু. সো ‘‘কিমিদং, তাতা’’তি আহ. ‘‘নিৱাসনৱত্থং দেৱা’’তি. ‘‘ননু, তাতা, থূল’’ন্তি? ‘‘মনুস্সানং পৰিভোগৱত্থেসু ইতো সুখুমতৰং নত্থি, দেৱা’’তি. ‘‘তুম্হাকং ৰাজা এৱৰূপং নিৱাসেসী’’তি? ‘‘আম, দেৱা’’তি. ‘‘ন মঞ্ঞে পুঞ্ঞৱা তুম্হাকং ৰাজা, সুৱণ্ণভিঙ্গাৰং আহৰথ, লভিস্সাম ৱত্থ’’ন্তি. সুৱণ্ণভিঙ্গাৰং আহৰিংসু. সো উট্ঠায হত্থে ধোৱিত্ৱা মুখং ৱিক্খালেত্ৱা হত্থেন উদকং আদায পুৰত্থিমদিসাযং অব্ভুক্কিৰি. তাৱদেৱ ঘনপথৱিং ভিন্দিত্ৱা অট্ঠ কপ্পৰুক্খা উট্ঠহিংসু. পুন উদকং গহেত্ৱা দক্খিণাযং পচ্ছিমাযং উত্তৰাযন্তি এৱং চতূসু দিসাসু অব্ভুক্কিৰি. সব্বদিসাসু অট্ঠট্ঠকং কত্ৱা দ্ৱত্তিংস কপ্পৰুক্খা উট্ঠহিংসু. সো একং দিব্বদুস্সং নিৱাসেত্ৱা একং পাৰুপিত্ৱা ‘‘নন্দৰঞ্ঞো ৱিজিতে সুত্তকন্তিকা ইত্থিযো মা সুত্তং কন্তিংসূতি এৱং ভেৰিং চৰাপেথা’’তি ৱত্ৱা ছত্তং উস্সাপেত্ৱা অলঙ্কতপটিযত্তো হত্থিক্খন্ধৱৰগতো নগৰং পৱিসিত্ৱা পাসাদং আৰুয্হ মহাসম্পত্তিং অনুভৱি.
এৱং কালে গচ্ছন্তে একদিৱসং দেৱী ৰঞ্ঞো মহাসম্পত্তিং দিস্ৱা, ‘‘অহো তপস্সী’’তি কাৰুঞ্ঞাকাৰং দস্সেতি. ‘‘কিমিদং, দেৱী’’তি চ পুট্ঠা ‘‘অতিমহতী তে, দেৱ, সম্পত্তি. অতীতে বুদ্ধানং সদ্দহিত্ৱা কল্যাণং অকত্থ, ইদানি অনাগতস্স পচ্চযং কুসলং ন কৰোথা’’তি আহ. ‘‘কস্স দস্সাম, সীলৱন্তো নত্থী’’তি? ‘‘অসুঞ্ঞো, দেৱ, জম্বুদীপো অৰহন্তেহি, তুম্হে দানমেৱ সজ্জেথ, অহং অৰহন্তে লচ্ছামী’’তি আহ. ৰাজা পুনদিৱসে পাচীনদ্ৱাৰে দানং সজ্জাপেসি. দেৱী পাতোৱ উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায উপৰিপাসাদে পুৰত্থাভিমুখা উৰেন নিপজ্জিত্ৱা ‘‘সচে এতিস্সং দিসাযং অৰহন্তো অত্থি, স্ৱেৱ আগন্ত্ৱা অম্হাকং ভিক্খং গণ্হন্তূ’’তি আহ. তস্সং দিসাযং অৰহন্তো নাহেসুং, তং সক্কাৰং কপণযাচকানং অদংসু. পুনদিৱসে দক্খিণদ্ৱাৰে দানং সজ্জেত্ৱা তথেৱ অকাসি, পুনদিৱসে পচ্ছিমদ্ৱাৰে. উত্তৰদ্ৱাৰে সজ্জিতদিৱসে পন দেৱিযা তথেৱ নিমন্তেন্তিযা হিমৱন্তে ৱসন্তানং পদুমৱতিযা পুত্তানং পঞ্চসতানং পচ্চেকবুদ্ধানং জেট্ঠকো মহাপদুমপচ্চেকবুদ্ধো ভাতিকে আমন্তেসি, ‘‘মাৰিসা, নন্দৰাজা, তুম্হে নিমন্তেতি, অধিৱাসেথ তস্সা’’তি. তে অধিৱাসেত্ৱা পুনদিৱসে অনোতত্তদহে মুখং ধোৱিত্ৱা, আকাসেন আগন্ত্ৱা উত্তৰদ্ৱাৰে ওতৰিংসু. মনুস্সা দিস্ৱা গন্ত্ৱা ‘‘পঞ্চসতা, দেৱ, পচ্চেকবুদ্ধা আগতা’’তি ৰঞ্জো আৰোচেসুং. ৰাজা সদ্ধিং দেৱিযা গন্ত্ৱা, ৱন্দিত্ৱা, পত্তং গহেত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধে পাসাদং আৰোপেত্ৱা, তত্ৰ নেসং দানং দত্ৱা, ভত্তকিচ্চাৱসানে ৰাজা সঙ্ঘত্থেৰস্স, দেৱী, সঙ্ঘনৱকস্স পাদমূলে নিপজ্জিত্ৱা ‘‘অয্যা পচ্চযেহি ন কিলমিস্সন্তি, মযং পুঞ্ঞেন ন হাযিস্সাম. অম্হাকং যাৱজীৱং ইধ নিৱাসায পটিঞ্ঞং দেথা’’তি পটিঞ্ঞং কাৰেত্ৱা উয্যানে পঞ্চপণ্ণসালাসতানি পঞ্চচঙ্কমনসতানীতি সব্বাকাৰেন নিৱাসনট্ঠানানি সম্পাদেত্ৱা তত্থ ৱসাপেসুং.
