২. সাৰিপুত্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
যথাচাৰী যথাসতোতিআদিকা আযস্মতো সাৰিপুত্তত্থেৰস্স গাথা. তস্স আযস্মতো মহামোগ্গল্লানত্থেৰস্স চ ৱত্থু এৱং ৱেদিতব্বং – অতীতে ইতো সতসহস্সকপ্পাধিকে অসঙ্খ্যেয্যমত্থকে আযস্মা সাৰিপুত্তো ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তি, নামেন সৰদমাণৱো নাম অহোসি. মহামোগ্গল্লানো গহপতিমহাসালকুলে নিব্বত্তি, নামেন সিৰিৱড্ঢকুটুম্বিকো নাম অহোসি. তে উভোপি সহপংসুকীড়কসহাযা অহেসুং. তেসু সৰদমাণৱো পিতু অচ্চযেন কুলসন্তকং ধনং পটিপজ্জিত্ৱা একদিৱসং ৰহোগতো চিন্তেসি – ‘‘ইমেসং সত্তানং মৰণং নাম একন্তিকং, তস্মা মযা একং পব্বজ্জং উপগন্ত্ৱা মোক্খমগ্গো গৱেসিতব্বো’’তি সহাযং উপসঙ্কমিত্ৱা, সম্ম, অহং পব্বজিতুকামো, কিং ত্ৱং পব্বজিতুং সক্খিস্সসী’’তি ৱত্ৱা তেন ‘‘ন সক্খিস্সামী’’তি ৱুত্তে ‘‘হোতু অহমেৱ পব্বজিস্সামী’’তি ৰতনকোট্ঠাগাৰানি ৱিৱৰাপেত্ৱা কপণদ্ধিকাদীনং মহাদানং দত্ৱা পব্বতপাদং গন্ত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজি. তস্স পব্বজ্জং অনুপব্বজিতা চতুসত্ততিসহস্সমত্তা ব্ৰাহ্মণপুত্তা অহেসুং. সো পঞ্চ অভিঞ্ঞাযো অট্ঠ চ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৱা তেসম্পি জটিলানং কসিণপৰিকম্মং আচিক্খি. তেপি সব্বে পঞ্চাভিঞ্ঞা অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেসুং.
তেন সমযেন অনোমদস্সী নাম সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উপ্পজ্জিত্ৱা পৱত্তিতৱৰধম্মচক্কো সত্তে সংসাৰমহোঘতো তাৰেত্ৱা একদিৱসং ‘‘সৰদতাপসস্স চ অন্তেৱাসিকানঞ্চ সঙ্গহং কৰিস্সামী’’তি একো অদুতিযো পত্তচীৱৰমাদায আকাসেন গন্ত্ৱা ‘‘বুদ্ধভাৱং মে জানাতূ’’তি তাপসস্স পস্সন্তস্সেৱ আকাসতো ওতৰিত্ৱা পথৱিযং পতিট্ঠাসি. সৰদতাপসো সত্থু সৰীৰে মহাপুৰিসলক্খণানি উপধাৰেত্ৱা ‘‘সব্বঞ্ঞুবুদ্ধোযেৱায’’ন্তি নিট্ঠং গন্ত্ৱা পচ্চুগ্গমনং কত্ৱা আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা অদাসি. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে. সৰদতাপসো সত্থু সন্তিকে একমন্তং নিসীদি.
তস্মিং সমযে তস্স অন্তেৱাসিকা চতুসত্ততিসহস্সমত্তা জটিলা পণীতপণীতানি ওজৱন্তানি ফলাফলানি গহেত্ৱা আগতা সত্থাৰং দিস্ৱা সঞ্জাতপ্পসাদা অত্তনো আচৰিযস্স চ সত্থু চ নিসিন্নাকাৰং ওলোকেত্ৱা, ‘‘আচৰিয, মযং পুব্বে ‘তুম্হেহি মহন্ততৰো কোচি নত্থী’তি ৱিচৰাম, অযং পন পুৰিসো তুম্হেহি মহন্ততৰো মঞ্ঞে’’তি আহংসু. ‘‘কিং ৱদেথ, তাতা? সাসপেন সদ্ধিং অট্ঠসট্ঠিযোজনসতসহস্সুব্বেধং সিনেৰুং সমং কাতুং ইচ্ছথ? সব্বঞ্ঞুবুদ্ধেন মং তুল্যং মা কৰিত্থা’’তি. অথ তে তাপসা আচৰিযস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘যাৱ মহা ৱতাযং পুৰিসুত্তমো’’তি সব্বেৱ পাদেসু নিপতিত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিংসু.
