৪. ৰট্ঠপালত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
পস্স চিত্তকতন্তিআদিকা আযস্মতো ৰট্ঠপালত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কিৰ পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো উপ্পত্তিতো পুৰেতৰমেৱ হংসৱতীনগৰে গহপতিমহাসালকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো পিতু অচ্চযেন ঘৰাৱাসে পতিট্ঠিতো ৰতনকোট্ঠাগাৰকম্মিকেন দস্সিতং অপৰিমাণং কুলৱংসানুগতং ধনং দিস্ৱা ‘‘ইমং এত্তকং ধনৰাসিং ময্হং পিতুঅয্যকপয্যকাদযো অত্তনা সদ্ধিং গহেত্ৱা গন্তুং নাসক্খিংসু, মযা পন গহেত্ৱা গন্তুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা কপণদ্ধিকাদীনং মহাদানং অদাসি. সো অভিঞ্ঞালাভিং একং তাপসং উপট্ঠহন্তো তেন দেৱলোকাধিপচ্চে নিযোজিতো যাৱজীৱং পুঞ্ঞানি কত্ৱা ততো চুতো দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱন্তো তত্থ যাৱতাযুকং ঠত্ৱা ততো চুতো মনুস্সলোকে ভিন্নং ৰট্ঠং সন্ধাৰেতুং সমত্থস্স কুলস্স একপুত্তকো হুত্ৱা নিব্বত্তি.
তেন চ সমযেন পদুমুত্তৰো ভগৱা লোকে উপ্পজ্জিত্ৱা পৱত্তিতৱৰধম্মচক্কো ৱেনেয্যসত্তে নিব্বানমহানগৰসঙ্খাতং খেমন্তভূমিং সম্পাপেসি. অথ সো কুলপুত্তো অনুক্কমেন ৱিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৱসং উপাসকেহি সদ্ধিং ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ধম্মং দেসেন্তং দিস্ৱা পসন্নচিত্তো পৰিসপৰিযন্তে নিসীদি. তেন খো পন সমযেন সত্থা একং ভিক্খুং সদ্ধাপব্বজিতানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি. তং দিস্ৱা সো পসন্নমানসো তদত্থায চিত্তং ঠপেত্ৱা সতসহস্সভিক্খুপৰিৱুতস্স ভগৱতো মহতা সক্কাৰেন সত্তাহং মহাদানং পৱত্তেত্ৱা পণিধানং অকাসি. সত্থা তস্স অনন্তৰাযেন ইজ্ঝনভাৱং দিস্ৱা ‘‘অনাগতে গোতমস্স নাম সম্মাসম্বুদ্ধস্স সাসনে সদ্ধাপব্বজিতানং অগ্গো ভৱিস্সতী’’তি ব্যাকাসি. সো সত্থাৰং ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ ৱন্দিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. সো তত্থ যাৱতাযুকং পুঞ্ঞানি কত্ৱা ততো চৱিত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইতো দ্ৱেনৱুতে কপ্পে ফুস্সস্স ভগৱতো কালে সত্থু ৱেমাতিকভাতিকেসু তীসু ৰাজপুত্তেসু সত্থাৰং উপট্ঠহন্তেসু তেসং পুঞ্ঞকিৰিযায কিচ্চং অকাসি.
এৱং তত্থ তত্থ ভৱে তং তং বহুং কুসলং উপচিনিত্ৱা সুগতীসুযেৱ সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কুৰুৰট্ঠে থুল্লকোট্ঠিকনিগমে ৰট্ঠপালসেট্ঠিনো গেহে নিব্বত্তি, তস্স ভিন্নং ৰট্ঠং সন্ধাৰেতুং সমত্থে কুলে নিব্বত্তত্তা ৰট্ঠপালোতি ৱংসানুগতমেৱ নামং অহোসি. সো মহতা পৰিৱাৰেন ৱড্ঢন্তো অনুক্কমেন যোব্বনপত্তো মাতাপিতূহি পতিৰূপেন দাৰেন সংযোজিতো মহন্তে চ যসে পতিট্ঠাপিতো দিব্বসম্পত্তিসদিসং সম্পত্তিং পচ্চনুভোতি. অথ ভগৱা কুৰুৰট্ঠে জনপদচাৰিকং চৰন্তো থুল্লকোট্ঠিকং অনুপাপুণি. তং সুত্ৱা ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিতুকামো সত্তাহং ভত্তচ্ছেদং কত্ৱা কিচ্ছেন কসিৰেন মাতাপিতৰো অনুজানাপেত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা পব্বজ্জং যাচিত্ৱা সত্থু আণত্তিযা অঞ্ঞতৰস্স থেৰস্স সন্তিকে পব্বজিত্ৱা যোনিসোমনসিকাৰেন কম্মং কৰোন্তো ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.২.৯৭-১১১) –
‘‘পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো, লোকজেট্ঠস্স তাদিনো;
ৱৰনাগো মযা দিন্নো, ঈসাদন্তো উৰূড়্হৱা.
