৮. অঙ্গুলিমালত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

গচ্ছং ৱদেসীতিআদিকা আযস্মতো অঙ্গুলিমালত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং কোসলৰঞ্ঞো পুৰোহিতস্স ভগ্গৱস্স নাম ব্ৰাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি. তস্স জাতদিৱসে সকলনগৰে আৱুধানি পজ্জলিংসু, ৰঞ্ঞো চ মঙ্গলাৱুধং সযনপীঠে ঠপিতং পজ্জলি, তং দিস্ৱা ৰাজা ভীতো সংৱিগ্গো নিদ্দং ন লভি. পুৰোহিতো তাযং ৱেলাযং নক্খত্তযোগং উল্লোকেন্তো ‘‘চোৰনক্খত্তেন জাতো’’তি সন্নিট্ঠানমকাসি. সো ৱিভাতায ৰত্তিযা ৰঞ্ঞো সন্তিকং গতো সুখসেয্যং পুচ্ছি. ৰাজা ‘‘কুতো, আচৰিয, সুখসেয্যং, ৰত্তিযং ময্হং মঙ্গলাৱুধং পজ্জলি, তস্স কো নু খো ৱিপাকো ভৱিস্সতী’’তি? ‘‘মা ভাযি, মহাৰাজ, ময্হং ঘৰে দাৰকো জাতো. তস্স আনুভাৱেন সকলনগৰেপি আৱুধানি পজ্জলিংসূ’’তি. ‘‘কিং ভৱিস্সতি, আচৰিযা’’তি? ‘‘দাৰকো চোৰো ভৱিস্সতী’’তি. ‘‘কিং একচাৰী চোৰো, উদাহু গণজেট্ঠকো’’তি? ‘‘একচাৰিকো, দেৱ’’. ‘‘কিং নং মাৰেমা’’তি? ‘‘একচাৰিকো চে, পটিজগ্গথ তাৱ ন’’ন্তি আহ. তস্স নামং কৰোন্তা যস্মা জাযমানো ৰঞ্ঞো চিত্তং ৱিহেসেন্তো জাতো, তস্মা হিংসকোতি কত্ৱা পচ্ছা দিট্ঠং অদিট্ঠন্তি ৱিয অহিংসকোতি ৱোহৰিংসু.

সো ৱযপ্পত্তো পুব্বকম্মবলেন সত্তন্নং হত্থীনং বলং ধাৰেতি. তস্সিদং পুব্বকম্মং – বুদ্ধসুঞ্ঞে লোকে কস্সকো হুত্ৱা নিব্বত্তো একং পচ্চেকবুদ্ধং ৱস্সোদকেন তিন্তং অল্লচীৱৰং সীতপীড়িতং অত্তনো খেত্তভূমিং উপগতং দিস্ৱা ‘‘পুঞ্ঞক্খেত্তং মে উপট্ঠিত’’ন্তি সোমনস্সজাতো অগ্গিং কত্ৱা অদাসি. সো তস্স কম্মস্স বলেন নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে থামজৱবলসম্পন্নো চ হুত্ৱা ইমস্মিং পচ্ছিমত্তভাৱে সত্তন্নং হত্থীনং বলং ধাৰেতি. সো তক্কসিলং গন্ত্ৱা দিসাপামোক্খস্স আচৰিযস্স সন্তিকে ধম্মন্তেৱাসী হুত্ৱা সিপ্পং উগ্গণ্হতো আচৰিযব্ৰাহ্মণং তস্স ভৰিযঞ্চ সক্কচ্চং পটিজগ্গতি. তেনস্স সা ব্ৰাহ্মণী গেহে লব্ভমানেন ভত্তাদিনা সঙ্গহং কৰোতি. তং অসহমানা অঞ্ঞে মাণৱা আচৰিযেন সদ্ধিং ভেদং অকংসু. ব্ৰাহ্মণো তেসং ৱচনং দ্ৱে তযো ৱাৰে অসদ্দহন্তো হুত্ৱা পচ্ছা সদ্দহিত্ৱা ‘‘মহাবলো মাণৱো, ন সক্কা কেনচি মাৰাপেতুং, উপাযেন নং মাৰেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা নিট্ঠিতসিপ্পং অত্তনো নগৰং গন্তুং আপুচ্ছন্তং মাণৱং আহ – ‘‘তাত অহিংসক, নিট্ঠিতসিপ্পেন নাম অন্তেৱাসিনা আচৰিযস্স গৰুদক্খিণা দাতব্বা, তং ময্হং দেহী’’তি. ‘‘সাধু, আচৰিয, কিং দস্সামী’’তি? ‘‘মনুস্সানং সহস্সদক্খিণহত্থঙ্গলিযো আনেহী’’তি. ব্ৰাহ্মণস্স কিৰ অযমস্স অধিপ্পাযো – বহূসু মাৰিযমানেসু একন্ততো একো নং মাৰেয্যাতি. তং সুত্ৱা অহিংসকো অত্তনো চিৰপৰিচিতং নিক্কৰুণতং পুৰক্খত্ৱা সন্নদ্ধপঞ্চাৱুধো কোসলৰঞ্ঞো ৱিজিতে জালিনং ৱনং পৱিসিত্ৱা মহামগ্গসমীপে পব্বতন্তৰে ৱসন্তো পব্বতসিখৰে ঠত্ৱা মগ্গেন গচ্ছন্তে মনুস্সে ওলোকেত্ৱা ৱেগেন গন্ত্ৱা অঙ্গুলিযো গহেত্ৱা ৰুক্খগ্গে ওলম্বেসি. তা গিজ্ঝাপি কাকাপি খাদিংসু, ভূমিযং নিক্খিত্তা পূতিভাৱং অগমংসু. এৱং গণনায অপৰিপূৰমানায লদ্ধা লদ্ধা অঙ্গুলিযো সুত্তেন গন্থিত্ৱা মালং কত্ৱা যঞ্ঞোপচিতং ৱিয অংসে ওলম্বেসি. ততো পট্ঠায অঙ্গুলিমালোত্ৱেৱস্স সমঞ্ঞা অহোসি.