এৱং কালে গচ্ছন্তে ৰঞ্ঞো পচ্চন্তো কুপিতো. সো ‘‘অহং পচ্চন্তং ৱূপসমেতুং গচ্ছামি, ত্ৱং পচ্চেকবুদ্ধেসু মা পমজ্জী’’তি দেৱিং ওৱদিত্ৱা গতো. তস্মিং অনাগতেযেৱ পচ্চেকবুদ্ধানং আযুসঙ্খাৰা খীণা. মহাপদুমপচ্চেকবুদ্ধো তিযামৰত্তিং ঝানকীড়ং কীড়িত্ৱা অৰুণুগ্গমনে আলম্বনফলকং আলম্বিত্ৱা ঠিতকোৱ অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযি. এতেনুপাযেন সেসাপীতি সব্বেৱ পৰিনিব্বুতা. পুনদিৱসে দেৱী পচ্চেকবুদ্ধানং নিসীদনট্ঠানং হৰিতূপলিত্তং কাৰেত্ৱা পুপ্ফানি ৱিকিৰিত্ৱা, ধূপং দত্ৱা তেসং আগমনং ওলোকযন্তী নিসিন্না আগমনং অপস্সন্তী পুৰিসং পেসেসি – ‘‘গচ্ছ, তাত, জানাহি, কিং অয্যানং কিঞ্চি অফাসুক’’ন্তি? সো গন্ত্ৱা মহাপদুমস্স পণ্ণসালায দ্ৱাৰং ৱিৱৰিত্ৱা তত্থ অপস্সন্তো চঙ্কমনং গন্ত্ৱা আলম্বনফলকং নিস্সায ঠিতং দিস্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘কালো, ভন্তে’’তি আহ. ‘‘পৰিনিব্বুতসৰীৰং কিং কথেস্সতি? সো নিদ্দাযতি মঞ্ঞে’’তি গন্ত্ৱা পিট্ঠিপাদে হত্থেন পৰামসিত্ৱা পাদানং সীতলতায চেৱ থদ্ধতায চ পৰিনিব্বুতভাৱং ঞত্ৱা, দুতিযস্স সন্তিকং অগমাসি. এৱং ততিযস্সাতি সব্বেসং পৰিনিব্বুতভাৱং ঞত্ৱা ৰাজকুলং গতো. ‘‘কহং, তাত, পচ্চেকবুদ্ধা’’তি পুট্ঠো ‘‘পৰিনিব্বুতা, দেৱী’’তি আহ. দেৱী কন্দন্তী ৰোদন্তী নিক্খমিত্ৱা নাগৰেহি সদ্ধিং তত্থ গন্ত্ৱা সাধুকীড়িতং কাৰেত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধানং সৰীৰকিচ্চং কাৰেত্ৱা ধাতুযো গহেত্ৱা চেতিযং পতিট্ঠাপেসি.
ৰাজা পচ্চন্তং ৱূপসমেত্ৱা আগতো পচ্চুগ্গমনং আগতং দেৱিং পুচ্ছি – ‘‘কিং, ভদ্দে, পচ্চেকবুদ্ধেসু নপ্পমজ্জি, নিৰোগা অয্যা’’তি? ‘‘পৰিনিব্বুতা দেৱা’’তি. ৰাজা চিন্তেতি ‘‘এৱৰূপানম্পি পণ্ডিতানং মৰণং উপ্পজ্জতি, অম্হাকং কুতো মোক্খো’’তি. সো নগৰং অগন্ত্ৱা, উয্যানমেৱ পৱিসিত্ৱা জেট্ঠপুত্তং পক্কোসাপেত্ৱা, তস্স ৰজ্জং নিয্যাতেত্ৱা, সযং সমণপব্বজ্জং পব্বজি. দেৱীপি ‘‘ইমস্মিং পব্বজিতে অহং কিং কৰিস্সামী’’তি তত্থেৱ উয্যানে পব্বজিত্ৱা দ্ৱেপি ঝানং ভাৱেত্ৱা ততো চুতা ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তিংসু.
তেসু তত্থেৱ ৱসন্তেসু অম্হাকং সত্থা লোকে উপ্পজ্জিত্ৱা পৱত্তিতৱৰধম্মচক্কো অনুপুব্বেন ৰাজগহং পাৱিসি. সত্থৰি তত্থ পটিৱসন্তে অযং পিপ্পলিমাণৱো মগধৰট্ঠে মহাতিত্থব্ৰাহ্মণগামে কপিলব্ৰাহ্মণস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তো. অযং ভদ্দা কাপিলানী মদ্দৰট্ঠে সাগলনগৰে কোসিযগোত্তব্ৰাহ্মণস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিস্মিং নিব্বত্তা. তেসং অনুক্কমেন ৱড্ঢমানানং পিপ্পলিমাণৱস্স ৱীসতিমে, ভদ্দায সোড়সমে ৱস্সে সম্পত্তে মাতাপিতৰো পুত্তং ওলোকেত্ৱা ‘‘তাত, ত্ৱং ৱযপ্পত্তো, কুলৱংসো নাম পতিট্ঠপেতব্বো’’তি অতিৱিয নিপ্পীড়যিংসু. মাণৱো আহ ‘‘ময্হং সোতপথে এৱৰূপং কথং মা কথেথ. অহং যাৱ তুম্হে ধৰথ, তাৱ পটিজগ্গিস্সামি, তুম্হাকং অচ্চযেন নিক্খমিত্ৱা পব্বজিস্সামী’’তি. তে কতিপাহং অতিক্কমিত্ৱা পুন কথযিংসু. সোপি তথেৱ পটিক্খিপি. ততো পট্ঠায নিৰন্তৰং কথেতিযেৱ.