‘‘সেতচ্ছত্তো পসোভিতো, সকপ্পনো সহত্থিপো;
অগ্ঘাপেত্ৱান তং সব্বং, সঙ্ঘাৰামং অকাৰযিং.
‘‘চতুপঞ্ঞাসসহস্সানি, পাসাদে কাৰযিং অহং;
মহোঘদানং কৰিত্ৱান, নিয্যাদেসিং মহেসিনো.
‘‘অনুমোদি মহাৱীৰো, সযম্ভূ অগ্গপুগ্গলো;
সব্বে জনে হাসযন্তো, দেসেসি অমতং পদং.
‘‘তং মে বুদ্ধো ৱিযাকাসি, জলজুত্তৰনামকো;
ভিক্খুসঙ্ঘে নিসীদিত্ৱা, ইমা গাথা অভাসথ.
‘‘চতুপঞ্ঞাসসহস্সানি, পাসাদে কাৰযী অযং;
কথযিস্সামি ৱিপাকং, সুণোথ মম ভাসতো.
‘‘অট্ঠাৰসসহস্সানি, কূটাগাৰা ভৱিস্সৰে;
ব্যম্হুত্তমম্হি নিব্বত্তা, সব্বসোণ্ণমযা চ তে.
‘‘পঞ্ঞাসক্খত্তুং দেৱিন্দো, দেৱৰজ্জং কৰিস্সতি;
অট্ঠপঞ্ঞাসক্খত্তুঞ্চ, চক্কৱত্তী ভৱিস্সতি.
‘‘কপ্পসতসহস্সম্হি, ওক্কাককুলসম্ভৱো;
গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৱিস্সতি.
‘‘দেৱলোকা চৱিত্ৱান, সুক্কমূলেন চোদিতো;
অড্ঢে কুলে মহাভোগে, নিব্বত্তিস্সতি তাৱদে.
‘‘সো পচ্ছা পব্বজিত্ৱান, সুক্কমূলেন চোদিতো;
ৰট্ঠপালোতি নামেন, হেস্সতি সত্থু সাৱকো.
‘‘পধানপহিতত্তো সো, উপসন্তো নিৰূপধি;
সব্বাসৱে পৰিঞ্ঞায, নিব্বাযিস্সতিনাসৱো.
‘‘উট্ঠায অভিনিক্খম্ম, জহিতা ভোগসম্পদা;
খেড়পিণ্ডেৱ ভোগম্হি, পেমং ময্হং ন ৱিজ্জতি.
‘‘ৱীৰিযং মে ধুৰধোৰয্হং, যোগক্খেমাধিৱাহনং;
ধাৰেমি অন্তিমং দেহং, সম্মাসম্বুদ্ধসাসনে.
‘‘পটিসম্ভিদা চতস্সো, ৱিমোক্খাপি চ অট্ঠিমে;
ছড়ভিঞ্ঞা সচ্ছিকতা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা সত্থাৰং অনুজানাপেত্ৱা মাতাপিতৰো পস্সিতুং থুল্লকোট্ঠিকং গন্ত্ৱা, তত্থ সপদানং পিণ্ডায চৰন্তো পিতু নিৱেসনে আভিদোসিকং কুম্মাসং লভিত্ৱা তং অমতং ৱিয পৰিভুঞ্জন্তো, পিতৰা নিমন্তিতো স্ৱাতনায অধিৱাসেত্ৱা, দুতিযদিৱসে পিতু নিৱেসনে পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জিত্ৱা অলঙ্কতপটিযত্তে ইত্থাগাৰজনে উপগন্ত্ৱা ‘‘কীদিসা নাম তা, অয্যপুত্ত, অচ্ছৰাযো, যাসং ত্ৱং হেতু ব্ৰহ্মচৰিযং চৰসী’’তিআদীনি (ম. নি. ২.৩০১) ৱত্ৱা, পলোভনকম্মং কাতুং আৰদ্ধে তস্স অধিপ্পাযং পৰিৱত্তেত্ৱা অনিচ্চতাদিপটিসংযুত্তং ধম্মং কথেন্তো –
৭৬৯. ‘‘পস্স চিত্তকতং বিম্বং, অৰুকাযং সমুস্সিতং;
আতুৰং বহুসঙ্কপ্পং, যস্স নত্থি ধুৱং ঠিতি.