এৱং তস্মিং মনুস্সে মাৰেন্তে মগ্গো অৱড়ঞ্জো অহোসি. সো মগ্গে মনুস্সে অলভন্তো গামূপচাৰং গন্ত্ৱা নিলীযিত্ৱা আগতাগতে মনুস্সে মাৰেত্ৱা অঙ্গুলিযো গহেত্ৱা গচ্ছতি. তং ঞত্ৱা মনুস্সা গামতো অপক্কমিংসু, গামা সুঞ্ঞা অহেসুং, তথা নিগমা জনপদা চ. এৱং তেন সো পদেসো উব্বাসিতো অহোসি. অঙ্গুলিমালস্স চ একায ঊনা সহস্সঅঙ্গুলিযো সঙ্গহা অহেসুং. অথ মনুস্সা তং চোৰুপদ্দৱং কোসলৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ৰাজা পাতোৱ নগৰে ভেৰিং চৰাপেসি, ‘‘সীঘং অঙ্গুলিমালচোৰং গণ্হাম, বলকাযো আগচ্ছতূ’’তি. তং সুত্ৱা অঙ্গুলিমালস্স মাতা মন্তাণী নাম ব্ৰাহ্মণী তস্স পিতৰং আহ – ‘‘পুত্তো কিৰ তে চোৰো হুত্ৱা ইদঞ্চিদঞ্চ কৰোতি, তং ‘ঈদিসং মা কৰী’তি সঞ্ঞাপেত্ৱা আনেহি, অঞ্ঞথা নং ৰাজা ঘাতেয্যা’’তি. ব্ৰাহ্মণো ‘‘ন ময্হং তাদিসেহি পুত্তেহি অত্থো, ৰাজা যং ৱা তং ৱা কৰোতূ’’তি আহ. অথ ব্ৰাহ্মণী পুত্তসিনেহেন পাথেয্যং গহেত্ৱা ‘‘মম পুত্তং সঞ্ঞাপেত্ৱা আনেস্সামী’’তি মগ্গং পটিপজ্জি.

ভগৱা ‘‘অযং ‘অঙ্গুলিমালং আনেস্সামী’তি গচ্ছতি, সচে সা গমিস্সতি, অঙ্গুলিমালো ‘অঙ্গুলিসহস্সং পূৰেস্সামী’তি মাতৰম্পি মাৰেস্সতি. সো চ পচ্ছিমভৱিকো, সচাহং ন গমিস্সং, মহাজানি অভৱিস্সা’’তি ঞত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো সযমেৱ পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা অঙ্গুলিমালং উদ্দিস্স তিংসযোজনিকং মগ্গং পদসাৱ পটিপজ্জমানো অন্তৰামগ্গে গোপালকাদীহি ৱাৰিযমানোপি জালিনং ৱনং উপগচ্ছি. তস্মিঞ্চ খণে তস্স মাতা তেন দিট্ঠা, সো মাতৰং দূৰতোৱ দিস্ৱা ‘‘মাতৰম্পি মাৰেত্ৱা অজ্জ ঊনঙ্গুলিং পূৰেস্সামী’’তি অসিং উক্খিপিত্ৱা উপধাৱি. তেসং উভিন্নং অন্তৰে ভগৱা অত্তানং দস্সেসি. অঙ্গুলিমালো ভগৱন্তং দিস্ৱা ‘‘কিং মে মাতৰং ৱধিত্ৱা অঙ্গুলিযা গহিতেন? জীৱতু মে মাতা, যংনূনাহং ইমং সমণং জীৱিতা ৱোৰোপেত্ৱা অঙ্গুলিং গণ্হেয্য’’ন্তি উক্খিত্তাসিকো ভগৱন্তং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধি. অথ খো ভগৱা তথাৰূপং ইদ্ধাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খাসি, যথা পকতিইৰিযাপথেন গচ্ছন্তম্পি অত্তানং অঙ্গুলিমালো সব্বথামেন ধাৱন্তোপি ন সক্কোতি সম্পাপুণিতুং. সো পৰিহীনজৱো ঘুৰুঘুৰুপস্সাসী কচ্ছেহি সেদং মুঞ্চন্তো পদং উদ্ধৰিতুম্পি অসক্কোন্তো খাণু ৱিয ঠিতো ভগৱন্তং ‘‘তিট্ঠ তিট্ঠ, সমণা’’তি আহ. ভগৱা গচ্ছন্তোৱ ‘‘ঠিতো অহং, অঙ্গুলিমাল, ত্ৱঞ্চ তিট্ঠা’’তি আহ. সো ‘‘ইমে খো সমণা সক্যপুত্তিযা সচ্চৱাদিনো, অযং সমণো গচ্ছন্তোযেৱ ‘ঠিতো অহং, অঙ্গুলিমাল, ত্ৱঞ্চ তিট্ঠা’তি আহ, অহঞ্চম্হি ঠিতো, কো নু খো ইমস্স অধিপ্পাযো, পুচ্ছিত্ৱা নং জানিস্সামী’’তি ভগৱন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –

৮৬৬. ‘‘গচ্ছং ৱদেসি সমণ ঠিতোম্হি, মমঞ্চ ব্ৰূসি ঠিতমট্ঠিতোতি;

পুচ্ছামি তং সমণ এতমত্থং, কথং ঠিতো ত্ৱং অহমট্ঠিতোম্হী’’তি.

তত্থ সমণাতি ভগৱন্তং আলপতি. মমন্তি মং. কথন্তি কেনাকাৰেন. অযঞ্হেত্থ অত্থো – সমণ, ত্ৱং গচ্ছন্তোৱ সমানো ‘‘ঠিতোম্হী’’তি ৱদেসি. মমঞ্চ ঠিতংযেৱ ‘‘অট্ঠিতো’’তি ব্ৰূসি, ৱদেসি. কাৰণেনেত্থ ভৱিতব্বং, তস্মা তং সমণং অহং এৱমত্থং পুচ্ছামি. কথং কেনাকাৰেন ত্ৱং ঠিতো অহোসি, অহঞ্চ অট্ঠিতোম্হীতি. এৱং ৱুত্তে ভগৱা –

৮৬৭. ‘‘ঠিতো অহং অঙ্গুলিমাল সব্বদা, সব্বেসু ভূতেসু নিধায দণ্ডং;

তুৱঞ্চ পাণেসু অসঞ্ঞতোসি, তস্মা ঠিতোহং তুৱমট্ঠিতোসী’’তি. –

গাথায তং অজ্ঝভাসি.

তত্থ ঠিতো অহং, অঙ্গুলিমাল, সব্বদা, সব্বেসু ভূতেসু নিধায দণ্ডন্তি, অঙ্গুলিমাল, অহং সব্বদা সব্বকালে আদিমজ্ঝপৰিযোসানেসু তসথাৱৰভেদেসু সব্বেসু সত্তেসু দণ্ডং নিধায নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো, ততো অঞ্ঞথা অৱত্তনতো এৱৰূপেনেৱ ঠিতো. তুৱঞ্চ পাণেসু অসঞ্ঞতোসীতি ত্ৱং পন সত্তেসু সঞ্ঞমৰহিতো অসি, লুদ্দো লোহিতপাণি হতপহতে নিৱিট্ঠো অদযাপন্নো, তস্মা অসঞ্ঞতো ৱিৰতিৱসেন অট্ঠিতো. ততো এৱ তাসু তাসু গতীসু পৰিব্ভমনতোপি তুৱং ইদানি ইৰিযাপথেন ঠিতোপি অট্ঠিতো অসি, অহং পন ৱুত্তপ্পকাৰেন ঠিতোতি. ততো অঙ্গুলিমালো যথাভুচ্চগুণপ্পভাৱিতস্স জলতলে তেলস্স ৱিয সকলং লোকং অভিব্যাপেত্ৱা ঠিতস্স ভগৱতো কিত্তিসদ্দস্স সুতপুব্বত্তা হেতুসম্পত্তিযা ঞাণস্স চ পৰিপাকগতত্তা ‘‘অযং সো ভগৱা’’তি সঞ্জাতপীতিসোমনস্সো ‘‘মহা অযং সীহনাদো, মহন্তং গজ্জিতং, নযিদং অঞ্ঞস্স ভৱিস্সতি, সমণস্স মঞ্ঞে গোতমস্স এতং গজ্জিতং, দিট্ঠো ৱতম্হি মহেসিনা সম্মাসম্বুদ্ধেন, ময্হং সঙ্গহকৰণত্থং ভগৱা ইধাগতো’’তি চিন্তেত্ৱা –

৮৬৮. ‘‘চিৰস্সং ৱত মে মহিতো মহেসী, মহাৱনং সমণো পচ্চপাদি;

সোহং চজিস্সামি সহস্সপাপং, সুত্ৱান গাথং তৱ ধম্মযুত্ত’’ন্তি. –

ইমং গাথং অভাসি.