মাণৱো ‘‘মম মাতৰং সঞ্ঞাপেস্সামী’’তি ৰত্তসুৱণ্ণস্স নিক্খসহস্সং দত্ৱা সব্বকামেহি সন্তপ্পেত্ৱা সুৱণ্ণকাৰেহি একং ইত্থিৰূপং কাৰাপেত্ৱা তস্স মজ্জনঘট্টনাদিকম্মপৰিযোসানে তং ৰত্তৱত্থং নিৱাসাপেত্ৱা ৱণ্ণসম্পন্নেহি পুপ্ফেহি চেৱ নানাঅলঙ্কাৰেহি চ অলঙ্কাৰাপেত্ৱা মাতৰং পক্কোসাপেত্ৱা আহ ‘‘অম্ম, এৱৰূপং আৰম্মণং লভন্তো গেহে ৱসিস্সামি অলভন্তো ন ৱসিস্সামী’’তি. পণ্ডিতা ব্ৰাহ্মণী চিন্তেসি – ‘‘ময্হং পুত্তো পুঞ্ঞৱা দিন্নদানো কতাভিনীহাৰো, পুঞ্ঞং কৰোন্তো ন এককোৱ অকাসি, অদ্ধা এতেন সহকতপুঞ্ঞা সুৱণ্ণৰূপপটিভাগাৱ ভৱিস্সতী’’তি অট্ঠ ব্ৰাহ্মণে পক্কোসাপেত্ৱা সব্বকামেহি সন্তপ্পেত্ৱা সুৱণ্ণৰূপকং ৰথং আৰোপেত্ৱা ‘‘গচ্ছথ, তাতা, যত্থ অম্হাকং জাতিগোত্তভোগেহি সমানে কুলে এৱৰূপং দাৰিকং পস্সথ, ইমমেৱ সুৱণ্ণৰূপকং পণ্ণাকাৰং কত্ৱা এথা’’তি উয্যোজেসি.
তে ‘‘অম্হাকং নাম এতং কম্ম’’ন্তি নিক্খমিত্ৱা ‘‘কত্থ গমিস্সামা’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘মদ্দৰট্ঠং নাম ইত্থাকৰো, মদ্দৰট্ঠং গমিস্সামা’’তি মদ্দৰট্ঠে সাগলনগৰং অগমংসু. তত্থ তং সুৱণ্ণৰূপকং ন্হানতিত্থে ঠপেত্ৱা একমন্তে নিসীদিংসু. অথ ভদ্দায ধাতী ভদ্দং ন্হাপেত্ৱা, অলঙ্কৰিত্ৱা, সিৰিগব্ভে নিসীদাপেত্ৱা সযং ন্হাযিতুং উদকতিত্থং গতা তত্থ তং সুৱণ্ণৰূপকং দিস্ৱা ‘‘কিস্সাযং অৱিনীতা ইধাগন্ত্ৱা ঠিতা’’তি পিট্ঠিপস্সে পহৰিত্ৱা ‘‘সুৱণ্ণৰূপক’’ন্তি ঞত্ৱা ‘‘অয্যধীতা মে’’তি সঞ্ঞং উপ্পাদেসিং, ‘‘অযং পন মে অয্যধীতায নিৱাসনপটিগ্গাহিকাযাপি অসদিসা’’তি আহ. অথ নং তে মনুস্সা পৰিৱাৰেত্ৱা ‘‘এৱৰূপা তে সামিধীতা’’তি পুচ্ছিংসু. ‘‘কিং এসা, ইমায সুৱণ্ণপটিমায সতগুণেন সহস্সগুণেন ময্হং অয্যধীতা অভিৰূপতৰা, দ্ৱাদসহত্থে গব্ভে নিসিন্নায পদীপকিচ্চং নত্থি, সৰীৰোভাসেনেৱ তমং ৱিধমতী’’তি. ‘‘তেন হি আগচ্ছা’’তি তং খুজ্জং গহেত্ৱা সুৱণ্ণৰূপকং ৰথে আৰোপেত্ৱা কোসিযগোত্তস্স ব্ৰাহ্মণস্স ঘৰদ্ৱাৰে ঠত্ৱা আগমনং নিৱেদযিংসু.
ব্ৰাহ্মণো পটিসন্থাৰং কত্ৱা ‘‘কুতো আগতত্থা’’তি পুচ্ছি. ‘‘মগধৰট্ঠে মহাতিত্থগামে কপিলব্ৰাহ্মণস্স ঘৰতো’’তি. ‘‘কিং কাৰণা আগতা’’তি? ‘‘ইমিনা নাম কাৰণেনা’’তি. ‘‘কল্যাণং, তাতা, সমজাতিগোত্তৱিভৱো অম্হাকং ব্ৰাহ্মণো, দস্সামি দাৰিক’’ন্তি পণ্ণাকাৰং গণ্হি. তে কপিলব্ৰাহ্মণস্স সাসনং পহিণিংসু ‘‘লদ্ধা দাৰিকা, কত্তব্বং কৰোথা’’তি. তং সাসনং সুত্ৱা পিপ্পলিমাণৱস্স আৰোচযিংসু ‘‘লদ্ধা কিৰ দাৰিকা’’তি. মাণৱো ‘‘অহং ‘ন লভিস্সন্তী’তি চিন্তেসিং, ইমে ‘লদ্ধা’তি ৱদন্তি, অনত্থিকো হুত্ৱা পণ্ণং পেসেস্সামী’’তি ৰহোগতো পণ্ণং লিখি ‘‘ভদ্দা, অত্তনো জাতিগোত্তভোগানুৰূপং ঘৰাৱাসং লভতু, অহং নিক্খমিত্ৱা পব্বজিস্সামি, মা পচ্ছা ৱিপ্পটিসাৰিনী অহোসী’’তি. ভদ্দাপি ‘‘অসুকস্স কিৰ মং দাতুকামো’’তি সুত্ৱা ‘‘পণ্ণং পেসেস্সামী’’তি ৰহোগতা পণ্ণং লিখি ‘‘অয্যপুত্তো অত্তনো জাতিগোত্তভোগানুৰূপং ঘৰাৱাসং লভতু, অহং পব্বজিস্সামি, মা পচ্ছা ৱিপ্পটিসাৰী অহোসী’’তি. দ্ৱেপি পণ্ণানি অন্তৰামগ্গে সমাগচ্ছিংসু. ‘‘ইদং কস্স পণ্ণ’’ন্তি? ‘‘পিপ্পলিমাণৱেন ভদ্দায পহিত’’ন্তি. ‘‘ইদং কস্সা’’তি? ‘‘ভদ্দায পিপ্পলিমাণৱস্স পহিত’’ন্তি চ ৱুত্তে তে দ্ৱেপি ৱাচেত্ৱা ‘‘পস্সথ দাৰকানং কম্ম’’ন্তি ফালেত্ৱা অৰঞ্ঞে ছড্ডেত্ৱা অঞ্ঞং তংসমানং পণ্ণং লিখিত্ৱা ইতো এত্তো চ পেসেসুং. ইতি কুমাৰস্স কুমাৰিকায চ সদিসং পণ্ণং লোকস্সাদৰহিতমেৱাতি অনিচ্ছমানানংযেৱ দ্ৱিন্নং সমাগমো অহোসি.