৭৭০. ‘‘পস্স চিত্তকতং ৰূপং, মণিনা কুণ্ডলেন চ;
অট্ঠিং তচেন ওনদ্ধং, সহ ৱত্থেহি সোভতি.
৭৭১. ‘‘অলত্তককতা পাদা, মুখং চুণ্ণকমক্খিতং;
অলং বালস্স মোহায, নো চ পাৰগৱেসিনো.
৭৭২. ‘‘অট্ঠাপদকতা কেসা, নেত্তা অঞ্জনমক্খিতা;
অলং বালস্স মোহায, নো চ পাৰগৱেসিনো.
৭৭৩. ‘‘অঞ্জনীৱ নৱা চিত্তা, পূতিকাযো অলঙ্কতো;
অলং বালস্স মোহায, নো চ পাৰগৱেসিনো.
৭৭৪. ‘‘ওদহি মিগৱো পাসং, নাসদা ৱাগুৰং মিগো;
ভুত্ৱা নিৱাপং গচ্ছাম, কন্দন্তে মিগবন্ধকে.
৭৭৫. ‘‘ছিন্নো পাসো মিগৱস্স, নাসদা ৱাগুৰং মিগো;
ভুত্ৱা নিৱাপং গচ্ছাম, সোচন্তে মিগলুদ্দকে’’তি. – ইমা গাথা অভাসি;
তত্থ চিত্তকতন্তি চিত্তং কতং চিত্তকতং, ৱত্থাভৰণমালাদীহি ৱিচিত্তং কতন্তি অত্থো. বিম্বন্তি দীঘাদিভাৱেন যুত্তট্ঠানেসু দীঘাদীহি অঙ্গপচ্চঙ্গেহি মণ্ডিতং অত্তভাৱং. অৰুকাযন্তি নৱন্নং ৱণমুখানং লোমকূপানঞ্চ ৱসেন ৱিস্সন্দমানঅসুচিং, সব্বসো চ অৰুভূতং ৱণভূতং অৰূনং ৱা কাযং. সমুস্সিতন্তি তীহি অট্ঠিসতেহি সমুস্সিতং. আতুৰন্তি সব্বকালং ইৰিযাপথন্তৰাদীহি পৰিহৰিতব্বতায নিচ্চং গিলানং. বহুসঙ্কপ্পন্তি বালজনেন অভূতং আৰোপেত্ৱা বহুধা সঙ্কপ্পিতব্বং. যস্স নত্থি ধুৱং ঠিতীতি যস্স কাযস্স ধুৱভাৱো ঠিতিসভাৱো নত্থি, একংসতো ভেদনৱিকিৰণৱিদ্ধংসনধম্মোযেৱ. তং পস্সাতি সমীপে ঠিতং জনং, অত্তানমেৱ ৱা সন্ধায ৱদতি.
ৰূপন্তি সৰীৰং. সৰীৰম্পি হি ‘‘অট্ঠিঞ্চ পটিচ্চ, ন্হাৰুঞ্চ পটিচ্চ, মংসঞ্চ পটিচ্চ, চম্মঞ্চ পটিচ্চ, আকাসো পৰিৱাৰিতো ‘ৰূপন্ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৩০৬) ৰূপন্তি ৱুচ্চতি. মণিনা কুণ্ডলেন চাতি সীসূপগাদিআভৰণগতেন মণিনা কুণ্ডলেন চিত্তকতং. অট্ঠিং তচেন ওনদ্ধন্তি অল্লচম্মেন পৰিযোনদ্ধং অতিৰেকতিসতপভেদং অট্ঠিং পস্সাতি যোজনা. কুণ্ডলেন চাতি চ-সদ্দেন সেসাভৰণালঙ্কাৰে সঙ্গণ্হাতি. সহ ৱত্থেহি সোভতীতি তযিদং ৰূপং মণিনা চিত্তকতম্পি ৱত্থেহি পটিচ্ছাদিতমেৱ সোভতি, ন অপটিচ্ছাদিতন্তি অত্থো. যে পন ‘‘অট্ঠিতচেনা’’তি পঠন্তি, তেসং অট্ঠিতচেনং ওনদ্ধং সোভতি, ওনদ্ধত্তা অট্ঠিতচেনাতি অত্থো.
