৯. অনুৰুদ্ধত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

পহায মাতাপিতৰোতিআদিকা আযস্মতো অনুৰুদ্ধত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে ৱিভৱসম্পন্নো কুটুম্বিকো হুত্ৱা নিব্বত্তি. সো একদিৱসং ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং দিব্বচক্খুকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা সযম্পি তং ঠানন্তৰং পত্থেত্ৱা সতসহস্সভিক্খুপৰিৱাৰস্স ভগৱতো সত্তাহং মহাদানং পৱত্তেত্ৱা সত্তমে দিৱসে ভগৱতো, ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ উত্তমানি ৱত্থানি দত্ৱা পণিধানমকাসি. সত্থাপিস্স অনন্তৰাযেন সমিজ্ঝনভাৱং দিস্ৱা ‘‘অনাগতে গোতমস্স নাম সম্মাসম্বুদ্ধস্স সাসনে দিব্বচক্খুকানং অগ্গো ভৱিস্সতী’’তি ব্যাকাসি. সোপি তত্থ পুঞ্ঞানি কৰোন্তো সত্থৰি পৰিনিব্বুতে নিট্ঠিতে সত্তযোজনিকে সুৱণ্ণচেতিযে অনেকসহস্সেহি দীপৰুক্খেহি দীপকপল্লিকাহি চ ‘‘দিব্বচক্খুঞাণস্স উপনিস্সযপচ্চযো হোতূ’’তি উড়াৰং দীপপূজং অকাসি.

এৱং যাৱজীৱং পুঞ্ঞানি কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো কস্সপস্স ভগৱতো কালে বাৰাণসিযং কুটুম্বিকগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো সত্থৰি পৰিনিব্বুতে নিট্ঠিতে যোজনিকে কনকথূপে বহূ কংসপাতিযো কাৰেত্ৱা সপ্পিমণ্ডস্স পূৰেত্ৱা মজ্ঝে একেকং গুড়পিণ্ডং ঠপেত্ৱা মুখৱট্টিযা মুখৱট্টিং ফুসাপেন্তো চেতিযং পৰিক্খিপাপেত্ৱা অত্তনা একং মহতিং কংসপাতিং কাৰেত্ৱা সপ্পিমণ্ডস্স পূৰেত্ৱা সহস্সৱট্টিযো জালাপেত্ৱা সীসে ঠপেত্ৱা সব্বৰত্তিং চেতিযং অনুপৰিযাযি.

এৱং তস্মিম্পি অত্তভাৱে যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা ততো চুতো দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা তত্থ যাৱতাযুকং ঠত্ৱা ততো চুতো অনুপ্পন্নে বুদ্ধে বাৰাণসিযংযেৱ দুগ্গতকুলে নিব্বত্তি, অন্নভাৰোতিস্স নামং অহোসি. সো সুমনসেট্ঠিস্স নাম গেহে কম্মং কৰোন্তো জীৱতি. সো একদিৱসং উপৰিট্ঠং নাম পচ্চেকবুদ্ধং নিৰোধসমাপত্তিতো ৱুট্ঠায গন্ধমাদনপব্বততো আকাসেনাগন্ত্ৱা বাৰাণসীনগৰদ্ৱাৰে ওতৰিত্ৱা চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা নগৰে পিণ্ডায পৱিসন্তং দিস্ৱা পসন্নচিত্তো পত্তং গহেত্ৱা অত্তনো অত্থায ঠপিতং একং ভাগভত্তং পত্তে পক্খিপিত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধস্স দাতুকামো আৰভি. ভৰিযাপিস্স অত্তনো ভাগভত্তং তত্থেৱ পক্খিপি. সো তং নেত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধস্স হত্থে ঠপেসি. পচ্চেকবুদ্ধো তং গহেত্ৱা অনুমোদনং কত্ৱা পক্কামি. তং দিস্ৱা ৰত্তিং সুমনসেট্ঠিস্স ছত্তে অধিৱত্থা দেৱতা ‘‘অহো দানং পৰমদানং, উপৰিট্ঠে, সুপ্পতিট্ঠিত’’ন্তি মহাসদ্দেন অনুমোদি. তং সুত্ৱা সুমনসেট্ঠি ‘‘এৱং দেৱতায অনুমোদিতং ইদমেৱ উত্তমদান’’ন্তি চিন্তেত্ৱা তত্থ পত্তিং যাচি. অন্নভাৰো পন তস্স পত্তিং অদাসি. তেন পসন্নচিত্তো সুমনসেট্ঠি তস্স সহস্সং দত্ৱা ‘‘ইতো পট্ঠায তুয্হং সহত্থেন কম্মকৰণকিচ্চং নত্থি, পতিৰূপং গেহং কত্ৱা নিচ্চং ৱসাহী’’তি আহ.