তং দিৱসংযেৱ পিপ্পলিমাণৱো একং পুপ্ফদামং গন্থাপেসি ভদ্দাপি. তানি সযনমজ্ঝে ঠপেসুং ভুত্তসাযমাসা উভোপি ‘‘সযনং আৰুহিস্সামা’’তি মাণৱো দক্খিণপস্সেন সযনং আৰুহি. ভদ্দা ৱামপস্সেন অভিৰুহিত্ৱা আহ – ‘‘যস্স পস্সে পুপ্ফানি মিলাযন্তি, তস্স ৰাগচিত্তং উপ্পন্নন্তি ৱিজানিস্সাম, ইমং পুপ্ফদামং ন অল্লিযিতব্ব’’ন্তি. তে পন অঞ্ঞমঞ্ঞং সৰীৰসম্ফস্সভযেন তিযামৰত্তিং নিদ্দং অনোক্কমন্তাৱ ৱীতিনামেন্তি, দিৱা পন হসিতমত্তম্পি নাহোসি. তে লোকামিসেন অসংসট্ঠা যাৱ মাতাপিতৰো ধৰন্তি, তাৱ কুটুম্বং অৱিচাৰেত্ৱা তেসু কালঙ্কতেসু ৱিচাৰযিংসু. মহতী মাণৱস্স সম্পত্তি – একদিৱসং সৰীৰং উব্বট্টেত্ৱা ছড্ডেতব্বং সুৱণ্ণচুণ্ণং এৱ মগধনাড়িযা দ্ৱাদসনাড়িমত্তং লদ্ধুং ৱট্টতি. যন্তবদ্ধানি সট্ঠিমহাতড়াকানি, কম্মন্তো দ্ৱাদসযোজনিকো, অনুৰাধপুৰপমাণা চুদ্দস গামা, চুদ্দস হত্থানীকানি, চুদ্দস অস্সানীকানি, চুদ্দস ৰথানীকানি.
সো একদিৱসং অলঙ্কতঅস্সং আৰুয্হ মহাজনপৰিৱুতো কম্মন্তং গন্ত্ৱা খেত্তকোটিযং ঠিতো নঙ্গলেহি ভিন্নট্ঠানতো কাকাদযো সকুণে গণ্ডুপ্পাদাদিপাণকে উদ্ধৰিত্ৱা খাদন্তে দিস্ৱা, ‘‘তাতা, ইমে কিং খাদন্তী’’তি পুচ্ছি. ‘‘গণ্ডুপ্পাদে, অয্যা’’তি. ‘‘এতেহি কতং পাপং কস্স হোতী’’তি? ‘‘তুম্হাকং, অয্যা’’তি. সো চিন্তেসি – ‘‘সচে এতেহি কতং পাপং ময্হং হোতি, কিং মে কৰিস্সতি সত্তঅসীতিকোটিধনং, কিং দ্ৱাদসযোজনো কম্মন্তো, কিং যন্তবদ্ধানি তড়াকানি, কিং চুদ্দস গামা, সব্বমেতং ভদ্দায কাপিলানিযা নিয্যাতেত্ৱা নিক্খম্ম পব্বজিস্সামী’’তি.
ভদ্দাপি কাপিলানী তস্মিং খণে অন্তৰৱত্থুম্হি তযো তিলকুম্ভে পত্থৰাপেত্ৱা ধাতীহি পৰিৱুতা নিসিন্না কাকে তিলপাণকে খাদমানে দিস্ৱা, ‘‘অম্মা, কিং ইমে খাদন্তী’’তি পুচ্ছি. ‘‘পাণকে অয্যে’’তি. ‘‘অকুসলং কস্স হোতী’’তি? ‘‘তুম্হাকং, অয্যে’’তি. সা চিন্তেসি – ‘‘ময্হং চতুহত্থৱত্থং নাড়িকোদনমত্তঞ্চ লদ্ধুং ৱট্টতি, যদি পনেতং এত্তকেন জনেন কতং অকুসলং ময্হং হোতি, ভৱসহস্সেনপি ৱট্টতো সীসং উক্খিপিতুং ন সক্কা. অয্যপুত্তে আগতমত্তেযেৱ সব্বং তস্স নিয্যাতেত্ৱা নিক্খম্ম পব্বজিস্সামী’’তি.
মাণৱো আগন্ত্ৱা, ন্হত্ৱা পাসাদং আৰুয্হ মহাৰহে পল্লঙ্কে নিসীদি. অথস্স চক্কৱত্তিনো অনুচ্ছৱিকং ভোজনং সজ্জযিংসু. দ্ৱেপি ভুঞ্জিত্ৱা পৰিজনে নিক্খন্তে ৰহোগতা ফাসুকট্ঠানে নিসীদিংসু. ততো মাণৱো ভদ্দং আহ – ‘‘ভদ্দে, ইমং ঘৰং আগচ্ছন্তী ত্ৱং কিত্তকং ধনং আহৰসী’’তি? ‘‘পঞ্চপণ্ণাস সকটসহস্সানি, অয্যা’’তি. ‘‘তং সব্বং, যা চ ইমস্মিং ঘৰে সত্তঅসীতিকোটিযো যন্তবদ্ধসট্ঠিতড়াকাদিভেদা চ সম্পত্তি অত্থি, তং সব্বঞ্চ তুয্হংযেৱ নিয্যাদেমী’’তি. ‘‘তুম্হে পন কহং গচ্ছথ, অয্যা’’তি? ‘‘অহং পব্বজিস্সামী’’তি. ‘‘অয্য, অহম্পি তুম্হাকংযেৱ আগমনং ওলোকযমানা নিসিন্না. অহম্পি পব্বজিস্সামী’’তি. তেসং আদিত্তপণ্ণকুটি ৱিয তযো ভৱা উপট্ঠহিংসু. তে অন্তৰাপণতো কসাযৰসপীতানি ৱত্থানি মত্তিকাপত্তে চ আহৰাপেত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং কেসে ওৰোপেত্ৱা ‘‘যে লোকে অৰহন্তো, তে উদ্দিস্স অম্হাকং পব্বজ্জা’’তি পব্বজিত্ৱা, থৱিকাসু পত্তে পক্খিপিত্ৱা অংসে লগ্গেত্ৱা পাসাদতো ওতৰিংসু. গেহে দাসেসু ৱা কম্মকৰেসু ৱা ন কোচি সঞ্জানি.