অলত্তককতাতি অলত্তকেন কতৰঞ্জনা লাখায সংৰঞ্জিতা. পাদাতি চৰণা. মুখং চুণ্ণকমক্খিতন্তি মুখং চুণ্ণকেন মক্খিতং, যং মণ্ডনমনুযুত্তা সাসপকক্কেন মুখপীড়কাদীনি হৰিত্ৱা লোণমত্তিকায দুট্ঠলোহিতং হৰিত্ৱা মুখচুণ্ণকৱিলেপনং কৰোন্তি, তং সন্ধায ৱুত্তং. অলন্তি বালস্স অন্ধপুথুজ্জনস্স নো চ পাৰগৱেসিনো ৱট্টাভিৰতস্স মোহায সম্মোহনায সমত্থং তস্স চিত্তং মোহেতুং পৰিযত্তং, পাৰগৱেসিনো পন ৱিৱট্টাভিৰতস্স নো অলং ন পৰিযত্তং.
অট্ঠাপদকতাতি অট্ঠপদাকাৰেন কতা সঞ্চিতা পুৰিমভাগে কেসে কপ্পেত্ৱা নলাটস্স পটিচ্ছাদনৱসেন কতা কেসৰচনা অট্ঠপদং নাম, যং ‘‘অলক’’ন্তিপি ৱুচ্চতি. নেত্তা অঞ্জনমক্খিতাতি উভোপি নযনানি অন্তো দ্ৱীসু অন্তেসু চ যথা অঞ্জনচ্ছাযা দিস্সতি, এৱং অঞ্জিতঞ্জনানি.
অঞ্জনীৱ নৱা চিত্তা, পূতিকাযো অলঙ্কতোতি যথা অঞ্জনী অঞ্জননাড়িকা নৱা অভিনৱা মালাকম্মমকৰদন্তাদিৱসেন চিত্তা বহি মট্ঠা উজ্জলা দস্সনীযা, অন্তো পন ন দস্সনীযা হোতি, এৱমেৱ তাসং কাযো ন্হানব্ভঞ্জনৱত্থালঙ্কাৰেহি অলঙ্কতো বহি উজ্জলো, অন্তো পন পূতি নানপ্পকাৰঅসুচীহি ভৰিতো তিট্ঠতীতি অত্থো.
ওদহীতি ওড্ডেসি. মিগৱোতি, মিগলুদ্দকো. পাসন্তি, দণ্ডৱাগুৰং. নাসদাতি ন সঙ্ঘট্টেসি. ৱাগুৰন্তি পাসং. নিৱাপন্তি মিগানং খাদনত্থায খিত্তং তিণাদিঘাসং. উপমা খো অযং থেৰেন কতা অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনায. অযঞ্হেত্থ অত্থো – যথা মিগানং মাৰণত্থায দণ্ডৱাগুৰং ওড্ডেত্ৱা তত্থ নিৱাপং ৱিকিৰিয মিগলুদ্দকে নিলীনে ঠিতে তত্থেকো জৱপৰক্কমসম্পন্নো ছেকো মিগো পাসং অফুসন্তো এৱ যথাসুখং নিৱাপং খাদিত্ৱা, ‘‘ৱঞ্চেসি ৱত মিগো’’তি মিগলুদ্দকে ৱিৰৱন্তে এৱ গচ্ছতি. অপৰো মিগো বলৱা ছেকো জৱসম্পন্নোৱ তত্থ গন্ত্ৱা নিৱাপং খাদিত্ৱা তত্থ তত্থ পাসং ছিন্দিত্ৱা, ‘‘ৱঞ্চেসি ৱত মিগো, পাসো ছিন্নো’’তি মিগলুদ্দকে সোচন্তে এৱ গচ্ছতি, এৱং মযম্পি পুব্বে পুথুজ্জনকালে মাতাপিতূহি আসজ্জনত্থায নিয্যাদিতে ভোগে ভুঞ্জিত্ৱা তত্থ তত্থ অসজ্জমানা নিক্খন্তা. ইদানি পন সব্বসো ছিন্নকিলেসা অপাসা হুত্ৱা ঠিতা, তেহি দিন্নভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা তেসু সোচন্তেসু এৱ গচ্ছামাতি.