যস্মা নিৰোধতো ৱুট্ঠিতস্স পচ্চেকবুদ্ধস্স দিন্নপিণ্ডপাতো তংদিৱসমেৱ উড়াৰতৰৱিপাকো হোতি, তস্মা তংদিৱসং সুমনসেট্ঠি ৰঞ্ঞো সন্তিকং গচ্ছন্তো তং গহেত্ৱা অগমাসি. ৰাজা পন তং আদৰৱসেন ওলোকেসি. সেট্ঠি ‘‘মহাৰাজ, অযং ওলোকেতব্বযুত্তোযেৱা’’তি ৱত্ৱা তদা তেন কতপুঞ্ঞং অত্তনাপিস্স সহস্সং দিন্নভাৱং কথেসি. তং সুত্ৱা ৰাজা তুস্সিত্ৱা সহস্সং দত্ৱা অসুকস্মিং নাম ঠানে গেহং কত্ৱা ৱসা’’তি গেহট্ঠানমস্স আণাপেসি. তস্স তং ঠানং সোধাপেন্তস্স মহন্তিযো নিধিকুম্ভিযো উট্ঠহিংসু. তা দিস্ৱা সো ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা সব্বং ধনং উদ্ধৰাপেত্ৱা ৰাসিকতং দিস্ৱা ‘‘এত্তকং ধনং ইমস্মিং নগৰে কস্স গেহে অত্থী’’তি? ‘‘ন কস্সচি, দেৱা’’তি. ‘‘তেন হি অযং অন্নভাৰো ইমস্মিং নগৰে মহাধনসেট্ঠি নাম হোতূ’’তি তংদিৱসমেৱ তস্স সেট্ঠিছত্তং উস্সাপেসি.

সো ততো পট্ঠায যাৱজীৱং কুসলকম্মং কত্ৱা ততো চুতো দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কপিলৱত্থুনগৰে সুক্কোদনসক্কস্স গেহে পটিসন্ধিং গণ্হি, অনুৰুদ্ধোতিস্স নামং অহোসি. সো মহানামস্স সক্কস্স কনিট্ঠভাতা, সত্থু চূড়পিতু পুত্তো পৰমসুখুমালো মহাপুঞ্ঞো তিণ্ণং উতূনং অনুচ্ছৱিকেসু তীসু পাসাদেসু অলঙ্কতনাটকিত্থীহি পৰিৱুতো দেৱো ৱিয সম্পত্তিং অনুভৱন্তো সুদ্ধোদনমহাৰাজেন উস্সাহিতেহি সক্যৰাজূহি সত্থু পৰিৱাৰত্থং পেসিতেহি ভদ্দিযকুমাৰাদীহি অনুপিযম্বৱনে ৱিহৰন্তং সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৱা অন্তোৱস্সেযেৱ দিব্বচক্খুং নিব্বত্তেত্ৱা, পুন ধম্মসেনাপতিস্স সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা চেতিযৰট্ঠে পাচীনৱংসদাযং গন্ত্ৱা সমণধম্মং কৰোন্তো সত্তমহাপুৰিসৱিতক্কে ৱিতক্কেত্ৱা অট্ঠমং জানিতুং নাসক্খি. তস্স তং পৱত্তিং ঞত্ৱা সত্থা অট্ঠমং মহাপুৰিসৱিতক্কং কথেত্ৱা চতুপচ্চযসন্তোসভাৱনাৰামপটিমণ্ডিতং মহাঅৰিযৱংসপটিপদং দেসেতি. সো দেসনানুসাৰেন ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অভিঞ্ঞাপটিসম্ভিদাপৰিৱাৰং অৰহত্তং সচ্ছাকাসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১.৪২১-৪৩৩) –

‘‘সুমেধং ভগৱন্তাহং, লোকজেট্ঠং নৰাসভং;

ৱূপকট্ঠং ৱিহৰন্তং, অদ্দসং লোকনাযকং.

‘‘উপগন্ত্ৱান সম্বুদ্ধং, সুমেধং লোকনাযকং;

অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱান, বুদ্ধসেট্ঠমযাচহং.

‘‘অনুকম্প মহাৱীৰ, লোকজেট্ঠ নৰাসভ;

পদীপং তে পদস্সামি, ৰুক্খমূলম্হি ঝাযতো.

‘‘অধিৱাসেসি সো ধীৰো, সযম্ভূ ৱদতং ৱৰো;

দুমেসু ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা, যন্তং যোজিযহং তদা.

‘‘সহস্সৱট্টিং পাদাসিং, বুদ্ধস্স লোকবন্ধুনো;

সত্তাহং পজ্জলিত্ৱান, দীপা ৱূপসমিংসু মে.

‘‘তেন চিত্তপ্পসাদেন, চেতনাপণিধীহি চ;

জহিত্ৱা মানুসং দেহং, ৱিমানমুপপজ্জহং.

‘‘উপপন্নস্স দেৱত্তং, ব্যম্হং আসি সুনিম্মিতং;

সমন্ততো পজ্জলতি, দীপদানস্সিদং ফলং.

‘‘সমন্তা যোজনসতং, ৱিৰোচেসিমহং তদা;

সব্বে দেৱে অভিভোমি, দীপদানস্সিদং ফলং.

‘‘তিংসকপ্পানি দেৱিন্দো, দেৱৰজ্জমকাৰযিং;

ন মং কেচীতিমঞ্ঞন্তি, দীপদানস্সিদং ফলং.

‘‘অট্ঠৱীসতিক্খত্তুঞ্চ, চক্কৱত্তী অহোসহং;

দিৱা ৰত্তিঞ্চ পস্সামি, সমন্তা যোজনং তদা.

‘‘সহস্সলোকং ঞাণেন, পস্সামি সত্থু সাসনে;

দিব্বচক্খুমনুপ্পত্তো, দীপদানস্সিদং ফলং.