তত্থ চিৰস্সং ৱতাতি চিৰকালেন ৱত. মেতি ময্হং অনুগ্গহত্থায. মহিতোতি সদেৱকেন লোকেন মহতিযা পূজায পূজিতো. মহন্তে সীলক্খন্ধাদিগুণে এসি, গৱেসীতি মহেসী. মহাৱনং সমণো পচ্চপাদীতি ইমং মহাৰঞ্ঞং সমিতসব্বপাপো ভগৱা পটিপজ্জি. সোহং চজিস্সামি সহস্সপাপং, সুত্ৱান গাথং তৱ ধম্মযুত্তন্তি সোহং ধম্মযুত্তং ধম্মূপসংহিতং তৱ গাথং সুণিং. সোহং তং সুত্ৱান ‘‘চিৰস্সম্পি চিৰকালেনপি সঙ্গতং পৰিচিতং পাপসহস্সং পজহিস্স’’ন্তি চিন্তেত্ৱা ইদানি নং অঞ্ঞদত্থু পৰিচ্চজিস্সামীতি অত্থো. এৱং পন ৱত্ৱা যথা পটিপজ্জি, যথা চ ভগৱতা অনুগ্গহিতো, তং দস্সেতুং –

৮৬৯. ‘‘ইচ্চেৱ চোৰো অসিমাৱুধঞ্চ, সোব্ভে পপাতে নৰকে অন্ৱকাসি;

অৱন্দি চোৰো সুগতস্স পাদে, তত্থেৱ পব্বজ্জমযাচি বুদ্ধং.

৮৭০. ‘‘বুদ্ধো চ খো কাৰুণিকো মহেসি, যো সত্থা লোকস্স সদেৱকস্স;

তমেহি ভিক্খূতি তদা অৱোচ, এসেৱ তস্স অহু ভিক্খুভাৱো’’তি.

সঙ্গীতিকাৰা ইমা দ্ৱে গাথা ঠপেসুং.

তত্থ ইচ্চেৱাতি ইতি এৱ এৱং ৱত্ৱা অনন্তৰমেৱ. চোৰোতি অঙ্গুলিমালো. অসিন্তি খগ্গং. আৱুধন্তি সেসাৱুধং. সোব্ভেতি সমন্ততো ছিন্নতটে. পপাতেতি একতো ছিন্নতটে. নৰকেতি ভূমিযা ফলিতৱিৱৰে. ইধ পন তীহিপি পদেহি যত্থ পতিতং অঞ্ঞেন গহেতুং ন সক্কা, তাদিসং পব্বতন্তৰমেৱ ৱদতি. অন্ৱকাসীতি অনু অকাসি, পঞ্চৱিধম্পি অত্তনো আৱুধং অনু খিপি ছড্ডেসি, তানি ছড্ডেত্ৱা ভগৱতো পাদেসু সিৰসা নিপতিত্ৱা ‘‘পব্বাজেথ মং, ভন্তে’’তি আহ. তেন ৱুত্তং ‘‘অৱন্দি চোৰো সুগতস্স পাদে, তত্থেৱ পব্বজ্জমযাচি বুদ্ধ’’ন্তি. এৱং তেন পব্বজ্জায যাচিতায সত্থা তস্স পুৰিমকম্মং ওলোকেন্তো এহিভিক্খুভাৱায হেতুসম্পত্তিং দিস্ৱা দক্খিণহত্থং পসাৰেত্ৱা – ‘‘এহি, ভিক্খু, স্ৱাখাতো ধম্মো, চৰ ব্ৰহ্মচৰিযং, সম্মা দুক্খস্স অন্তকিৰিযাযা’’তি আহ. সা এৱ চ তস্স পব্বজ্জা উপসম্পদা চ অহোসি. তেনাহ ‘‘তমেহি ভিক্খূতি তদা অৱোচ, এসেৱ তস্স অহু ভিক্খুভাৱো’’তি.

এৱং থেৰো সত্থু সন্তিকে এহিভিক্খুভাৱেন পব্বজ্জং উপসম্পদঞ্চ লভিত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো অৰহত্তং পত্ৱা ৱিমুত্তিসুখং পটিসংৱেদেন্তো পীতিসোমনস্সজাতো উদানৱসেন –

৮৭১. ‘‘যো চ পুব্বে পমজ্জিত্ৱা, পচ্ছা সো নপ্পমজ্জতি;

সোমং লোকং পভাসেতি, অব্ভা মুত্তোৱ চন্দিমা.

৮৭২. ‘‘যস্স পাপং কতং কম্মং, কুসলেন পিধীযতি;

সোমং লোকং পভাসেতি, অব্ভা মুত্তোৱ চন্দিমা.