এৱং থেৰো মিগলুদ্দকং ৱিয মাতাপিতৰো, হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং ইত্থাগাৰঞ্চ ৱাগুৰজালং ৱিয, অত্তনা পুব্বে ভুত্তভোগে চ ইদানি ভুত্তভোজনঞ্চ নিৱাপতিণং ৱিয, অত্তানং মহামিগং ৱিয চ কত্ৱা দস্সেতি. ইমা গাথা ৱত্ৱা ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো কোৰব্যস্স মিগাজিনউয্যানে মঙ্গলসিলাপট্টে নিসীদি. থেৰস্স কিৰ পিতা সত্তসু দ্ৱাৰকোট্ঠকেসু অগ্গড়ং দাপেত্ৱা মল্লে আণাপেসি ‘‘নিক্খমিতুং মা দেথ, কাসাযানি অপনেত্ৱা সেতকানি নিৱাসেথা’’তি, তস্মা থেৰো আকাসেন অগমাসি. অথ ৰাজা কোৰব্যো থেৰস্স তত্থ নিসিন্নভাৱং সুত্ৱা তং উপসঙ্কমিত্ৱা সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা ‘‘ইধ, ভো ৰট্ঠপাল, পব্বজন্তো ব্যাধিপাৰিজুঞ্ঞং ৱা জৰাভোগঞাতিপাৰিজুঞ্ঞং ৱা পত্তো পব্বজতি. ত্ৱং পন কিঞ্চিপি পাৰিজুঞ্ঞং অনুপগতো এৱ কস্মা পব্বজিতো’’তি পুচ্ছি. অথস্স থেৰো, ‘‘উপনিয্যতি লোকো অদ্ধুৱো, অতাণো লোকো অনভিস্সৰো, অস্সকো লোকো সব্বং পহায গমনীযং, ঊনো লোকো অতিত্তো তণ্হাদাসো’’তি (ম. নি. ২.৩০৫) ইমেসং চতুন্নং ধম্মুদ্দেসানং অত্তানং ৱিৱিত্তভাৱং কথেত্ৱা তস্সা দেসনায অনুগীতিং কথেন্তো –
৭৭৬. ‘‘পস্সামি লোকে সধনে মনুস্সে, লদ্ধান ৱিত্তং ন দদন্তি মোহা;
লুদ্ধা ধনং সন্নিচযং কৰোন্তি, ভিয্যোৱ কামে অভিপত্থযন্তি.
৭৭৭. ‘‘ৰাজা পসয্হপ্পথৱিং ৱিজেত্ৱা, সসাগৰন্তং মহিমাৱসন্তো;
ওৰং সমুদ্দস্স অতিত্তৰূপো, পাৰং সমুদ্দস্সপি পত্থযেথ.
৭৭৮. ‘‘ৰাজা চ অঞ্ঞে চ বহূ মনুস্সা, অৱীততণ্হা মৰণং উপেন্তি;
ঊনাৱ হুত্ৱান জহন্তি দেহং, কামেহি লোকম্হি ন হত্থি তিত্তি.
৭৭৯. ‘‘কন্দন্তি নং ঞাতী পকিৰিয কেসে, ‘অহো ৱতা নো অমৰা’তি চাহু;
ৱত্থেন নং পাৰুতং নীহৰিত্ৱা, চিতং সমোধায ততো ডহন্তি.
৭৮০. ‘‘সো ডয্হতি সূলেহি তুজ্জমানো, একেন ৱত্থেন পহায ভোগে;
ন মীযমানস্স ভৱন্তি তাণা, ঞাতী চ মিত্তা অথ ৱা সহাযা.
৭৮১. ‘‘দাযাদকা তস্স ধনং হৰন্তি, সত্তো পন গচ্ছতি যেনকম্মং;
ন মীযমানং ধনমন্ৱেতি কিঞ্চি, পুত্তা চ দাৰা চ ধনঞ্চ ৰট্ঠং.
৭৮২. ‘‘ন দীঘমাযুং লভতে ধনেন, ন চাপি ৱিত্তেন জৰং ৱিহন্তি;
অপ্পং হিদং জীৱিতমাহু ধীৰা, অসস্সতং ৱিপ্পৰিণামধম্মং.
৭৮৩. ‘‘অড্ঢা দলিদ্দা চ ফুসন্তি ফস্সং, বালো চ ধীৰো চ তথেৱ ফুট্ঠো;
বালো হি বাল্যা ৱধিতোৱ সেতি, ধীৰো চ নো ৱেধতি ফস্সফুট্ঠো.
৭৮৪. ‘‘তস্মা হি পঞ্ঞাৱ ধনেন সেয্যা, যায ৱোসানমিধাধিগচ্ছতি;
অব্যোসিতত্তা হি ভৱাভৱেসু, পাপানি কম্মানি কৰোতি মোহা.
৭৮৫. ‘‘উপেতি গব্ভঞ্চ পৰঞ্চ লোকং, সংসাৰমাপজ্জ পৰম্পৰায;
তস্সপ্পপঞ্ঞো অভিসদ্দহন্তো, উপেতি গব্ভঞ্চ পৰঞ্চ লোকং.
৭৮৬. ‘‘চোৰো যথা সন্ধিমুখে গহীতো, সকম্মুনা হঞ্ঞতি পাপধম্মো;
এৱং পজা পেচ্চ পৰম্হি লোকে, সকম্মুনা হঞ্ঞতি পাপধম্মো.