‘‘সুমেধো নাম সম্বুদ্ধো, তিংসকপ্পসহস্সিতো;

তস্স দীপো মযা দিন্নো, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা.

‘‘পটিসম্ভিদা চতস্সো…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অথ নং সত্থা অপৰভাগে জেতৱনমহাৱিহাৰে অৰিযগণমজ্ঝে নিসিন্নো দিব্বচক্খুকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং দিব্বচক্খুকানং যদিদং অনুৰুদ্ধো’’তি (অ. নি. ১.১৮০, ১৯২).

সো ৱিমুত্তিসুখং পটিসংৱেদী ৱিহৰন্তো একদিৱসং অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা পীতিসোমনস্সজাতো উদানৱসেন ‘‘পহায মাতাপিতৰো’’তিআদিকা গাথা অভাসি. কেচি পন ‘‘থেৰস্স পব্বজ্জং অৰহত্তপ্পত্তিঞ্চ পকাসেন্তেহি সঙ্গীতিকাৰেহি আদিতো চতস্সো গাথা ভাসিতা. ততো পৰা থেৰস্স অৰিযৱংসপটিপত্তিযা আৰাধিতচিত্তেন ভগৱতা ভাসিতা. ইতৰা সব্বাপি তেন তেন কাৰণেন থেৰেনেৱ ভাসিতা’’তি ৱদন্তি. ইতি সব্বথাপি ইমা গাথা থেৰেন ভাসিতাপি, থেৰং উদ্দিস্স ভাসিতাপি থেৰস্স চেতা গাথাতি ৱেদিতব্বা. সেয্যথিদং –

৮৯২. ‘‘পহায মাতাপিতৰো, ভগিনী ঞাতিভাতৰো;

পঞ্চ কামগুণে হিত্ৱা, অনুৰুদ্ধোৱ ঝাযতি.

৮৯৩. ‘‘সমেতো নচ্চগীতেহি, সম্মতাড়প্পবোধনো;

ন তেন সুদ্ধিমজ্ঝগং, মাৰস্স ৱিসযে ৰতো.

৮৯৪. ‘‘এতঞ্চ সমতিক্কম্ম, ৰতো বুদ্ধস্স সাসনে;

সব্বোঘং সমতিক্কম্ম, অনুৰুদ্ধোৱ ঝাযতি.

৮৯৫. ‘‘ৰূপা সদ্দা ৰসা গন্ধা, ফোট্ঠব্বা চ মনোৰমা;

এতে চ সমতিক্কম্ম, অনুৰুদ্ধোৱ ঝাযতি.

৮৯৬. ‘‘পিণ্ডপাতমতিক্কন্তো, একো অদুতিযো মুনি;

এসতি পংসুকূলানি অনুৰুদ্ধো অনাসৱো.

৮৯৭. ‘‘ৱিচিনী অগ্গহী ধোৱি, ৰজযী ধাৰযী মুনি;

পংসুকূলানি মতিমা, অনুৰুদ্ধো অনাসৱো.

৮৯৮. ‘‘মহিচ্ছো চ অসন্তুট্ঠো, সংসট্ঠো যো চ উদ্ধতো;

তস্স ধম্মা ইমে হোন্তি, পাপকা সংকিলেসিকা.

৮৯৯. ‘‘সতো চ হোতি অপ্পিচ্ছো, সন্তুট্ঠো অৱিঘাতৱা;

পৱিৱেকৰতো ৱিত্তো, নিচ্চমাৰদ্ধৱীৰিযো.

৯০০. ‘‘তস্স ধম্মা ইমে হোন্তি, কুসলা বোধিপক্খিকা;

অনাসৱো চ সো হোতি, ইতি ৱুত্তং মহেসিনা.

৯০১. ‘‘মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞায, সত্থা লোকে অনুত্তৰো;

মনোমযেন কাযেন, ইদ্ধিযা উপসঙ্কমি.

৯০২. ‘‘যদা মে অহু সঙ্কপ্পো, ততো উত্তৰি দেসযি;

নিপ্পপঞ্চৰতো বুদ্ধো, নিপ্পপঞ্চমদেসযি.

৯০৩. ‘‘তস্সাহং ধম্মমঞ্ঞায, ৱিহাসিং সাসনে ৰতো;

তিস্সো ৱিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসনং.

৯০৪. ‘‘পঞ্চপঞ্ঞাসৱস্সানি, যতো নেসজ্জিকো অহং;

পঞ্চৱীসতিৱস্সানি, যতো মিদ্ধং সমূহতং.

৯০৫. ‘‘নাহু অস্সাসপস্সাসা, ঠিতচিত্তস্স তাদিনো;

অনেজো সন্তিমাৰব্ভ, চক্খুমা পৰিনিব্বুতো.

৯০৬. ‘‘অসল্লীনেন চিত্তেন, ৱেদনং অজ্ঝৱাসযি;

পজ্জোতস্সেৱ নিব্বানং, ৱিমোক্খো চেতসো অহু.

৯০৭. ‘‘এতে পচ্ছিমকা দানি, মুনিনো ফস্সপঞ্চমা;

নাঞ্ঞে ধম্মা ভৱিস্সন্তি, সম্বুদ্ধে পৰিনিব্বুতে.