অথ নে ব্ৰাহ্মণগামতো নিক্খম্ম দাসগামদ্ৱাৰেন গচ্ছন্তে আকপ্পকুত্তৱসেন দাসগামৱাসিনো সঞ্জানিংসু. তে ৰোদন্তা পাদেসু নিপতিত্ৱা ‘‘কিং, অম্হে, অনাথে কৰোথ অয্যা’’তি আহংসু. ‘‘মযং, ‘ভণে, আদিত্তপণ্ণসালা ৱিয তযো ভৱা’তি পব্বজিম্হা. সচে তুম্হেসু একেকং ভুজিস্সং কৰোম, ৱস্সসতম্পি নপ্পহোতি. তুম্হেৱ তুম্হাকং সীসং ধোৱিত্ৱা ভুজিস্সা হুত্ৱা জীৱথা’’তি ৱত্ৱা তেসং ৰোদন্তানংযেৱ পক্কমিংসু.
থেৰো পুৰতো গচ্ছন্তো নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেন্তো চিন্তেসি – ‘‘অযং, ভদ্দা কাপিলানী, সকলজম্বুদীপগ্ঘনিকা ইত্থী ময্হং পচ্ছতো আগচ্ছতি, ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি, যং কোচিদেৱ এৱং চিন্তেয্য ‘ইমে পব্বজিতাপি ৱিনা ভৱিতুং ন সক্কোন্তি, অননুচ্ছৱিকং কৰোন্তী’তি, কোচি পাপেন মনং পদূসেত্ৱা অপাযপূৰকো ভৱেয্য, ইমং পহায ময্হং গন্তুং ৱট্টতী’’তি চিত্তং উপ্পাদেসি. সো পুৰতো গচ্ছন্তো দ্ৱেধাপথং দিস্ৱা তস্স মত্থকে অট্ঠাসি. ভদ্দাপি আগন্ত্ৱা, ৱন্দিত্ৱা অট্ঠাসি. অথ নং আহ – ‘‘ভদ্দে, তাদিসিং ইত্থিং মম পচ্ছতো আগচ্ছন্তিং দিস্ৱা ‘ইমে পব্বজিতাপি ৱিনা ভৱিতুং ন সক্কোন্তী’তি চিন্তেত্ৱা অম্হেসু পদুট্ঠচিত্তো মহাজনো অপাযপূৰকো ভৱেয্য. ইমস্মিং দ্ৱেধাপথে ত্ৱং একং গণ্হ, অহমেকেন গমিস্সামী’’তি. ‘‘আম, অয্য, পব্বজিতানং মাতুগামো পলিবোধো, ‘পব্বজিত্ৱাপি ৱিনা ন ভৱন্তী’তি অম্হাকং দোসং দস্সেস্সন্তি, তুম্হে একং মগ্গং গণ্হথ, ৱিনা ভৱিস্সামা’’তি তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা চতূসু ঠানেসু পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা দসনখসমোধানসমুজ্জলং অঞ্জলিং পগ্গয্হ ‘‘সতসহস্সকপ্পপৰিমাণে অদ্ধানে কতো মিত্তসন্থৱো অজ্জ ভিজ্জতী’’তি ৱত্ৱা ‘‘তুম্হে দক্খিণজাতিকা নাম, তুম্হাকং দক্খিণমগ্গো ৱট্টতি, মযং মাতুগামা নাম ৱামজাতিকা, অম্হাকং ৱামমগ্গো ৱট্টতী’’তি ৱন্দিত্ৱা মগ্গং পটিপন্না. তেসং দ্ৱেধাভূতকালে অযং মহাপথৱী ‘‘অহং চক্কৱাড়সিনেৰুপব্বতে ধাৰেতুং সক্কোন্তীপি তুম্হাকং গুণে ধাৰেতুং ন সক্কোমী’’তি ৱদন্তী ৱিয ৱিৰৱমানা কম্পি, আকাসে অসনিসদ্দো ৱিয পৱত্তি, চক্কৱাড়সিনেৰুপব্বতো উন্নদি.
সম্মাসম্বুদ্ধো ৱেড়ুৱনমহাৱিহাৰে গন্ধকুটিযং নিসিন্নো পথৱীকম্পনসদ্দং সুত্ৱা ‘‘কিস্স নু খো পথৱী কম্পতী’’তি আৱজ্জেন্তো ‘‘পিপ্পলিমাণৱো চ ভদ্দা চ কাপিলানী মং উদ্দিস্স অপ্পমেয্যং সম্পত্তিং পহায পব্বজিতা. তেসং ৱিযোগট্ঠানে উভিন্নং গুণবলেন অযং পথৱীকম্পো জাতো. মযাপি এতেসং সঙ্গহং কাতুং ৱট্টতী’’তি গন্ধকুটিতো নিক্খম্ম সযমেৱ পত্তচীৱৰমাদায অসীতিমহাথেৰেসু কঞ্চিপি অনামন্তেত্ৱা তিগাৱুতং মগ্গং পচ্চুগ্গমনং কত্ৱা ৰাজগহস্স চ নালন্দায চ অন্তৰে বহুপুত্তকনিগ্ৰোধৰুক্খমূলে পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা নিসীদি. নিসীদন্তো পন অঞ্ঞতৰপংসুকূলিকো ৱিয অনিসীদিত্ৱা বুদ্ধৱেসং গহেত্ৱা অসীতিহত্থঘনবুদ্ধৰস্মিযো ৱিস্সজ্জেন্তো নিসীদি. ইতি তস্মিং খণে পণ্ণচ্ছত্তসকটচক্ককূটাগাৰাদিপ্পমাণা বুদ্ধৰস্মিযো ইতো চিতো চ ৱিপ্ফৰন্তিযো ৱিধাৱন্তিযো চন্দসহস্সসূৰিযসহস্সউগ্গমনকালো ৱিয কুৰুমানা তং ৱনন্তং একোভাসং অকংসু. দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণসিৰিযা সমুজ্জলতাৰাগণেন ৱিয গগনং, সুপুপ্ফিতকমলকুৱলযেন ৱিয সলিলং, ৱনন্তং ৱিৰোচিত্থ. নিগ্ৰোধৰুক্খস্স নাম খন্ধো সেতো হোতি, পত্তানি নীলানি, পক্কানি ৰত্তানি. তস্মিং পন দিৱসে সতসাখো নিগ্ৰোধো সুৱণ্ণৱণ্ণোৱ অহোসি.