অথ তে আচৰিযো আহ – ‘‘তাতা, সত্থু অনুচ্ছৱিকো নো দেয্যধম্মো নত্থি, সত্থা চ ভিক্খাচাৰৱেলায ইধাগতো, হন্দ মযং দেয্যধম্মং যথাবলং দস্সাম. তুম্হেহি যং যং পণীতং ফলাফলং আভতং, তং তং আহৰথা’’তি আহৰাপেত্ৱা হত্থে ধোৱিত্ৱা সযং তথাগতস্স পত্তে পতিট্ঠাপেসি. সত্থাৰা চ ফলাফলে পটিগ্গণ্হিতমত্তে দেৱতা দিব্বোজং পক্খিপিংসু. তাপসো উদকম্পি সযমেৱ পৰিস্সাৱেত্ৱা অদাসি. ততো ভোজনকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৱা সত্থৰি নিসিন্নে সব্বে অন্তেৱাসিকে পক্কোসিত্ৱা সত্থু সন্তিকে সাৰণীযং কথং কথেন্তো নিসীদি. সত্থা ‘‘দ্ৱে অগ্গসাৱকা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং আগচ্ছন্তূ’’তি চিন্তেসি. তে সত্থু চিত্তং ঞত্ৱা তাৱদেৱ সতসহস্সখীণাসৱপৰিৱাৰা অগ্গসাৱকা আগন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু.
ততো সৰদতাপসো অন্তেৱাসিকে আমন্তেসি – ‘‘তাতা, সত্থু ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ পুপ্ফাসনেন পূজা কাতব্বা, তস্মা পুপ্ফানি আহৰথা’’তি. তে তাৱদেৱ ইদ্ধিযা ৱণ্ণগন্ধসম্পন্নানি পুপ্ফানি আহৰিত্ৱা বুদ্ধস্স যোজনপ্পমাণং পুপ্ফাসনং পঞ্ঞাপেসুং, উভিন্নং অগ্গসাৱকানং তিগাৱুতং, সেসভিক্খূনং অড্ঢযোজনিকাদিভেদং, সঙ্ঘনৱকস্স উসভমত্তং পঞ্ঞাপেসুং. এৱং তেসং পঞ্ঞত্তেসু আসনেসু সৰদতাপসো তথাগতস্স পুৰতো অঞ্জলিং পগ্গয্হ ঠিতো – ‘‘ভন্তে, ময্হং অনুগ্গহত্থায ইমং পুপ্ফাসনং অভিৰুহথা’’তি আহ. নিসীদি ভগৱা পুপ্ফাসনে. সত্থৰি নিসিন্নে দ্ৱে অগ্গসাৱকা সেসভিক্খূ চ অত্তনো অত্তনো পত্তাসনে নিসীদিংসু. সত্থা ‘‘তেসং মহপ্ফলং হোতূ’’তি নিৰোধং সমাপজ্জি. সত্থু সমাপন্নভাৱং ঞত্ৱা দ্ৱে অগ্গসাৱকাপি সেসভিক্খূপি নিৰোধং সমাপজ্জিংসু. তাপসো সত্তাহং নিৰন্তৰং পুপ্ফচ্ছত্তং ধাৰেন্তো অট্ঠাসি. ইতৰে পন ৱনমূলফলাফলং পৰিভুঞ্জিত্ৱা সেসকালে অঞ্জলিং পগ্গয্হ অট্ঠংসু.
সত্থা সত্তাহস্স অচ্চযেন নিৰোধতো ৱুট্ঠায অগ্গসাৱকং নিসভত্থেৰং আমন্তেসি – ‘‘তাপসানং পুপ্ফাসনানুমোদনং কৰোহী’’তি. থেৰো সাৱকপাৰমীঞাণে ঠত্ৱা তেসং পুপ্ফাসনানুমোদনং অকাসি. তস্স দেসনাৱসানে সত্থা দুতিযং অগ্গসাৱকং অনোমত্থেৰং আমন্তেসি – ‘‘ত্ৱম্পি ইমেসং ধম্মং দেসেহী’’তি. সোপি তেপিটকং বুদ্ধৱচনং সম্মসিত্ৱা তেসং ধম্মং কথেসি. দ্ৱিন্নম্পি দেসনায একস্সপি ধম্মাভিসমযো নাহোসি. অথ সত্থা বুদ্ধৱিসযে ঠত্ৱা ধম্মদেসনং আৰভি. দেসনাৱসানে ঠপেত্ৱা সৰদতাপসং অৱসেসা সব্বেপি চতুসত্ততিসহস্সমত্তা জটিলা অৰহত্তং পাপুণিংসু. সত্থা ‘‘এথ, ভিক্খৱো’’তি হত্থং পসাৰেসি. তে তাৱদেৱ অন্তৰহিততাপসৱেসা অট্ঠপৰিক্খাৰৱৰধৰা সট্ঠিৱস্সিকত্থেৰা ৱিয অহেসুং.