৮৭৩. ‘‘যো হৱে দহৰো ভিক্খু, যুঞ্জতি বুদ্ধসাসনে;

সোমং লোকং পভাসেতি, অব্ভা মুত্তোৱ চন্দিমা’’তি. – গাথত্তযং অভাসি;

তস্সত্থো – যো পুগ্গলো গহট্ঠো ৱা পব্বজিতো ৱা কল্যাণমিত্তসংসগ্গতো পুব্বে পাপমিত্তসংসগ্গেন ৱা অত্তনো ৱা পটিসঙ্খানাভাৱেন পমজ্জিত্ৱা সম্মাপটিপত্তিযং পমাদং আপজ্জিত্ৱা, পচ্ছা কল্যাণমিত্তসংসগ্গেন যোনিসো উম্মুজ্জন্তো নপ্পমজ্জতি, সম্মা পটিপজ্জতি, সমথৱিপস্সনং অনুযুঞ্জন্তো তিস্সো ৱিজ্জা ছ অভিঞ্ঞা পাপুণাতি, সো অব্ভাদীহি মুত্তো চন্দো ৱিয ওকাসলোকং অত্তনা অধিগতাহি ৱিজ্জাভিঞ্ঞাহি ইমং খন্ধাদিলোকং ওভাসেতীতি.

যস্স পুগ্গলস্স কতং উপচিতং পাপকম্মং কম্মক্খযকৰেন লোকুত্তৰকুসলেন অৱিপাকাৰহভাৱস্স আহৰিতত্তা ৱিপাকুপ্পাদনে দ্ৱাৰপিধানেন পিধীযতি থকীযতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

দহৰোতি তৰুণো, তেনস্স যোগক্খমসৰীৰতং দস্সেতি. সো হি উপ্পন্নং ৱাতাতপপৰিস্সযং অভিভৱিত্ৱা যোগং কাতুং সক্কোতি. যুঞ্জতি বুদ্ধসাসনে সিক্খত্তযে যুত্তপ্পযুত্তো হোতি, সক্কচ্চং সম্পাদেতীতি অত্থো.

এৱং পীতিসোমনস্সজাতো ৱিমুত্তিসুখেন ৱিহৰন্তো যদা নগৰং পিণ্ডায পৱিসতি, তদা অঞ্ঞেনপি খিত্তো লেড্ডু থেৰস্স কাযে নিপততি, অঞ্ঞেনপি খিত্তো দণ্ডো তস্সেৱ কাযে নিপততি. সো ভিন্নেন পত্তেন ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা সত্থু সন্তিকং গচ্ছতি. সত্থা তং ওৱদতি ‘‘অধিৱাসেহি, ত্ৱং ব্ৰাহ্মণ, অধিৱাসেহি, ত্ৱং ব্ৰাহ্মণ, যস্স খো, ত্ৱং ব্ৰাহ্মণ, কম্মস্স ৱিপাকেন বহূনি ৱস্সসহস্সানি নিৰযে পচ্চেয্যাসি, তস্স, ত্ৱং ব্ৰাহ্মণ, কম্মস্স ৱিপাকং দিট্ঠেৱ ধম্মে পটিসংৱেদেসী’’তি. অথ থেৰো অনোধিসো সব্বসত্তেসু মেত্তচিত্তং উপট্ঠপেত্ৱা –

৮৭৪. ‘‘দিসাপি মে ধম্মকথং সুণন্তু, দিসাপি মে যুঞ্জন্তু বুদ্ধসাসনে;

দিসাপি মে তে মনুজে ভজন্তু, যে ধম্মমেৱাদপযন্তি সন্তো.

৮৭৫. ‘‘দিসা হি মে খন্তিৱাদানং, অৱিৰোধপ্পসংসিনং;

সুণন্তু ধম্মং কালেন, তঞ্চ অনুৱিধীযন্তু.

৮৭৬. ‘‘ন হি জাতু সো মমং হিংসে, অঞ্ঞং ৱা পন কঞ্চি নং;

পপ্পুয্য পৰমং সন্তিং, ৰক্খেয্য তসথাৱৰে.

৮৭৭. ‘‘উদকঞ্হি নযন্তি নেত্তিকা, উসুকাৰা দমযন্তি তেজনং;

দাৰুং দমযন্তি তচ্ছকা, অত্তানং দমযন্তি পণ্ডিতা.

৮৭৮. ‘‘দণ্ডেনেকে দমযন্তি, অঙ্কুসেভি কসাহি চ;

অদণ্ডেন অসত্থেন, অহং দন্তোম্হি তাদিনা.

৮৭৯. ‘‘অহিংসকোতি মে নামং, হিংসকস্স পুৰে সতো;

অজ্জাহং সচ্চনামোম্হি, ন নং হিংসামি কঞ্চি নং.

৮৮০. ‘‘চোৰো অহং পুৰে আসিং, অঙ্গুলিমালোতি ৱিস্সুতো;

ৱুয্হমানো মহোঘেন, বুদ্ধং সৰণমাগমং.

৮৮১. ‘‘লোহিতপাণি পুৰে আসিং, অঙ্গুলিমালোতি ৱিস্সুতো;

সৰণগমনং পস্স, ভৱনেত্তি সমূহতা.