মহাকস্সপত্থেৰো ‘‘অযং অম্হাকং সত্থা ভৱিস্সতি, ইমং অহং উদ্দিস্স পব্বজিতো’’তি দিট্ঠট্ঠানতো পট্ঠায ওণতোণতোৱ গন্ত্ৱা তীসু ঠানেসু ৱন্দিত্ৱা ‘‘সত্থা মে, ভন্তে, ভগৱা, সাৱকোহমস্মি, সত্থা মে, ভন্তে, ভগৱা সাৱকোহমস্মী’’তি (সং. নি. ২.১৫৪) আহ. অথ নং ভগৱা আহ ‘‘কস্সপ, সচে ত্ৱং ইমং নিপচ্চকাৰং মহাপথৱিযা কৰেয্যাসি, সাপি ধাৰেতুং ন সক্কুণেয্য. তথাগতস্স এৱং গুণমহন্ততং জানতা তযা কতো নিপচ্চকাৰো ময্হং, লোমম্পি চালেতুং ন সক্কোতি. নিসীদ, কস্সপ, দাযজ্জং তে দস্সামী’’তি. অথস্স ভগৱা তীহি ওৱাদেহি উপসম্পদমদাসি. দত্ৱা বহুপুত্তকনিগ্ৰোধমূলতো নিক্খমিত্ৱা থেৰং পচ্ছাসমণং কত্ৱা মগ্গং পটিপজ্জি. সত্থু সৰীৰং দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণৱিচিত্তং, মহাকস্সপস্স সৰীৰং সত্তমহাপুৰিসলক্খণপটিমণ্ডিতং, সো কঞ্চনমহানাৱায পচ্ছাবদ্ধো ৱিয সত্থু পদানুপদিকং অনুগচ্ছি. সত্থা থোকং মগ্গং গন্ত্ৱা মগ্গা ওক্কম্ম অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসজ্জাকাৰং দস্সেসি. থেৰো ‘‘নিসীদিতুকামো সত্থা’’তি ঞত্ৱা অত্তনো পাৰুপিতপটপিলোতিকসঙ্ঘাটিং চতুগ্গুণং কত্ৱা পঞ্ঞপেসি.
সত্থা তত্থ নিসীদিত্ৱা হত্থেন চীৱৰং পৰিমজ্জন্তো ‘‘মুদুকা খো ত্যাযং, কস্সপ, পটপিলোতিকসঙ্ঘাটী’’তি (সং. নি. ২.১৫৪) আহ. থেৰো ‘‘সত্থা মম সঙ্ঘাটিযা মুদুভাৱং কথেতি, পাৰুপিতুকামো ভৱিস্সতী’’তি ঞত্ৱা ‘‘পাৰুপতু, ভন্তে, ভগৱা সঙ্ঘাটি’’ন্তি আহ. ‘‘ত্ৱং কিং পাৰুপিস্সসি, কস্সপা’’তি? ‘‘তুম্হাকং নিৱাসনং লভন্তো পাৰুপিস্সামি, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং পন ত্ৱং, কস্সপ, ইমং পৰিভোগজিণ্ণং পংসুকূলং ধাৰেতুং সক্খিস্সসি? মযা হি ইমস্স পংসুকূলস্স গহিতদিৱসে উদকপৰিযন্তং কত্ৱা মহাপথৱী কম্পি, ইমং বুদ্ধানং পৰিভোগজিণ্ণচীৱৰং নাম ন সক্কা পৰিত্তগুণেন ধাৰেতুং, পটিবলেনেৱিদং পটিপত্তিপূৰণসমত্থেন জাতিপংসুকূলিকেন ধাৰেতুং ৱট্টতী’’তি ৱত্ৱা থেৰেন সদ্ধিং চীৱৰং পৰিৱত্তেসি.
এৱং পন চীৱৰপৰিৱত্তনং কত্ৱা থেৰস্স পাৰুতচীৱৰং ভগৱা পাৰুপি, সত্থু চীৱৰং থেৰো. তস্মিং সমযে অচেতনাপি অযং মহাপথৱী ‘‘দুক্কৰং, ভন্তে, অকত্থ, অত্তনা পাৰুতচীৱৰং সাৱকস্স দিন্নপুব্বো নাম নত্থি, অহং তুম্হাকং গুণং ধাৰেতুং ন সক্কোমী’’তি ৱদন্তী ৱিয উদকপৰিযন্তং কত্ৱা কম্পি. থেৰোপি ‘‘লদ্ধং দানি মযা বুদ্ধানং পৰিভোগচীৱৰং, কিং মে ইদানি উত্তৰি কত্তব্বং অত্থী’’তি উন্নতিং অকত্ৱা বুদ্ধানং সন্তিকেযেৱ তেৰস ধুতগুণে সমাদায সত্তদিৱসমত্তং পুথুজ্জনো অহোসি, অট্ঠমে দিৱসে সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১.৩৯৮-৪২০) –
‘‘পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো, লোকজেট্ঠস্স তাদিনো;
নিব্বুতে লোকনাথম্হি, পূজং কুব্বন্তি সত্থুনো.
‘‘উদগ্গচিত্তা জনতা, আমোদিতপমোদিতা;
তেসু সংৱেগজাতেসু, পীতি সে উদপজ্জথ.
‘‘ঞাতিমিত্তে সমানেত্ৱা, ইদং ৱচনমব্ৰৱিং;
পৰিনিব্বুতো মহাৱীৰো, হন্দ পূজং কৰোমসে.
‘‘সাধূতি তে পটিস্সুত্ৱা, ভিয্যো হাসং জনিংসু মে;
বুদ্ধস্মিং লোকনাথম্হি, কাহাম পুঞ্ঞসঞ্চযং.