৯০৮. ‘‘নত্থি দানি পুনাৱাসো, দেৱকাযস্মি জালিনি;

ৱিক্খীণো জাতিসংসাৰো, নত্থি দানি পুনব্ভৱো.

৯০৯. ‘‘যস্স মুহুত্তেন সহস্সধা, লোকো সংৱিদিতো সব্ৰহ্মকপ্পো;

ৱসী ইদ্ধিগুণে চুতূপপাতে, কালে পস্সতি দেৱতা স ভিক্খু.

৯১০. ‘‘অন্নভাৰো পুৰে আসিং, দলিদ্দো ঘাসহাৰকো;

সমণং পটিপাদেসিং, উপৰিট্ঠং যসস্সিনং.

৯১১. ‘‘সোম্হি সক্যকুলে জাতো, অনুৰুদ্ধোতি মং ৱিদূ;

উপেতো নচ্চগীতেহি, সম্মতাড়প্পবোধনো.

৯১২. ‘‘অথদ্দসাসিং সম্বুদ্ধং, সত্থাৰং অকুতোভযং;

তস্মিং চিত্তং পসাদেত্ৱা, পব্বজিং অনগাৰিযং.

৯১৩. ‘‘পুব্বেনিৱাসং জানামি, যত্থ মে ৱুসিতং পুৰে;

তাৱতিংসেসু দেৱেসু, অট্ঠাসিং সক্কজাতিযা.

৯১৪. ‘‘সত্তক্খত্তুং মনুস্সিন্দো, অহং ৰজ্জমকাৰযিং;

চাতুৰন্তো ৱিজিতাৱী, জম্বুসণ্ডস্স ইস্সৰো;

অদণ্ডেন অসত্থেন, ধম্মেন অনুসাসযিং.

৯১৫. ‘‘ইতো সত্ত ততো সত্ত, সংসাৰানি চতুদ্দস;

নিৱাসমভিজানিস্সং, দেৱলোকে ঠিতো তদা.

৯১৬. ‘‘পঞ্চঙ্গিকে সমাধিম্হি, সন্তে একোদিভাৱিতে;

পটিপ্পস্সদ্ধিলদ্ধম্হি, দিব্বচক্খু ৱিসুজ্ঝি মে.

৯১৭. ‘‘চুতূপপাতং জানামি, সত্তানং আগতিং গতিং;

ইত্থভাৱঞ্ঞথাভাৱং, ঝানে পঞ্চঙ্গিকে ঠিতো.

৯১৮. ‘‘পৰিচিণ্ণো মযা সত্থা…পে… ভৱনেত্তি সমূহতা.

৯১৯. ‘‘ৱজ্জীনং ৱেড়ুৱগামে, অহং জীৱিতসঙ্খযা;

হেট্ঠতো ৱেড়ুগুম্বস্মিং, নিব্বাযিস্সং অনাসৱো’’তি.

তত্থ পহাযাতি পজহিত্ৱা. মাতাপিতৰোতি মাতৰঞ্চ পিতৰঞ্চ. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – যথা অঞ্ঞে কেচি ঞাতিপাৰিজুঞ্ঞেন ৱা ভোগপাৰিজুঞ্ঞেন ৱা অভিভূতা পব্বজন্তি, পব্বজিতা চ কিচ্চন্তৰপসুতা ৱিহৰন্তি, ন এৱং মযং. মযং পন মহন্তং ঞাতিপৰিৱট্টং, মহন্তঞ্চ ভোগক্খন্ধং পহায কামেসু নিৰপেক্খা পব্বজিতাতি. ঝাযতীতি আৰম্মণূপনিজ্ঝানং লক্খণূপনিজ্ঝানঞ্চাতি, দুৱিধম্পি ঝানং অনুযুত্তো ৱিহৰতি.

সমেতো নচ্চগীতেহীতি নচ্চেহি চ গীতেহি চ সমঙ্গীভূতো, নচ্চানি পস্সন্তো গীতানি সুণন্তোতি অত্থো. ‘‘সম্মতো’’তি চ পঠন্তি, নচ্চগীতেহি পূজিতোতি অত্থো. সম্মতাড়প্পবোধনোতি সম্মতাড়সদ্দেহি পচ্চূসকালে পবোধেতব্বো. ন তেন সুদ্ধিমজ্ঝগন্তি তেন কামভোগেন সংসাৰসুদ্ধিং নাধিগচ্ছিং. মাৰস্স ৱিসযে ৰতোতি কিলেসমাৰস্স ৱিসযভূতে কামগুণে ৰতো. ‘‘কিলেসমাৰস্স ৱিসযভূতেন কামগুণভোগেন সংসাৰসুদ্ধি হোতী’’তি এৱংদিট্ঠিকো অহুত্ৱাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘এতঞ্চ সমতিক্কম্মা’’তিআদি. তত্থ এতন্তি এতং পঞ্চৱিধম্পি কামগুণং. সমতিক্কম্মাতি সমতিক্কমিত্ৱা, অনপেক্খো ছড্ডেত্ৱাতি অত্থো. সব্বোঘন্তি কামোঘাদিকং সব্বম্পি ওঘং.

পঞ্চ কামগুণে সৰূপতো দস্সেতুং ‘‘ৰূপা সদ্দা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ মনোৰমাতি লোভনীযট্ঠেন মনং ৰমযন্তীতি মনোৰমা, মনাপিযাতি ৱুত্তং হোতি. যথাহ ‘‘কতমে পঞ্চ মনাপিযা ৰূপা, মনাপিযা সদ্দা’’তিআদি (ম. নি. ৩.৩২৮ অত্থতো সমানং).