সৰদতাপসো পন ‘‘অহো ৱতাহম্পি অযং নিসভত্থেৰো ৱিয অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স অগ্গসাৱকো ভৱেয্য’’ন্তি সত্থু দেসনাকালে উপ্পন্নপৰিৱিতক্কতায অঞ্ঞৱিহিতো হুত্ৱা মগ্গফলানি পটিৱিজ্ঝিতুং নাসক্খি. অথ তথাগতং ৱন্দিত্ৱা তথা পণিধানং অকাসি. সত্থাপিস্স অনন্তৰাযেন সমিজ্ঝনভাৱং দিস্ৱা – ‘‘ইতো ত্ৱং কপ্পসতসহস্সাধিকং একং অসঙ্খ্যেয্যং অতিক্কমিত্ৱা গোতমস্স নাম সম্মাসম্বুদ্ধস্স অগ্গসাৱকো সাৰিপুত্তো নাম ভৱিস্সসী’’তি ব্যাকৰিত্ৱা ধম্মকথং ৱত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো আকাসং পক্খন্দি.
সৰদতাপসোপি সহাযকস্স সিৰিৱড্ঢস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা, সম্ম, মযা অনোমদস্সিস্স ভগৱতো পাদমূলে অনাগতে উপ্পজ্জনকস্স গোতমস্স নাম সম্মাসম্বুদ্ধস্স অগ্গসাৱকট্ঠানং পত্থিতং, ত্ৱম্পি তস্স দুতিযসাৱকট্ঠানং পত্থেহীতি.
সিৰিৱড্ঢো তং উপদেসং সুত্ৱা অত্তনো নিৱেসনদ্ৱাৰে অট্ঠকৰীসমত্তং ঠানং সমতলং কাৰেত্ৱা লাজপঞ্চমানি পুপ্ফানি ৱিকিৰিত্ৱা নীলুপ্পলচ্ছদনং মণ্ডপং কাৰেত্ৱা বুদ্ধাসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা ভিক্খূনম্পি আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱা মহন্তং সক্কাৰসম্মানং সজ্জেত্ৱা, সৰদতাপসেন সত্থাৰং নিমন্তাপেত্ৱা সত্তাহং মহাদানং পৱত্তেত্ৱা, বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং মহাৰহেহি ৱত্থেহি অচ্ছাদেত্ৱা, দুতিযসাৱকভাৱায পণিধানং অকাসি. সত্থাপিস্স অনন্তৰাযেন সমিজ্ঝনভাৱং দিস্ৱা ৱুত্তনযেন ব্যাকৰিত্ৱা ভত্তানুমোদনং কত্ৱা পক্কামি. সিৰিৱড্ঢো হট্ঠপহট্ঠো যাৱজীৱং কুসলকম্মং কত্ৱা দুতিযচিত্তৱাৰে কামাৱচৰদেৱলোকে নিব্বত্তি. সৰদতাপসো চত্তাৰো ব্ৰহ্মৱিহাৰে ভাৱেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তি.
ততো পট্ঠায নেসং উভিন্নম্পি অন্তৰাকম্মং ন কথিতং. অম্হাকং পন ভগৱতো উপ্পত্তিতো পুৰেতৰমেৱ সৰদতাপসো ৰাজগহস্স অৱিদূৰে উপতিস্সগামে ৰূপসাৰিযা ব্ৰাহ্মণিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. তংদিৱসমেৱস্স সহাযোপি ৰাজগহস্সেৱ অৱিদূৰে কোলিতগামে মোগ্গলিযা ব্ৰাহ্মণিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. তানি কিৰ দ্ৱেপি কুলানি যাৱ সত্তমা কুলপৰিৱট্টা আবদ্ধপটিবদ্ধসহাযকানেৱ. তেসং দ্ৱিন্নং একদিৱসমেৱ গব্ভপৰিহাৰমদংসু. দসমাসচ্চযেন জাতানম্পি তেসং ছসট্ঠি ধাতিযো উপট্ঠাপেসুং, নামগ্গহণদিৱসে ৰূপসাৰিব্ৰাহ্মণিযা পুত্তস্স উপতিস্সগামে জেট্ঠকুলস্স পুত্তত্তা উপতিস্সোতি নামং অকংসু. ইতৰস্স কোলিতগামে জেট্ঠকুলস্স পুত্তত্তা কোলিতোতি নামং অকংসু. তে উভোপি মহতা পৰিৱাৰেন ৱড্ঢন্তা ৱুদ্ধিমন্ৱায সব্বসিপ্পানং পাৰং অগমংসু.