‘‘অগ্ঘিযং সুকতং কত্ৱা, সতহত্থসমুগ্গতং;
দিযড্ঢহত্থপত্থটং, ৱিমানং নভমুগ্গতং.
‘‘কত্ৱান হম্মিযং তত্থ, তালপন্তীহি চিত্তিতং;
সকং চিত্তং পসাদেত্ৱা, চেতিযং পূজযুত্তমং.
‘‘অগ্গিক্খন্ধোৱ জলিতো, কিংসুকো ইৱ ফুল্লিতো;
ইন্দলট্ঠীৱ আকাসে, ওভাসেতি চতুদ্দিসা.
‘‘তত্থ চিত্তং পসাদেত্ৱা, কত্ৱান কুসলং বহুং;
পুব্বকম্মং সৰিত্ৱান, তিদসং উপপজ্জহং.
‘‘সহস্সযুত্তং হযৱাহিং, দিব্বযানমধিট্ঠিতো;
উব্বিদ্ধং ভৱনং ময্হং, সত্তভূমং সমুগ্গতং.
‘‘কূটাগাৰসহস্সানি, সব্বসোণ্ণমযা অহুং;
জলন্তি সকতেজেন, দিসা সব্বা পভাসযং.
‘‘সন্তি অঞ্ঞেপি নিয্যূহা, লোহিতঙ্গমযা তদা;
তেপি জোতন্তি আভায, সমন্তা চতুৰো দিসা.
‘‘পুঞ্ঞকম্মাভিনিব্বত্তা, কূটাগাৰা সুনিম্মিতা;
মণিমযাপি জোতন্তি, দিসা দস সমন্ততো.
‘‘তেসং উজ্জোতমানানং, ওভাসো ৱিপুলো অহু;
সব্বে দেৱে অভিভোমি, পুঞ্ঞকম্মস্সিদং ফলং.
‘‘সট্ঠিকপ্পসহস্সম্হি, উব্বিদ্ধো নাম খত্তিযো;
চাতুৰন্তো ৱিজিতাৱী, পথৱিং আৱসিং অহং.
‘‘তথেৱ ভদ্দকে কপ্পে, তিংসক্খত্তুং অহোসহং;
সককম্মাভিৰদ্ধোম্হি, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘সত্তৰতনসম্পন্নো, চতুদীপম্হি ইস্সৰো;
তত্থাপি ভৱনং ময্হং, ইন্দলট্ঠীৱ উগ্গতং.
‘‘আযামতো চতুব্বীসং, ৱিত্থাৰেন চ দ্ৱাদস;
ৰম্মণং নাম নগৰং, দড়্হপাকাৰতোৰণং.
‘‘আযামতো পঞ্চসতং, ৱিত্থাৰেন তদড্ঢকং;
আকিণ্ণং জনকাযেহি, তিদসানং পুৰং ৱিয.
‘‘যথা সূচিঘৰে সূচী, পক্খিত্তা পণ্ণৱীসতি;
অঞ্ঞমঞ্ঞং পঘট্টেন্তি, আকিণ্ণং হোতি লঙ্কতং.
‘‘এৱম্পি নগৰং ময্হং, হত্থিস্সৰথসংকুলং;
মনুস্সেহি সদাকিণ্ণং, ৰম্মণং নগৰুত্তমং.
‘‘তত্থ ভুত্ৱা পিৱিত্ৱা চ, পুন দেৱত্তনং গতো;
ভৱে পচ্ছিমকে ময্হং, অহোসি কুলসম্পদা.
‘‘ব্ৰহ্মঞ্ঞকুলসম্ভূতো, মহাৰতনসঞ্চযো;
অসীতিকোটিযো হিত্ৱা, হিৰঞ্ঞস্সাপি পব্বজিং.
‘‘পটিসম্ভিদা চতস্সো…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অথ নং সত্থা ‘‘কস্সপো, ভিক্খৱে, চন্দূপমো কুলানি উপসঙ্কমতি অপকস্সেৱ কাযং, অপকস্স চিত্তং, নিচ্চনৱকো কুলেসু অপ্পগব্ভো’’তি এৱমাদিনা (সং. নি. ২.১৪৬) পসংসিত্ৱা অপৰভাগে অৰিযগণমজ্ঝে নিসিন্নো ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং ধুতৱাদানং যদিদং মহাকস্সপো’’তি (অ. নি. ১.১৮৮, ১৯১) ধুতঙ্গধৰানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি. সো ৱিৱেকাভিৰতিকিত্তনমুখেন ভিক্খূনং ওৱাদং দেন্তো অত্তনো পটিপত্তিং পকাসেন্তো –
১০৫৪. ‘‘ন গণেন পুৰক্খতো চৰে, ৱিমনো হোতি সমাধি দুল্লভো;
নানাজনসঙ্গহো দুখো, ইতি দিস্ৱান গণং ন ৰোচযে.
১০৫৫. ‘‘ন কুলানি উপব্বজে মুনি, ৱিমনো হোতি সমাধি দুল্লভো;
সো উস্সুক্কো ৰসানুগিদ্ধো, অত্থং ৰিঞ্চতি যো সুখাৱহো.
১০৫৬. ‘‘পঙ্কোতি হি নং অৱেদযুং, যাযং ৱন্দনপূজনা কুলেসু;
সুখুমং সল্লং দুৰুব্বহং, সক্কাৰো কাপুৰিসেন দুজ্জহো.
১০৫৭. ‘‘সেনাসনম্হা ওৰুয্হ, নগৰং পিণ্ডায পাৱিসিং;
ভুঞ্জন্তং পুৰিসং কুট্ঠিং, সক্কচ্চং তং উপট্ঠহিং.
১০৫৮. ‘‘সো মে পক্কেন হত্থেন, আলোপং উপনামযি;
আলোপং পক্খিপন্তস্স, অঙ্গুলি চেত্থ ছিজ্জথ.
১০৫৯. ‘‘কুট্টমূলঞ্চ নিস্সায, আলোপং তং অভুঞ্জিসং;
ভুঞ্জমানে ৱা ভুত্তে ৱা, জেগুচ্ছং মে ন ৱিজ্জতি.
১০৬০. ‘‘উত্তিট্ঠপিণ্ডো আহাৰো, পূতিমুত্তঞ্চ ওসধং;
সেনাসনং ৰুক্খমূলং, পংসুকূলঞ্চ চীৱৰং;
যস্সেতে অভিসম্ভুত্ৱা, স ৱে চাতুদ্দিসো নৰো.