পিণ্ডপাতমতিক্কন্তোতি পিণ্ডপাতগ্গহণং অতিক্কন্তো, পিণ্ডপাতগ্গহণতো নিৱত্তেন্তোতি অত্থো. একোতি একাকী অপচ্ছাসমণো. অদুতিযোতি নিত্তণ্হো. তণ্হা হি পুৰিসস্স দুতিযো নাম. যথাহ ‘‘তণ্হাদুতিযো পুৰিসো’’তি (ইতিৱু. ১৫, ১০৫; মহানি. ১৯১). এসতীতি পৰিযেসতি.

ৱিচিনীতি এসন্তোৱ তত্থ তত্থ সঙ্কাৰকূটাদিকে পংসুকূলুপ্পত্তিট্ঠানে ৱিচিনি. অগ্গহীতি ৱিচিনিত্ৱা অসুচিমক্খিতম্পি অজিগুচ্ছন্তো গণ্হি. ধোৱীতি, ৱিক্খালেসি. ৰজযীতি ধোৱিত্ৱা গহিতং সিব্বিত্ৱা কপ্পিযৰজনেন ৰজযি. ধাৰযীতি ৰজিত্ৱা কপ্পবিন্দুং দত্ৱা ধাৰেসি, নিৱাসেসি চেৱ পাৰুপি চ.

ইদানি পাচীনৱংসদাযে সত্থাৰা দিন্নওৱাদং তস্স চ অত্তনা মত্থকপ্পত্তভাৱং দীপেন্তো ‘‘মহিচ্ছো চ অসন্তুট্ঠো’’তিআদিকা গাথা অভাসি. তত্থ মহিচ্ছোতি মহতিযা পচ্চযিচ্ছায সমন্নাগতো, উড়াৰুড়াৰে বহূ চ পচ্চযে ইচ্ছন্তোতি অত্থো. অসন্তুট্ঠোতি নিস্সন্তুট্ঠো, যথালাভসন্তোসাদিনা সন্তোসেন ৱিৰহিতো. সংসট্ঠোতি গিহীহি চেৱ পব্বজিতেহি চ অননুলোমিকেন সংসগ্গেন সংসট্ঠো. উদ্ধতোতি উক্খিত্তো. তস্সাতি ‘‘মহিচ্ছো’’তিআদিনা ৱুত্তপুগ্গলস্স. ধম্মাতি মহিচ্ছতা অসন্তোসো, সংসট্ঠতা ৱিক্খেপোতি ঈদিসা. লামকট্ঠেন পাপকা. সংকিলেসিকাতি তস্স চিত্তস্স মলীনভাৱকৰণতো সংকিলেসিকা ধম্মা হোন্তি.

সতো চ হোতি অপ্পিচ্ছোতি যদা পনাযং পুগ্গলো কল্যাণমিত্তে সেৱন্তো ভজন্তো পযিৰুপাসন্তো সদ্ধম্মং সুণন্তো যোনিসো মনসি কৰোন্তো সতিমা চ মহিচ্ছতং পহায অপ্পিচ্ছো চ হোতি. অসন্তোসং পহায সন্তুট্ঠো, চিত্তস্স ৱিঘাতকৰং ৱিক্খেপং পহায অৱিঘাতৱা অৱিক্খিত্তো সমাহিতো, গণসঙ্গণিকং পহায পৱিৱেকৰতো, ৱিৱেকাভিৰতিযা নিব্বিদায ধম্মপীতিযা ৱিত্তো সুমনো তুট্ঠচিত্তো, সব্বসো কোসজ্জপহানেন আৰদ্ধৱীৰিযো.

তস্স এৱং অপ্পিচ্ছতাদিগুণসমন্নাগতস্স ইমে সতিপট্ঠানাদযো সত্ততিংসপ্পভেদা তিৱিধৱিপস্সনাসঙ্গহা কোসল্লসম্ভূতট্ঠেন কুসলা, মগ্গপৰিযাপন্না বোধিপক্খিকা ধম্মা হোন্তি. সো তেহি সমন্নাগতো সব্বসো আসৱানং খেপনেন অগ্গমগ্গক্খণতো পট্ঠায অনাসৱো চ হোতি. ইতি এৱং ৱুত্তং মহেসিনা সম্মাসম্বুদ্ধেন পাচীনৱংসদাযে মহাপুৰিসৱিতক্কে মত্থকং পাপনৱসেনাতি অধিপ্পাযো.

মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞাযাতি ‘‘অপিচ্ছস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো মহিচ্ছস্সা’’তিআদিনা (অ. নি. ৮.৩০) মহাপুৰিসৱিতক্কৱসেন আৰদ্ধং, তে চ মত্থকং পাপেতুং অসমত্থভাৱেন ঠিতং মম সঙ্কপ্পং জানিত্ৱা. মনোমযেনাতি মনোমযেন ৱিয, মনসা নিম্মিতসদিসেন পৰিণামিতেনাতি অত্থো. ইদ্ধিযাতি ‘‘অযং কাযো ইদং চিত্তং ৱিয হোতূ’’তি এৱং পৱত্তঅধিট্ঠানিদ্ধিযা.