৮৮২. ‘‘তাদিসং কম্মং কত্ৱান, বহুং দুগ্গতিগামিনং;

ফুট্ঠো কম্মৱিপাকেন, অনণো ভুঞ্জামি ভোজনং.

৮৮৩. ‘‘পমাদমনুযুঞ্জন্তি, বালা দুম্মেধিনো জনা;

অপ্পমাদঞ্চ মেধাৱী, ধনং সেট্ঠংৱ ৰক্খতি.

৮৮৪. ‘‘মা পমাদমনুযুঞ্জেথ, মা কামৰতিসন্থৱং;

অপ্পমত্তো হি ঝাযন্তো, পপ্পোতি পৰমং সুখং.

৮৮৫. ‘‘স্ৱাগতং নাপগতং, নেতং দুম্মন্তিতং মম;

সৱিভত্তেসু ধম্মেসু, যং সেট্ঠং তদুপাগমং.

৮৮৬. ‘‘স্ৱাগতং নাপগতং, নেতং দুম্মন্তিতং মম;

তিস্সো ৱিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসনং.

৮৮৭. ‘‘অৰঞ্ঞে ৰুক্খমূলে ৱা, পব্বতেসু গুহাসু ৱা;

তত্থ তত্থেৱ অট্ঠাসিং, উব্বিগ্গমনসো তদা.

৮৮৮. ‘‘সুখং সযামি ঠাযামি, সুখং কপ্পেমি জীৱিতং;

অহত্থপাসো মাৰস্স, অহো সত্থানুকম্পিতো.

৮৮৯. ‘‘ব্ৰহ্মজচ্চো পুৰে আসিং, উদিচ্চো উভতো অহু.

সোজ্জ পুত্তো সুগতস্স, ধম্মৰাজস্স সত্থুনো.

৮৯০. ‘‘ৱীততণ্হো অনাদানো, গুত্তদ্ৱাৰো সুসংৱুতো;

অঘমূলং ৱধিত্ৱান, পত্তো মে আসৱক্খযো.

৮৯১. ‘‘পৰিচিণ্ণো মযা সত্থা, কতং বুদ্ধস্স সাসনং;

ওহিতো গৰুকো ভাৰো, ভৱনেত্তি সমূহতা’’তি. – ইমা গাথা অভাসি;

তত্থ দিসাপীতি ময্হং দিসাপি অমিত্তা পচ্চত্থিকাপি যে মং এৱং উপৱদন্তি ‘‘যথা মযং অঙ্গুলিমালস্স ৱসেন ঞাতিৱিযোগদুক্খপৰেতা দুক্খং পাপুণাম, এৱং অঙ্গুলিমালোপি দুক্খং পাপুণাতূ’’তি. মে ধম্মকথং সুণন্তূতি মযা সত্থু সন্তিকে সুতং চতুসচ্চধম্মপটিসংযুত্তং কথং সুণন্তু. যুঞ্জন্তূতি সুত্ৱা চ তদত্থায পটিপজ্জন্তু. তে মনুজে ভজন্তূতি তাদিসে সপ্পুৰিসে কল্যাণমিত্তে ভজন্তু সেৱন্তু. যে ধম্মমেৱাদপযন্তি সন্তোতি যে সপ্পুৰিসা কুসলধম্মমেৱ, উত্তৰিমনুস্সধম্মমেৱ, নিব্বত্তিতলোকুত্তৰধম্মমেৱ চ আদপেন্তি সমাদপেন্তি গণ্হাপেন্তি.

খন্তিৱাদানন্তি অধিৱাসনখন্তিমেৱ ৱদন্তানং ততো এৱ অৱিৰোধপ্পসংসিনন্তি কেনচি অৱিৰোধভূতায মেত্তায এৱ পসংসনসীলানং. সুণন্তু ধম্মং কালেনাতি যুত্তপ্পযুত্তকালে তেসং সন্তিকে ধম্মং সুণন্তু. তঞ্চ অনুৱিধীযন্তূতি তঞ্চ যথাসুতং ধম্মং সম্মদেৱ উগ্গহিত্ৱা অনুকৰোন্তু ধম্মানুধম্মং পটিপজ্জন্তূতি অত্থো.

ন হি জাতু সো মমং হিংসেতি সো ময্হং দিসো পচ্চত্থিকো জাতু, একংসেনেৱ মং ন হিংসে, ন বাধেয্য. অঞ্ঞং ৱা পন কঞ্চি নন্তি ন কেৱলং মংযেৱ, অঞ্ঞং ৱাপি কঞ্চি সত্তং ন হিংসেয্য, পপ্পুয্য পৰমং সন্তিন্তি, পৰমং উত্তমং সন্তিং নিব্বানং পাপুণেয্য, পাপুণিত্ৱা চ ৰক্খেয্য তসথাৱৰেতি সব্বে চ সত্তে পৰমায ৰক্খায ৰক্খেয্য, সিস্সং পুত্তং ৱিয পৰিপালেয্যাতি অত্থো.