৭৮৭. ‘‘কামা হি চিত্ৰা মধুৰা মনোৰমা, ৱিৰূপৰূপেন মথেন্তি চিত্তং;
আদীনৱং কামগুণেসু দিস্ৱা, তস্মা অহং পব্বজিতোম্হি ৰাজ.
৭৮৮. ‘‘দুমপ্ফলানীৱ পতন্তি মাণৱা, দহৰা চ ৱুড্ঢা চ সৰীৰভেদা;
এতম্পি দিস্ৱা পব্বজিতোম্হি ৰাজ, অপণ্ণকং সামঞ্ঞমেৱ সেয্যো.
৭৮৯. ‘‘সদ্ধাযাহং পব্বজিতো, উপেতো জিনসাসনে;
অৱঞ্ঝা ময্হং পব্বজ্জা, অনণো ভুঞ্জামি ভোজনং.
৭৯০. ‘‘কামে আদিত্ততো দিস্ৱা, জাতৰূপানি সত্থতো;
গব্ভৱোক্কন্তিতো দুক্খং, নিৰযেসু মহব্ভযং.
৭৯১. ‘‘এতমাদীনৱং ঞত্ৱা, সংৱেগং অলভিং তদা;
সোহং ৱিদ্ধো তদা সন্তো, সম্পত্তো আসৱক্খযং.
৭৯২. ‘‘পৰিচিণ্ণো মযা সত্থা, কতং বুদ্ধস্স সাসনং;
ওহিতো গৰুকো ভাৰো, ভৱনেত্তি সমূহতা.
৭৯৩. ‘‘যস্সত্থায পব্বজিতো, অগাৰস্মানগাৰিযং;
সো মে অত্থো অনুপ্পত্তো, সব্বসংযোজনক্খযো’’তি. – ইমা গাথা অৱোচ;
তত্থ পস্সামি লোকেতি অহং, মহাৰাজ, ইমস্মিং লোকে সধনে ধনসম্পন্নে অড্ঢে মনুস্সে পস্সামি, তে পন লদ্ধান ৱিত্তং ধনং লভিত্ৱা ভোগসম্পত্তিযং ঠিতা সমণব্ৰাহ্মণাদীসু কস্সচি কিঞ্চিপি ন দদন্তি. কস্মা? মোহা কম্মস্সকতাপঞ্ঞায অভাৱতো. লুদ্ধা লোভাভিভূতা যথালদ্ধং ধনং সন্নিচযং সব্বসো নিচেতব্বং নিধেতব্বং কৰোন্তি. ভিয্যোৱ যথাধিগতকামতো উপৰি কামে কামগুণে ‘‘তথাহং এদিসে চ ভোগে পটিলভেয্য’’ন্তি অভিপত্থযন্তি পচ্চাসীসন্তি তজ্জঞ্চ ৱাযামং কৰোন্তি.
ভিয্যো কামপত্থনায উদাহৰণং দস্সেন্তো ‘‘ৰাজা’’তিআদিমাহ. তত্থ পসয্হপ্পথৱিং ৱিজেত্ৱাতি অত্তনো ৱংসানুগতং পথৱিং বলক্কাৰেন অভিৱিজিয. আৱসন্তোতি পসাসেন্তো. ওৰং সমুদ্দস্সাতি অনৱসেসং সমুদ্দস্স ওৰভাগং লভিত্ৱাপি তেন অতিত্তৰূপো পাৰং সমুদ্দস্স দীপন্তৰম্পি পত্থযেয্য.
অৱীততণ্হাতি অৱিগততণ্হা. ঊনাৱাতি অপৰিপুণ্ণমনোৰথাৱ. কামেহি লোকম্হি ন হত্থি তিত্তীতি তণ্হাৱিপন্নানং ইমস্মিং লোকে ৱত্থুকামেহি তিত্তি নাম নত্থি.
কন্দন্তি নন্তি মতপুৰিসং উদ্দিস্স তস্স গুণে কিত্তেন্তা কন্দনং কৰোন্তি. অহো ৱতা নো অমৰাতি চাহূতি অহো ৱত অম্হাকং ঞাতী অমৰা সিযুন্তি চ কথেন্তি, গাথাসুখত্থঞ্হেত্থ ৱতা-ইতি দীঘং কত্ৱা ৱুত্তং.
সো ডয্হতি সূলেহি তুজ্জমানোতি সো মতসত্তো ছৱডাহকেহি সম্মা ঝাপেতুং সূলেহি তুজ্জমানো. তাণাতি পৰিত্তাণকৰা.