যদা মে অহু সঙ্কপ্পোতি যস্মিং কালে ময্হং ‘‘কীদিসো নু খো অট্ঠমো মহাপুৰিসৱিতক্কো’’তি পৰিৱিতক্কো অহোসি. ততো মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞায ইদ্ধিযা উপসঙ্কমীতি যোজনা. উত্তৰি দেসযীতি ‘‘নিপ্পপঞ্চাৰামস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো নিপ্পপঞ্চৰতিনো, নাযংধম্মো পপঞ্চাৰামস্স পপঞ্চৰতিনো’’তি (অ. নি. ৮.৩০) ইমমট্ঠমং মহাপুৰিসৱিতক্কং পূৰেন্তো উপৰি দেসযি. তং পন দেসিতং ধম্মং দেসেন্তো আহ ‘‘নিপ্পপঞ্চৰতো বুদ্ধো, নিপ্পপঞ্চমদেসযী’’তি. পপঞ্চা নাম ৰাগাদযো কিলেসা, তেসং ৱূপসমতায, তদভাৱতো চ লোকুত্তৰধম্মা নিপ্পপঞ্চা নাম. তস্মিং নিপ্পপঞ্চে ৰতো অভিৰতো সম্মাসম্বুদ্ধো যথা তং পাপুণামি, তথা তাদিসং ধম্মং অদেসযি, সামুক্কংসিকং চতুসচ্চধম্মদেসনং পকাসযীতি অত্থো.

তস্সাহং ধম্মমঞ্ঞাযাতি তস্সা সত্থু দেসনায ধম্মং জানিত্ৱা যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জন্তো ৱিহাসিং সিক্খত্তযসঙ্গহে সাসনে ৰতো অভিৰতো হুত্ৱাতি অত্থো.

সত্থাৰা অত্তনো সমাগমং তেন সাধিতমত্থং দস্সেত্ৱা ইদানি অত্তনো পব্বজিতকালতো পট্ঠায আৰদ্ধৱীৰিযতং, কাযে অনপেক্খতায সেয্যসুখপস্সসুখানং পৰিচ্চাগং, অপ্পমিদ্ধকালতো পট্ঠায আৰদ্ধৱীৰিযতঞ্চ দস্সেন্তো ‘‘পঞ্চপঞ্ঞাসৱস্সানী’’তি গাথমাহ. তত্থ যতো নেসজ্জিকো অহন্তি যতো পট্ঠায ‘‘যোগানুকূলতা কম্মট্ঠানপৰিযুট্ঠিতসপ্পুৰিসচৰিযা সল্লেখৱুত্তী’’তি এৱমাদিগুণে দিস্ৱা নেসজ্জিকো অহোসিং তানি পঞ্চপঞ্ঞাস ৱস্সানি. যতো মিদ্ধং সমূহতন্তি যতো পট্ঠায মযা নিদ্দা পৰিচ্চত্তা তানি পঞ্চৱীসতিৱস্সানি. ‘‘থেৰস্স পঞ্চপঞ্ঞাসায ৱস্সেসু নেসজ্জিকস্স সতো আদিতো পঞ্চৱীসতিৱস্সানি নিদ্দা নাহোসি, ততো পৰং সৰীৰকিলমথেন পচ্ছিমযামে নিদ্দা অহোসী’’তি ৱদন্তি.

‘‘নাহু অস্সাসপস্সাসা’’ তিআদিকা তিস্সো গাথা সত্থু পৰিনিব্বানকালে ভিক্খূহি ‘‘কিং ভগৱা পৰিনিব্বুতো’’তি পুট্ঠো পৰিনিব্বানভাৱং পৱেদেন্তো আহ. তত্থ নাহু অস্সাসপস্সাসা, ঠিতচিত্তস্স তাদিনোতি অনুলোমপটিলোমতো অনেকাকাৰৱোকাৰা সব্বা সমাপত্তিযো সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায সব্বপচ্ছা চতুত্থজ্ঝানে ঠিতচিত্তস্স তাদিনো বুদ্ধস্স ভগৱতো অস্সাসপস্সাসা নাহু নাহেসুন্তি অত্থো. এতেন যস্মা চতুত্থজ্ঝানং সমাপন্নস্স কাযসঙ্খাৰা নিৰুজ্ঝন্তি. কাযসঙ্খাৰাতি চ অস্সাসপস্সাসা ৱুচ্চন্তি, তস্মা চতুত্থজ্ঝানক্খণতো পট্ঠায অস্সাসপস্সাসা নাহেসুন্তি দস্সেতি. তণ্হাসঙ্খাতায এজায অভাৱতো অনেজো, সমাধিস্মিং ঠিতত্তা ৱা অনেজো. সন্তিমাৰব্ভাতি অনুপাদিসেসং নিব্বানং আৰব্ভ পটিচ্চ সন্ধায. চক্খুমাতি পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমা. পৰিনিব্বুতোতি পৰিনিব্বাযি. অযঞ্হেত্থ অত্থো – নিব্বানাৰম্মণচতুত্থজ্ঝানফলসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা তদনন্তৰমেৱ অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বুতোতি.