এৱং থেৰো ইমাহি গাথাহি পৰে পাপতো পৰিমোচেন্তো পৰিত্তকিৰিযং নাম কত্ৱা অত্তনো পটিপত্তিং পকাসেন্তো ‘‘উদকং হী’’তি গাথমাহ. তত্থ পথৱিযা থলট্ঠানং খণিত্ৱা নিন্নট্ঠানং পূৰেত্ৱা মাতিকং ৱা কত্ৱা ৰুক্খদোণিং ৱা ঠপেত্ৱা অত্তনা ইচ্ছিকিচ্ছিতট্ঠানং উদকং নেন্তীতি নেত্তিকা, উদকহাৰিনো. তেজনন্তি কণ্ডং. ইদং ৱুত্তং হোতি – নেত্তিকা অত্তনো ৰুচিযা উদকং নযন্তি, উসুকাৰাপি তাপেত্ৱা ৱঙ্কাভাৱং হৰন্তা তেজনং উসুং দমযন্তি, উজুকং কৰোন্তি, তচ্ছকাপি নেমিআদীনং অত্থায তচ্ছন্তা দাৰুং দমযন্তি অত্তনো ৰুচিযা উজুং ৱা ৱঙ্কং ৱা কৰোন্তি. এৱং এত্তকং আৰম্মণং কত্ৱা পণ্ডিতা সপ্পঞ্ঞা অৰিযমগ্গং উপ্পাদেন্তা অত্তানং দমেন্তি, অৰহত্তপ্পত্তা পন একন্তদন্তা নাম হোন্তীতি.

ইদানি পুৰিসদম্মসাৰথিনা সত্থাৰা অত্তনো দমিতাকাৰং কতঞ্ঞুতঞ্চ পকাসেন্তো ‘‘দণ্ডেনেকে’’তিআদিকা পঞ্চ গাথা অভাসি. তত্থ দণ্ডেনেকে দমযন্তীতি ৰাজৰাজমহামত্তাদযো দণ্ডেন, হত্থিঅস্সাদিনা বলকাযেন চ পচ্চত্থিকাদিকে দমেন্তি, গোপালাদযো চ গাৱাদিকে দণ্ডেন যট্ঠিযা দমেন্তি. হত্থাচৰিযা হত্থিং অঙ্কুসেহি, অস্সাচৰিযা অস্সে কসাহি চ দমেন্তি. অদণ্ডেন অসত্থেন, অহং দন্তোম্হি তাদিনাতি অহং পন ইট্ঠাদীসু তাদিভাৱপ্পত্তেন সম্মাসম্বুদ্ধেন ৱিনা এৱ দণ্ডেন, ৱিনা সত্থেন, নিহিতদণ্ডনিহিতসত্থভাৱেন দন্তো দমিতো নিব্বিসেৱনো গতো অম্হি.

অহিংসকোতি মে নামং, হিংসকস্স পুৰে সতোতি সত্থাৰা সমাগমতো পুব্বে হিংসকস্স মে সমানস্স অহিংসকোতি নামমত্তং অহোসি. অজ্জাহন্তি ইদানি পনাহং ‘‘অহিংসকো’’তি সচ্চনামো অৱিতথনামো অম্হি. তস্মা ন নং হিংসামি কঞ্চিপি সত্তং ন হিংসামি ন বাধেমি, নন্তি নিপাতমত্তং.

ৱিস্সুতোতি ‘‘পাণাতিপাতী লুদ্দো লোহিতপাণী’’তিআদিনা পঞ্ঞাতো. মহোঘেনাতি কামোঘাদিনা মহতা ওঘেন, তস্স ওঘস্স ৱিচ্ছেদকৰং বুদ্ধং সৰণং বুদ্ধসঙ্খাতং সৰণং অগমং উপগচ্ছিং.

লোহিতপাণীতি পাণমতিপাতনেন পৰেসং লোহিতেন ৰুহিৰেন মক্খিতপাণি. সৰণগমনং পস্সাতি মহপ্ফলং মম সৰণগমনং পস্সাতি অত্তানমেৱালপতি.

তাদিসং কম্মন্তি অনেকসতপুৰিসৱধং দাৰুণং তথাৰূপং পাপকম্মং. ফুট্ঠো কম্মৱিপাকেনাতি পুব্বে কতস্স পাপকম্মস্স ৱিপাকেন ফুট্ঠো, সব্বসো পহীনকম্মো ৱিপাকমত্তং পচ্চনুভোন্তো. অথ ৱা ফুট্ঠো কম্মৱিপাকেনাতি উপনিস্সযভূতস্স কুসলকম্মস্স ফলভূতেন লোকুত্তৰমগ্গেন, লোকুত্তৰকম্মস্সেৱ ৱা ফলেন ৱিমুত্তিসুখেন ফুট্ঠো. সব্বসো কিলেসানং খীণত্তা অনণো ভুঞ্জামি ভোজনং, ভোজনাপদেসেন চত্তাৰোপি পচ্চযে ৱদতি.