অথেকদিৱসং তে ৰাজগহে গিৰগ্গসমজ্জং পস্সন্তা মহাজনং সন্নিপতিতং দিস্ৱা ঞাণস্স পৰিপাকগতত্তা যোনিসো উম্মুজ্জন্তা ‘‘সব্বেপিমে ওৰং ৱস্সসতানং মচ্চুমুখে পতিস্সন্তী’’তি সংৱেগং পটিলভিত্ৱা ‘‘অম্হেহি মোক্খধম্মো পৰিযেসিতব্বো, তঞ্চ পৰিযেসন্তেহি একং পব্বজ্জং লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি নিচ্ছযং কত্ৱা পঞ্চহি মাণৱকসতেহি সদ্ধিং সঞ্চযস্স পৰিব্বাজকস্স সন্তিকে পব্বজিংসু. তেসং পব্বজিতকালতো পট্ঠায সঞ্চযো লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তো অহোসি. তে কতিপাহেনেৱ সব্বং সঞ্চযস্স সমযং পৰিগ্গণ্হিত্ৱা তত্থ সাৰং অদিস্ৱা ততো নিক্খমিত্ৱা তত্থ তত্থ তে তে পণ্ডিতসম্মতে সমণব্ৰাহ্মণে পঞ্হং পুচ্ছন্তি, তে তেহি পুট্ঠা নেৱ সম্পাযন্তি, অঞ্ঞদত্থু তেযেৱ তেসং পঞ্হং ৱিস্সজ্জেন্তি. এৱং তে মোক্খং পৰিযেসন্তা কতিকং অকংসু – ‘‘অম্হেসু যো পঠমং অমতং অধিগচ্ছতি, সো ইতৰস্স আৰোচেতূ’’তি.
তেন চ সমযেন অম্হাকং সত্থৰি পঠমাভিসম্বোধিং পত্ৱা পৱত্তিতৱৰধম্মচক্কে অনুপুব্বেন উৰুৱেলকস্সপাদিকে সহস্সজটিলে দমেত্ৱা ৰাজগহে ৱিহৰন্তে একদিৱসং উপতিস্সো পৰিব্বাজকো পৰিব্বাজকাৰামং গচ্ছন্তো আযস্মন্তং অস্সজিত্থেৰং ৰাজগহে পিণ্ডায চৰন্তং দিস্ৱা ‘‘ন মযা এৱৰূপো আকপ্পসম্পন্নো পব্বজিতো দিট্ঠপুব্বো, সন্তধম্মেন নাম এত্থ ভৱিতব্ব’’ন্তি সঞ্জাতপ্পসাদো পঞ্হং পুচ্ছিতুং আযস্মন্তং উদিক্খন্তো পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধি. থেৰোপি লদ্ধপিণ্ডপাতো পৰিভুঞ্জিতুং পতিৰূপং ওকাসং গতো. পৰিব্বাজকো অত্তনো পৰিব্বাজকপীঠং পঞ্ঞাপেত্ৱা অদাসি. ভত্তকিচ্চপৰিযোসানে চস্স অত্তনো কুণ্ডিকায উদকং অদাসি.
এৱং সো আচৰিযৱত্তং কত্ৱা কতভত্তকিচ্চেন থেৰেন সদ্ধিং পটিসন্থাৰং কত্ৱা ‘‘কো ৱা তে সত্থা, কস্স ৱা ত্ৱং ধম্মং ৰোচেসী’’তি পুচ্ছি. থেৰো সম্মাসম্বুদ্ধং অপদিসি. পুন তেন ‘‘কিংৱাদী পনাযস্মতো সত্থা’’তি পুট্ঠো ‘‘ইমস্স সাসনস্স গম্ভীৰতং দস্সেস্সামী’’তি অত্তনো নৱকভাৱং পৱেদেত্ৱা সঙ্খেপৱসেন চস্স সাসনধম্মং কথেন্তো ‘‘যে ধম্মা হেতুপ্পভৱা’’তি (মহাৱ. ৬০; অপ. থেৰ ১.১.২৮৬; পেটকো. ৯) গাথমাহ. পৰিব্বাজকো পঠমপদদ্ৱযমেৱ সুত্ৱা সহস্সনযসম্পন্নে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি, ইতৰং পদদ্ৱযং সোতাপন্নকালে নিট্ঠাসি. গাথাপৰিযোসানে পন সোতাপন্নো হুত্ৱা উপৰি ৱিসেসে অপ্পৱত্তেন্তে ‘‘ভৱিস্সতি এত্থ কাৰণ’’ন্তি সল্লক্খেত্ৱা থেৰং আহ – ‘‘মা, ভন্তে, উপৰি ধম্মদেসনং ৱড্ঢযিত্থ, এত্তকমেৱ হোতু, কহং অম্হাকং সত্থা ৱসতী’’তি? ‘‘ৱেড়ুৱনে’’তি. ‘‘ভন্তে, তুম্হে পুৰতো গচ্ছথ, অহং ময্হং সহাযকস্স কতপটিঞ্ঞং মোচেত্ৱা তং গহেত্ৱা আগমিস্সামী’’তি পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা থেৰং উয্যোজেত্ৱা পৰিব্বাজকাৰামং অগমাসি.