অসল্লীনেনাতি অলীনেন অসংকুটিতেন সুৱিকসিতেনেৱ চিত্তেন. ৱেদনং অজ্ঝৱাসযীতি সতো সম্পজানো হুত্ৱা মাৰণন্তিকং ৱেদনং অধিৱাসেসি, ন ৱেদনানুৱত্তী হুত্ৱা ইতো চিতো চ সম্পৰিৱত্তি. পজ্জোতস্সেৱ নিব্বানং, ৱিমোক্খো চেতসো অহূতি যথা তেলঞ্চ পটিচ্চ, ৱট্টিঞ্চ পটিচ্চ পজ্জলন্তো পজ্জোতো পদীপো তেসং পৰিক্খযে নিব্বাযতি. নিব্বুতো চ কত্থচি গন্ত্ৱা ন তিট্ঠতি, অঞ্ঞদত্থু অন্তৰধাযতি, অদস্সনমেৱ গচ্ছতি; এৱং কিলেসাভিসঙ্খাৰে নিস্সায পৱত্তমানো খন্ধসন্তানো তেসং পৰিক্খযে নিব্বাযতি, নিব্বুতো চ কত্থচি গন্ত্ৱা ন তিট্ঠতি, অঞ্ঞদত্থু অন্তৰধাযতি, অদস্সনমেৱ গচ্ছতীতি দস্সেতি. তেন ৱুত্তং ‘‘নিব্বন্তি ধীৰা যথাযং পদীপো’’তি (খু. পা. ৬.১৫), ‘‘অচ্চী যথা ৱাতৱেগেন খিত্তা’’তি (সু. নি. ১০৮০) চ আদি.

এতেতি পৰিনিব্বানক্খণে সত্থু সন্তানে পৱত্তমানানং ধম্মানং অত্তনো পচ্চক্খতায ৱুত্তং. পচ্ছিমকা ততো পৰং চিত্তুপ্পাদাভাৱতো. দানীতি এতৰহি. ফস্সপঞ্চমাতি ফস্সপঞ্চমকানং ধম্মানং পাকটভাৱতো ৱুত্তং. তথা হি চিত্তুপ্পাদকথাযম্পি ফস্সপঞ্চমকাৱ আদিতো ৱুত্তা. অঞ্ঞে ধম্মাতি সহ নিস্সযেন অঞ্ঞে চিত্তচেতসিকা ধম্মা, ন পৰিনিব্বানচিত্তচেতসিকা. ননু তেপি ন ভৱিস্সন্তেৱাতি? সচ্চং ন ভৱিস্সন্তি, আসঙ্কাভাৱতো পন তে সন্ধায ‘‘ন ভৱিস্সন্তী’’তি ন ৱত্তব্বমেৱ. ‘‘ইতৰে পন সেক্খপুথুজ্জনানং ৱিয ভৱিস্সন্তি নু খো’’তি সিযা আসঙ্কাতি তদাসঙ্কানিৱত্তনত্থং ‘‘নাঞ্ঞে ধম্মা ভৱিস্সন্তী’’তি ৱুত্তং.

নত্থি দানি পুনাৱাসো, দেৱকাযস্মি জালিনীতি, এত্থ জালিনীতি দেৱতং আলপতি, দেৱতে দেৱকাযস্মিং দেৱসমূহে উপপজ্জনৱসেন পুন আৱাসো আৱসনং ইদানি ময্হং নত্থীতি অত্থো. তত্থ কাৰণমাহ ‘‘ৱিক্খীণো’’তিআদিনা. সা কিৰ দেৱতা পুৰিমত্তভাৱে থেৰস্স পাদপৰিচাৰিকা, তস্মা ইদানি থেৰং জিণ্ণং ৱুদ্ধং দিস্ৱা পুৰিমসিনেহেন আগন্ত্ৱা ‘‘তত্থ চিত্তং পণিধেহি, যত্থ তে ৱুসিতং পুৰে’’তি দেৱূপপত্তিং যাচি. অথ ‘‘দানি নত্থী’’তিআদিনা থেৰো তস্সা পটিৱচনং অদাসি. তং সুত্ৱা দেৱতা ৱিহতাসা তত্থেৱন্তৰধাযি.

অথ থেৰো ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা অত্তনো আনুভাৱং সব্ৰহ্মচাৰীনং পকাসেন্তো ‘‘যস্স মুহুত্তেনা’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো – যস্স খীণাসৱভিক্খুনো মুহুত্তমত্তেন এৱ সহস্সধা সহস্সপ্পকাৰো তিসহস্সিমহাসহস্সিপভেদো, লোকো সব্ৰহ্মকপ্পো সহব্ৰহ্মলোকো, সংৱিদিতো সম্মদেৱ ৱিদিতো ঞাতো পচ্চক্খং কতো, এৱং ইদ্ধিগুণে ইদ্ধিসম্পদায চুতূপপাতে চ ৱসীভাৱপ্পত্তো সো ভিক্খু উপগতকালে দেৱতা পস্সতি, ন তস্স দেৱতানং দস্সনে পৰিহানীতি. থেৰেন কিৰ জালিনিযা দেৱতায পটিৱচনদানৱসেন ‘‘নত্থি দানী’’তি গাথায ৱুত্তায ভিক্খূ জালিনিং অপস্সন্তা ‘‘কিং নু খো থেৰো ধম্মালপনৱসেন কিঞ্চি আলপতী’’তি চিন্তেসুং. তেসং চিত্তাচাৰং ঞত্ৱা থেৰো ‘‘যস্স মুহুত্তেনা’’তি ইমং গাথমাহ.