ইদানি পুব্বে অত্তনো পমাদৱিহাৰং গৰহামুখেন পচ্ছা অপ্পমাদপটিপত্তিং পসংসন্তো তত্থ চ পৰেসং উস্সাহং জনেন্তো ‘‘পমাদমনুযুঞ্জন্তী’’তিআদিকা গাথা অভাসি. তত্থ বালাতি বাল্যেন সমন্নাগতা ইধলোকপৰলোকত্থং অজানন্তা. দুম্মেধিনোতি নিপ্পঞ্ঞা, তে পমাদে আদীনৱং অপস্সন্তা পমাদং অনুযুঞ্জন্তি পৱত্তেন্তি, পমাদেনেৱ কালং ৱীতিনামেন্তি. মেধাৱীতি ধম্মোজপঞ্ঞায সমন্নাগতো পন পণ্ডিতো কুলৱংসাগতং সেট্ঠং উত্তমং সত্তৰতনধনং ৱিয অপ্পমাদং ৰক্খতি. যথা হি ‘‘উত্তমং ধনং নিস্সায ভোগসম্পত্তিং পাপুণিস্সাম, পুত্তদাৰং পোসেস্সাম, সুগতিমগ্গং সোধেস্সামা’’তি ধনে আনিসংসং পস্সন্তা ধনং ৰক্খন্তি; এৱং পণ্ডিতোপি ‘‘অপ্পমাদং নিস্সায পঠমজ্ঝানাদীনি পটিলভিস্সামি, মগ্গফলানি পাপুণিস্সামি, তিস্সো ৱিজ্জা ছ অভিঞ্ঞা সম্পাদেস্সামী’’তি অপ্পমাদে আনিসংসং পস্সন্তো ধনং সেট্ঠংৱ অপ্পমাদং ৰক্খতীতি অত্থো.

মা পমাদন্তি পমাদং মা অনুযুঞ্জেথ পমাদেন কালং মা ৱীতিনামযিত্থ. কামৰতিসন্থৱন্তি ৱত্থুকামেসু, কিলেসকামেসু চ ৰতিসঙ্খাতং তণ্হাসন্থৱম্পি মা অনুযুঞ্জেথ মা ৱিন্দিত্থ মা পটিলভিত্থ. অপ্পমত্তো হীতি উপট্ঠিতসতিতায অপ্পমত্তো পুগ্গলো ঝাযন্তো ঝাযনপ্পসুতো পৰমং উত্তমং নিব্বানসুখং পাপুণাতি.

স্ৱাগতং নাপগতন্তি যং তদা মম সত্থু সন্তিকে আগতং আগমনং, সত্থু ৱা তস্মিং মহাৱনে আগমনং, তং স্ৱাগতং স্ৱাগমনং নাপগতং, অত্থতো অপেতং ৱিগতং ন হোতি. নেতং দুম্মন্তিতং মমাতি যং তদা মযা ‘‘সত্থু সন্তিকে পব্বজিস্সামী’’তি মন্তিতং, ইদম্পি মম ন দুম্মন্তিতং, সুমন্তিতমেৱ. কস্মা? সৱিভত্তেসু ধম্মেসূতি সাৱজ্জানৱজ্জাদিৱসেন পকাৰতো ৱিভত্তেসু ধম্মেসু যং সেট্ঠং উত্তমং পৱৰং নিব্বানং. তদুপাগমং তদেৱ উপগচ্ছিন্তি অত্থো.

‘‘তদা পুথুজ্জনকালে পযোগাসযৱিপন্নতায অৰঞ্ঞাদীসু দুক্খং ৱিহাসিং, ইদানি পযোগাসযসম্পন্নতায তত্থ সুখং ৱিহৰামী’’তি সুখৱিহাৰভাৱঞ্চেৱ ‘‘পুব্বে জাতিমত্তেন ব্ৰাহ্মণো, ইদানি সত্থু ওৰসপুত্ততায ব্ৰাহ্মণো’’তি পৰমত্থব্ৰাহ্মণভাৱঞ্চ দস্সেন্তো ‘‘অৰঞ্ঞে’’তিআদিমাহ. তত্থ সুখং সযামীতি সযন্তোপি সুখং সুখেন নিদুক্খেন চিত্তুত্ৰাসাদীনং অভাৱেন চেতোদুক্খৰহিতো সযামি. ঠাযামীতি ঠামি. অহত্থপাসো মাৰস্সাতি কিলেসমাৰাদীনং অগোচৰো. অহো সত্থানুকম্পিতোতি সত্থাৰানুকম্পিতো অহো.

ব্ৰহ্মজচ্চোতি ব্ৰাহ্মণজাতিকো. উদিচ্চো উভতোতি মাতিতো চ পিতিতো চ উভতো উদিতো সংসুদ্ধগহণিকো. সেসং তত্থ তত্থ ৱুত্তনযমেৱ.

অঙ্গুলিমালত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.