১০৬১. ‘‘যত্থ একে ৱিহঞ্ঞন্তি, আৰুহন্তা সিলুচ্চযং;
তত্থ বুদ্ধস্স দাযাদো, সম্পজানো পটিস্সতো;
ইদ্ধিবলেনুপত্থদ্ধো, কস্সপো অভিৰূহতি.
১০৬২. ‘‘পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো, সেলমাৰুয্হ কস্সপো;
ঝাযতি অনুপাদানো, পহীনভযভেৰৱো.
১০৬৩. ‘‘পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো, সেলমাৰুয্হ কস্সপো;
ঝাযতি অনুপাদানো, ডয্হমানেসু নিব্বুতো.
১০৬৪. ‘‘পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো, সেলমাৰুয্হ কস্সপো;
ঝাযতি অনুপাদানো, কতকিচ্চো অনাসৱো.
১০৬৫. ‘‘কৰেৰিমালাৱিততা, ভূমিভাগা মনোৰমা;
কুঞ্জৰাভিৰুদা ৰম্মা, তে সেলা ৰমযন্তি মং.
১০৬৬. ‘‘নীলব্ভৱণ্ণা ৰুচিৰা, ৱাৰিসীতা সুচিন্ধৰা;
ইন্দগোপকসঞ্ছন্না, তে সেলা ৰমযন্তি মং.
১০৬৭. ‘‘নীলব্ভকূটসদিসা, কূটাগাৰৱৰূপমা;
ৱাৰণাভিৰুদা ৰম্মা, তে সেলা ৰমযন্তি মং.
১০৬৮. ‘‘অভিৱুট্ঠা ৰম্মতলা, নগা ইসিভি সেৱিতা;
অব্ভুন্নদিতা সিখীহি, তে সেলা ৰমযন্তি মং.
১০৬৯. ‘‘অলং ঝাযিতুকামস্স, পহিতত্তস্স মে সতো;
অলং মে অত্থকামস্স, পহিতত্তস্স ভিক্খুনো.
১০৭০. ‘‘অলং মে ফাসুকামস্স, পহিতত্তস্স ভিক্খুনো;
অলং মে যোগকামস্স, পহিতত্তস্স তাদিনো.
১০৭১. ‘‘উমাপুপ্ফেন সমানা, গগনাৱব্ভছাদিতা;
নানাদিজগণাকিণ্ণা, তে সেলা ৰমযন্তি মং.
১০৭২. ‘‘অনাকিণ্ণা গহট্ঠেহি, মিগসঙ্ঘনিসেৱিতা;
নানাদিজগণাকিণ্ণা, তে সেলা ৰমযন্তি মং.
১০৭৩. ‘‘অচ্ছোদিকা পুথুসিলা, গোনঙ্গুলমিগাযুতা;
অম্বুসেৱালসঞ্ছন্না, তে সেলা ৰমযন্তি মং.
১০৭৪. ‘‘ন পঞ্চঙ্গিকেন তূৰিযেন, ৰতি মে হোতি তাদিসী;
যথা একগ্গচিত্তস্স, সম্মা ধম্মং ৱিপস্সতো.
১০৭৫. ‘‘কম্মং বহুকং ন কাৰযে, পৰিৱজ্জেয্য জনং ন উয্যমে;
উস্সুক্কো সো ৰসানুগিদ্ধো, অত্থং ৰিঞ্চতি যো সুখাৱহো.
১০৭৬. ‘‘কম্মং বহুকং ন কাৰযে, পৰিৱজ্জেয্য অনত্তনেয্যমেতং;
কিচ্ছতি কাযো কিলমতি, দুক্খিতো সো সমথং ন ৱিন্দতি.
১০৭৭. ‘‘ওট্ঠপ্পহতমত্তেন, অত্তানম্পি ন পস্সতি;
পত্থদ্ধগীৱো চৰতি, অহং সেয্যোতি মঞ্ঞতি.
১০৭৮. ‘‘অসেয্যো সেয্যসমানং, বালো মঞ্ঞতি অত্তানং;
ন তং ৱিঞ্ঞূ পসংসন্তি, পত্থদ্ধমানসং নৰং.
১০৭৯. ‘‘যো চ সেয্যোহমস্মীতি, নাহং সেয্যোতি ৱা পন;
হীনো তংসদিসো ৱাতি, ৱিধাসু ন ৱিকম্পতি.
১০৮০. ‘‘পঞ্ঞৱন্তং তথা তাদিং, সীলেসু সুসমাহিতং;
চেতোসমথমনুযুত্তং, তঞ্চে ৱিঞ্ঞূ পসংসৰে.
১০৮১. ‘‘যস্স সব্ৰহ্মচাৰীসু, গাৰৱো নূপলব্ভতি;
আৰকা হোতি সদ্ধম্মা, নভতো পুথৱী যথা.
১০৮২. ‘‘যেসঞ্চ হিৰি ওত্তপ্পং, সদা সম্মা উপট্ঠিতং;
ৱিৰূড়্হব্ৰহ্মচৰিযা তে, তেসং খীণা পুনব্ভৱা.
১০৮৩. ‘‘উদ্ধতো চপলো ভিক্খু, পংসুকূলেন পাৰুতো;
কপীৱ সীহচম্মেন, ন সো তেনুপসোভতি.
১০৮৪. ‘‘অনুদ্ধতো অচপলো, নিপকো সংৱুতিন্দ্ৰিযো;
সোভতি পংসুকূলেন, সীহোৱ গিৰিগব্ভৰে.
১০৮৫. ‘‘এতে সম্বহুলা দেৱা, ইদ্ধিমন্তো যসস্সিনো;
দসদেৱসহস্সানি, সব্বে তে ব্ৰহ্মকাযিকা.
১০৮৬. ‘‘ধম্মসেনাপতিং ৱীৰং, মহাঝাযিং সমাহিতং;
সাৰিপুত্তং নমস্সন্তা, তিট্ঠন্তি পঞ্জলীকতা.
১০৮৭. ‘‘নমো তে পুৰিসাজঞ্ঞ, নমো তে পুৰিসুত্তম;