অন্নভাৰো পুৰেতি এৱংনামো পুৰিমত্তভাৱে. ঘাসহাৰকোতি ঘাসমত্তস্স অত্থায ভত্তিং কত্ৱা জীৱনকো. সমণন্তি সমিতপাপং. পটিপাদেসিন্তি পটিমুখো হুত্ৱা পাদাসিং, পসাদেন অভিমুখো হুত্ৱা আহাৰদানং অদাসিন্তি অধিপ্পাযো. উপৰিট্ঠন্তি এৱংনামকং পচ্চেকবুদ্ধং. যসস্সিনন্তি কিত্তিমন্তং পত্থটযসং. ইমায গাথায যাৱ চৰিমত্তভাৱা উড়াৰসম্পত্তিহেতুভূতং অত্তনো পুব্বকম্মং দস্সেতি. তেনাহ ‘‘সোম্হি সক্যকুলে জাতো’’তিআদি.

ইতো সত্তাতি ইতো মনুস্সলোকতো চৱিত্ৱা দেৱলোকে দিব্বেন আধিপচ্চেন সত্ত. ততো সত্তাতি ততো দেৱলোকতো চৱিত্ৱা মনুস্সলোকে চক্কৱত্তিভাৱেন সত্ত. সংসাৰানি চতুদ্দসাতি চতুদ্দস ভৱন্তৰসংসৰণানি. নিৱাসমভিজানিস্সন্তি পুব্বেনিৱাসং অঞ্ঞাসিং. দেৱলোকে ঠিতো তদাতি তঞ্চ খো ন ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে, অপি চ খো যদা ইতো অনন্তৰাতীতে অত্তভাৱে দেৱলোকে ঠিতো, তদা অঞ্ঞাসিন্তি অত্থো.

ইদানি অত্তনা দিব্বচক্খুঞাণচুতূপপাতঞাণানং অধিগতাকাৰং দস্সেন্তো ‘‘পঞ্চঙ্গিকে’’তিআদিনা দ্ৱে গাথা অভাসি. তত্থ পঞ্চঙ্গিকে সমাধিম্হীতি অভিঞ্ঞাপাদকচতুত্থজ্ঝানসমাধিম্হি. সো হি পীতিফৰণতা, সুখফৰণতা, চেতোফৰণতা, আলোকফৰণতা, পচ্চৱেক্খণনিমিত্তন্তি ইমেহি পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতত্তা পঞ্চঙ্গিকো সমাধীতি ৱুচ্চতি. সন্তেতি পটিপক্খৱূপসমেন অঙ্গসন্ততায চ সন্তে. একোদিভাৱিতেতি একোদিভাৱগতে, সুচিণ্ণে ৱসীভাৱপ্পত্তেতি অত্থো. পটিপ্পস্সদ্ধিলদ্ধম্হীতি কিলেসানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা লদ্ধে. দিব্বচক্খু ৱিসুজ্ঝি মেতি এৱংৱিধে সমাধিম্হি সম্পাদিতে ময্হং দিব্বচক্খুঞাণং ৱিসুজ্ঝি, একাদসহি উপক্কিলেসেহি ৱিমুত্তিযা ৱিসুদ্ধং অহোসি.

চুতূপপাতং জানামীতি সত্তানং চুতিঞ্চ উপপত্তিঞ্চ জানামি, জানন্তো চ ‘‘ইমে সত্তা অমুম্হা লোকম্হা আগন্ত্ৱা ইধূপপন্না, ইমম্হা চ লোকা গন্ত্ৱা অমুম্হি লোকে উপপজ্জিস্সন্তী’’তি সত্তানং আগতিং গতিঞ্চ জানামি, জানন্তো এৱ চ নেসং ইত্থভাৱং মনুস্সভাৱং ততো অঞ্ঞথাভাৱং অঞ্ঞথাতিৰচ্ছানভাৱঞ্চ উপপত্তিতো পুৰেতৰমেৱ জানামি. তযিদং সব্বম্পি পঞ্চঙ্গিকে সমাধিম্হি সম্পাদিতে এৱাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ঝানে পঞ্চঙ্গিকে ঠিতো’’তি. তত্থ পঞ্চঙ্গিকে ঝানে ঠিতো পতিট্ঠিতো হুত্ৱা এৱং জানামীতি অত্থো.

এৱং ৱিজ্জাত্তযং দস্সেত্ৱা তপ্পসঙ্গেন পুব্বে দস্সিতম্পি ততিযৱিজ্জং সহ কিচ্চনিপ্ফত্তিযা দস্সেন্তো ‘‘পৰিচিণ্ণো মযা সত্থা’’তিআদিনা গাথাদ্ৱযমাহ. তত্থ ৱজ্জীনং ৱেড়ুৱগামেতি ৱজ্জিৰট্ঠস্স ৱেড়ুৱগামে, ৱজ্জিৰট্ঠে যত্থ পচ্ছিমৱস্সং উপগচ্ছি ৱেড়ুৱগামে. হেট্ঠতো ৱেড়ুগুম্বস্মিন্তি তত্থ অঞ্ঞতৰস্স ৱেড়ুগুম্বস্স হেট্ঠা. নিব্বাযিস্সন্তি নিব্বাযিস্সামি, অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযিস্সামীতি অত্থো.

অনুৰুদ্ধত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.