কোলিতপৰিব্বাজকো তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং দিস্ৱা ‘‘মুখৱণ্ণো ন অঞ্ঞদিৱসেসু ৱিয, অদ্ধানেন অমতং অধিগতং ভৱিস্সতী’’তি তেনেৱস্স ৱিসেসাধিগমং সম্ভাৱেত্ৱা অমতাধিগমং পুচ্ছি. সোপিস্স ‘‘আমাৱুসো, অমতং অধিগত’’ন্তি পটিজানিত্ৱা তমেৱ গাথং অভাসি. গাথাপৰিযোসানে কোলিতো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিত্ৱা আহ – ‘‘কহং নো সত্থা’’তি? ‘‘ৱেড়ুৱনে’’তি. ‘‘তেন হি, আৱুসো, আযাম, সত্থাৰং পস্সিস্সামা’’তি. উপতিস্সো সব্বকালম্পি আচৰিযপূজকোৱ, তস্মা সঞ্চযস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা সত্থু গুণে পকাসেত্ৱা তম্পি সত্থু সন্তিকং নেতুকামো অহোসি. সো লাভাসাপকতো অন্তেৱাসিকভাৱং অনিচ্ছন্তো ‘‘ন সক্কোমি চাটি হুত্ৱা উদকসিঞ্চনং হোতু’’ন্তি পটিক্খিপি. তে অনেকেহি কাৰণেহি তং সঞ্ঞাপেতুং অসক্কোন্তা অত্তনো ওৱাদে ৱত্তমানেহি অড্ঢতেয্যসতেহি অন্তেৱাসিকেহি সদ্ধিং ৱেড়ুৱনং অগমংসু. সত্থা তে দূৰতোৱ আগচ্ছন্তে দিস্ৱা ‘‘এতং মে সাৱকযুগং ভৱিস্সতি অগ্গং ভদ্দযুগ’’ন্তি ৱত্ৱা তেসং পৰিসায চৰিযৱসেন ধম্মং দেসেত্ৱা অৰহত্তে পতিট্ঠাপেত্ৱা এহিভিক্খুভাৱেন উপসম্পদং অদাসি. যথা তেসং, এৱং অগ্গসাৱকানম্পি ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰং আগতমেৱ. উপৰিমগ্গত্তযকিচ্চং পন ন নিট্ঠাতি. কস্মা? সাৱকপাৰমীঞাণস্স মহন্ততায.
তেসু আযস্মা মহামোগ্গল্লানো পব্বজিতদিৱসতো সত্তমে দিৱসে মগধৰট্ঠে কল্লৱালগামে সমণধম্মং কৰোন্তো থিনমিদ্ধে ওক্কন্তে সত্থাৰা সংৱেজিতো থিনমিদ্ধং ৱিনোদেত্ৱা ধাতুকম্মট্ঠানং (অ. নি. ৭.৬১) সুণন্তো এৱ উপৰিমগ্গত্তযং অধিগন্ত্ৱা সাৱকপাৰমীঞাণস্স মত্থকং পাপুণি. আযস্মা সাৰিপুত্তো পব্বজিতদিৱসতো অড্ঢমাসং অতিক্কমিত্ৱা সত্থাৰা সদ্ধিং ৰাজগহে সূকৰখতলেণে ৱিহৰন্তো অত্তনো ভাগিনেয্যস্স দীঘনখপৰিব্বাজকস্স ৱেদনাপৰিগ্গহসুত্তন্তে (ম. নি. ২.২০১ আদযো) দেসিযমানে দেসনানুসাৰেন ঞাণং পেসেত্ৱা পৰস্স ৱড্ঢিতং ভত্তং ভুঞ্জন্তো ৱিয সাৱকপাৰমীঞাণস্স মত্থকং পাপুণি. ইতি দ্ৱিন্নম্পি অগ্গসাৱকানং সত্থু সমীপে এৱ সাৱকপাৰমীঞাণং মত্থকং পত্তং. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১.১৪১-৩৭৪) –
‘‘হিমৱন্তস্স অৱিদূৰে, লম্বকো নাম পব্বতো;
অস্সমো সুকতো ময্হং, পণ্ণসালা সুমাপিতা.