যেনকম্মন্তি যথাকম্মং. ধনন্তি ধনাযিতব্বং যংকিঞ্চি ৱত্থু. পুন ধনন্তি হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং সন্ধায ৱদতি.
‘‘ন দীঘমাযু’’ন্তিআদিনা কামগুণস্স জৰায চ পটিকাৰাভাৱং ৱত্ৱা পুন তস্স একন্তিকভাৱং দস্সেতুং ‘‘অপ্পং হী’’তিআদি ৱুত্তং. ফুসন্তীতি অনিট্ঠফস্সং ফুসন্তি পাপুণন্তি, তত্থ অড্ঢদলিদ্দতা অকাৰণন্তি দস্সেতি. ফস্সং বালো চ ধীৰো চ তথেৱ ফুট্ঠোতি যথা বালো ইট্ঠানিট্ঠসম্ফস্সং ফুট্ঠো, তথেৱ ধীৰো ইট্ঠানিট্ঠফস্সং ফুট্ঠো হোতি, ন এত্থ বালপণ্ডিতানং কোচি ৱিসেসো. অযং পন ৱিসেসো, বালো হি বাল্যা ৱধিতোৱ সেতীতি বালপুগ্গলো কেনচি দুক্খধম্মেন ফুট্ঠো সোচন্তো কিলমন্তো উৰত্তাড়িং কন্দন্তো বালভাৱেন ৱধিতো পীড়িতোৱ হুত্ৱা সেতি সযতি. ইতো চিতো চ আৱট্টন্তো ৱিৱট্টন্তো ৱিৰোধেন্তো ৱেধতি ফস্সফুট্ঠোতি ধীৰো পন পণ্ডিতো দুক্খসম্ফস্সেন সম্ফুট্ঠো ন ৱেধতি কম্পনমত্তম্পি তস্স ন হোতীতি.
তস্মাতি যস্মা বালপণ্ডিতানং লোকধম্মে এদিসী পৱত্তি, তস্মা হি পঞ্ঞাৱ ধনেন সেয্যা, যায ৱোসানমিধাধিগচ্ছতীতি পঞ্ঞাৱ ধনতো পাসংসতৰা, যায পঞ্ঞায ৱোসানং ভৱস্স পৰিযোসানভূতং নিব্বানং অধিগচ্ছতি. অব্যোসিতত্তা হীতি অনধিগতনিট্ঠত্তা. ভৱাভৱেসূতি মহন্তামহন্তেসু ভৱেসু.
উপেতি গব্ভঞ্চ পৰঞ্চ লোকং, সংসাৰমাপজ্জ পৰম্পৰাযাতি যো পাপানি কত্ৱা অপৰাপৰং সংসৰণমাপজ্জিত্ৱা উপেতি গব্ভঞ্চ পৰঞ্চ লোকং গব্ভসেয্যায পৰলোকুপ্পত্তিযা চ ন মুচ্চতি, তস্স পাপকম্মকাৰিনো পুগ্গলস্স কিৰিযং অভিসদ্দহন্তো ‘‘অত্তা চ মে হোতী’’তি পত্তিযাযন্তো অঞ্ঞোপি অপ্পপঞ্ঞো বালো যথা পটিপজ্জিত্ৱা উপেতি গব্ভঞ্চ পৰঞ্চ লোকং, ন ততো পৰিমুচ্চতি.
চোৰো যথাতি যথা চোৰো পাপধম্মো ঘৰসন্ধিং ছিন্দন্তো সন্ধিমুখে আৰক্খকপুৰিসেহি গহিতো সকম্মুনা তেন অত্তনো সন্ধিচ্ছেদকম্মুনা কাৰণভূতেন কসাদীহি তাড়নাদিৱসেন হঞ্ঞতি ৰাজপুৰিসেহি বাধিয্যতি বজ্ঝতি চ. এৱং পজাতি এৱমযং সত্তলোকো ইধ পাপানি কৰিত্ৱা পেচ্চ পত্ৱা তেন কম্মুনা পৰম্হি লোকে নিৰযাদীসু হঞ্ঞতি, পঞ্চৱিধবন্ধনকম্মকাৰণাদিৱসেন বাধিয্যতি.