‘‘উত্তানকূলা নদিকা, সুপতিত্থা মনোৰমা;
সুসুদ্ধপুলিনাকিণ্ণা, অৱিদূৰে মমস্সমং.
‘‘অসক্খৰা অপব্ভাৰা, সাদু অপ্পটিগন্ধিকা;
সন্দতী নদিকা তত্থ, সোভযন্তা মমস্সমং.
‘‘কুম্ভীলা মকৰা চেত্থ, সুসুমাৰা চ কচ্ছপা;
চৰন্তি নদিযা তত্থ, সোভযন্তা মমস্সমং.
‘‘পাঠীনা পাৱুসা মচ্ছা, বলজা মুঞ্জৰোহিতা;
ৱগ্গড়া পপতাযন্তা, সোভযন্তি মমস্সমং.
‘‘উভো কূলেসু নদিযা, পুপ্ফিনো ফলিনো দুমা;
উভতো অভিলম্বন্তা, সোভযন্তি মমস্সমং.
‘‘অম্বা সালা চ তিলকা, পাটলী সিন্দুৱাৰকা;
দিব্বগন্ধা সম্পৱন্তি, পুপ্ফিতা মম অস্সমে.
‘‘চম্মকা সড়লা নীপা, নাগপুন্নাগকেতকা;
দিব্বগন্ধা সম্পৱন্তি, পুপ্ফিতা মম অস্সমে.
‘‘অতিমুত্তা অসোকা চ, ভগিনীমালা চ পুপ্ফিতা;
অঙ্কোলা বিম্বিজালা চ, পুপ্ফিতা মম অস্সমে.
‘‘কেতকা কন্দলি চেৱ, গোধুকা তিণসূলিকা;
দিব্বগন্ধং সম্পৱন্তা, সোভযন্তি মমস্সমং.
‘‘কণিকাৰা কণ্ণিকা চ, অসনা অজ্জুনা বহূ;
দিব্বগন্ধং সম্পৱন্তা, সোভযন্তি মমস্সমং.
‘‘পুন্নাগা গিৰিপুন্নাগা, কোৱিড়াৰা চ পুপ্ফিতা;
দিব্বগন্ধং সম্পৱন্তা, সোভযন্তি মমস্সমং.
‘‘উদ্দালকা চ কুটজা, কদম্বা ৱকুলা বহূ;
দিব্বগন্ধং সম্পৱন্তা, সোভযন্তি মমস্সমং.
‘‘আড়কা ইসিমুগ্গা চ, কদলিমাতুলুঙ্গিযো;
গন্ধোদকেন সংৱড্ঢা, ফলানি ধাৰযন্তি তে.
‘‘অঞ্ঞে পুপ্ফন্তি পদুমা, অঞ্ঞে জাযন্তি কেসৰী;
অঞ্ঞে ওপুপ্ফা পদুমা, পুপ্ফিতা তড়াকে তদা.
‘‘গব্ভং গণ্হন্তি পদুমা, নিদ্ধাৱন্তি মুড়ালিযো;
সিঙ্ঘাটিপত্তমাকিণ্ণা, সোভন্তি তড়াকে তদা.
‘‘নযিতা অম্বগন্ধী চ, উত্তলী বন্ধুজীৱকা;
দিব্বগন্ধা সম্পৱন্তি, পুপ্ফিতা তড়াকে তদা.
‘‘পাঠীনা পাৱুসা মচ্ছা, বলজা মুঞ্জৰোহিতা;
সংগুলা মগ্গুৰা চেৱ, ৱসন্তি তড়াকে তদা.
‘‘কুম্ভীলা সুসুমাৰা চ, তন্তিগাহা চ ৰক্খসা;
ওগুহা অজগৰা চ, ৱসন্তি তড়াকে তদা.
‘‘পাৰেৱতা ৰৱিহংসা, চক্কৱাকা নদীচৰা;
কোকিলা সুকসাড়িকা, উপজীৱন্তি তং সৰং.
‘‘কুকুত্থকা কুড়ীৰকা, ৱনে পোক্খৰসাতকা;
দিন্দিভা সুৱপোতা চ, উপজীৱন্তি তং সৰং.
‘‘হংসা কোঞ্চা মযূৰা চ, কোকিলা তম্বচূড়কা;
পম্পকা জীৱংজীৱা চ, উপজীৱন্তি তং সৰং.
‘‘কোসিকা পোট্ঠসীসা চ, কুৰৰা সেনকা বহূ;
মহাকাড়া চ সকুণা, উপজীৱন্তি তং সৰং.
‘‘পসদা চ ৱৰাহা চ, চমৰা গণ্ডকা বহূ;
ৰোহিচ্চা সুকপোতা চ, উপজীৱন্তি তং সৰং.
‘‘সীহব্যগ্ঘা চ দীপী চ, অচ্ছকোকতৰচ্ছকা;
তিধা পভিন্নমাতঙ্গা, উপজীৱন্তি তং সৰং.
‘‘কিন্নৰা ৱানৰা চেৱ, অথোপি ৱনকম্মিকা;
চেতা চ লুদ্দকা চেৱ, উপজীৱন্তি তং সৰং.
‘‘তিন্দুকানি পিযালানি, মধুকে কাসুমাৰিযো;
ধুৱং ফলানি ধাৰেন্তি, অৱিদূৰে মমস্সমং.
‘‘কোসম্বা সড়লা নিম্বা, সাদুফলসমাযুতা;
ধুৱং ফলানি ধাৰেন্তি, অৱিদূৰে মমস্সমং.
‘‘হৰীতকা আমলকা, অম্বজম্বুৱিভীতকা;
কোলা ভল্লাতকা বিল্লা, ফলানি ধাৰযন্তি তে.
‘‘আলুৱা চ কড়ম্বা চ, বিড়ালীতক্কড়ানি চ;
জীৱকা সুতকা চেৱ, বহুকা মম অস্সমে.
‘‘অস্সমস্সাৱিদূৰম্হি, তড়াকাসুং সুনিম্মিতা;
অচ্ছোদকা সীতজলা, সুপতিত্থা মনোৰমা.
‘‘পদুমুপ্পলসঞ্ছন্না, পুণ্ডৰীকসমাযুতা;
মন্দালকেহি সঞ্ছন্না, দিব্বগন্ধোপৱাযতি.
‘‘এৱং সব্বঙ্গসম্পন্নে, পুপ্ফিতে ফলিতে ৱনে;
সুকতে অস্সমে ৰম্মে, ৱিহৰামি অহং তদা.
‘‘সীলৱা ৱতসম্পন্নো, ঝাযী ঝানৰতো সদা;
পঞ্চাভিঞ্ঞাবলপ্পত্তো, সুৰুচি নাম তাপসো.
‘‘চতুৱীসসহস্সানি, সিস্সা ময্হং উপট্ঠহুং;
সব্বে মং ব্ৰাহ্মণা এতে, জাতিমন্তো যসস্সিনো.
‘‘লক্খণে ইতিহাসে চ, সনিঘণ্ডুসকেটুভে;
পদকা ৱেয্যাকৰণা, সধম্মে পাৰমিং গতা.
‘‘উপ্পাতেসু নিমিত্তেসু, লক্খণেসু চ কোৱিদা;
পথব্যা ভূমন্তলিক্খে, মম সিস্সা সুসিক্খিতা.
‘‘অপ্পিচ্ছা নিপকা এতে, অপ্পাহাৰা অলোলুপা;
লাভালাভেন সন্তুট্ঠা, পৰিৱাৰেন্তি মং সদা.
‘‘ঝাযী ঝানৰতা ধীৰা, সন্তচিত্তা সমাহিতা;
আকিঞ্চঞ্ঞং পত্থযন্তা, পৰিৱাৰেন্তি মং সদা.
‘‘অভিঞ্ঞাপাৰমিপ্পত্তা, পেত্তিকে গোচৰে ৰতা;
অন্তলিক্খচৰা ধীৰা, পৰিৱাৰেন্তি মং সদা.
‘‘সংৱুতা ছসু দ্ৱাৰেসু, অনেজা ৰক্খিতিন্দ্ৰিযা;
অসংসট্ঠা চ তে ধীৰা, মম সিস্সা দুৰাসদা.
‘‘পল্লঙ্কেন নিসজ্জায, ঠানচঙ্কমনেন চ;
ৱীতিনামেন্তি তে ৰত্তিং, মম সিস্সা দুৰাসদা.
‘‘ৰজ্জনীযে ন ৰজ্জন্তি, দুস্সনীযে ন দুস্সৰে;
মোহনীযে ন মুয্হন্তি, মম সিস্সা দুৰাসদা.
‘‘ইদ্ধিং ৱীমংসমানা তে, ৱত্তন্তি নিচ্চকালিকং;
পথৱিং তে পকম্পেন্তি, সাৰব্ভেন দুৰাসদা.
‘‘কীড়মানা চ তে সিস্সা, কীড়ন্তি ঝানকীড়িতং.