এৱমেতাহি একাদসহি গাথাহি যথাৰহং চত্তাৰো ধম্মুদ্দেসে পকাসেত্ৱা ইদানি কামেসু সংসাৰে চ আদীনৱং দিস্ৱা সদ্ধায অত্তনো পব্বজিতভাৱং পব্বজিতকিচ্চস্স চ মত্থকপ্পত্তিং ৱিভাৱেন্তো ‘‘কামা হী’’তিআদিমাহ. তত্থ কামাতি ৱত্থুকামা মনাপিযা ৰূপাদযো ধম্মা, কিলেসকামা সব্বেপি ৰাগপ্পভেদা. ইধ পন ৱত্থুকামা ৱেদিতব্বা. তে হি ৰূপাদিৱসেন অনেকপ্পকাৰতায চিত্ৰা. লোকস্সাদৱসেন ইট্ঠাকাৰতায মধুৰা. বালপুথুজ্জনানং মনং ৰমেন্তীতি মনোৰমা. ৱিৰূপৰূপেনাতি ৱিৱিধৰূপেন, অনেকৱিধসভাৱেনাতি অত্থো. তে হি ৰূপাদিৱসেন চিত্ৰা, নীলাদিৱসেন ৱিৱিধৰূপা. এৱং তেন ৱিৰূপৰূপেন তথা তথা অস্সাদং দস্সেত্ৱা মথেন্তি চিত্তং পব্বজ্জায অভিৰমিতুং ন দেন্তীতি ইমিনা অপ্পস্সাদবহুদুক্খতাদিনা আদীনৱং কামগুণেসু দিস্ৱা তস্মা তংনিমিত্তং অহং পব্বজিতো অম্হি. দুমপ্ফলানি পক্ককালে অপৰিপক্ককালে চ যত্থ কত্থচি পৰূপক্কমতো সৰসতো ৱা পতন্তি, এৱং সত্তা দহৰা চ ৱুড্ঢা চ সৰীৰস্স ভেদা পতন্তিযেৱ. এতম্পি দিস্ৱাতি এৱং অনিচ্চতম্পি পঞ্ঞাচক্খুনা দিস্ৱা, ন কেৱলং অপ্পস্সাদতাদিতায আদীনৱমেৱাতি অধিপ্পাযো. অপণ্ণকন্তি অৱিৰদ্ধনকং সামঞ্ঞমেৱ সমণভাৱোৱ সেয্যো উত্তৰিতৰো.
সদ্ধাযাতি কম্মং কম্মফলং বুদ্ধসুবুদ্ধতং ধম্মসুধম্মতং সঙ্ঘসুপ্পটিপত্তিঞ্চ সদ্দহিত্ৱা. উপেতো জিনসাসনেতি সত্থু সাসনে সম্মাপটিপত্তিং উপগতো. অৱঞ্ঝা ময্হং পব্বজ্জা অৰহত্তস্স অধিগতত্তা. ততো এৱ অনণো ভুঞ্জামি ভোজনং নিক্কিলেসৱসেন সামিভাৱতো সামিপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জনতো.
কামে আদিত্ততো দিস্ৱাতি ৱত্থুকামে কিলেসকামে চ একাদসহি অগ্গীহি আদিত্তভাৱতো দিস্ৱা. জাতৰূপানি সত্থতোতি কতাকতপ্পভেদা সব্বসুৱণ্ণৱিকতিযো অনত্থাৱহতায নিসিতসত্থতো. গব্ভৱোক্কন্তিতো দুক্খন্তি গব্ভৱোক্কন্তিতো পট্ঠায সব্বসংসাৰপৱত্তিদুক্খং. নিৰযেসু মহব্ভযন্তি সউস্সদেসু অট্ঠসু মহানিৰযেসু লব্ভমানং মহাভযঞ্চ সব্বত্থ দিস্ৱাতি যোজনা.
এতমাদীনৱং ঞত্ৱাতি এতং কামানং আদিত্ততাদিং সংসাৰে আদীনৱং দোসং ঞত্ৱা. সংৱেগং অলভিং তদাতি তস্মিং সত্থু সন্তিকে ধম্মস্স সুতকালে ভৱাদিকে সংৱেগং অলত্থং. ৱিদ্ধো তদা সন্তোতি তস্মিং গহট্ঠকালে ৰাগসল্লাদীহি ৱিদ্ধো সমানো ইদানি সত্থু সাসনং আগম্ম সম্পত্তো আসৱক্খযং, ৱিদ্ধো ৱা চত্তাৰি সচ্চানি, পটিৱিদ্ধোতি অত্থো. সেসং অন্তৰন্তৰাদীসু ৱুত্তত্তা সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
এৱং থেৰো ৰঞ্ঞো কোৰব্যস্স ধম্মং দেসেত্ৱা সত্থু সন্তিকমেৱ গতো. সত্থা চ অপৰভাগে অৰিযগণমজ্ঝে নিসিন্নো থেৰং সদ্ধাপব্বজিতানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
ৰট্ঠপালত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.