জম্বুতো ফলমানেন্তি, মম সিস্সা দুৰাসদা.
‘‘অঞ্ঞে গচ্ছন্তি গোযানং, অঞ্ঞে পুব্বৱিদেহকং;
অঞ্ঞে চ উত্তৰকুৰুং, এসনায দুৰাসদা.
‘‘পুৰতো পেসেন্তি খাৰিং, পচ্ছতো চ ৱজন্তি তে;
চতুৱীসসহস্সেহি, ছাদিতং হোতি অম্বৰং.
‘‘অগ্গিপাকী অনগ্গী চ, দন্তোদুক্খলিকাপি চ;
অস্মেন কোট্টিতা কেচি, পৱত্তফলভোজনা.
‘‘উদকোৰোহণা কেচি, সাযং পাতো সুচীৰতা;
তোযাভিসেচনকৰা, মম সিস্সা দুৰাসদা.
‘‘পৰূড়্হকচ্ছনখলোমা, পঙ্কদন্তা ৰজস্সিৰা;
গন্ধিতা সীলগন্ধেন, মম সিস্সা দুৰাসদা.
‘‘পাতোৱ সন্নিপতিত্ৱা, জটিলা উগ্গতাপনা;
লাভালাভং পকিত্তেত্ৱা, গচ্ছন্তি অম্বৰে তদা.
‘‘এতেসং পক্কমন্তানং, মহাসদ্দো পৱত্ততি;
অজিনচম্মসদ্দেন, মুদিতা হোন্তি দেৱতা.
‘‘দিসোদিসং পক্কমন্তি, অন্তলিক্খচৰা ইসী;
সকে বলেনুপত্থদ্ধা, তে গচ্ছন্তি যদিচ্ছকং.
‘‘পথৱীকম্পকা এতে, সব্বেৱ নভচাৰিনো;
উগ্গতেজা দুপ্পসহা, সাগৰোৱ অখোভিযা.
‘‘ঠানচঙ্কমিনো কেচি, কেচি নেসজ্জিকা ইসী;
পৱত্তভোজনা কেচি, মম সিস্সা দুৰাসদা.
‘‘মেত্তাৱিহাৰিনো এতে, হিতেসী সব্বপাণিনং;
অনত্তুক্কংসকা সব্বে, ন তে ৱম্ভেন্তি কস্সচি.
‘‘সীহৰাজাৱসম্ভীতা, গজৰাজাৱ থামৱা;
দুৰাসদা ব্যগ্ঘাৰিৱ, আগচ্ছন্তি মমন্তিকে.
‘‘ৱিজ্জাধৰা দেৱতা চ, নাগগন্ধব্বৰক্খসা;
কুম্ভণ্ডা দানৱা গৰুড়া, উপজীৱন্তি তং সৰং.
‘‘তে জটাখাৰিভৰিতা, অজিনুত্তৰৱাসনা;
অন্তলিক্খচৰা সব্বে, উপজীৱন্তি তং সৰং.
‘‘সদানুচ্ছৱিকা এতে, অঞ্ঞমঞ্ঞং সগাৰৱা;
চতুব্বীসসহস্সানং, খিপিতসদ্দো ন ৱিজ্জতি.
‘‘পাদে পাদং নিক্খিপন্তা, অপ্পসদ্দা সুসংৱুতা;
উপসঙ্কম্ম সব্বেৱ, সিৰসা ৱন্দৰে মমং.
‘‘তেহি সিস্সেহি পৰিৱুতো, সন্তেহি চ তপস্সিভি;
ৱসামি অস্সমে তত্থ, ঝাযী ঝানৰতো অহং.
‘‘ইসীনং সীলগন্ধেন, পুপ্ফগন্ধেন চূভযং;
ফলীনং ফলগন্ধেন, গন্ধিতো হোতি অস্সমো.
‘‘ৰত্তিন্দিৱং ন জানামি, অৰতি মে ন ৱিজ্জতি;
সকে সিস্সে ওৱদন্তো, ভিয্যো হাসং লভামহং.
‘‘পুপ্ফানং পুপ্ফমানানং, ফলানঞ্চ ৱিপচ্চতং;
দিব্বগন্ধা পৱাযন্তি, সোভযন্তা মমস্সমং.
‘‘সমাধিম্হা ৱুট্ঠহিত্ৱা, অতাপী নিপকো অহং;
খাৰিভাৰং গহেত্ৱান, ৱনং অজ্ঝোগহিং অহং.
‘‘উপ্পাতে সুপিনে চাপি, লক্খণেসু সুসিক্খিতো;
পৱত্তমানং মন্তপদং, ধাৰযামি অহং তদা.